Есімдік

ЕСІМДІКТІҢ ЛЕКСИКА.ГРАММАТИКАЛЫҚ СИПАТЫ
1. Есімдіктің лексика.грамматикалық сипаты.
2. Есімдіктердің қалыптасуы.
3. Есімдіктердің мағыналық түрлері.
4. Есімдіктердің септелу ерекшеліктері.
5. Есімдіктердің басқа сөз таптарына ауысуы және прономиналдану . есімдікке айналу процесі.
6. Есімдіктердің сөйлемдегі қызметі.
Проблемалық сұрақтар:

1. Есімдіктердің мағыналық ерекшеліктері неде?
2. Есімдіктерді заттық және сындық мәндегі есімдіктер деп бөлудің себебі неде?
3. Жіктеу есімдктерінің жаққа қатысы қандай?
4. Есімдіктердің грамматикалық категориялары бар ма, неге?

Есімдік – лексика-грамматикалық (семантикалық) сипаты жағынан не затты, не оның сынын я санын нақты атамай, солардың орнына жүретін сөз табы. Сондықтан кейде оны орынбасар сөз табы деп те атайды.
Ұйықтап жатқан жүректі ән оятар, Оның тәтті оралған мәні оятар (А) деген сөйлемде оның деген сөз алғашкы бөлігіндегі ән деген зат есімнің орнына қолданылған: әннің мәні. Бір шалдың төрт ұлы болыпты, Бірде шал сол ұлдарын жинапты (Ертегілер) деген сөйлемдерде сол сөзі төрт деген сан есімнің орнына қолданылған: төрт ұлын жинапты. Кімді айтса, сол келер (мәтел) деген сөйлемде сол сөзі кім дегеннің орнына жұмсалған да, кім дегеннің өзі адам деген заттың атауының орнына қолданылған.
Сөйтіп, есім сөздердің (зат есім, сын есім, сан есімнің) орнына жүретін сөз табы есімдік деп аталады. Есімдік заттың өз атауын да, белгісінің, санының да атын білдірмейді, тек соларды нұсқап, меңзеп көрсетеді де, солардың орнына колданылады. Сондықтан да кейде есімдікті орынбасар сөздөр деп те атайды.
Есімдіктер мағынасына қарай жеті топқа бөлінеді: 1) жіктеу есімдігі; 2) сілтеу есімдігі; 3) сүрау есімдігі; 4) өздік есімдігі; 5) жалпылау есімдігі; 6) болымсыздык есімдігі; .7) белгісіздік есімдігі.
ЖІКТЕУ ЕСІМДІГІ.
Бслгілі бір жақтық ұғыммен байланысты колданылатын есімдіктің түрі жіктеу есімдігі деп аталады. Жіктеу есімдіктері мен, сен, сіз, ол, біз (біздер), сендер, сіздер, олар. Жіктеу есімдіктерінің үш жағы және жекеше, көпше түрі бар.
        
        ЕСІМДІКТІҢ  ЛЕКСИКА-ГРАММАТИКАЛЫҚ СИПАТЫ
1. Есімдіктің лексика-грамматикалық сипаты.
2. Есімдіктердің ... ... ... түрлері.
4. Есімдіктердің септелу ерекшеліктері.
5. Есімдіктердің басқа сөз таптарына ауысуы және ... ... ... ... ... ... қызметі.
Проблемалық сұрақтар:
1. Есімдіктердің мағыналық ерекшеліктері неде?
2. Есімдіктерді заттық және ... ... ... деп ... ... ... есімдктерінің жаққа қатысы қандай?
4. Есімдіктердің грамматикалық категориялары бар ма, неге?
Есімдік – ... ... ... ... не ... оның сынын я санын нақты атамай, солардың ... ... сөз ... кейде оны орынбасар сөз табы деп те атайды.
Ұйықтап жатқан жүректі ән оятар, Оның тәтті оралған мәні оятар (А) деген
сөйлемде оның ... сөз ... ... ән ... зат ... ... ... мәні. Бір шалдың төрт ұлы болыпты, Бірде шал сол ұлдарын
жинапты (Ертегілер) деген сөйлемдерде сол сөзі төрт ... сан ... ... төрт ұлын ... Кімді айтса, сол келер (мәтел) деген
сөйлемде сол сөзі кім ... ... ... да, кім ... өзі ... ... ... орнына қолданылған.
Сөйтіп, есім сөздердің (зат есім, сын есім, сан есімнің) орнына жүретін
сөз табы есімдік деп аталады. Есімдік ... өз ... да, ... да атын ... тек ... ... ... көрсетеді де,
солардың орнына колданылады. Сондықтан да кейде есімдікті орынбасар ... те ... ... ... жеті ... ... 1) ... есімдігі; 2)
сілтеу есімдігі; 3) сүрау есімдігі; 4) өздік ... 5) ... 6) ... ... .7) белгісіздік есімдігі.
ЖІКТЕУ ЕСІМДІГІ.
Бслгілі бір жақтық ... ... ... есімдіктің түрі
жіктеу есімдігі деп аталады. Жіктеу есімдіктері мен, сен, сіз, ол, ... ... ... олар. Жіктеу есімдіктерінің үш жағы және жекеше,
көпше түрі бар. Олар мынадай:
|жак. ... түрі ... түрі |
|/ |мен сен |біз, ... |
|II |сіз ... ... ... |ол ... ... | | ... жақ— айтушы, сөйлеуші жақ, екінші жақ — тыңдаушы жақ. Бұлар ... ... ... ... кім? ... ... ... береді.
Үшінші жақ бөгде жақ. Ол — адамға, адамнан басқа да затқа байланысты бола
береді. ... кім ... не? ... сұраққа жауап береді. Мысалы: бір
ағашта екі алма, мен ... де ... сен ... де алма ... әні). ... оқыған азамат. Ол (не?)— биік тау т. б.
Жіктеу есімдіктері тәуелденбейді. Тәуелденетін ол (оным, оның, оныңыз,
онысы), олар ... ... ... олары) дегендер — жіктеу есімдігі
емес, сілтеу есімдігі.
Жіктеу есімдіктері ... Біз, сіз, ... ... сіздер, олар
деген жіктеу есімдіктері зат есімдерше ... ал мен, сен, ол ... ... септелуінде ерекшеліктер бар.
Жіктеу есімдіктерінің септелу үлгісі.
|Септік |Мен |сен |Ол |біз ... | | | | |з ... 1. |мен ... |Ол |біз ... | ... ... ... |
| | | |і | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | |ң |
| | | | | ... | | | | |ң |
| | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | |қ ... ... |са-ған |о-ған |біз-ге |сі|
|Т. ... ... |о-ны ... ... ... ... |о-нда |біз-де |ге|
|Ш. |ме-нен |се-нен |о-дан ... ... ... | |н |\ | ... | | | | | |
| | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | |н |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | |н ... ... ... ... | | ... ... ... ... ... ... ... |сендер-ге |сіздер-ге |ол|
|Т. ... ... ... |сендер-де |сіздер-де ... ... ... |ың|
|К. |сендер-мен |сіздер-мен ... | | ... | | ... | | |а |
| | | ... | | ... | | ... | | |ы |
| | | ... | | ... | | ... | | |а |
| | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... сен, ол ... ... ... ... ... ерекшеліктер
байқалады: 1) ілік, табыс} шығыс септіктерде түбірдегі л, ң дыбыстары түсіп
қалады; 2) жатыс септікте түбірдегі л дыбысы н-ға ... 3) ... ... мен ... арасында -'ы, -і дәнекері пайда болады,
дұрысында түбірдегі ң дыбысы түсіп қалып, ... ... ... ... ... ... түскен -ны (ң), -ні (ң) тұлғасының үстіне
жалғанады; 4) ... ... ... жуанданып; л, н түсіп қалған түбірге
-ған түрінде жалғанады.
Жіктеу есімдіктері өз ... ғана ... яғни ... ... ... білдірсе, оған сол жактың жіктік жалғауы жалғанып жіктеледі.
Жіктеу есімдіктерінің жіктелу үлгісі.
|жак. |Мен, біз |сен, сіз |ол, |
| | ... ... |
| | ... | ... ... біз-біз| |— |
| | |- |- ... | |- | |
| | ... | |
| | ... | ... | ... |
| | |р |ол |
| | ... |
| | |р | |
| | |- | ... ... ... атау септікте тұрып бастауыш, ілік септікте
тұрып аныктауыш, барыс, табыс, жатыс, шығыс, көмектес ссптіктерде ... ... ... ... ... ... ... есімдіктсрі меңзеу, нұскау, көрсету мағыналарын білдіреді. Сілтсу
есімдіктеріне бұл, сол, ол, осы, осынау, ... ... ана, ... ... әне, міне, деген сөздер жатады. Әдетте сілтеу есімдіктері сілтеу,
меңзеу, мәнін білдіріп, сын есімнің орнына жұмсалып, қай? ... ... ... анықтауыш кызметін атқарып түрады. Мысалы: Самғай бер асқардан-
асқарға мынау қырандай (Ә. Ә). Бұл ұрыста Төлеген ерекше ерлік ... ... ... ... ... бұл ... к,ай? (қырандай, ұрыста)?
деген сұраққа жауап ... ... ... ... ... ... көптік, тәуелдік жалгаулары жалғанады, анау,
мынау, сонау, осынау ... ... ... те ... ... - бұлар, сол - солар, осы - осы-лар, анау - анауым-анауың-анаулары ... ... ... үлгісі.
| |Жақ |бұл |сол |Ол |
| |I ... ... ... ... |
| |II ... ... ... |
| |сіздің ... ... |
| |III ... |з |онысы |
| | | ... |
| |I ... ... |
| |IІ ... ... ... ... |
| |ң ... |мыз ... ... |
| |ң |з |ң | |
| |III ... ... |
| ... | |ңыз | |
| | | ... |
| |Жақ |Осы ... ... |
| | | ... |
| |I ... |осым |Мынауы|Анауым |
| |II сенің|осыным |м | |
| | ... | ... |
| | ... ... |
| | | |ң ... ... ... | | |
| |III ... ... |
| | | |ңыз ... |
| | | ... ... ... септелгенде, заттанып, зат есімнің орнына жұмсалады.
Олардың септелгенде ... ... ... ... сол, ол ... ... есімдіктері мен, сен, ол деген жіктеу
есімдіктері сияқты ... а) ... ... ... ... л ... ... қалады; ә) жатыс септікте түбірде л дыбысы н-ға
айналады; б) көмектес септікте түбір мен ... ...... ... ... ... л ... түсіп калып, кемектес септік
жалғауы ілік септіктің дыбыстық өзгеріске түскен -ны (ң) тұлғасының
үстіне жалғанады; е) барыс ... ... ... л ... ... қалған
түбірге -ған түрінде жалғанады; 2) ... ... ... -ған ... ... ана ... сілтеу есімдіктеріне де жалғанады: 3) жатыс
септікте осы сілтеу есімдігіне -нда ... ... 4) бұл ... ... ... ... жатыс, шығыс, көмектес септіктерде мұ
түрінде де қолданылады.
Сілтеу есімдіктері сөйлемде толықтауыш қызметтерін де атқарады. Сілтеу
есімдіктері ... атау ... ... ... ... одан кейін
сызықша қойылады. Мысалы: Бұлар — станцияның маңдай алды құрылысшылары (Ө.
Нұрш.). Бұл — аңыраған ана ... (Ғ. ... ... алу ... ... мағынасында қойылған сұрақтар сұрау есімдігі
болады. Сұрау есімдіктері: кім? не? қай? ... ... ... ... ... ... қалай? қашан? қайдағы? қашанғы? Зат есімге және зат
есім орнына қолданыла алатын (заттанған) сөздерге қойылатын сұрақтарға
көптік, ... ... ... ... ... алады. Мысалы: кім?
кімім? кімдер? кімі? кімдерің? кімге? неге? қайсысы? нешеуі? кіммін? т. б.
Кейбір сұрау есімдіктерінің, тәуелдену үлгісі.
|Тәуелдікт|кім |не ... ... ... | | | | ... | | | | ... менің |кімім? |Нем? |қайсым? |нешеуім? |
|біздің ... ... ... |? |нең? ... ... ... ... |неңіз?|қайсыңыз? |нешеуіңіз?|
|сендердің|кіміңіз|нелері|қайсыларың|нешеулерің|
|сіздердің|? |ң? |? |? |
| ... ... |- |ңыз? |із? ... ... ... | |
| |- ... ... ... |
| |ңіз? |несі? |қайсылары?|нешеуі? |
| ... ... | |
| ... |? | | |
| ... | | |
| |? | | | ... ... ... ... ғана I, II ... ... I және II жақ яғни айтушы (мен, біз) және тыңдаушы (сен, ... ... адам ғана ... III жақ адамнан баска да бөгде эатқа катысты
бола береді.
Сұрау есімдіктерінің. жіктелу үлгісі.
|Жіктікт|кім? |Кайсы? ... ... ... | | | | | ... | | | | |
|I мен ... |
|біз |кімбіз?|н? |нешеуміз?|? | ... сен ... ... |кімсіңд|з? |нешеусіңд|? | ... |ер? ... ... |
| ... ... | |
| | ... ... |
| | |ң | |- | |
| | |дар? | |дар? | |
| | ... | ... |
| | |сыз? | |? | ... ... ол |ер? ... |дер? ... ... |кім? |қайсы? |нешеу? |қандай? |ер?|
| |кімдер?|қайсы? ... ... | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | ... ... ... әр тұлғадағы өз деген бір ғана сөз ... ... ... көптеулі, септеулә түрде қолданылады да, ... ... зат ... ... ... Мысалы: менің өзім,
сенің өзің, баланың ... өзі, ... ... ... ... ... т.б. Өздік есімдігі түбір тұлғада өз түрінде зат есімді
анықтап жұмсалады. Мысалы: өз баласы, өз ісім, өз ... т.б. ... ... ... ... септеледі. Сондықтан оның үлгісі
тәуелдеулі септеу болады.
Өздік сімдіктерінің септелу ... ... ... |өзі ... | | | | ... ... ... ... |өзі |
| ... ... |өзіме |өзің-е |өзіңіз-ге|өзі-не ... ... ... ... |
|Ж. |өзім-де|өзің-де |өзіңіз-де|өзі-нде |
|Ш. ... ...... |
| ... | | |
| |н | | | |
| | | | | |
| ... | | |
| |н | | | ... есімдігі теуелденіп барып жіктеледі.
Өздік есімдігінің жіктелу үлгісі.
|Жак ... ... ... |өзі |
|I мен ... |өзіңмін |өзіңізбін |өзімін |
|Біз |өзімізбіз|өзіңбіз |өзіңізбіз |өзіміз ... сен ... ... ... ... ... |өзімсіңде|өзіңсіңде|өзіңізсіңд|өзісіңдер |
| |р |р |ер | ... ... ... ... ... ... ... |
| |.р |р |ер | ... ол ... ... ... |өзі ... ... |өзің |өзіңіз |өзі ... ... ... ... ... ... ... үлгісі.
|Жак |өзім |өзін |өзіңіз |өзі |
|I мен ... ... ... ... ... |өзімізбіз|өзіңбіз |өзіңізбіз |өзіміз |
|II сен ... ... ... ... ... ... |
| |р |р |ер | ... ... ... ... ... ... |өзімсіздг|өзіңсізде|өзіңізсізд|өзісіздер |
| |.р |р |ер | ... ол ... ... ... |өзі ... ... |өзің |өзіңіз |өзі ... өз ... өзі ... ... жіктеу есімдігі мен зат есіммен де
тіркесіп қатар жұмсалады. Мысалы:
мен өзім айттым біз өзіміз айттық
сен өзің айттың ... ... ... ... айттыңыз сіздер өздеріңіз айттыңыздар
ол (бала, Ахмет) өзі айтты олар (балалар) өздері ... ... ... ... ... өзімен-өзі, өзді-
өзі деген қос сөздер дефис аркылы жазылады.
ЖАЛПЫЛАУ ЕСІМДІГІ. ... ... ... білдіретін есімдіктің түрі жалпылау
есімдігі деп аталады. Жалпылау есімдігіне бәрі, барлық, бар, ... ... ... ... ... деген сөздер жатады. Мысалы: Бар ойы — ... ән ... (А.). ... ... түбі бір, түп ... — Майқы би
(мақал).
Берілген мысалдан көрінетіндей, жалпылау есімдігі көбіне-көп ... ... ... жалпылау есімдігі көптеледі, тәуелденеді,
септеледі. Мысалы: Енді нені ... ... де бос ... (А). ... ... (А).
Әдетте жалпылау есімдіктері тәуелденіп барып септеледі.
БОЛЫМСЫЗДЫҚ ЕСІМДІГІ.
Болымсыздық ... ... ... түрі ... есімдігі деп
аталады. Болымсыздық есімдігі: ештеңе, ештеме, ешкім, ... ... ... ... ... ... Мысалы: Көнбеді ешкім
сөзіме Әдетіне қарысып (А) Болымсыздық есімдіктердің ешкім, ... ... ... зат ... ... ... ешбір дегендері сын
есімнің орнына, ешқашан, ешқайдан ... ... ... мағынаны білдіретін сөздердің орнына жұмсалады. Мысалы: Бұл жерде
ешкім сырымды Білмейді, айтып не ... (А). Ашық ... ақ ... жоқ ешқандай (қазақ әндері). Мылтық оқтағанда оның аузын ешқашан
кісіге ... ... ... ойнап оқтама (Ш. Айманов). Ешқайда болмай
шықты оған жер тең (С. М.) деген сөйлемдерде ... ... ... кім ... деген сұраққа жауап беріп, адам ... ... ... ... тұр; ... ... есімдігі
қандай (менмендік)? деген сұракқа жауап беріп, менмендік деген ... ... ... ... сөйлемнің анықтауышы болып тұр; ешқашан
болымсыз есімдігі қашан (каратпа)? деген сұракқа ... ... ... деген
қимылдың мезгілін, ешқайда болымсыздық есімдігі қайда (болмай шықты)? деген
сұраққа жауап ... ... ... ... ... ... ... қызметін атқарып тұр.
Болымсыздық есімдіктері көбінесе еш сөзі мен бір, кім, ... ... ... ... ... ... бірігуі арқылы жасалған.
Сондықтан да олар бірігіп ... Ал еш сөзі ... ... ... ... бөлек жазылады. Мысалы: Сенен басқа еш жерден Таба
алмадым ... ... ... ... ... ... ... етіп жорамалдап, тұспалдап
көрсету мәнін білдіретін есімдіктің түрі ... ... деп ... ... біреу күшін, біреу түсін. (А). Адамның кейбір кездері
Көнілде алаң басылса (А). Бұл ... ... ... ... ... ... мағынада, кейбір есімдігі нақ мезгілді атамай белгісіз бір
кездер мәнінде қолданылған.
Белгісіздік есімдігіне біреу, кейбіреу, ... ... ... ... ... бір, ... ... қайсыбіреу, әр, әрбір, қайбір,
бірнеше, әлденеше, біраз, әрқалай, әлдеқалай, әлдеқайда, ... ... ... ... есімдіктерінің мынадай ерекшеліктері бар. 1. Әлде, әр, кей,
қай, бір сөздері еқінші есімдіктермен (біреу, кім, не, бір, ... ... аз т. б.) ... ... ... да, ... сөз таптарымен
(мысалы, зат есімдермен) тіркескенде, бөлек жазылады. Мысалы: Бізде ерік
жок, бастай бер, Әлденеге ... (А). ... ... үні, ән ... (Қ. ... ... күн ... Директор біреумен сөйлесудің
алдында кезінен қөзілдірігін алып, әр уақытта да бір езу тартып, күлімсіреп
алады. (С. Ерубаев). Кей ... ... ... ... бату ... ... кейбіреу, қайсыбіреу, бірдеме, әрне, кімде-кім, әлдекім, әркім,
әлдене тәрізді белгісіздік есімдіктер зат есім ... ... ... ... септік жалғауларында жұмсалып, сөйлемде атау септікте
бастауыш, барыс, табыс, ... ... ... ... ... ілік септікте .анықтауыш қызметтерін атқарады. Мысалы: Біреулер
үйінің орнын
өлшеп, ... ... ... ... ... та ... ... кісі өлсе, қаралы ол... (А). Кейбіреуге таяғым Тиіп те кетті
бартылдап (А). ... ... ... (А). ... ... ... көптік және атау септік жалғауларында тұрып, кім (өлшеп, қазып
үлгіріп)? деген ... ... ... ... ... ... ... атау септік тұлғасында тұрып, кім (қалқитып та ... ... ... беріп, бастауыш болып тұр, біреудің белгісіздік есімдігі ілік
септікте тұрып, ... ... ... сұракка жауап беріп, анықтауыш болып
тұр. Кейбіреуге, әрнеге дегендер барыс септікте тұрып, кімге (тиіп кетті)?
неге (әсемпаз болма)? деген ... ... ... ... ... ... ... кейбір, әр, әрбір, қайбір дегендер сын есім орнына
жұмсалып, ... ... ... ... сан есім орнына
жұмсалып, әдетте анықтауыш қызметінде қолданылады. Мысалы:
Кейбір жігіт жүреді мақтан сөйлеп (А.) Иә, шынын айту керек,
бір ерекшелігі мұндағы ... ... ... ... ... (Қыдырбекүлы). Саяси сабақтан қолы бос кездерін пайдаланып, тағы да
біренеше модель жасады. ... Мол ... ... ... өлім әр ... әр ... жағдайда
кездесіп жатады. (Қ. Токаев). Берілген сөйлемдерде белгісіздік
есімдіктері қай (жігіт?— кейбір), қай (қызметкердің?— ... ... ... қай ... әр) деген сүрақтарға
жауап беріп, анықтауыш болып тұр.
Белгісіздік есімдігінің бұл түрі ... ... ... ... атау ... ... барыс, табыс,ч жатыс, шығыс, кемектес
септіктерде толықтауыш қызметінде де жұмсалады. Мысалы: Кейбірі пірге ... Іші — ... ... — абыз (А). Нариманның ... ... ... ... ... Берілген сөйлемдерде кейбірі Шм қол
берген?) атау септікте бастауыш, қайсыбірін (нені айтып түгесейін?) — табыс
септікте толықтауыш қызметін ... ... ... ... әлдеқашан, әлдеқалай, влдеқайда,
әлдеқайдан деген белгісіздік есімдіктері үстеу мәнінде мезгіл, ... ... ... ... ... ... ... оның маңындағы қалың орман
әлдеқашаы артта қалған. (С. С.). Жасы ... ... кең ... әрқашан осылай балаша куанады, балаша ренжиді (Ғ.
Мүст). Колхозға жете берістегі ылдидан зырғаған шана екпінінен
гулей соққан жел ару ... ... ... ... алып ... сөйлемдерде әлдеқашан (қашан артта қалған?), әрқаіиан (қашан
қуанады, ренжиді?), әлдеқайда (қайда алып ... ... ... ... ... тұр.
ЕСІМДІКТЕРДІҢ ЕМЛЕСІ.
Жіктеу, сілтеу, сұрау, өздік, жалпылау есімдіктері негізгі ... ... дара ... ... ... ... сен, сіз, ол, бұл, ана, сол, қанша? қалай бәрі, түгел, өзім т. б.
Еш, әлде, әр, кей, ... бір ... мен ... ... ... ... болымсыздық, белгісіздік есімдіктері күрделі ... ... олар ... ... ... ... ешқашан, ешбір,
әлдекім, әрбір, кейбір, әрқалай, әрқашан т. ... ... әр, кей, бір, қай ... ... сөз ... (зат есім, кейде
қатысты сын есімдермен) тіркесіп қолданылады да, бөлек жазылады. Мысалы: ... әр ... кей ... бір ... әр ... т. ... ... ҚЫЗМЕТІ.
Есімдіктер әр түрлі сөз табының орнына жүретіндіктен, сөйлемде әр ... ... ... ... ... ... есімдіктері, атау септікте
тұрып бастауыш болады. Мысалы: Мен жазбаймын өлеңді
ермек үшін (А). Кино үстінде бұлар бір-біріне бір ауыз ... жоқ. (Ж. ... ... ... ... ... шығыс, кемектес
септіктердің бірінде тұрып толықтауыш болады. Мысалы: Кеудемде
жаным тұрғанда Гауһарды ешкімге бермеспін (С. Мыңжасарова).
Жалғыз сенен айырылып, ... ... аһ ... ... ілік ... ... сын есім мен сан ... орнына қолданылып,
анықтауыш болады. Мысалы: Ешбір дарынды ақын, ешбір ... ... ... орыс ... арқылы дүние жүзілік озық әдебиеттің көрнекті
үлгілерін аттап өте алмауы керек. (Ғ. М.). Біреудің ... ... ... ... Бұл ... жауап бермей, аз отырып барып сөйледі. (С. М.). Бірнеше
жұмсақ алақан Көтеріп бара жатқандай (Ғ. Қайырбеков).
Есімдіктер ... ... ... ... ... ... болады. Мысалы: Бүгін ешқайда бармайсыңдар, маған бір ... ма? (Ж. ... ... ... ... ... ... алған. (С. Дөнентаев).
Есімдіктер жіктеліп қодданылса, баяндауыш болады. ... ... ... ... ... келген бала — осы. Сен нешіншісің?
ТЕСТ
1..Åñiìäiêòåð ìà¹ûíàñûíà ºàðàé ... ... ... ... ... ... íåãiçãi ºûçìåòi ºàíäàé?
À/í¸ðñåíi, º½áûëûñòû í½ñºàï ê¼ðñåòó
Â/áiðíåøå í¸ðñåíi æàëïûëàìà ... áåí ... æຠ... áàéëàíûñòûðó
D/ìåíøiêòiëiêòi áiëäiðó
3. Ìà¹àí ñ¼çi ºàíäàé ò½ë¹àäà ò½ð?
À/øû¹ûñ ... ... ... ... ... ... òàáû»ûç.
À/ ñiç êåëåñiç. Â/ ... ... ... ... ... ... ... àòûí áiëäiðåòií ñ¼ç òàáû
Â/çàò åñiì, ñûí åñiì, ñàí åñiì îðíûíà æ¾ðåòií ñ¼ç ... åñiì ìåí ... ... ... æ¾ðåòi ñ¼ç òàáû
D/çàòòû» ñûíûí, ò¾ð-ò¾ñií, ñàïàñûí áiëäiðåòií ñ¼ç òàáû
6.Ñåïòiê æàë¹àóûíäà ò½ð¹àí åñiìäiêòi òàáû»ûç.
À/ìåíìií. ... ... ... -íi ... ... ... ... ... ... ... ... ê¼ðñåò
À/åøºàéñûñû ... ... ... ... ... áàðøà ... ... ... ... ... ... ñåí, ... ñåïòiãi ò½ë¹àñûíäà¹û ñiëòåó åñiìäiãií ê¼ðñåòi»iç.
À/ìà¹àí, ñà¹àí ... ñåíi, ... ... ñîíû ... ... ê¼ðñåòi»iç
À/ºàéñûáiðåó ... ... ... ... àòûí áiëäiðåòií ñ¼ç òàáû
Â/çàò åñiì, ñûí åñiì, ñàí åñiì îðíûíà æ¾ðåòií ñ¼ç òàáû
Ñ/æàëïû åñiì ìåí ... ... ... ... ñ¼ç ... ... ... ñàïàñûí áiëäiðåòií ñ¼ç òàáû
13.´çäiê åñiìäiêòi òiðêåñòi ê¼ðñåòi»iç.
À/ñåí êiìñi»? ... ... îíû ... D/ êiì ... ... ºàé ... ... æ¾ðìiç ... ... ... ... ... äåãåíiìiç íå?
À/есімдікке àéíàëó ... ... ... D/çàò ... ... |D |
|2 |Ñ |
|3 |Â |
|4 |À |
|5 |Â |
|6 |D |
|7 |À |
|8 |À |
|9 |À .................. |À |

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын тіліндегі есімдік және олардың атқаратын қызметтері24 бет
Ағылшын-қазақ тілдеріндегі есімдіктер және орын алмастырушы сөздер61 бет
Есімдік туралы8 бет
Есімдік түрлері13 бет
Есімдіктер25 бет
Есімдіктердің мағыналық топтары51 бет
Есімдіктердің синтетикалық тәсіл арқылы жасалуы27 бет
Қазақ тілі сабағында есімдіктерді оқыту әдістері33 бет
Қытай тіліндегі сұраулы есімдіктердің қайталануы.2 бет
«Китаб муқаддима» ерекшеліктері173 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь