Демэкология - популяциялар экологиясы


ЖОСПАР

1 Популяция туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
2 Түрдің популяциялық құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
3 Популяциялар құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
4 Популяция динамикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
5 Популяция гомеостазы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
6 Пайдаланған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
ПОПУЛЯЦИЯ ТУРАЛЫ ТҮСІНІК

Популяция туралы түсінік Әрбір түр белгілі бір территорияда - ареалда тіршілік етеді. Көбіне ареалдың әр жерінде орналасқан особьтар топтары бір- бірімен байланыса да алмай, шағылыса да алмай бөлектеніп өмір сүреді. Бұл топтардың саны түрдің санына, тарихи (филогенетикалық) жасына, ареалдың аумағына және басқа да себептерге байланысты. Популяция - тіршілік циклдары, морфологиялық бедгілері ұқсас, генефондары ортақ особьтар жиынтығы.
«Популяция» ұғымы лат. populus - халық деген мағынаны білдіреді. Бұл терминді алғаш рет дат генетигі В.Л.Иогансен қолданды.
«Популяция» ұғымы биологияда негізгі ұғымдардың бірі, ал популяцияны генетикалық, эволюциялық және экологиялық тұрғыдан зерттеу жұмыстары ерекше бағытқа - популяциялық биологияға бірігеді. Популяциялық экология немесе демэкология осы бағыттың бір бөлігі болып табылады.
Бір популяцияға жататын азғалар бір-біріне қоршаған ортаның факторлары немесе басқа да бірге тіршілік ететін түрлерден кем әсер етпейді. Популяцияда тұраралық қарым- қатынастың барлық формалары кездеседі. Алайда популяцияда көбіне бәсекелестік және мутуалистік (бір-біріне пайдалы) байланыстар қатты байқалады. Популяциядағы өзіндік туріші қарым қатынастары - бұл ұрпақ әкелуге қатысты байланыстар; әртүрлі жынысқа жататын особьтар арасындағы және ата- аналары мен ұрпақтары арасындағы байланыстар.
Экологиялық жүйелердің, сонымен қатар популяцияның негізгі қасиеті - олар үнемі өзгерісте, қозғалыста болады. Бұл жүйенің өнімділігіне, биологиялық алуантүрлілігіне, құрылымдық - Функционалдық ерекшелігіне әсер етеді. Тірі материяның ұйымдасу жүйесінде популяциялық деңгей ерекше орын алады.
Бір жағынан популяция тіршіліктің әртүрлі деңгейінде: организм-популяция-биоценоз-биогеоценоз-биосфера Функционалдық-экологиялық қатарына кіретін биоценотикалық Қарым-қатынастың элементарлық бірлігі болып табылады. Екінші жағынан популяция әртүрлі деңгейдегі таксондардың Филогенетикалық байланысын: ағза-популяция-түр-тұыстұқымдас-отряд-класс-патшалық көрсететін генетикалық- эволюциялық қатарына кіретін эволюциялық процестің элементарлық бірлігі.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТ

1. Экология (оқулық) - Алматы, 2008 - ISBN 9965-32-223-6

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Д.А. Қонаев атындағы көлік және гуманитарлық университеті

РЕФЕРАТ

ТАҚЫРЫБЫ:
ДЕМЭКОЛОГИЯ - ПОПУЛЯЦИЯЛАР ЭКОЛОГИЯСЫ

ТЕКСЕРГЕН: ________________________
ОРЫНДАҒАН: _______________________

АЛМАТЫ 2013
ЖОСПАР

1 Популяция туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
2 Түрдің популяциялық құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
3 Популяциялар құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
4 Популяция динамикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
5 Популяция гомеостазы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 1 0
6 Пайдаланған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11

ПОПУЛЯЦИЯ ТУРАЛЫ ТҮСІНІК

Популяция туралы түсінік Әрбір түр белгілі бір территорияда - ареалда
тіршілік етеді. Көбіне ареалдың әр жерінде орналасқан особьтар топтары бір-
бірімен байланыса да алмай, шағылыса да алмай бөлектеніп өмір сүреді. Бұл
топтардың саны түрдің санына, тарихи (филогенетикалық) жасына, ареалдың
аумағына және басқа да себептерге байланысты. Популяция - тіршілік
циклдары, морфологиялық бедгілері ұқсас, генефондары ортақ особьтар
жиынтығы.
Популяция ұғымы лат. populus - халық деген мағынаны білдіреді. Бұл
терминді алғаш рет дат генетигі В.Л.Иогансен қолданды.
Популяция ұғымы биологияда негізгі ұғымдардың бірі, ал популяцияны
генетикалық, эволюциялық және экологиялық тұрғыдан зерттеу жұмыстары ерекше
бағытқа - популяциялық биологияға бірігеді. Популяциялық экология немесе
демэкология осы бағыттың бір бөлігі болып табылады.
Бір популяцияға жататын азғалар бір-біріне қоршаған ортаның факторлары
немесе басқа да бірге тіршілік ететін түрлерден кем әсер етпейді.
Популяцияда тұраралық қарым- қатынастың барлық формалары кездеседі. Алайда
популяцияда көбіне бәсекелестік және мутуалистік (бір-біріне пайдалы)
байланыстар қатты байқалады. Популяциядағы өзіндік туріші қарым қатынастары
- бұл ұрпақ әкелуге қатысты байланыстар; әртүрлі жынысқа жататын особьтар
арасындағы және ата- аналары мен ұрпақтары арасындағы байланыстар.
Экологиялық жүйелердің, сонымен қатар популяцияның негізгі қасиеті -
олар үнемі өзгерісте, қозғалыста болады. Бұл жүйенің өнімділігіне,
биологиялық алуантүрлілігіне, құрылымдық - Функционалдық ерекшелігіне әсер
етеді. Тірі материяның ұйымдасу жүйесінде популяциялық деңгей ерекше орын
алады.
Бір жағынан популяция тіршіліктің әртүрлі деңгейінде: организм-
популяция-биоценоз-биогеоценоз-биос фера Функционалдық-экологиялық қатарына
кіретін биоценотикалық Қарым-қатынастың элементарлық бірлігі болып
табылады. Екінші жағынан популяция әртүрлі деңгейдегі таксондардың
Филогенетикалық байланысын: ағза-популяция-түр-тұыстұқымдас-отр яд-класс-
патшалық көрсететін генетикалық- эволюциялық қатарына кіретін эволюциялық
процестің элементарлық бірлігі.

ТҮРДІҢ ПОПУЛЯЦИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ

Түрдің популяциялық құрылымы Әрбір түр белгілі бер территорияда
(ареалда) тіршілік ете отырып сол территорияда популяциялар жүйесі ретінде
көрінеді. Түр тіршілік еткен ареал неғұрлым күрделі, бөлшектенген болса
популяциялар арасындағы алшақтық та соғұрлым жоғары болады. Алайда түрдің
популяциялық құрылымын оның биологиялық ерекшеліктері - особьтардың қозғалу
белсенділігі, табиғи кедергілерді, тосқауылдарды жеңе білуі және т.б.
анықтайды. Егер түр мүшелері үлкен кеңістікте үнемі қозғалып, араласың
жатса мұндай түр аз ғана ірі-ірі популяциялардан тұратын түр болып
сипаттталады. Көшіп-қону (миграция) қабілеттілігімен әдетте солтүстік
бұғылары, Африка саванналарындағы тұяқты жануарлар ерекшеленеді. Олар
маусымдық көшіп-қону кезінде жүздеген шақырым жерлерді артқа тастайды.
Мұндай түрге жататын популяциялардың шекаралары әдетте, үлкен географиялық
тосқауыл, бөгеттер - үлкен өзендер, тау жоталары т.б. бойынша өтеді.
Қозғалуға белсенділігі төмен жағдайда түрдің құрамында ландшафттың
мозайкалығын білдіретін көптеген майда популяциялар құрылады. Мозайкалық -
қауымдастықтың кеңістікте көлденең таралуы. Өсімдіктер мен аз және баяу
қозғалатын жануарларда популяция саны ортаның әртүрлілігіне тікелей
байланыста болады. Мысалы, мұндай түрлердің таулы аудандарда жазық
жерлермен салыстырганда территория бойынша бір-бірінен алыстап, бөлінуі
жоғары. Кейде түрдін кішкентай ареалда тіршілік етуі ортаның әртүрлілігіне
емес, ағзаның мінез-құлқьша да байланысты. Мысалы, аюлар өздері тіршілік
етіп жатқан жерге бауыр басып қалатындықтан ол жерді тастап кетпейді,
сондықтан үлкен ареалда бір-бірінен кейбір қасиеттері бойынша өзгешеліктері
бар көптеген майда топтар болып тіршілік етеді.
Көршілес популяциялардың бір-бірінен алшақ өмір сүру ерекшеліктері
әртүрлі. Кей жағдайда олар тіршілік етуге қолайсыз жерлермен бір-бірінен
оқшауланса, кейде тіршілікке қолайлы ортада (шөлді жердеғі өзен аңғарлары
мен оазистерде) бір жерге көптеп шоғырланған.
Бір түрге жататын популяциялардың ішінде шекаралары жақсы байқалатын
және керісінше, анық байқалмайтын ареалда тіршілік ететін популяциялар да
болуы мүмкін. Көпшілікке белгілі, астық тұқымдастардың зиянкесі тасбақалы
қандала жұмыртқаны жарып шыққан сон 2,5-3 айдан кейін дәнді алқаптардан
ондаған, жүздеген шақырым жердегі тау етегіндегі ормандарға ұшып, қоныс
аудару басталады . Ол жерде олар келесі көктемге дейін ағаштар дан түскен
жапырақтар арасында қыстап шығады. Ұшу ұзақтығы особьтардың қоңдылығына
байланысты. Нәтижесінде қыстап шығатын бір жерде әртүрлі жерлерден ұшып
келетін қандалалар араласып кетеді. Ал көктемгі ұшу бағыты желдің бағытына
байланысты болады. Осыған байланысты үлкен кеңістікте особьтардың үнемі
қозғалуы және бір-бірімен араласуы болып жатады да жекелеген
популяциялардың шекаралары бола бермейді. Сондықтан түр ішінде популяциялар
әртүрлі көлемдегі топтар ретінде кездесуі мүмкін.
Популяциялар арасында жекелеген особьтардың алмасуы ұдайы немесе ара-
тұра болып жатады. Қарғалардың маусымдық көшуі кезінде жас құстардың бір
бөлігі қыстайтын жерінде сол жердегі басқа особьтармен жүп түзіп қалып
қояды.
Жекелеген особьтар арасындағы байланыстар бір нәтижеге, популяция
арасындағы байланыстар басқаша нәтижелерге альш келеді. Мысалы, белгілі бір
паразиттің ұзақ уақыт бойы әсер етуі иесінің физиологиялық жағдайыньщ,
ұрпақ шығаруының, өмір сүру ұзақтығының өзгеруіне байланысты болуы мүмкін.
Осы түрге жататын популяциялар арасындағы қарым-қатынастар олардың топтық
сипаттарының - санының, жастық құрамының, өлуі мен популяцияның өсу
қарқындылығьшың өзгеруіне алып келеді. Популяциялар арасындағы байланыстар
оларды бүтін бір түр ретінде ұстап тұруға көмектеседі. Популяциялар
арасындағы ұзақ және толық оқшаулану әдетте жаңа түрлердің пайда болуына
алып келеді.
Кейбір популяциялар арасындағы өзгешеліктер әртүрлі леңгейде болады. Ол
өзгешеліктер олардың тек топтық сипатына ғана емес, жеке особьтарының мінез-
құлық, морфологиялық және Физиологиялық ерекшеліктеріне де қатысты болуы
мүмкін. Ареалдың әртүрлі бөлігіндегі ақ қояндар бір-бірімен түсі, дене
мөлшері, ас қорыту жүйесінің құрылысы боңынша айырмашылықтары болады.
Мысалы, Ямал түбегіндегі ақ қояндардың аш ішектерінің ұзындығы Орал тауының
орманды далаларындағы өкілдеріне қарағанда 2 есе үзын. Бұл қоректену
ерекшеліктеріне, қорек құрамындағы қатты азықтардың мөлшеріне байланысты.
Тіршілік орталарының айырмашылықтары неғұрлым көп және особьтар
арасындағы алмасу нашар болса, соғұрлым популяциялардың бір-бірінен
өзгешеліктері көп болады.
Генетикалық біртүтастығына және көбею түріне байланысты популяциялар:
панмиктикалық (айқас ұрықтану), клонды және клонды-панмиктикалық (мысалы,
шіркейлерде партеногенетикалық ұрпақ жынысгы ұрпақпен алмасады) болып
бөлінеді.

ПОПУЛЯЦИЯЛАР ҚҰРЫЛЫМЫ

Популяциялар құрылымы Популяциялар құрылымы - бір жағынан түрдің
биологиялық қасиеттеріне негізделіп, екінші жағынан - ортаның абиотикалық
факторлары мен басқа түрлердің популяциялары әсерінен қалыптасып құрылады.
Популяциялар құрылымы тұрақты болмайды. Территориядағы особьтардың таралуы
топтардың жынысы, жасы, морфологиялық , физиологиялық , мінез- құлықтары
және генетикалық ерекшеліктері бойынша ара қатынастары популяцияның
құрылымын көрсетеді.
Популяцияның кеңістіктегі құрылымы - популяция особьтарыньщ кеңістікте
орналасу ерекшеліктері. Ол тіршілік ортасының және түрдің биологиялық
ерекшелігіне байланысты. Жылдың маусымы, популяцияның сандық мөлшері уақыт
бойынша өзгеруі мүмкін. Сондықтан популяция особьтары кеңістікте
бірқалыпты, кездейсоқ және топтанып орналасады.
Табиғатта особьтардың бірқалыпты орналасуы сирек кездеседі. Кездейсоқ
(диффузиялық) орналасу көптеген өсімдіктерде, ясануарларда кездеседі.
Топтанып орналасуда (мозайкалық) особьтар топ-топ болып кездеседі, мысалы,
сүтқоректілер табыны, құстар колониясы. Топтанып орналасу популяция үшін
қолайсыз жағдайларда үлкен тұрақтылық береді. Жануарлардың ортаның қолайсыз
жағдайларына немесе олардың даму циклдарына байланысты жылжып қозғалуын
миграция деп атайды. Олар жүйелі (тәуліктік немесе маусымдық) ясәне жүйесіз
(қуаңшылық, су тасқыны, өрт, және т.б.) болуы мүмкін. Мысалы, құстардың
жылы жаққа ұшуы маусымдық миграцияжатады.
Ценопопуляциядағы өсімдіктер әрқалай, кейде топтанып, кейде бір-бірінен
оқшауланып орналасып микроценопопуляциялар, субпопуляциялар түзеді. Мұндай
топтанып орналасуда особьтардың саны, тығыздығы, жастық құрылымы бойынша
айырмашылықтар болады.
Жануарлардың қозғалуына байланысты территорияда орналасуы әр текті
болады. Тіпті субстратқа бекініп тіршілік ететін түрлерінің өзінде
кеңістікті үнемді пайдалануға икемділігі болады. Асцидияларда (су түбіне
бекініп тіршілік ететін омыртқасыз жануар) өсіп келе жатқан колонияларының
шеті басқа түрдің колонияларына жанасқан соң олардың үстін орай өсіп, оны
көміп тастайды. Егер бір түрге жататын колониялар кездессе, оның әрқайсысы
көршісінің өсуін тоқтатып басқа бағытқа қарай өсе бастайды.
Популяциядағы жекелеген особьтардың кеңістікте орналасуына қолдау
жасайтын инстинктер құстарда, сүт қоректілерде, кейбір балықтарда және
амфибияларда, сондай-ақ жүйке жүйесінің құрылысы күрделі кейбір
жәндіктерде, өрмекшілерде, сегізаяқтарда және т.б. кездеседі. Кеңістікті
пайдалануына байланысты қозғалатын барлық жануарларды екі топқа бөледі: бір
орнында тіршілік ететін және көшт-қонып жүретіндер.
Бір орнында тіршілік ететін ағзаларда өмірінің барлық кезеңі немесе
негізгі кезеңдері ортаның белгілі бір бөлігінде ғана етеді. Мұндай
жануарлар өзінің тіршілік етіп жатқан жерін тастап кетпейді. Егер қандай да
бір жағдайлармен сол жерді тастап кетуге мәжбүр болса, кейінірек сол жерге
қайтып оралады. Көптеген түрлер үзақ та алые миграциялардан кейін өздері
көбейетін жерге қайтып келеді. Мұны экологияда хоминг (ағылш. home -үй)
деп атайды. Мысалы, қараторғайлардың бір жұбы жыл сайын өзінің үясына келіп
қонатыны белгілі. Ал көгершіндерді іс жүзінде - хат тасу үшін пайдаланганы
бәрімізге белгілі.
Популяцияның жыныстық құрылымы - особьтардың жыныстары бойынша ара
қатынасы. Популяциядағы жыныстардың ара қатынасы генетикалық зандар бойынша
анықталады және оларға орта әсер етеді. Көптеген түрлерде болашақ особьтың
жынысы ұрықтану кезінде хромосомдардыц комбинацияларының өзгеруі
нәтижесінде анықталады.
Жыныстық белгілері көбіне аталықтары мен аналықтарының морфологиялық
(өлшемі, түсі), физиологиялық (өсу қарқыны жыныстық жетілу кезеңі),
экологиялық және мінез-құлықтық айырмашылықтарын анықтайды. Мысалы, қан
сорғыш масалар (Culicidae) тұқымдасына жататын масалардың аталық особьтары
имаго кезеңінде (жәндіктер мен кейбір буын аяқтылардың жеке даму
кезеңіндегі ересек стадиясы) аналық особьтары сияқты қанмен емес, тек
өсімдіктердегі шықтарды жалаумен, өсімдіктер шырынымен қоректенеді немесе
тіпті қоректенбейді де. Табиғатта аналық особьтары көп өлетін түрлер де
(мысалы, ондатра, пингвин, жарқанат) және керісінше аталық особьтары көп
өлетін түрлерде де (көптеген кемірушілер, қырғауылдар) кездеседі. Кейбір
жарқанаттарда қысқы ұйқыдан сон аналық особьтардың үлесі популяцияның тек
20%-ын ғана құрайды. Сондай-ақ популяциядагы жыныстар ара қатынасына орта
жағдайлары да әсер етеді. Кейбір түрлерде жыныс генетикалық факторларға
емес, экологияльщ факторларға байланысты. Мысалы, Arisaema japonica
өсімдігінің жынысы түйнектеріндегі қоректік заттар қорының жиналуына
байланысты. Үлкен түйнектерінен аналық гүлдері бар особьтар, майда
түйнектерінен аталық особьтары өсіп шығады. Сары орман құмырсқаларында
(Formica rula] + 20°С төмен температурадағы салған жұмыртқалардан аталық
особьтары, ал жоғары температурада - аналық особьтары Дамиды. Бұл құбылыс
ұрық сақталатын ұрық қабылдағыштын бұлшық еттеріне байланысты, өйткені олар
тек жоғары температурада ғана белсенді болып, жұмыртқалардың ұрықтануын
қамтамасыз етеді. Ал ұрықтанбаған жұмыртқалардан жарғақ қанаттыларда тек
аталық особьтар дамиды.
Әсіресе популяцияның жыныстық құрылымына ортаның жынысты және
партеногенетикалық (жынысты көбеюдің бір түрі - аналық ұрық клеткалары
ұрықтанбай дами бастайды, эволюция барысында жеке жынысты және гермафродит
формаларда пайда болған бір жынысты көбею) ұрпақтары кезектесіп отыратын
түрлерде жақсы байқалады. Дафнияларда (Daphnia magna) қолайлы температурада
партеногенетикалық жолмен аналық особьтар, ал жоғары немесе томен
температурада популяцияларда аталық особьтар пайда болады. Ал шіркейлерде
қос жынысты ұрпақтың пайда болуына күн ұзақтығы, температура, особьтар
тығыздығының артуы және т.б. әсер етеді.
Популяцияның генетикалық құрылымы - особьтардың әртүрлі дәрежедегі
генетикалық әр түрлілігімен сипатталады. Популяция особьтарындағы гендердің
жиынтығын генефонд деп, ал бір ағзаның хромосомасындағы бүкіл гендердің
жиынтығын генотип деп атайды. Генетика тұрғысынан, популяция - генотиптер
жиынтығы.
Генотип орта жағдайларымен өз ара әрекеттесіп фенотип түзеді- Фенотип -
генотиптің орта жағдайларымен әрекетгесуі арқылы құрылатын особьтардың
барлық белгілерімен қасиеттерінің (морфологиялық , физиологиялық және мінез-
құлықтық) жиылтығы.
Вирустар мен микроағзалардан бастап жоғары сатыдағы өсімдіктер мен
жануарларға дейінгі тірі ағзалардың бәріне тән қасиет - мутацияға ұшырау
мүмкіндігі. Мутация - табиғи немесе жасанды жолмен тұқым қуалайтын
генетикалық материалдың өзгеруі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Популяциялар экологиясы - демэкология
Демэкология немесе популяциялар экологиясы
ПОПУЛЯЦИЯЛАР ЭКОЛОГИЯСЫ (ДЕМЭКОЛОГИЯ)
Демэкология–популяциялар экологиясы
Популяциялар экологиясы – демэкология
Популяциялар экологиясы
Популяция экологиясы - Дэмэкология
Популяциялар экологиясы туралы
Түр. популяциялар құрылымы, динамикасы
Популяциялар генетика
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь