Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс

I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
2.1. Көтерілістің себептері, мақсаты және қозғаушы күштері
2.2. Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт.азаттық қозғалысының басталуы
2.3. Қарулы күрестің күшейген кезеңі және оның жеңілуі
2.4. Көтерілістің жеңілу себептері
III. Қорытынды
IV. Пайдаланылған әдебиеттер;
1837 жылы Кенесары Қасымұлы бастаған көтеріліс басталды. Ол Қазақстандағы ірі көтерілістердің бірі еді. Оған үш жүздің қазақтары түгел қатысты. Кенесары тарих сахнасына өзінің ұлы бабасы Абылай ханның ісін жалғастырып, алға алып барушы ретінде шықты.
Сұлтан Кенесары 1802 жылы дүниеге келген. Ол Қасым сұлтанның бел баласы, Абылай ханның туған немересі еді. Көтерілістің болашақ басшысы Кенесары бала кезінен-ақ ат құлағында ойнады, құралайды көзге атқан мерген болды. Қанжығасы қанды ғажайып аңшылығымен, қара қылды қақ жарған әділдігімен, ерік-жігері, қажымас қайратымен және жүрек жұтқан батылдығымен, қайтпас қайсар қаһармандығымен тaнылды. Оның бойында ұйымдастырушылық және әскери қолбасшылық таланты мол болатын. XIX ғасырдың орта кезіндегі орыс зерттеушілерінің бірі Л. Майер «Кенесарыға көзсіз ерлік тән еді» деп жазды.
Замандастарының сипаттауына қарағанда, ол ашық жүзді, орта бойлы және жауырыны қақпақтай төртпақ тұлғалы болған. Аз сөйлеп, көп тыңдайтын, өзін-өзі аса байсалды ұстай білетін. Әңгімелескен адамының пікіріне әрқашан мұқият назар аударатын. Қонақжай қасиеті ерекше күшті еді. Әкесімен және ағаларымен бірге жүрген кездерінде олардан қолбасылық тәжірибесін едәуір үйреніп алған болатын.
1. Қазақстан тарихы. Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық - Алматы: "Мектеп" баспасы.
2. Қазақстан тарихы. Жоғары оқу орынына арналған оқулық. Г.В.Кан, Н.У.Шаяхметов. Алматыкітап 2007
        
        Жоспар:       
I. Кіріспе
II. ... ... ... Көтерілістің себептері, мақсаты және қозғаушы күштері
2.2. Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалысының басталуы ... ... ... ... ... және оның ...
2.4. Көтерілістің жеңілу себептері
III. Қорытынды
IV. Пайдаланылған әдебиеттер; ... ... жылы ... ... бастаған көтеріліс басталды. Ол Қазақстандағы ірі көтерілістердің бірі еді. Оған үш жүздің қазақтары түгел қатысты. ... ... ... ... ұлы ... ... ханның ісін жалғастырып, алға алып барушы ретінде шықты.
Сұлтан Кенесары 1802 жылы дүниеге келген. Ол ... ... бел ... ... ханның туған немересі еді. Көтерілістің болашақ басшысы Кенесары бала ... ат ... ... ... ... ... ... болды. Қанжығасы қанды ғажайып аңшылығымен, қара қылды қақ жарған әділдігімен, ерік-жігері, қажымас қайратымен және жүрек жұтқан батылдығымен, ... ... ... тaнылды. Оның бойында ұйымдастырушылық және әскери қолбасшылық таланты мол болатын. XIX ғасырдың орта кезіндегі орыс ... бірі Л. ... деп ... ... қарағанда, ол ашық жүзді, орта бойлы және жауырыны қақпақтай төртпақ ... ... Аз ... көп ... өзін-өзі аса байсалды ұстай білетін. Әңгімелескен адамының пікіріне ... ... ... ... Қонақжай қасиеті ерекше күшті еді. Әкесімен және ағаларымен ... ... ... олардан қолбасылық тәжірибесін едәуір үйреніп алған болатын.
Көтерілістің себептері, мақсаты және қозғаушы күштері
XIX ғасырдың 20 -- ... ... ... ... мен ... ... ... қарым-қатынас елеулі түрде шиеленісе түсті. Біріншіден, Кіші жүз бен Орта жүздегі хан билігінің жойылуы сұлтандардың, билердің және ... ... ... ... ... ... ... үкіметі қазақ халқының ежелден келе жатқан дәстүрлі жерлерін әскери бекіністер салу үшін ... ... ала ... ... ... Ресейге ешқандай алым-салық төлеп көрмеген қазақтарға ендігі жерде жасақ, түтін салығы, жол салығы сияқты алым-салық түрлері ... ... ... өз жерін өзі жалға алып, пайдаланатын күй кеше бастады. Төртіншіден, патша үкіметінің әскери отрядтары қазақ ауылдарына шабуыл жасап, күн ... ... бәрі ... ... ... ... қатты күйзеліске ұшыратты, олардың күн көрісін қиындатып жіберді.
Көтерілістің басты мақсаты қазақтардың патша үкіметі тартып алған ежелгі жерлерін өздеріне ... алу, ... ... ... ... ... жою ... қозғаушы күші қатардағы қарапайым көшпелілер, сондай-ақ старшындар мен би, батырлар, тіпті сұлтандар да болды. Көтерісшілердің қалың қолына үш ... ... ... ... етті.
Көтеріліске қатысушылар негізінен қазақ халқы еді. Бірақ олардың арасында орыстар мен ... ... ... ... ... ... және ... халық өкілдері де болды. Олардың кейбіреулері ханның ерекше сенімі мен құрметіне ие ... ... ... ... ... ... ... өзінің хатшысы бұрынғы орыс солдаты болды. Наурызбай сұлтанның атқосшысы да Николай Губин есімді орыс еді. Татар Әлім ... ... ... мүшесі болатын. Дипломатиялық қызметке ханның атынан өзбеқ Сейдаққожа Оспанов басшылық етті". Бұлардың бәрі де ... ... ... ... ... құруына көмектесті және көтерілісшілерге өздерінің жеке тәжірибелерін үйретті.
Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыстың басталуы ... ... ... үкіметінің саясатын жарамсақтана қолдаған жексұрын сұлтандар мен билердің ауылдарын шауып алудан басталды. Ол шекара шебіндегі ... де, ... ... ... ... да ... шабуыл жасап тұрды. Мәселен, 1837 жылдың аяқ кезінде Кенесары хорунжий Рытовтың отрядын тас-талқан етіп жеңіп шықты. Ол ... ... 6 ... және 48 ... ... болатын. Олар Петропавлдан Ташкентке бара жатқан сауда керуенін күзетіп бара жатқан еді.
Кенесары 1838 жылы өзінің адамдарын Батыс Сібір ... ... оған ... хат ... Хатында Ақтау бекінісі мен Ақмола приказын жоюды, Омбыда тұтқында отырған өз адамдарын ... ... ... ... ... Кенесарының адамдарының барлығын да саптағы мың солдаттың арасынан өткізіп, дүре соқтырды. Олардың әскерге жарайтындары тұрақты ... ... ... ... ... ... жер аударылды. Генерал-губернатордың бұл қылығы Кенесары сұлтанның ашу-ызасын келтіріп, көтерілісті бастап жіберуін ... Ол ... ... ... ... ... ... беріп, көптеген қару-жарағы мен оқ-дәрісін тартып алды. 1838 жылы Кенесарының сарбаздары Қоңырқұлжа Құдаймендіұлының ауылдарына шабуыл жасады, оның 12 ... жуық ... ... ... ... ... бекіністер тұрғындарының 2,5 мың малы қоса кетті. Сұлтан Кенесарының туған қарындасы Бопай бастаған сарбаздар Көкшетау округының ауылдарына шабуыл жасады.
Кенесары ... ... ... ... 1838 ... ... ... басталды. Ол Ақмола бекінісіне таяу ірі елді мекенді алты күн бойы қоршауда ... ... ... ... бекінісі мықты қорғалатын. Бекіністің төңірегіне терең ор қазылып, оған жете беріс ... ... ... ... ... Ақмола бекінісін аға сұлтан Қ. Құдаймендіұлы мен әскери старшина ... ... ... ... ... ... 1838 жылдың 7 тамызында таң саз бере бастады. Оның сарбаздары ... өрт ... ... ... ... өртке оралды. Кенесарының даңқты батырларының бірі Басықара бекіністің ішкі ... ... ... барып, сұрапыл ұрыс салды. Ол осы шайқаста ерлікпен қаза тапты. Бекініске Ағыбай, Иман, Бұқарбай батырлардың сарбаздары басып кірді.
Орынбор губернаторы В. ... мен ... ... ... П. ... ... Кенесарыға қарсы қалай күрес жүргізу жөнінде өзара келіспеушілік пайда ... В. ... ... ... күресті бейбіт келіссөздер арқылы да жүргізу керек десе, П. Горчаков әскери күш қолданып, ... ... ... жоспарынан танбады. Орынбор губернаторы 1840 жылы патша үкіметінің Кенесарыға кешірім жасауына қол жеткізді. Кенесарының тұтқынға алынған туған-туыстарының барлығы да түрмеден ... ... ... бейбіт келісім кезеңі басталды.
Қарулы күрестің күшейген кезеңі және оның жеңілуі
1844-1845 жылы жылдар қазақ даласындағы Кенесары бастаған ұлт-азаттық ... ... ең ... ... ... кезі еді. Оған Сыр ... ... қазақтары қосылды. Кенесары өз әскерінің санын 20 мың адамға жеткізді. Жасақтардың жауынгерлік дайындығын жетілдіруге, ... ... ... ... ... ... ... оқ-дәрі жасау, оларды сатып алу, азық-түлік дайындау жұмысы жолға қойылды. Патша әкімшілігі әскерлеріне тыңшы жіберуі, барлау жұмысы ұйымдастырылды. 1844 ... ... ... ... ... халық қозғалысын басу үшін Ор бекінісінен, Ұлытаудан, ... ... ... ... үш ... тобы ... ... алдына Кенесары жасақтарын қоршап, шешуші соққы беру ... ... Осы ... ... іске ... ... олар Сібірден Кенесарымен шайқас жүріп жатқан жерлерге бет алған генерал ... ... ... ... бұл ... басын біріктірмеуге, сөйтіп өзінің жасақтарын қоршап алуына мүмкіндік бермей, оларды бір-бірлеп ... ... ... жөн ... ... ... ... шыққан оның шағын тобы Ақмолаға қарай қаша соғыс ... ... күші ... бет ... ... ... ... жау күшін осы жаққа тартты. Негізгі күшпен Ақмола бекінісіне шауып, Жантөрин шоғырын қоршап, ондағы 44 сұлтанды өлтірген Кенесары мен оның ... ... 14 ... Атбасар бекінісін тікелей шабуылмен басып алды. Бұл оқиға патша әкімшілігін қатты састырды. Дуниковский, Жантөрин, Жемчужников ... ... ... Ковалевскийдің отряды жіберілді. Жоғарыдағы айтылған шайқастардан кейін Кенесары жасақтары Мұғалжар тауларына барып бекінген еді. ... 1844 ... ... ... оның ... ... жерлерге жайды. Бұхара әмірі мен Хиуа хандығы онымен тығыз байланыс жасауға ұмтылып, оған сыйлықтар жолдады. Кенесары патша өкіметінен бітім ... ... ... ... ... ... шешейік деді. Патша әкімдері оған онша көп сене қойған жоқ. Дегенмен келіссөз жөніндегі ... ... ... ... ... алып ... ... әйелін тұтқыннан босатты. Кенесарымен келіссөз жүргізу үшін ... ... ... бастаған бір топ адам жіберді. Олар Кенесары патша ... ... ... шарт ... ... ... оған кешірім жасалады деп мәлімдеді. Кенесары бұл мәселені ойланып ... деп ... екі ай бойы ... ... бітім болмайтынына көз жеткізіп, "кетеміз" дегеннен кейін Кенесары Орынбор генерал-губернаторына хат жазып, ... ... ... Ол ... ... ... ... қазақ жеріндегі бекініс-қамалдарын бұзып, қазақ халқына істеп отырған зорлық-зомбылығын тоқтатқанда, ғана Ресей ... ... ... екенін мәлімдеді. 1845 жылы Кенесары Ұлы жүзге қоныс аударып, Жетісуға келіп тоқтады. ... ... ... деп аталатын жерлерді мекен етіп, осы арада ол Ұлы жүздің халқын біріктіруді, қырғыздармен одақ ... ... ... ... ... сөйтіп оның қол астындағы қазақтарды босатуды көздеді. Кенесары Қытаймен мәмлеге келіп, ... ... ... үшін ... елші ... 1845 жылы қазан-қараша айларында Кенесары жасақтары қоқан ... ... ... ... Жаңа Жүлек, Созақ бекіністерін алып, Ақмешітті /қазіргі Қызылорда/ қоршауға алды. Бірақ жорықты жалғастыруға осы жақта жұқпалы ... ... ... ... Ол кері ... ... жерінде өзінің келешегіне байланысты жоспарларын ойластырды. Бұл тұста патша әкімшілігі Кенесарының төңірегіне тор құрып ... еді. Ол ... ... және ... адал ... ... қазақтың бай шонжарларының басын қосып, Кенесарыға еңсесін көтертпейтін ең соңғы соққы беруге әзірленді. 1846 жылғы жазғы айлардың бірінде мың ... ... ... ... бет ... Хан ... ... манаптарынан өзіне бағынуын талап етті. Қырғыз манаптары Орман, Жантай және Жанғараш тайпалар ... ... ... ... ... ... ... Шерік және басқа тайпалардың өкілдері қазақ ханының талаптарын орындаудан бас тартты. 1847 жылы сәуірде Кенесары жасақтарымен қырғыз ... ... ... ... ... ... көлінің тау шатқалы қойнауында және Шу өзенінің бас жағында өтті. Кенесары Тоқмақтың маңында ... ... ... ... үш жақтан қоршалған қайырымсыз қатал қамауға түсті. Оны қамаған қырғыз манаптарының жасағы, генерал Вишневскийдің ақ қалпақ киіп, пулеметтен оқ жаудырып, ... от ... келе ... офицерлері мен солдаттары, Қоқан хандығының мыңнан астам сарбаздары еді. Кенесары қолы өзінен күші он есе басым жаумен үш күн бойы ... ... ... ... ... ... демі біткенше қарсыласты. Талай боздақтар осы шайқаста жан ... ... ... ... жау ... ... шыққан Наурызбай тобы болды. Бірақ аз ғана адамымен Кенесарының жау қолына түскенін естіген ол ағасын қимай, жау әскеріне өз еркімен ... ... ... ... ... мен қырғыз манаптары екі батырдың да басын шапты. Сөйтіп бәрі бітті. Кенесары ... ... ... ... орын ... ... бір ... қазақтарды Қоқан хандығынан азат ету мақсатымен соғыс, екінші жағынан, туыстас, қандас қырғыздармен ескі кек алу ... ... ... ... ... бас ... қазақ руларынан қарсы басып-шаншу саясаты. Кенесары тұсында қарт бурадай жарадық, жауды ... ... ... ... ... дұшпанның алдын орадық, Кене ханнан айырылып, шіл боғындай тарадық, көрінгеннен қорғалап, кісі ... ... - деп ... ... ... ... мен ... өлгеннен кейін ұлт-азаттық қозғылысы басылып, бостандыққа деген үміт үзіліп, қазақ жерін қайтадан қара түнек ... ... ... ... ... ... ұлт-азаттық қозғалысы патшаның отарлау саясатына қарсы жүргізілген ең ұзақ соғыс еді. Қазақ халқының феодалдық хан мемлекеттігін қалпына келтіру бұл жолы да ... ... Оның ... ... ... феодалдық саясатында тұрған қазақ халқының бытыраңқылығы. Байтақ даланы жайлаған қазақ халқы үш жүзге және Бөкей ордасына бөлінді. Осы ... ... қосу оңай ... ... ... ... ... көтерілісті негізінен өз жерлерінде қолдап, Қоқан және Қырғыз жерлеріне басып кіруден өздерін алшақ ұстады. ... өзін ... ... ... ауыр ... ... да ... қатарын әлсіретті. Екіншіден, ұлт-азаттық қозғалысын қазақтың бай-шонжарлары, ауқаттылары қолдаған жоқ, қайта оны басуға патша ... ... ... Үшіншіден, көтерілісшілердің жетілдірілген қару-жарағы болмады. Төртіншіден, ұлт-азаттық қозғалысын басуға, Қазақстанның отар ел болып қала беруіне көршілес Қоқан, Хиуа, Бұқара хандықтары да, ... ... да ... ... ... Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс қазақ жерінде үш жүздің халқын ... жуық ... және ұзақ ... бойы ... ... еді. Оның ... ... отарлау саясатына қарсы бұқаралық сипатымен және қазақ ... ... ірі ... бағытымен айқындалды. Біріншіден, бұл қозғалыс бұқараның азаттық үшін белгілі саяси ... ... ... ... ... отарлау саясатына қазақ халқының кейінгі жылдардағы қарсылығы осы көтерілістің негізінде өсіп дамыды. Оның сабақтары отарлау саясатының қаншалықты озбыр, ... ... ... аяқ асты етіп ... ... екенін түсінуге, оған қарсы күресте өзінің еркі мен жігерін ұштауға көмектесті. Екіншіден, патша өкіметіне тегеурінді қарсылық көрсетіп, оның ... ... ... ... ... бұл көтеріліс халықтың күш-жігерін дұрыс ұйымдастыра білгенде жеңіске жетуге болатынын көрсетіп берді. ... ... ол ... ... ... ұйымдасып дамудың даңғыл жолына шығуына феодалдық бытыраңқылықтың тұсау болып отырғанын да ... ... ... ... патша өкіметінің қазақ халқына құлдық қамытын кигізіп, біржола езгіге салатын, отарлау саясатын ширықтыра жүргізетін сәтін біраз кешеуілдетті. Көтеріліс отаршылдық ... ... ... енгізудегі соңғы тосқауыл, ақырғы қамал іспетті. Одан ... он ... ... ... 1853-1858 жылдардағы Есет Көтібарұлының да, 1856-1857 жылдардағы Жанқожа батырдың да патша өкіметіне, ... ... ... ... ... бастаған қозғалыстай ауқымды бола алған жоқ
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық - Алматы: "Мектеп" баспасы.
2. ... ... ... оқу ... арналған оқулық. Г.В.Кан, Н.У.Шаяхметов. Алматыкітап 2007

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалысының басталу себептері және барысы9 бет
18-19 ғғ. Қазақстан территориясындағы ұлт-азаттық қозғалыс14 бет
Кенесары Қасымұлы7 бет
Кенесары Қасымұлы бастаған көтеріліс15 бет
Кенесары Қасымұлының көтерілісі21 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Кенесары бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық күресі9 бет
Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық күрес барысындағы қазақ мемлекеттігін қалпына келтіру жолындағы қадамдар6 бет
1837-1847 жж. кенесары ханның басшылығымен болған көтеріліс10 бет
1837-1847 жылдардағы Кенесары бастаған ұлт-азаттық көтеріліс14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь