Ірі қара шаруашылығы

• Сиыр, ірі қара, мүйізді ірі қара
• Ірі қара тұқымдары
• Сүтті бағыттағы тұқымдар
• Етті бағыттығы тұқымдар
• Сиырды күту
• Ірі қараны азықтандыру, Сиырларды азықтандыру нормасы
• Қортынды
Сиыр, ірі қара, мүйізді ірі қара — сүтқоректілер класына жататын аша тұяқты, қуыс мүйізді, күйіс қайыратын жануарлар. Оның жабайы және қолға үйретілген түрлері бар. Қолға үйретілген Сиыр жабайы турдан тараған, ол біздің дәуірімізге дейін мыңдаған жылдар бойы Еуропа, Азия, Африкаға кең тараған. Сиырдың дене бітімі олардың өнімділік бағытына (сүт, ет) байланысты болады. Сүт бағытындағы Сиырдың денесі ұзын, сүйегі салыстырмалы түрде жіңішке, терісі жұқа, жұмсақ, түгі жылтыр, қарыны кең, басы мен мойыны ұзын, құрсағы мен желіні үлкен болады. Ет бағытындағы Сиырдың тұрқы төртпақ әрі кең, омыраулы, аяғы мен мойыны қысқалау, желіні кішілеу, сүтті малға қарағанда бұлшық еттері жақсы жетілген, терісі қалың әрі жұмсақ, тері астындағы май қабаты жақсы дамыған. Сиырдың барлығының да түгінің ұзындығы мен қалыңдығы бірдей, денесін тегіс жабады, тек қарыны, шабы мен желін айналасының түгі жіңішке әрі сирек болады. Мойын астындағы терісі қатпарланған, мүйіздері қуыс әрі қысқа, тұмсығының алдыңғы жағында мұрын айнасы болады.
        
        Сиыр, ірі қара, мүйізді ірі қара  --  сүтқоректілер класына жататын аша ... қуыс ... ... ... ... Оның ... және ... үйретілген түрлері бар. Қолға үйретілген Сиыр жабайы турдан тараған, ол біздің ... ... ... ... бойы Еуропа, Азия, Африкаға кең тараған. Сиырдың дене бітімі олардың өнімділік бағытына (сүт, ет) байланысты болады. Сүт ... ... ... ... ... салыстырмалы түрде жіңішке, терісі жұқа, жұмсақ, түгі жылтыр, қарыны кең, басы мен мойыны ұзын, құрсағы мен желіні ... ... Ет ... ... ... төртпақ әрі кең, омыраулы, аяғы мен мойыны қысқалау, ... ... ... ... ... ... ... жақсы жетілген, терісі қалың әрі жұмсақ, тері астындағы май қабаты жақсы дамыған. Сиырдың барлығының да ... ... мен ... ... ... ... ... тек қарыны, шабы мен желін айналасының түгі жіңішке әрі сирек болады. Мойын астындағы терісі қатпарланған, мүйіздері қуыс әрі ... ... ... ... ... ... болады. Асқазаны төрт камералы (месқарын, жұмыршақ, қатпаршақ, ұлтабар), соның арқасында олардың көп ... ірі ... ... ... ... бар. ... жоғарғы жағында күрек тістері болмайды, желіні төрт емшекті. Сиырдың жынысы мен жасына байланысты жас төлін  --  бұзау, алты айға ... ... ... (еркек, ұрғашысын)  --  баспақ, бір жастағы төлін (еркек, ұрғашысын)  --  тайынша, бір жастағы ...  --  ... бір жас пен екі жас ... ...  --  ... екі жас пен үш жас ... ... ұрғашысын)  --  дөнежін, еркегін  --  ... ... ...  --  өгіз деп ... ... 5 ... ... өсіп жетіледі, кейбір кеш жетілетін тұқымдары 6  --  7 ... ... ... ... 20  --  35 жыл, ... 15  --  20 жыл ... ... Сүт бағытындағы Сиырдан 9  --  12 жыл жақсы өнім алынады, бұдан кейін олардың тісі қажалып, өнімділігі төмендейді. Сиырды етке 1,5  --  2 ... ... ... ... семіртіп өткізген жөн. Асыл тұқымды сиырларды тұқым алу үшін 5  --  10 жыл пайдаланады. Ұрғашы тайыншалардың жыныстық қабілеті 7  --  10 ... ... 8  --  10 ... ... ... ... қашарды 18  --  22, бұқаны 14  --  18 ... ... ... ... күйлеуіне дейінгі мерзім шамамен үш аптаға созылады, күйті 19  --  22 ... ... орта ... 285 ... ... Ұрғашысы әдетте бір бұзау табады, егіз бұзау табатыны сирек (2%-ға жуық). Егіздің ұрғашы сыңарлары көбіне төл ... ... ... ... жаңа ... бұзаудың салм. 18  --  45 кг, кейде 60 кг; ұрғашысына қарағанда ... ... ... 1  --  3 кг ... болады. Олардың еті мен майы салыстырмалы түрде аз, ал сүйектері тірі ... 30%-ын ... ... ... салм. 250  --  600 кг, ең таңдаулысы 1000 кг; бұқасы 300  --  900 кг; ең ... 1600 ... ... ... ет және сүт алу ... ... Бұлардың өнімі тұқымының ерекшелігіне, азықтандыру және күтіп бағу дәрежесіне байланысты. Сүтті сиыр тұқымының орташа өнімі жылына 3500  --  400 кг, ... ... 3,6  --  4%. Бір ... ... 20000 кг сүт ... (голланд тұқымы) сиырлар бар. Ең жоғары тәуліктік сауым мөлшері 82,2 кг (ярослав тұқымы). Сауылым мерзімі 280  --  320 ... ... ... ... 1,5  --  2 ай. Тез жетілетін тұқымдардың ең мол сүт беретін кезеңі 4-тумасында. Сиырдың етті тұқымдарының ет ... ... сүт ... ... ... тез ... және шығымы жоғары сапалы ет береді. Бордақыланған Сиырлар майды ішкі ... тері ... ғана ... жұқа ... ... ет талшықтарының арасына да (мәрмәр түстес ет) қалыптастырады. Бордақыланған жас малдардың еті өте құнды, дене тіндері және ... хим. ... ... байланысты өзгеріп отырады. Сойыс шығымы тұқымына байланысты 48  --  70% ... ... ... басты азығы пішен, сүрлем және құрама жем, ал жазда жайылым шөбі және ... азық ... ... жем). Сиырдың сүті бағалы тамақ өнімі және тамақ өнеркәсібінің негізгі шикізаты. Сүт және оның ... ... а.ш. ... ... тамақтандыруда кеңінен пайдаланылады. Ал етінің тамақтық сапасы жоғары, калориясы мол, жеңіл қорытылады және диеталық қасиеті бар. Сойылған Сиырдан алынатын әр ... ... ... ... ... зор. ... малдың қалдықтарынан қайта өңдеу арқылы, ет-сүйек, сүйек, қан ұнтақтары, эндокринді препараттар, стеарин, желім, сабын, т.б. алынады. Кейбір тұқымдардың бұқалары мен ... ... шана ... пайдаланады. Қазақстанда сүтті тұқымнан симменталь сиыры, алатау ... ... ... қырдың қызыл сиыры, латыштың қызыл-қоңыр сиыры, т.б.; етті тұқымнан қазақтың ... ... ... ... ... ... ... т.б. өсіріледі.                                                                                                                                    ... ... - ... ірі қара ... ... дейінгі төлі. Б.-ды жынысына қарай еркек, ұрғашы, ал енесінен туғандағы санына ... ... егіз деп ... Б. ... өсу ... ... өнім ... ерекшеліктеріне сәйкес ұйымдастырылады. Өмірінің алғашқы 7-10 күндігінде б.-ды енесінің уызымен ауыздандырып, сүтін еміздіреді. Сүтті және ... ... б-ын ... ... ... ... ... көп жеуге үйретіп, жемді аз беріп өсіреді. Етті бағыттағы тұқымның б.-ын 8 айға дейін енесін еміздіріп өсіреді. Еркек б.-дың ... ... ... жетілетіндіктен, осы жастан бастап еркек және ұрғашы б.-ды бөлек бағады. Алғашқы 15-20-күндігінде б. басы ... ... іш ... мен ... қабынуынан болады. Одан сақтандыру үшін б. ауқымы кең, ... ... ... ... ... ... азықтандырып, мезгілімен серуендетеді.                          Ірі қара ... ... өнім ... ... ірі қара ... сүтті, сүтті-етті және етті бағытқа бөледі. Біздің республикамызда сүтті бағытта қырдың қызыл сиыры, әулиеата сиыры, латвия буырыл сиыры, қара ала сиыр ... ... ... ... ... тұқымдары, етті бағытта қалмақ сиыры, қазақтың ақбас сиыры, санта-гертруда, галлювей тұқымдары, өсіріледі. Енді соларға қысқаша болса да тоқталып ...                                                                                                                       .                                          ... ... ...                                                                                                 ... ... сиыры Қырдың қызыл сиыры  -  сиырдың сүтті асыл тұқымы. 18 ғ-да ... сұр ... ... ... ... ... ... 19 ғ-да Украина жерінде Қырдың Қызыл Сиырын өзара, кейін Ангельн ... ... ... ... ... ... қырдың қызыл асыл тұқымды бұқаларымен шағылыстыру арқылы жерсіндірілді. Асылдандыру тәсілі сиырдың сүттілігін, сүтінің майлылығын, экстерьерін (жануардың сыртқы дене ... ... ... жолымен жүргізілді.
Қырдың Қызыл Сиыры құрғақ континентті ауа-райына бейім келеді. Малдың түсі қызыл, дене тұрқы созылыңқы және сүт ... мен ... орта ... ... ... ... дамыған, құйымшағы ұзын. Бұлшық еттері, кеудесі, тері асты клетчаткалары орташа ... ... жағы ... әрі түзу және ... ішті келеді. Сирақтары жіңішке, тұяқ бітісі мықты. Асыл тұқымдытарда орташа сүт өнімділігі. 3000 -- 4500 кг, ... ... 3,6 -- 3,8%. ... асыл ... ... ... 12500 кг-ға дейін жетеді. Сиырының тірілей орташа салмағы. 445 -- 550 кг, ал бұқалары -- 800 -- 1000 кг. ... ... үлес ... 50 -- 56%. ... қызыл асыл тұқымының бұқасы мен сиырын шағылыстыру арқылы Премьера 357-Н, ... 459-Н, ... ... 29-Н, Май 3108-Н, ... т.б. ... ... ... сан жағынан екінші, ал Қазақстанда бірінші орын алады. Негізінен Солтүстік Қазақстан, Көкшетау, Қостанай, Ақмола облыстарында өсіріледі. Дене ... ... ... ... ... де ... ... келеді. Сүтті. Сақа сиырлары 420 -- 500 кг, жаңа туылған бұзаулары -- 30 -- 36 кг тартады. Дұрыс ... ... ... ... ... 6 айлығында 160 -- 180 кг, 18 айлағында 320 -- 350 ... ... ... жерінің қуаң да ыстық ауа райына төзімді келеді. Басқа ... осы ... ... ... төзімді, тіршілікке бейім. ... ... ... ... және ... ... голланд малымен будандастыру жолымен алынды. Тұқымдық аудандастыру жоспары бойынша Қазақстанның оңтүстігіңдегі негізгі тұқым. Басқа тұқымдарға қарағанда ... ... ... ... ... және т. б.) ... ... Дене бітімі келісті, терісі мен сүйектері жұқа, емшектері ... ... ... Түсі ... қара ала. Сақа сиырлары 440 -- 470 кг, жаңа туылған бұзаулары 26 -- 30 кг ... Алты ... 160 -- 170 ... ... ... 2500 -- 3000 кг, ... ... -- 3,9 -- 4,1%.
Латвияның бурыл сиыры республикамыздың Ақмола, Торғай облыстарында ... Дене ... ... ... ... ... сүт ... 4100 кг жылына майлығы 4,3%. Сақа сиыр-ларыңың салмағы 450 -- 520 кг, жаңа туылған бұзауларының ... 29 -- 37 кг, алты ... -- 160 -- 180 кг, 12 ... -- 250 кг ... Конституциясы мықты. Жергілікті латвияның өгіздерімен Данияның және ангел тұқымдарымен будандастыру жолымен шығарылған тұқым.
Қара ала сиыр ... ... де, оның ... ... да ең көп ... ірі қара ... Өте мол ... дене бітімі жақсы мал. Сүйегі мықты, арқасы түзу, бөксесі кең, аяқтары түк, желіндері жақсы жетілген. Сақа ... ... 450 -- 600 кг, жаңа ... ... ... 35 -- 40 кг. ... -- 3500 -- 6000 кг. ... сүтінің майлылығы небары 3,2 -- 3,7%. Сүттілігімен қатар еттілігі де жақсы. .Бұл Қазақстанда сүтті бағыттағы тұқымдар ... ... ... ... ... сиыры жергілікті қазақ және қырғыз ірі қарасын ... ... ... будандастыру жолымен шығарылған. Іле Алатауының табиғатына жақсы бейімделген, сүт және ет өнімділігі қатар ұштастырылран мол ... ... ... Басы ... ... ... жауырыны, арқасы, белі кең. Тұяқтары қатты, сүйегі мықты. Бұлшық еттері жақсы дамыған. Түсі негізінен бурыл. Желіні орташа дамыған, Сақа ... ... 500 -- 550 кг ... ... -- 2800 -- 3500 кг, сүтінің майлылығы -- 3,8 -- 4,0%. ... ... ... жайылып, қоңданады. Еттілігі тым тәуір, сойыс шығымы 53 -- 60%. Алматы, Талдықорған, Шығыс Қазақстан, Семей ... ... ... ... ... ... тұқымдар
Симментал тұқымы саны жағынан Қазақстанда екінші орын алады. Негізінен Ертіс өңірінде (Павлодар, Шығыс Қазақстан, Семей облыстары), сонымен қатар Орал облысында, ... және ... ... ... ... ... Дене бітімі әдемі, сүйегі мықты, бұлшық, еттері жақсы дамыған. Желіндері дөңгелек немесе тостаған тәріздес келген ірі мал. Сақа сиырлары 550 -- 600 кг, жаңа ... ... 35 -- 45 кг, 6 ... бұзаулары -- 190 -- 220 кг, 18 айлық баспақтары 440 -- 450 кг, ал өзгешелері 500 -- 600 кг ... ... 2500 -- 3500 кг, ... ... -- 3,8 -- 4,0%, еті ... ...
Қалмақ сиыры шөл және ... ... ... бейімделген етті бағыттағы ірі қара өкілі. Конституциясы ... ... кең де ... ... ... жақсы жетілген, орта салмақты. Сақа сиырларының салмағы 520 -- 550 кг, жаңа ... ... 20 -- 25 кг, 8 ... ... тұқымдардың төлін енесінен айыратын мерзімі) бұзаулары 200 -- 220 кг ... ... 1100 -- 1500 кг, ... майлылығы 4,1 -- 4,5%. Табиғи жайылымда жақсы жетіліп, сойыс шығымы 55 -- 60 ... ... ... ... жыл бойы тек ... ... ... бейімделген, ыстық пен суыққа өте төзімді. Көшпелі жағдайдың сұрыптауынан өтіп, шыдамдылығы шыңдалған. Қысқа қарай түбіт жүні көбейіп, жазға қарай ... ... ... түбіт жүнінің орнына қылшық жүні шығады. Терісі қалың болғандықтан шыбын-шіркей, масадан зәбір көрмейді. Өйткені шыбын-шіркейдің тұмсығы теріні тескенмен қан ... ... ... ... қан ... тарайтын ауруларға шалдықпайды. Сақа сиырларының салмағы 350 -- 550 кг, бұқаларыныкі -- 800 -- 850 кг. ... баяу ... 18 ... ... 400 -- 450 кг, тайынша-қашарлары 340 кг тартады. Сойыс шығымы 60 -- 65 процент. Республикамыздың ... және ... ... ... ...
Қазақтың ақ бас сиыры ТМД-да алғаш болып ... ... етті ... ірі қара тұқымы. Жергілікті қазақ және қалмақ сиырын герефорд тұқымымен шағылыстыру жолымен сұрыптап алынған. Жергілікті жердің табиғи өзгешеліктері мен ... ... ... ... ... ... да кең. Терісі қалың май жинауға бейім. Жазда ыстыкқа, қыста аязға өте төзімді. Сақа сиырларының салмағы 500 -- 550 кг, жаңа ... ... ... -- 27 -- 30 кг ... 8 ай ... еміп ... . 220 -- 240 ... жетеді. Сүттілігі -- 1250 -- 1500 кг, сүтінің майлылығы 3,8 -- 4,0%. Табиғи жайылымда өте тез жетіліп, бұлшық ет ... ... май ... Еті өте ... ... шығымы 55 -- 65 процентке жетеді. ... ... ... ... ... ... шаруашылықтарында шоғырланған. Тез жетілгіш етті бағыттағы ірі қара. Еттілік белгілері жақсы дамыған, ірі. Сақа сиырлары 550 -- 600 кг, жаңа ... ... 29 -- 30 кг, 8 ... 220 -- 240 кг ... ... шығымы 60 -- 65 процентке жетеді. Галловей малы 60 -- 70 жылдар аралығында Англиядан сатып алынған, Алматы және ... ... ... ... ... шоғырландырылған. Қара түсті келеді. ұзын жүні (20 см) тығыз, мұқыл (мүйізсіз) мал. Конституциясы өте мьқты, ұзақ тіршілік етеді. Ұзын жүні ... ... ... ... жыл бойы биік ... ... ... пайдалы. Сақа сиырлары 450 -- 500 кг, жаңа туылған ... 24 -- 27 кг, 8 ... 180 -- 220 кг ... ... ... 58 -- 60%. Еті өте дәмді де құнарлы.
Сиырды күту. Сиырдың өнімділігі оны ұстайтын қораның дұрыс салынуына да ... Сиыр ... ... ... жағдай туғызуға келетін арзан материалдардан салынады. Ол үш бөлімнен -- сиыр ... азық ... ... және көң ... ... ... Құрылыс материалы.ретінде ағаш бөрене, қалың тақтай, кірпіш не саман қолданылады. Қораның ... ... ... 6X4 м, ... 2,2 -- 2,4 м ... ... оның ішкі ... сиырға 2 0 м3, бұзауға 10 м3 келеді де( зоогигиеналық ... сай ... ауа ... қамтамасыз етіледі. Егер шаруашылықта бірнеше сиыр болса әр басқа 6 -- 7 м2, ал тана-торпаққа 4 -- 5 м ... етіп ... ... ... әр ... мал өсірілетін болғандықтан оларды орналастыратын мал қораның жоспарын барлық жағдайда келтіріп көрсету қиын. Ол көптеген жағдайларға -- мал ... ... жер ... және ... да жеке жайттарға байланысты келеді. Әсіресе малдың таза ауаға шығарылып серуендейтін алаңы, түрлі азықтар жинайтын бөлмелері ... ... Қора ... ... ... жақсы.Сонда малға сыз өтпей, көңін жинау жеңілдейді. Егер еден бетоннан болса оған зәр ағатын аралығы бар ағаш, яғни саңылаулы еден ... жөн. ... ... ... ... ағаш ... ... әр метр ұзындығын 2 -- 3 см қиғаштатып нығыздап отырғызса, тәулігіне 15 -- 20 литрдей сиыр ... ... -- 5 ... еденнің аяк жағында салынған жолмен қорадан сыртқа ағызып тұруға болады. Сонда ғана су сіңірмейтін еден қора ... ... ... ... зәрмен шыққан заттардан улы газдар (аммиак, күкіртсутегі) пайда болмайды. Сиыр, ... ... ... ... бөлу үшін ... жылжытылып, құрастырылатын тақтай қабырғаларды пайдаланса қора аумағын мал санына ... ... бөлу ... ... Ағаш ... ... ... азық науаларын да әр басқа өзінше бөлектеп жасаған жөн. Сиыр науасының жоғары ... , 60 см, ... ... 40 см, ... қабырғасы -- 60 -- 70 см, алдыңғы қабырғасы (сиырға қаразран) -- 30 см. Алдыңғы жағында сиыр ... ... жері ... ... ... жеткілікті түрде таза ауа еніп, жарық- түсуі тиіс. Ауа алмасуы үшін 15X15 см етін төбеден ауа ... ... ... да, оның ... қора ... байланысты ашып-жауып тұрады. Сиыр қорасының ішінде малға жайлы болып табылатын жылу мөлшері 8-10°С шамасында (4° ... 20° ... ... ... алады). Міне осы жылуда сиыр организмі өзіндік дене жылуына азықтық қоректік заттарын аз ... ... өнім ... ... ... ... жарық түсу үшін терезе еденнен 1,2 -- 1,3 м ... ... ... ... ... еден ... ... бір бөлігіндей болса жеткілікті. Терезе әйнектерін таза ұстап, жуып-сүртіп тұрады. Сырттан жұқпалы індет енгізбес үшін қораның кіре біресіне ... ... ... ... ... жәшік қояды. Есік көлемін мал еркін кіріп-шығатындай етіп салады. Сиырды қорадан ... ... таза ... 2 -- 3 сағат жүргізіп тұрса ғана денсаулығы сақталады, тәбеті бұзылмайды. Оның жүнін ... ... ... денесіне массаж жасайды. Осыдан малдың тері және май бездерінің жұмысы жақсарып, тәбеті ашылады. Сүтке ... ... саны ... ... ... ... сиырдың тұяқтарын көріп, өсіп-майысқан болса егеп, арасын ... ... Сиыр ... осыдан барып сауылатын сүттің зоогигиеналық тазалығына әсер ететін нәрсе -- оның ... ... ... Ең ... ... -- ... ... сабаны. Олар ылғалды өзіне тартып, көң сапасын жоғарылатады. Бір сиырдан жылына 10 ... көң ... оның ... ... тыңайтқыш ретінде маңызы зор. Көңнің тыңайтқыштық қасиеттері жоғары болу үшін ондағы азотты сақтап қалу қажет. Ол үшін көң жинайтын жерді ... ... ... нығыздап жинайды. Оның арасына ауаны аз енгізу үшін үстін сиыр зәрімен ылғалдандырып тұрады. Қатты нығыздалынбаған көңде жылу көтеріліп, ... ... ... ... Жас ... ... ... қора алдындағы жеңіл қалқа -- лапас астында ұстауға болады. Сиыр ... ... су ... етіп ... ... Күнделікті жұмыс үшін қорада қажетті айыр, күрек, сыпырғыш, шелек, қырғыш, көң таситын қорап сияқты құрал-саймандар ғана тұрады. Бір ... ... ... қойылған қорапқа салынып каустикалық сода, креолин, формалин сияқты дезинфекциялық заттар, басқа жәшіктерде -- қажетті минералды және ... ... ... қараны азықтандыру, Сиырларды азықтандыру нормасы ... ... ... алдымен оның дұрыс азықтандырылуына байланысты. Әрбір литр сүт түзу үшін ... ... ... 500 ... ... қан өтеді екен. Ал тәулігіне оншақты литр сүт шығатын сиырларды алсақ, олардың ... ... ... 5 -- 6 мың ... ... қан ... есептеу қиын өмес. Осы қан құрамында сүтті түзуге ... ... ... ... мен ... ... тиіс қой. Ал олар ... алынбақ? Қан құрамына малдың ас қорыту жолдарындағы ... ... ... ... сіңіріледі. Сондықтан қан мен қажетті қосындылар сүт түзу ... ... ... ... ... ... жеткілікті дәрежеде азықтандыру қажет. Сиырды дұрыс азықтандыру үшін олардың негізгі ас қорыту ерекшеліктерін ... жөн. ... да ... ... мал ... сиыр ... азық та ... төрт камерадан тұратын асқазанының алдыңғы камералары -- ... ... ... және ... ... ... өңдеуден өтеді. Бұл алдыңғы қарындарда көптеген микроорганизмдер ... ... Осы ... ... ... әбден қолайлы. Алдыңғы қарындарда ұлтабар дағыдай өте қышқыл реакциялы қарын сөлі ... тұз ... ... ал ... ... ... ... сілекей бездері шығаратын сілекейі көп мөлшерде үлкен қарынга құйылып, ондағы ортаға микроорганизмдер тіршілігіне қолайлы сілтілік реакция береді. Содан барып ... ... ... ... шайналып, ұсақталмаған азық бөлшектері біршама уақыт кідіретіндіктен олардың қоректік заттарын пайдаланып, көптеген ... ... ... ... ... ... жайылымға ауыстырғанда да осы қағиданы ұмытпай, қысқы азықтарды жайылым ... ... қана ... ... Сонда ғана сиырды іш өту індетінен сақтандырып, қысқы рациондарға бейімделіп қалған микроорганизмдер ... ... ... ... Сиыр ... ... ұйымдастыру үшін оның жасына, тірілей салмағына, физиологиялық жағдайына, өніміне қарап оларға қажетті қоректік заттар мөлшерін (азықтық ... ... ... ... ... ... 80-нен астам қоректік және биологиялық активті заттардың қажет екендігі ... ... ... ... ... ... ... бәрінің деңгейін бақылау мүмкін емес. Сондыңтан сиыр организмінің қоректік заттарға деген мұқтаждығын көрсететін нормалық көрсеткіштер ретінде ең ... алты ... ... ... ... ... -- организмнің жалпы энергиялық мұқтаждығын көрсететін Советтік азық өлшемі. ... ... бұл ... ... ... өгіз ... 150 ... май байлайтын 1 кг сұлы алынған. Советтік азықөлшемімен қатар құндылығы алмасу ... 2500 ... тең ... 2500 ... тең ... азық өлшемі де қолданылады. Белоктық қажеттіліктің көрсеткіші ... ... ... ... көрсеткіштер ретінде -- ас тұзы, калций және фосфор, витаминдік көрсеткіш ретінде -- ... ... ... осы алты ... малдың азық нормасын белгілейді. Әсіресе организм қажеттігін энергиядан кейін белоктық заттармен қамтамасыз етудің маңызы өте зор. Өйткені олар ... ... ... түзу ... ... ... Әр түрлі физиологиялық жағдайларына байланысты сиыр организміне қажетті азық өлшемі мен қорытылатын ... ... ... алған жөн. Буаз сиырлар 3000 литрдей сүт өндіретін болса 300 килограмнан 500 кидограмға дейінгі салмағына 5 -- 8 советтік азық ... 600 -- 900 ... ... ... ... ... ... әр 100 килограмм тірілей салмағына шамамен 1 азық өлшемі, ал өндірілетін сүттің әрбір килограмына 0,5 азық өлшемі ... ... әр азық ... 110 -- 120 грамм қорытылатын протеин, 7 -- 10 грамм ас ... 9 -- 10 ... ... 5 -- 6 ... ... 40 -- 60 ... каротин болуға тиіс. Тұмса сиырлар мен арық сиырлар үшін осы көрсеткіштерді 1 -- 2 азық ... ... ... ... ... мөлшөрі де өседі. Тана-торпақтың нормасын қосылатын салмағына қарай белгілейді. Бір жасқа дейін әрбір кг қосқан қосымша ... 6 -- 7 азық ... 660 -- 840 ... қорытылатын протеин керек болса, 1 -- 2 жас аралығында 8 -- 9 азық ... мен 800 -- 900 ... ... протеин қажет. Бордақылаудағы сақа малдың әрбір килограмм қосқан қосымша салмағына 10 -- 12 азық өлшемі, 700 -- 960 ... ... ... ... ... нормасын анықтап алғаннан кейін соның негізінде, қоректілігі нормалық көрсеткіштерге дәл келетіндей етіп азық ... ... ... ... ... ... жейтін азықтарынан белгілі зоотехникалық ережелер бойынша жасаған дұрыс. Ол ... ... сиыр ... ... ... ... шығу тегі жағынан өсімдік төктес және жануар тектес ... ... ... ... ... ... сүт және сүт өнімдері, ет және балық комбинаттарының қалдықтары жатады (ет, ... қан және ... Олар ... ... азықтар ретінде қолданылады, ал рацион негізін өсімдік тектес азықтар құрайды. Өсімдік тектес азықтар құрамы және ... ... көк, ... ірі азықтар мен жемнен тұрады. Көк азықтарға өсіп тұрған немесе орылып берілетін табиғи және қолдан егілген жайылым оты, ... ... ... тамыр түйне. ... ... ... ,ірі ... ... ... ... жемге құрама жем, астық және бұршақ тұқымдастар дәні, кебек, күнжара, шроттар жатады. Көк азықтар -- ірі ... ... ... ... ... ... жайылымда сауын сиырлар тәулігіне 70 килограмға дейін көк балауса жей алады. Жас көк балаусаның ылғалдылығы жоғары болғандықтан жалпы ... 0,18 -- 0,29 азық ... ... ... ... ... құрамын алғанда түрлі жайылым отында 60 -- 80% су, ал құрғақ затында 20 -- 25% протеин, 10 -- 18% клөтчатка, 4 -- 5% май, 35 -- 50% ... ... ... 9 -- 11% ... ... ... болады. Құрамында мал организмінің тіршілігіне қажетті барлық дерлік қоректік және ... ... ... ең ... ... өте ... сіңірілетін болғандықтан көк азықтардың қоректілігі мен құндылығы өте жоғары бағаланады. Жалпы қоректілігі жағынан көк азықтардың құрғақ заты құнарлы жемдермен тең ... ... және ... бағалылығы жағынан олардан анағұрлым басым. Жазғы уақытта сиырларды күн ұзағына (тәулігіне 14 -- 16 ... ... ... және ... ... пайдаданып өріске шығарған жөн. Жайылымда сиыр жақсы серуендейді. Оның ... күн ... ... ... ... ... май, ... заттар және витаминдер қоры жиналады. Олардың өнімділігі артып, өнімінің сапасы жақсарады. Мысалы, сүт құрамында каротин көбейгендіктен одан ... май сары ... мол ... ... ... ... ... келіп, ұрықтанғыш қабілеті артады. Көктемгі уақытта көк шыға сиырларды бірден жайылым отына шығаруға болмайды. Қысқы ірі азықтарды бірден шырынды көк ... ... ... карындардағы микробиологиялық, процестер күрт өзгеріп, көптеген ішкі ... ... ... ... ... іші ... (тимпания) кетеді. Тіпті іші де өтеді. Оның алдын алу үшін ... жаңа ... көк ... біртіндеп, өріске шығар алдында ірі азықтар беріп алып жайған жөн.
Өріс те, суат та онша алыс ... ... ... ... ... ... ... қалдықтарынан бөгде заттардан тазартып, сиырларды әрқайсысына бірнеше күннен жаятын өріс-терге бөлген жөн. Сонда бір жағынан жайылым отын сақтап, ал ... ... ... ... мөлшерде көк азықпен қамтамасыз етіп тұруға болады. Бір килограмның орташа қоректілігі 0,22 азық ... 25 ... ... ... 3,0 ... кальцийі 0,7 грамм фосфоры, 40 -- 60 миллиграмм каротині бар шалғында тірілей салмағы 450 -- 500 килограмдық сауын сиырлар тәулігіне 8 литр сүт ... 40 -- 45 кг, 10 -- 12 литр ... -- 55 -- 65 кг, 18 -- 20 литр ... -- 65 -- 75 кг көк азық жеуге ... ... өте ... ... ... ... оты ... болып, соған орай сиыр күні бойы көк азықты мұндай мөлшерде жұлып жей ... ... ... балаусамен қосымша азықтандырады. Көк азықтардың қоректілігі жайылым отының құрамындагы шөп түрлеріне байланысты. ... ... ... ... ... ... протеин көп болғанымен, олар ыстық тұқымдастарына қарағанда қантқа кедей. Ал ірі қараның алдыңғы қарындарындағы микробиологиялық процостерге ең ... ... ара ... 1:1 ... ескерсек, онда сиырларды ең жақсысы бұршақ және астық тұқымдастар қатар өсетін жайылым отымен азықтандырған ... ... ... ... ... ... 3 -- 4 рет суарып, қажетті мөлшерде жалайтын ас тұзымен қамтамасыз еткен ... ... ... Ірі ... әсіресе сауын сиырлары рациондарында олардың сүтін көтөретін тамыр-түйнек жемістілер (қант және қызылша, сәбіз, картоп) және бақша дақылдары ... ... ... ... ... Олар өте жеңіл қорытылып, малды қантпен, ал сәбіз, асқабақ А витаминінің алғашқы түрі ... ... ... ... сиыр сүйсініп жейді. Құрамындағы қант сиыр рационындағы қант-протеин ара қатынасын жақсартып, ... ... ... ... ... сиырларға қызылшаны тәулігіне 30 кг, ал картопты 15 килограмға дейін беруге болады. Яғни ... ... қоры сиыр ... -- ... 10 -- 15 ц, ал ... 5 -- 10 ц. Тек қант ... ... ескеретін жайт -- оның тәуліктік мөлшерін сиырдың сүттілігіне орай ... рет ... беру ... Өйткені сиыр организмінде лактаза ферменті азығынан қанттың көптеген мөлшері ыдырап үлгермей, ашып, көптеген іш газы ... ... ... ... алдында оларды тазартьш, турап, ал жас малға ыстың ... буға ... ... Көк ... ... ... ... сақтап қалудың тиімді жолы -- сүрлем салу. Сүрлем -- микробиологиялық процестер (сүт қышқылды ашыту) арқылы ... ... ... ... ... ... оңай және көп қаржысыз дайындауға болатындықтан сүрлем қолдағы ірі қараның қысқы уақытта ... ... бола ... ... ... ... көк ... капустаны, бұршақ және астық тұқымдастар қосындысын, шалғын көгін, жас құрақты, көк жүгері мен күнбағысты салуға болады. Құрамында қанты аз ... ... тез ... ... ... ... ... қантқа бай азықтармен (тамыр-түйнек жемістілермен) қоса салып құрама сүрлем дайындауға болады. Сүрлем салу үшін жерді ... ... мен ... ... ... ... ... ор (траншея) дайындайды. Оған жүгерінің дәні сүттеніп қатая бастағанда, ал ... ... ... ... қоректік заттарды жинаған кезеңінде (бірақ қатая бастағаннан бұрын) орып, турап, нығыздап салады да тиянақты таптайды. ... сөлі ағып ... үшін 100 ... 15 -- 20 кг ... және ... араластырып салса да болады. Дайындалған орды 1 -- 3 ... ... ... ... ... ... пленкамен жан-жағын қымтай жауып, топырақпен 25 -- 30 см қалыңдықта ... ... ... ... ... ... ... азық үстін ылғалдандырылған сабанмен (30 -- 35 см) жауып, оның ... ... (см) ... ... топырақпен (20 -- 25 ом) көмеді. Жақсы сүрлемді сауын сиырлар рационына ... 30 ... және одан да көп ... ... ... Сонда оның сиыр басына қажетті жылдық, мөлшері 40 ... ... Ірі ... Жеке ... ірі ... әсіресе. пішен көп қолданылады. Оны түрлі көк шөптерді орып (шауьш) кептіру жолымен дайындайды. Сондықтан ... ... ... ... шөп ... оның ... кездегі өсіп-өну кезеңіне, кептіріліп дайындалу, сондай-ак, сақталу жағдайларына тікелей ... ... ... ... Ірі қара ... ірі қара ... сиырдан жақсы өнім алу үшін фермерлік шаруашылықпен үй ... ... ... мол өнім алу үшін ... ... сүт, ет, ... т.б ... жақсы күтіп, азықтандыруды дұрыс жүргізіп дұрыс салынған мал қора болу керек. Әр бір мал тұқымы өзінің өнімділігімен ... ... ... ... ... ... Ірі қара шаруашылығы экономикаға тиімді және халықты азық түлікпен қамтамасыз етуге жақсы тиімді.
Жоспар
* Сиыр, ірі қара, ... ірі қара
* Ірі қара ...
* ... ... ...
* Етті ... тұқымдар
* Сиырды күту
* Ірі ... ... ... ... нормасы
* ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ірі қара шаруашылығы, ірі қара еті мен сүтін өндіру технологиясы30 бет
Ірі қара шаруашылығының халық шараушылығында алатын орыны7 бет
Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылық өнімдерінің нарықтық жағдайы7 бет
2 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты11 бет
«АБДИ» компаниясының қаржысын басқаруды талдау және оның тиімділігін арттырудың кейбір жолдарын ұсыну77 бет
«Шенгел и К» ЖШС63 бет
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу52 бет
Ауыл шаруашылығы бөлімі36 бет
Ауыл шаруашылығы саласын дамыту89 бет
Бухгалтерлік есеп бойынша есептер жинағы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь