Мақаш Қозыбаевтың тарих ғылымына қосқан үлесі

Кіріспе
1.М. Қозыбаевтың кеңестік және тәуелсіз кезеңдердегі ғылыми қызметі
2.Ғалымның Қазақстан тарихы мәселелеріне арналған іргелі зерттеу еңбектері
3.М. Қ. Қозыбаев және егеменді еліміздің тарихи проблемалары
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе

Тақырыптың маңыздылығы: Академик М. Қ. Қозыбаевтың 1985-2002 жылдар аралығындағы өмір жолдары, қоғамдық-саяси қызметі мен осы аралықта жазылған тарихи еңбектері талдауға алынады. Академик М. Қ. Қозыбаев “Қазақ халқы босағасы берік, шаңырағы биік мемлекет болған екен, ендеше, оған өзіне лайық тарихы да жазылуы қажет”- деуі Қазақстан тарихшыларына 70 жыл бойы кеңестік жүйе идеологиясында болып бұрмаланған ата тарихымызды қайтадан ой елегінен өткізіп, жаңаша көзқараспен, әдістемемен зерделеу міндетін жүктеді. Қазақстан тарихының дамуына үлес қосқан, жаңа тарихшы буындарды тәрбиелеуде жетекші ұстаз бола білген ғалымдарымыздың бірі - Манаш Қабашұлы Қозыбаев. Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясының академигі С. Қирабаев пен ҚР ҰҒА-ның корр.-мүшесі Ә. Бейсенованың: “Манаш Қозыбаев қазақ тарихы ғылымындағы жарқын, биік тұлғалардың бірі еді. Өз кезіндегі қазақтың ұлттық ой-пікірінің дамуына, оның ұлттық мүддеге қызмет етуіне Манаштың қосқан үлесі қомақты. Ол осы еңбегімен еліне кең танылды, халық құрметіне бөленді. Бұған ғалымның 70 жылдығы кезінде көптің көзі жеткенді” - деп жазуы, ғалымның қоғам мен ғылым саласындағы қызметінің ерен екендігіне еш күмән тудырмайды. М. Қозыбаевтың қоғам саласына сіңірген еңбектері, ғылыми зерттеулерінің маңызы зор. Тарихшы-ғалымның қоғамдық, ғылыми-ұйымдастырушылық қызметі партиялық-өктемдік басқару мен әміршіл-әкімшіл жүйенің гүлденген, шарықтау шегіне жеткен тұспен сәйкес келсе де, тарих ғылымының қалыптасып, дамуына өзіндік үлесін қосты. М. Қозыбаевтың 1985-2002 жылдар аралығындағы ғылыми, ұстаздық, мемлекеттік қызметі Қазақстанның саяси-экономикалық, әлеуметтік, мәдени дамуының оқиғаларымен тұтасып жатыр. Ендеше, М. Қ. Қозыбаевтың өмір жолын және ғылыми шығармашылық мұрасын жеке тұлға ретінде зерттеп тану дегеніміз - Қазақстанның көне заманнан бүгінге дейінгі тарихын ғылыми тұрғыдан терең қарастырып баяндау, тұжырымдап баға беру деген сөз. Міне, тарихшы-ғалымның отандық тарих ғылымын дамытуға сіңірген еңбегін, мемлекеттік және қоғамдық қызметін және оның ғылыми шығармашылығына талдау жасау, бағалау тақырыптың маңыздылығы мен өзектілігіне негіз бола алады.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттері:
- Бұрыннан белгілі және ғылыми айналымға алғаш рет енгізіліп отырған мұрағат құжаттарын сараптай келе, М. Қ. Қозыбаевтың ғұмырының барлық кезеңдерін қамти отырып, оның қоғамдық-саяси, ғылыми және кәсіби қызметін, шығармашылық мұрасын талдап, сұрыптап, жүйелі түрде көрсету;
- М. Қозыбаевтың өмір жолын баяндай отырып, ғалымның 1985-1991 жылдар аралығындағы қоғамдық, мемлекеттік қызметке араласуы мен тарихшы ғалым ретінде ғылым саласын дамытудағы қызметін айқындау;
- Академиктің ғылым саласындағы атқарған қоғамдық қызметінің маңыздылығын көрсету және ғылыми-ұйымдастырушылық рөлін анықтай келе, өзіндік ізденістерінің соны қырларын зерделеу;
- М. Қ. Қозыбаевтың еңбектеріндегі Қазақстан тарихы проблемаларын тарихнамалық тұрғыдан талдап, олардың ғылыми құндылығын, маңыздылығын ашу;
- Тәуелсіздік, ұлт мәселесіне қатысты жазылған еңбектерін саралау арқылы Республикадағы саяси үрдістерге баға беру.
Жұмыстың құрылымы:
- Кіріспеден
- Тақырыпшалардан
- Қорытындыдан құралады.
1. Қозыбаев М.Қ. Тарих зердесі (Замана асуы) – Алматы: Ғылым, 1998. 1-кітап. -344 б.
2. Жұлдызы жанған ғұлама. Академик Манаш Қозыбаев туралы естелік. –Алматы: Атамұра, 2003. - 288 б.
3. Есқожин І. Озат студенттің ісі осындай // За отличную учебу. – 1952. -1 мамыр; Ержанов А., Шоланов Е. Қаһармандық күрестің ұйымдастырушысы // Социалистік Қазақстан. –1955. - 6 наурыз; Левицкая Л. Доклад об истории Кустаная // Ленинский путь. – 1957. - 12 ноября.
        
        Мазмұны:
Кіріспе____________________________________________________________3
1.М. Қозыбаевтың кеңестік және тәуелсіз кезеңдердегі ғылыми қызметі_____5
2.Ғалымның Қазақстан тарихы ... ... ... ... Қ. ... және егеменді еліміздің тарихи проблемалары___________12
Қорытынды_______________________________________________________13
Пайдаланған әдебиеттер тізімі________________________________________14
Кіріспе
Тақырыптың маңыздылығы: Академик М. Қ. Қозыбаевтың 1985-2002 ... өмір ... ... қызметі мен осы аралықта
жазылған тарихи еңбектері талдауға алынады. Академик М. Қ. Қозыбаев “Қазақ
халқы ... ... ... биік ... ... ... ... оған
өзіне лайық тарихы да жазылуы қажет”- деуі Қазақстан тарихшыларына 70 ... ... жүйе ... ... ... ата тарихымызды
қайтадан ой елегінен өткізіп, ... ... ... ... ... ... ... дамуына үлес қосқан, жаңа тарихшы
буындарды тәрбиелеуде жетекші ұстаз бола білген ... бірі ... ... Қозыбаев. Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясының
академигі С. Қирабаев пен ҚР ҰҒА-ның корр.-мүшесі Ә. ... ... ... ... ... ... биік тұлғалардың бірі еді. Өз
кезіндегі қазақтың ұлттық ой-пікірінің дамуына, оның ұлттық мүддеге қызмет
етуіне Манаштың қосқан ... ... Ол осы ... ... кең ... ... ... Бұған ғалымның 70 жылдығы кезінде көптің көзі
жеткенді” - деп ... ... ... мен ... ... қызметінің
ерен екендігіне еш күмән тудырмайды. М. Қозыбаевтың қоғам саласына
сіңірген еңбектері, ғылыми ... ... зор. ... ... қызметі партиялық-өктемдік басқару мен
әміршіл-әкімшіл жүйенің гүлденген, шарықтау шегіне жеткен тұспен сәйкес
келсе де, ... ... ... ... ... ... қосты. М.
Қозыбаевтың 1985-2002 жылдар аралығындағы ғылыми, ұстаздық, мемлекеттік
қызметі ... ... ... ... ... ... ... Ендеше, М. Қ. Қозыбаевтың өмір жолын және
ғылыми шығармашылық мұрасын жеке тұлға ретінде зерттеп тану ... ... көне ... бүгінге дейінгі тарихын ғылыми тұрғыдан терең
қарастырып ... ... баға беру ... сөз. ... ... ... ... дамытуға сіңірген еңбегін, мемлекеттік және қоғамдық
қызметін және оның ғылыми шығармашылығына талдау жасау, бағалау тақырыптың
маңыздылығы мен ... ... бола ... ... мен ... ... белгілі және ғылыми айналымға алғаш рет енгізіліп отырған
мұрағат құжаттарын сараптай келе, М. Қ. Қозыбаевтың ғұмырының барлық
кезеңдерін қамти ... оның ... ... және ... ... ... талдап, сұрыптап, жүйелі түрде
көрсету;
- М. Қозыбаевтың өмір жолын баяндай отырып, ғалымның 1985-1991 ... ... ... ... ... мен ... ... ғылым саласын дамытудағы қызметін айқындау;
3
- Академиктің ғылым саласындағы ... ... ... ... және ғылыми-ұйымдастырушылық рөлін анықтай
келе, өзіндік ізденістерінің соны ... ... М. Қ. ... ... ... тарихы проблемаларын
тарихнамалық тұрғыдан талдап, олардың ... ... ... ... ұлт мәселесіне қатысты жазылған еңбектерін саралау
арқылы ... ... ... баға ... ... ... ... Қорытындыдан құралады.
4
Манаш Қабашұлы Қозыбаев 1931 жылдың 16 қарашасында Қостанай облысының
Меңдіғара ауданындағы Тазкөл ауылында дүниеге келді. Оның ... ... ... ... ... Манаш Қабашұлы елдегі қиын ... ... да, ... бала ... өсіп, еңбекте де ересек адамдармен
қатар бірге жүрді. “Жаңатұрмыс” жеті ... ... 1944 жылы ... кейін, Меңдіқарадағы Ы. Алтынсарин атындағы педагогикалық
училищеге түсіп, 1947 жылы осы училищенің толық курсын бітіріп, бір ... ... ... ... Үлгілі жетіжылдық мектебінде мұғалім
болып істейді. 1948 жылы ол Алматыдағы Қазақ ... ... ... ... ... Бекмаханов, Т. Тәжібаев, А. Нүсіпбеков,
және т.б. белгілі тарихшы-ғалымдардан дәріс алды. Кейіннен ... ... ... ... жолына түсуіне осы ұстаздарының ықпалы болды.
Университетте оқыған кезінде М. Қозыбаев коммунист ... ... ... 1953 жылы ... үздік бітірген
кейін жанұясының жағдайына байланысты Қостанайға кетіп, 1953-1958 ... ... ... ... педагогикалық болып өзгерген
институтта аға оқытушы болып қызмет ... жылы ... ... ... ... ... ... жанындағы Партия тарихы
институтына қызметке қабылданады. Бұл ... ол 1973 ... ... ... аға ... ғылыми хатшы, институттың сектор
меңгерушісі ... жылы ... ... С. Бәйішевтің жетекшілігімен “Қазақстан
Компартиясының Ұлы Отан соғысы кезінде ... пен ... ... ... ... ... ... диссертация, ал 1969
жылы “Қазақстан Коммунистік партиясы Ұлы Отан соғысы жылдарында” деген
тақырыпта ... ... ... ... ... ... институтының сектор меңгерушісі болып тағайындалып, бұл қызметті
1974 жылға дейін ... 1971 жылы оған ... ... ... ... атты ... үшін Ш.Ш. ... атындағы
сыйлықты иеленеді және Бүкілодақтық конкурстың екінші дәрежелі ... Ал 1973 жылы ... ... ... ... үшін ... ... Кеңесінің Құрмет қағазымен марапатталады. Бір жылдан кейін,
яғни 1974 жылы ... ... ... ... КОКП ... ... ... болады. 1978 жылы Қазақ
Мемлекеттік университеті жанынан Қоғамдық білімдер пәндерін оқытушылар
мамандығын ... ... ... М. Қозыбаев ондағы КОКП тарихы
кафедрасының ... ... ... жылы ... ... ... ... сайланады және Қазақстан Компартиясы Орталық
Комитетіне шақырылды.1980-1986 жылдар аралығына дейін М. Қозыбаев ... ... Бас ... ... және осы ... ... Уәлиханов атындағы Тарих,археология және этнография институтының
тарихнама және деректану
5
бөлімінде аға ... ... ... ... етеді. Қазақ
энциклопедиясына басшылық ... ... ... ... ... Манаш Қабашұлы кезінде зиялы қауымның қалың ... Ол ... Ұлы Отан ... ... ... ... 1985 жылы 40 сериялы құжатты “Қазақстан Ұлы Отан ... ... ... ... ... ... фильмнің
сценарийлеріне кеңес беріп, тарихи және ғылыми жағына баса ... ... ... ... жылы ... - ... қызметі және қоғамдық өмірге белсене
араласқаны үшін “Қазақ ... ... ... ... ... ... иеленеді. Осы жылы Қазақ КСР ... ... ... кеңесінің мүшелігіне сайланады және Қазақ КСР Ғылым академиясы
Президиумының ғылым мен техника жөніндегі ... ... 1986 ж. ... М. Қ. ... Ш.Ш. ... атындағы
Тарих, археология және этнография институтында қызметке келіп, тарихнама
және деректану бөлімінің меңгерушісіне сайланады. ... ... ... ... ... қатысып, 1937-38
жылдардағы қуғын-сүргін мәселесі, “буржуазияшыл-ұлтшыл” атанған “Алаш”
партиясы, осы “Алаш” партиясына ... ... ... ... журналының, “Үш жүз” партиясының тарихы сияқты өзекті тақырыптарды
зерттеу төңірегінде ... ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығын ұжымдастыру,
Қазақстанда Голощекиннің басшылығымен ... ... ... ... отырғандығын, келешекте осы мәселелерді қолға алу қажеттігін
көтерді. М. Қозыбаев Қазақ КСР Ғылым Академиясының 1988 жылғы 2 маусымынан
бастап Тарих, ... және ... ... ... ... ... атқарса, ал 19 маусымында институт директорының қызметіне
сайланып, 2002 ... ... ... ... осы ... атқарды. 1989
жылдың 18 маусымында М. Қ. Қозыбаев Қазақ КСР Ғылым ... ... ... ... ... КСР ... академиясының толық мүшесі
(академигі) болып сайланды. М. Қозыбаев 1989 жылы құрылған “Әділет” тарихи-
ағарту қоғамына белсене араласып, 1994 ... осы ... ... ... ... ... жүйеге, қуғын-сүргінге қатысты бірнеше
ғылыми конференциялар мен ... ... ... өткізіп,
тоталитарлық жүйенің қылмысын әшкерелейтін “Азалы кітап” шығаруды ... жылы ... ... ... ... Социалистік Республикасының
мемлекеттік егемендігі туралы Декларация дайындайтын комиссия мүшелігіне
сайланады. Ал 1990-1993 жылдары Жоғарғы Кеңестің ұлттық ... ... тіл ... ... мүшесі болып, Қазақстан мемлекетінің
Конституциясын, ... мен ... ... ... ... 1990-1993 жж. Қазақ КСР халық депутаты болып
6
сайланып, Қазақ КСР халық депутаттығы кезінде үкімет ... ... ... ... ... ... Отан ... “жабық”
саналып келген көптеген проблемалық мәселелерді арнайы ... ... ... ... ... ... 1916 жылғы ұлт-азаттық
қозғалыс тарихы, 20-30 жылдардағы ұжымдастыру, тәркілеу, ... ... ... ... ашу ... ... ұсынады.1991 жылы қарашада “1928 ж. 27 тамыздағы Халық Комиссарлар
Кеңесі мен Қазақстан ... ... ... ... ... және 1930 ж. 19 ақпандағы “Ұжымдастыру мәселесін нығайту мен
бай, құлақтарға қарсы ... ... ... ... ... зерттеу мәселесіне құрылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңес ... ... ... ... Қабашұлы 1991-2001 жылдар аралығында
“Ақиқат” журналының, ал 1993-2001 жылдары “Қазақ ... ... ... ... ... ... аталған журналдардың
редакциясына ... ... ... оның ... қандай мәселелер
жариялану қажеттігі жөнінде бағыт-бағдар беріп ... ... ... ... ... ... орнатып, тәжірбие
алмастырды. 1992 жылы Институт бірнеше жоғары және орта мектептерге
арналған оқу ... ... ... басып шығарды. Жоғары оқу
орындарына арналған 16 баспа табақ көлемінде “Ақтаңдақтар ... ... ... ... 1992-1993 жылдар аралығында М. Қозыбаев ҚР жоғарғы
Кеңесінің ... ... ... ... 1993 ж. ҚР Президентінің
қасындағы мемлекеттік саясат туралы ұлттық кеңесінің мүшесі, адам құқығы
жөніндегі республикалық комиссияның мүшесі, ҚР Тарих және ... ... ... ... ғылыми-методикалық Кеңесінің төрағасы болып
тағайындалды. М. Қозыбаев тарихи және ... ... ... ... ... ... ... аралығында ғалым ҚР Жоғарғы
аттестациялық Комитетінің Президиумы мүшесі болады. Сонымен ... ... бойы Ш.Ш. ... ... ... және ... институты
жанындағы докторлық диссертация қорғайтын Ғылыми Кеңестің төрағасы, тарих
ғылымы саласындағы ... ... ... ... ономистикалық комиссия мүшесі қызметтерін атқарып келді. Манаш
Қабашұлы 1993 жылы Қостанай қаласы мен ... ... ... ... ие болады. Ұлы Отан соғысы кезіндегі қазақстандықтардың
тылдағы ерлігі жайындағы Н. ... ... ... “Труд во имя
победы” кітабы ... ... және ... жетекшілігімен Қазақстанның
көне дәуірден бүгінгі күнге дейінгі бес томдық академиялық ... ... ... және ол ... ... ... ... “Казахи”, Ақмола, Ақтөбе, Атырау, Қарағанды, Қызылорда, Көкшетау,
Павлодар, ... ... ... ... Қазақстан
облыстарында қуғын-сүргінге ұшырағандарға арналған “Азалы ... және тағы ... ... ... ... ... 1995 жылы Абай Құнанбаевтың 150 жылдық ... ... ... ... комиссия мүшесі болып, осы мерейтойды
өткізуге атсалысады. 1997 жылы ҚР Президентінің бейбітшілік және ... ... ... ... 1997 ... ... академик М.
Қ. Қозыбаев ҚР Мемлекеттік хатшысы Ә. Кекілбаевтың басшылығымен “Аңырақай”
деп аталған қазақ-жоңғар шайқасы болған жерді анықтауға қатысты ... ... ... Бұл ... қоса ... ... ... анықтау ісімен де айналысады. М. ... ... ... ... ... делегациясын басқарды және Монғолиядағы
Күлтегін мен ... ... ... ... ... экспедициясына
қатысады. Түркияға барған іссапарында Стамбул университетімен ... ... ... ... ... ... түрік тіліне
аудару мәселесін ... ... 10 ... ... ... 1998 ... ... бірлігі және ұлттық тарих
жылы” деп атау ... ... орай ... ... ... ... ... секция құрамында М. Қозыбаев та
болып, институт ұжымымен “Халық бірлігі және ұлттық тарих жылын” өткізуге
қатысты тұжырымдамаларын даярлап, ... ... ... атқарды. 1998
жылы М. Қозыбаевтың осы жылы “Ғылым” баспасынан 2 кітаптан тұратын ... атты ... ... ... ... ... ... ғана емес, шетелдік ғылыми
қауымға ... ... ... ... ... оның бас ... өзі атқарды және “Қазақстан-Заман” газетінің ... ... ... 1999 ... “Халық бірлігі және ұрпақтар сабақтастығы жылы”
ретінде өткізу турасына орай ... ... ... ... 2000 жылы ... ... Румыния, Қытай республикаларының
ғалымдарымен етене байланыс орнатып, бұл елдерде өткен конференцияларға,
семинарларға қатысып, осы ... ... ... ... ... ... ... төңірегінде дөңгелек стол өткізуге ат салысады.
Ғалым ондаған кітаптары мен ... ... ... мақалалар жазып, 13
ғылым докторлары мен 72 ... ... ... ... көне ... XX ғасыр басындағы Қазақстан
тарихының ... ... XX ... 20-50 жж. ... ... және қуғын-сүргін мәселелері туралы тұжырымдары мен Ұлы ... ... ... ... қаралады. Қозыбаевтың аса бай тарихи
мұралары: ғылыми еңбектері, мақалалары, ... ... ... ... зор ... ... ... табылады.
Еңбектерінің қатарына “История и современность” ... ... ... ... ... ... университеті”, 1992.), “Жауды
шаптым ту байлап” (Алматы “Қазақстан, 1994.), “Тарих зердесі” ... 1998.), ... на ... ... ... и поиски”
8
(Алматы, 2000.), “Өркениет және ұлт” (Алматы “Сөздік-Словарь”, 2001.) және
тағы басқа ғылыми мақалаларын жатқызамыз. Осы зерттеулерінде көне ... ... ... жолындағы тарихы толықтай қамтылады.
Аталған тарихи еңбектерінде ... ... ... ... тартқан тұстарын
ашып, оның маңыздылығын айқындайды. Осы еңбектер ғалымның ұлттық ... бет ... ... Қазақстан тарихының мәселелерін көтергенде ... ... ... және ... ... ... жазу барысында
бұрындары зерттелінбей немесе зерттелуге тыйым ... ... ... ... ... ... халқының шығу
тегі мен ... ... ... мәселесіне қатысты
зерттеулерінде ғалым адам баласы қазақ сахарасында пайда ... ... ... ... ... заманасы, түркі тектес тайпалар
дәурені, қыпшақ белесі, мұңғыл үстемдігі, қазақ хандықтары, халық, ұлттың
қалыптасуы, ... ... ... ... ... империясының уысында,
қазақ халқы егеменді ел болған шағын зерттеу ... ... ... ... ... ... этнонимнің қытай
жылнамаларында 542 жылы ... ... VI ғ. ... - ... ... деп ... келтіріле отырып, Түркі
қағанатының мекендеген территорияларын нақты көрсетеді. “Қазақ” атауының
төркіні туралы тың ... ... ... ... ... атаулары қатар шыққан. “Қазақ” атауының нақтылай қай ғасырда пайда
болғандығын ... ... ... ... ... болып танылған қазақ барша
түркі әлемінің қара шаңырағы болды” деген тұжырым жасайды. 
Манаш ... ... ... шығу тегі мен мемлекет болып ... ... ... да аса ... ... ... Қазақстан
территориясында мекендеген ертедегі Батыс Түрік, ... ... ... ... ... түп төркінін қалыптастырғандығын айта
келе, қазақтардың халық ретінде қалыптасуы осы мемлекеттер тұсынан бастау
қажеттігін ... ... ... болып қалыптасуы мен тарих сахнасына
шыққаннан кейінгі генеалогиялық тарихын ауызша тарих айту ... шешу ... ... де атап ... Л. ... Н. ... А.
Левшин сияқты орыс тарихшыларының қазақ халқын “құранды” деген пікірлеріне
қарсы шығады. Шыңғысхан ... ... ... Орда ... ... зерттеуінде М. Қозыбаев бұл мемлекетті “полиэтникалық”
мемлекет деп көрсетеді. Моңғол шапқыншыларының қыпшақ мәдениетіне бас иіп,
қыпшақ ... ... ... ... орыс ... ... ... мәдениеттілігін танытқандығын жаза отырып,
бұл Алтын Орданың негізінде Ақ ... ... ... ... ... ... ... Қазақ хандықтары, көшпелі өзбек ұлысы, әмір Темір
империясы, Моғолстан, Өзбек ұлысы ... ... XIV ... Ақ Орда ... хандығына айнала бастағандығын
баса келтіреді. Ғалым Қазақ хандығының құрылуын Жошы әулеті, Орыс хан ... ... бір ... ... ал ... хан мен ... ... жж. Қазақ хандығының егеменділігін жариялап, тәуелсіз ел
9
болғандығын талдаған. Қазақ халқының біртұтас болып ... мен ... ... ... пен ... ... ... жатқызып, Қасым хан
билігі тұсындағы саяси жағдайға тоқталып, Қасымханның ... ... ... ... Ұлы Петр І ... ... М. ... ұлт-
азаттық қозғалыстың сатыларын, белестерін, асуларын саралап ашып көрсетуге
тырысты. Ол ұлт-азаттық қозғалыс барысын 7 ... ... 1-ші ... халқының құрамына кірген тайпалардың Сібір жұртын жаулап алуға ... ... ... 2-ші ... қазақ елінің Жетісу, Сыр бойы
жоңғарларға, Қоқан-Хиуа хандықтарына тәуелді ... ... ... ... ... бұл ... үш ... басы одан әрі бірігіп, ұлттық
дәрежеге көтерілгендігін айтса, ал 3-ші кезеңде қазақ ... ... ... ... ... ... ... 4-ші кезеңге патша
үкіметінің отарлық саясатына қарсы көтерілген ... ... ... ... ал 5-ші ... ... Кенесары бастаған ұлт-азаттық
көтерілісті жатқызады. 6-шы кезең XX ғасыр ... ... ... ... ... саясатына мерзімді баспасөз арқылы қарсы шығуы мен патша
жарлығына қарсы 1916 ... ... ... ұласуы барысын, ал 7-ші
кезеңге 1917 жылғы Ақпан мен Қазан революциясын жатқызады. ... ... ... орай ғалым ең алдымен “қосылу” деген сөздің
өзіне тоқталып, оның мәнін ... ... ... Ресейдің кейбір
зерттеушілерінің “империя “отар” дегенді білмеді” деген пікірлеріне ... Орыс ... ... саясатын ағылшын, француздардың
отаршыл саясатымен салыстырып, Қазақстанның Ресей қол ... ... ... айқындап берген екінші стратегиялық кезеңді І Петр билігімен
байланыстырады. Азияны “құлып пен ... ... ... ... “елді
табанына басып, халқын “бұратана” атап, қамырша илегенін айта келе,
қазақтардың Ресейге қосылуының ... баса ... ... ... ... Қазан, Астрахан, Сібір хандықтарын жаулап алғандығын,
Сібірді жаулау Ермак есімімен ... ... ... ... жаулап алып отырған Ермак емес, отаршыл орыс империясы деген пікір
айтып, Ермак оның ... ғана ... Ол ... атын ... қалаға
еліміздің тұңғыш академигі Қ.И. Сәтбаев есімін беру ... ... ... пен ... ... ... еңбегінде жан-жақты талданған. Ұлт-азаттық көтеріліс - ұлт-
азаттық қозғалыстың бір түрі ... ... ол ... ... ... революция санатына көтерілетіні айтылады. XVIII
ғасырдағы жоңғарлардың шапқыншылығы кезіндегі Абылайдың бейнесін асқақтай
сомдап, оның дипломаттық қасиетін ... ... ... қол бастаған
Бөгенбай батырдың бейнесін сомдағанда ғалым оның ғажайып адамгершілік
қасиеттерін, “дарабоз” атанған Қабанбайдың ... ... ... ... пайымдауынша, XVI ғасырдың аяғынан 1916 жылға дейін 300-ге
жуық көтерілістің болғандығын, бір ғана ... ... ... ... ... ... ... ғасырларға созылған осы
ұлт-азаттық көтерілістің бөлігі екендігін айтады.
10
Кенесары хан көтерілісін 1785-1797 жылдары болған ... ... ... ... мен ... салыстырады.
Кенесары Қасымов көтерілісі жайында жазылған тұжырымдарға келіспейді.
Кенесарыны казактардың жерін тартып алушы ... ғана ... ... ... ... баса ... ХХ ... басындағы ұлт-азаттық күресті ... ... ... мен ... ... ... қозғалысына мән
бере зерттеу қажеттігін де баса көрсетті. 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс
тарихын Қазақстан тарихының келелі ... ... ... ... ... ұлт ... ... саясатқа қарсылық
екендігін көрсетеді. А. Байтұрсынов, Ә. Бөкейханов, М. Дулатовтардың 1916
жылғы ... ... ... ... ... салып,
талдауға тырысады. 1917 жылғы ақпан және қазан төңкерістерін де тарихтың
ірі оқиғасына жатқыза ... ... ... ... ... ... де ашып көрсетеді. “Алаш” қозғалысы, “Алаш
партиясы”, “Алашорда” ... ... ... өз ойын да түйіндеген.
Алаш зиялыларын ... ... ... ... ... жаңа ұрпағына жатқызды. Ақпан төңкерісінен кейінгі
(1917 ж. -К.Е.) ... ... ... ... Алаш ... ... ... Алаш зиялылары ағартушылық идеясын жаңа сатыға
көтеріп, оны дін ... ... ... ... емес тұтас ұлт
мүддесін қорғап, отаршылдыққа қарсы ұлттық майдан ашуды көздегендігін
талдап көрсетеді. Ғалым 20-шы ... аяғы мен 30-шы ... ... ... ... сол ... республика басшысы болған Ф.И.
Голощекин сөзсіз ... ... ... ... ... жж. ... бай жартылай феодалдардың мал-мүлкін тәркілеу, ұжымдастыру, 1931-1933
жж. ашаршылық мәселелерін жете қарастырды. 1931-33 жылдардағы ашаршылықтың
шығуының себебі елді ... мен ... орын ... ... ... деп ... ал 20-30 жж. ... шығуының
себебін тоталитарлық жүйенің қатаюынан, халықты бір ... ... деп ... сталинизм зұлыматының мән-мағынасын айқындап,
оның қазақ ... ... ... баға ... ... ... Қ. ... бірлесе жазған еңбегінде 40-шы жылдардың екінші
жартысы мен 50-ші жылдардың басындағы идеологиялық қуғындау арнайы түрде
ойластырылып, дайындаған ... ... ісі ... ... ... Ұлы Отан соғысын, Қазақстанның соғыс жылдарындағы тарихын
жүйелі түрде зерттеп, тарихнамалық, ... ... ... ... ... жөнінде зерттеушілер арасында түрлі пікірлер
орын алғандығын айта ... Орта Азия мен ... 1941 ... қарашасы
мен 1942 жылдың наурызы аралығында соғысқа аттанған құрамалардың өзіндік
ерекшеліктерін де атаған.Сондай-ақ Қазақстанға зорлықпен жер ... ... да ... ... ... ... соғыс уақытында жүргізілген саяси ... ... Ұлы Отан ... ... ... болған түрлі пікірлерді талдай
отырып, бұл соғысқа қатысты өз көзқарасын нақтылай көрсетеді.
11
Неміс ... ... ... ... ... ... ... соғыстың Ұлы Жеңісіне тылдағы және майдан даласындағы
қазақстандықтардың қосқан үлесін ашып ... ... ... ... мақалаларында ғалым оның себептерін шынайылықпен ... бұл ... ... баға беруге тырысты. Желоқсанда болған оқиғаның
“толқу ма”, “қақтығыс па”, “наразылық демонстрациясы ма”, ... ... ме”, ... па, ... па, ... ... па?” деген сауалды анықтауға тырысады. Қазақстанның тәуелсіз ел
болуы, ұлт мәселесі ғалымның еңбектерінің басты тақырыбына айналды. 1991-
2002 ... ... ... беттеріне М. Қозыбаевтың тәуелсіздік, ұлт
тақырыбына арналған көптеген ... ... Атап ... ... ... тағдыры -ұлт тағдыры”, “Киелі
тәуелсіздік”, “Тәуелсіздік даңғылы”, ... ... - ... ... ... ... туралы сөз”, “Қандай елміз -
қандай болуға тиіспіз”, “Тәуелсіздік самалы”, ... ... ... ... ... ... ... “Ұлтжандылық”, “Ұлт зиялылары”
және тағы басқа мақалалары жарық көріп, Қазақстанның тәуелсіздікке жету
жолдары мен оның ... ... ... ... ... “Тәуелсіздік” ұғымының саяси, экономикалық және рухани ... ... ... мәні зор ... ... ... бірінші саяси тәуелсіздік қажеттігін атап өтеді. Тәуелсіз ел болуы үшін
ұлттық қасиеттерді ... ... ... ... ... ең басты
жолда тұру керектігін баса айтады. Ұлттық тілдің мемлекеттік ... ... ... тілінің мемлекеттік статусын іске асырушылар мен
билік жүйесінің ара қатынасын бірізділікке салу ... ... ... басты кемшіліктерді де атап өтеді. Ол ана тілімізде
сөйлеуді намыс көрген, ана тілін білгісі келмегені ... ... ... мектебіне бермей, қазақ ұлтының атын жамылған, “жаңа ... ... ... ... ... ... биік ... ұлт перзенті болу қажеттігіне меңзейді. Тәуелсіздік алған заманда
ұлтжандылық халықта бірнеше түрде байқалатынын атайды. Ғалым “ұлтжандылық”
пен “ұлтшылдық” ... ... ... ... Оның ойынша,
әр халық ұлтын өзінше сүйеді. Ұлт тұлғаларын танытуда М. Қозыбаев елеулі
еңбек сіңірді. ... ... ... ... ... ... оның
ұлы тұлғаларды танытуда орта ғасырдан бастап өмір сүрген қайраткерлерден
бастап, егеменді Қазақстанның іргесін көтеруге ат ... ... мен ... ... ... ... жасап,
тарихтағы орнын анықтап, тұғырына ат салысқандығын ... ... ... ... ... ... көрсетті. Тарихи тұлғаларды
танып білуде М. Қозыбаев ... ел ... ... ... ... ... - Е.К.) ... соңғы
ғұмырнама жазушылардың жазғандарын салыстыра талдау арқылы көрсетуге
тырысады. 
Мырза Мұхаммед Хайдар ... ... ... ... ... бейнесін, Қожаберген дипломат, замана саясаткерлігін,
Абылайдың ... ... ... ... ... даналығын,
12
ақындық, жыраулығын, қазақ халқының бірлігін, тұтастығын көксеген Хан
Кененің тұлғасын, Абай бейнесі мен ... ХХ ... ... ... ... ұлт ... Ә. Бөкейханов, А. Байтұрсынов, М.
Дулатов, Ж. Ақбаев, Х. Досмұхамедов сынды азаматтар мен ... ... ... ... ... Қ.И. ... Ә.Х.
Марғұлан мен Е.Б. Бекмаханов, І. Омарұлы, Ж. Шаяхметов тұлғасын барша
қазаққа таныту ... М. ... ... ... ... М. Ғабуллиннің
бойындағы батылдық, Нұртас Оңдасыновтың іскерлік қасиеттері мен Ғылым
саласында ғылыми ... ... ... Ақай ... Салық
Зиманов, Өмірзақ Сұлтанғазин, Кеңес ... ... ... ... ... Батырбеков сияқты ғалымдардың ғалымдық, қайраткерлік
қасиеттерін бағалайды.
Манаш Қабашұлы Қозыбаев 70 ... ... ... халқымызға
ғалымдығымен, педагогтығымен, ... ... ... ... тарих ғылымының алға қарай қадам басуына,
тарихты терең, жан-жақты және ... ... ... ... ... Ол ... ... қызметтерде отырып, елде болып жатқан
проблемалық мәселелерді шешуге ат ... М.Қ. ... ... және Қазақстан тарихына қосқан ғылыми үлесін ... ... ... М.Қ. ... ... ... ... Қазақстанның қоғамдық - саяси
өрлеуіне өзіндік үлес қосты;
- Тарих ғылымы саласының өрлеуіне ат салысты және ... ... ... ... ... ... шешімін таппаған көкейтесті мәселелерді зерттеуде
көшбасшы бола ... Атап ... көне ... ... ... ... ... қазақ тарихын қазақ халқының
мүддесі тұрғысынан қарастырды; 
- бұрындары ... ... ... ... ... ... ... атап
айтқанда ұлт-азаттық қозғалыстардың маңыздылығын айқындады, ... орын ... 20-50 ... ... ... ... қосып, сталиндік үкіметтің бет-пердесін ашып берді; 
- Қазақстан тарихын ... ... ... ... ... ... ... халқының этногенезінен бастап еліміздің егемендік алғанға дейінгі
тарихын жаңа қырынан саралап берді; 
- тоталитарлық билік сабақтары, аз ... ... ... қоныс
аударуы, 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы, Қазақстанның ... ... тың ... ... бар ... ... академик М.Қ. Қозыбаевтың ғылыми ұсыныстары мен тұжырымдары болашақ
зерттеушілердің кәдесіне асары сөзсіз. Міне, ... да ... ... мен ... ... арналған «Манаштану
оқуларын» ұдайы жыл сайын ұйымдастырып, ол туралы жинақтар мен естеліктер
шығару, «Манаштану» мектебін жалғастыру біздің міндетіміз. 
13
Пайдаланған әдебиеттер ... ... М.Қ. ... ... (Замана асуы) – Алматы: Ғылым, 1998. 1-
кітап. -344 б. 
2. Жұлдызы жанған ғұлама. Академик Манаш Қозыбаев туралы естелік. –Алматы:
Атамұра, 2003. - 288 ... ... І. Озат ... ісі ... // За отличную учебу. – 1952. -1
мамыр; Ержанов А., Шоланов Е. Қаһармандық күрестің ұйымдастырушысы //
Социалистік Қазақстан. –1955. - 6 ... ... Л. ... об ... // ... путь. – 1957. - 12 ноября.
14

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сөз түрленуіндегі ерекшеліктер4 бет
Төребайұлы Қыздарбек10 бет
Ықылас Дүкенұлы7 бет
Қазақ тілі сөздіктері55 бет
Ықылас Дүкенұлы өмірі12 бет
М. қ. қозыбаев – қазақтың егемен тарихының қайта жаңғыртушысы4 бет
Қазақ жеріндегі алғашқы мектептер8 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
R , L ─ тізбекті тұрақты кернеуге қосқандағы өтпелі процесті зерттеу 9 бет
Xix ғасырдағы салыстырмалы-тарихи тіл біліміне ғалымдардың қосқан үлесі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь