Белоктар тұралы жалпы түсінік

Жоспар:
І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
ІІ. Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1 Белоктар тұралы жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ...
2.1 Белок молекуласының құрылымы ... ... ... ... ... ...
ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
Кіріспе
Организм клеткасының химиялық құрамы аса бай және алуан түрлі. Онда көптеген реакцияларға қатысатын және метаболизм түзетін әр түрлі заттар бар. Мұндай алмасу нәтижесінде заттар үздіксіз өзгеріп, ыдырайды және осының арқасында жаңа заттар түзіледі. Алмасу реакциялары белгілі бір қатаң тәртіппен өтеді және әр түрлі ферменттердің әсерімен реттеліп отырады. Тірі клеткада болатын ерекше жағдайлардың арқасында реакциялар жоғары жылдамдықпен өтеді. Клетканың немесе протопластың химиялық құрамына талдау жасағанда, біріншіден, ондағы заттардың аса көптігі мен алуан түрлілігіне, екіншіден, талдау барысында тірі клеткаға тән емес заттардың пайда болуына байланысты көптеген қиындықтар туады.
Академик В.И.Вернадский жер қыртысындағы элементтердің барлығы да (тіпті сирек кездесетін элементтер де) клеткада белгілі бір мөлшерде кездеседі деп санайды. Алайда тірі заттың құрамына бар болғаны 22—27 элемент кіреді. Кез келген организмнің тірі затының элементтік құрамы мынадай: С, О, Н, N. Р, S, Na, К, Мg, Са, С1, Мn, Ғе, Со, Сu, Zn, В, Аl, V, Мо, I, Si, Ni, Сг, Sе, Sn, Аs. Көрсетілген элементтердің 16-сы барлық организмдерде кездеседі.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. « Биохимия », Сеитов З. С ; Алматы,2007, 34-43 бет.
2. « Биологиялық химия », Сеитов З. С ; Алматы, «Қайнар», 1992.
3. « Биологиялық химия », Р. Ұ. Бейсембаева,
Б. Т. Төлегенова ; Алматы,2008. Оқу құралы.
4. Интернет «ru.wikipedia.org/wiki/Белки» ;
5. Интернет «www-sbras.nsc.ru» ;
6. Интернет «k321.ucoz.kz/load/.../beloktar/» ;
7. Интернет «www.diplomy.kz ›» ;
        
        Жоспар:
І. Кіріспе..........................................................
ІІ. Негізгі бөлім...............................................
2.1 Белоктар тұралы жалпы түсінік............................
2.1 ... ... ... ... ... ... клеткасының химиялық құрамы аса бай және алуан түрлі. Онда көптеген реакцияларға қатысатын және ... ... әр ... ... бар. ... ... нәтижесінде заттар үздіксіз өзгеріп, ыдырайды және осының арқасында жаңа заттар түзіледі. Алмасу реакциялары белгілі бір қатаң тәртіппен өтеді және әр ... ... ... ... ... Тірі ... болатын ерекше жағдайлардың арқасында реакциялар жоғары жылдамдықпен өтеді. Клетканың немесе протопластың химиялық ... ... ... біріншіден, ондағы заттардың аса көптігі мен алуан түрлілігіне, екіншіден, талдау барысында тірі клеткаға тән емес ... ... ... байланысты көптеген қиындықтар туады.
Академик В.И.Вернадский жер қыртысындағы ... ... да ... сирек кездесетін элементтер де) клеткада белгілі бір мөлшерде кездеседі деп ... ... тірі ... ... бар ... 22 -- 27 ... ... Кез келген организмнің тірі затының элементтік құрамы мынадай: С, О, Н, N. Р, S, Na, К, Мg, Са, С1, Мn, Ғе, Со, Сu, Zn, В, Аl, V, Мо, I, Si, Ni, Сг, Sе, Sn, Аs. ... ... 16-сы ... ... кездеседі.
Тірі клетка затының құрамын дәлелдеу әлдеқайда қиын. Ішекте тіршілік ететін бактерия ... coli осы ... ... ыңғайлы материал болып табылады. Оның құрамында мынадай заттар табылған: су -- 70%, ... ... -- 1%, ... -- 3%, амин қышқылдары -- 0,4%, ... -- 0,4 %, ... -- 2 %, ... -- 15%, ДНҚ -- 1 %, РНҚ -6%. Барлық басқа ... тірі ... ... да осы ... деген пікір бар. Тірі заттың құрамына кіретін молекулаларды биомолекула деп атайды, демек олардың ерекше ... және ... ... ... негізінде жататын процестерді қамтиды. Бұл заттардың молекулаларының құрылымы, физикалық-химиялық қасиеттері және олардың тірі клеткадағы ... ... ролі ... ... ... тоқталайық. Осының ішінде белоктар және оның құрылымына тоқтап өтсек
Белоктар ... ... ... ... негізін құрайтын белоктардың маңызды ролін Ф. Энгельс: -деп көрсеткен болатын. Белок - ... ... ең ... ал оның элементтік құрамы айтарлықтай қарапайым болып келеді. Онда 51-53% көміртегі, 16-18% ... 7% ... 21-23% ... 0,7-1,3% ... ... Кейбір белоктарда бұған қосымша фосфор да кездеседі. ... соя, ... ... ... ... ... көп болады. Бұл өсімдіктер тұқымының үгілген массасын сумен, тұзды, спиртті және әлсіз сілтілі ерітінділермен ... ... ... ... бөліп алу қиын емес. Күшті қышқылдармен және сілтілермен бірге қайнатқан ... ... ... әсерімен белок амин қышқылдарының қоспасына ыдырайды.
Амин қышқылдары
Амин қышқылдары өсімдікте кетон қышқылдарын тікелей ... ... ... ... деп ... екі ... реакция арқылы синтезделеді. Олардың құрамында карбоксил тобынан басқа, амин тобы да ... ... тірі ... үшін ... ... бар екі ... назар аударайық. Оның бірі амфолиттік, екіншісі оптикалық ... Сулы ... амин ... СООН және NH2 тобы ... ... ... диссоциацияланады. Мысалы, сілтілі ортада амин қышқылының карбоксил тобы диссоциацияланғанда минус заряд, қышқыл ортада NH2 тобы диссоциацияланғанда плюс заряд пайда ... амин ... ... ... ... ... ... бірде сілті ретінде қызмет атқарып, амфолиттік қасиет көрсетеді. Бейтарап ортада олар қос зарядты цвиттерион түрінде ... Амин ... ... ... тән. Олардың ерітіндісі арқылы полярланған сәулені өткізгенде сәуленің поляризация ... ... ... ... кеңістіктік изомерияға, яғни хиралды көміртегі жағдайында атомдар тобының әркелкі орналасуына байланысты. ... ... амин ... екі ... болып кездесуі мүмкін.Өсімдік клеткасынан 150-ден астам амин қышқылдары табылған. Олардың көбі фотосинтез кезінде немесе топырақтан ... ... ... жалпы метаболизм процесінде түзіледі. Адам организміне қажетті амин кышқылдары азықпен бірге қабылданады. Олардың ішінде валин, лейцин, изолейцин, метионии, ... ... ... ... гистидин және триптофан ерекше қажет. Азық-түліктің құрамында осы амин қышқылдарының болуы азық-түліктің қоректік құндылығын арттыра түседі. Олар ... ... ... амин ... деп ... ... ... құрылысына байланысты барлық амин қышқылдары 4 класқа бөлінеді. I класка ... амин ... ... ... ... ... пролин, фенилаланин, триптофан, метионин жатады. II класқа поляризацияланған, электр заряды жоқ амин қышқылдары серин, треонин, ... ... ... Бұл амин қышқылдары сумен Н-байланыс түзуге қабілетті. III класқа плюс зарядты лизин, аргинин, гистидин амин кышқылдары жатады. IV ... ... ... аспарагин және глутамин амин қышқылдарын біріктіреді. Олар рһ бейтарап аймақта тұрғанда теріс зарядқа ие болады.Өсімдіктерде амин қышқылдары кең ... Ал ... ... 20 -- 22 амин қышқылы кіреді. Белок молекуласының конформациясы амин ... ... ... ... ... молекуласының құрылымы.
Белок химиясының тарихы, бәлкім 1745 ж. "Белок ғылым және өнер институтының комментарийларында (хабарла-маларында)" итальяндық Я. Беккаридің ... ... ... бо-лар. Бидай ұнынан бұрын белгісіз зат алғанын ғалым осы еңбегінде хабарлаған. ... ... ... ... ... алғашқы белок препараты дайындалған. Сөйтіп, белоктық заттарды зерттеудің ұзында және өте қиын ... ... ... ең қарапайым белок - инсулиннің молекуласының құрылысын ашқанша 200 жылдан артық уақыт өтеді. Осы мезгіл бойы белок ... оның ... ... ... ... ... және олар бекерге шығарылған. Барлық болжамдар ғылыми мұрағаттарда жайлы орын тапқан.Әйтеуір, 1945 ж. ... ... ... ... ... бір ұзын тізбекке жалғанған амин кышқылдарынан тұратыны анықталды. Белок молекуласын түзетін амин қышқылдары көп емес - ... 20. Ал ... ... молекуласы амин қышқылдарының кезектесіп орналасу бір ізділігімен ерекшеленеді. Мысалы, бір ... ... ... ... келеді. Олардың орнын ауыстыру арқылы басқа қасиеті бар жаңа молекула алуға болады. Айталық, егер ... ... ... ... ... ... мүлде қажетсіз болуы мүмкін.Ал енді математикаға оралайық. Егер біз белок молекуласын әрдайым жаңадан 20 амин қышқылынан құрастырсақ, төрт амин қышқылынан ... ... ... 160000 ... тізбек, ал амин қышқылының п санынан - 20″ тізбек береді. Сөйтіп, орташа ... 300-ге таяу амин ... ... 10390 әртүрлі белок болуы мүмкін. Ал жиырма амин қышқылынан тұратын ... ... ... ... салыстырғанда өте кұртымдай құрылым. Осыдан бар жоғы 20 амин қышқылынан ғана құрылған белоктардың шексіз түрлерінің пайда болатынына көз ... ... - ... ... ... кластарының бірі. Клеткалардың көп мөлшері белоктардан тұрады: құрғақ заттың ... ... ... тиеді. Клетканың құрылымын және пішінін белоктар анықтайды; сонымен қатар, молекулалық тану және катализдік құрал қызметін ... ... ... ... ... ДНҚ "шартты" түрде, клеткалық процестерге тікелей араласпай, ұстайды. Мысалы, оттегін тасымалдау гемоглобинге тән қасиет, бұл белокқа жауапты геннің оған ... жоқ. ... ... ... ... ... ... клеткадан алынған нұсқауды "бағдарламамен қамтамасыз етеді". Белоктар "аппараттың қамсыздандыру" - ... ... ... ... ... ... іске асырады. Осындай нуклеин кышқылдары мен белоктар қызметінің ... ... ... суббірліктердің химиялық табиғатынан байқалады.ДНҚ және РНҚ молекулалары химиялық жағынан өте ... алып ... ... ... тұрады, олардың қасиеті бірізділігіне көп байланысты емес. Ал ... ... 20, бір ... ... амин ... ... ... әрқайсысының химиялық қасиеті ерекше.Атқаратын қызметінің шеңберінің кеңдігі, олардың химиялық құрылымының және ... ... ... ... ... ... химиялық қасиеттерінің әмбебаптығы да осыған негізделген.Белок макромолекуласының күрделі құрылымында бірнеше деңгейлер болады. Оның ішіндегі алғашқы ең қарапайымы полипептид тізбегі, яғни ... ... ... ... амин ... ... тізбегі. Бұл - белоктың алғашқы қүрылымы деп ... ... ... бәрі ковалентті, яғни нағыз химиялық берік байланыс.Полипептидтік тізбектің бөлігінің екінші құрылымы деп бүйірлік тізбектің ... ... сол ... ... ... ... ... Мұнда белок жіпшесі шиыршық тәрізді ширатылып тұрады. Шиыршық орамдары тығыз орналасады да, көршілес орамдардағы атомдар мен амин ... ... ... бір-біріне тартылу пайда болады. Атап көрсеткенде, көршілес орамдарда орналасқан пептидтік байланыстар арасында (NH-пен ... ... ... ... ... ... байланыс ковалентті байланыстан әлдеқайда әлсіз, алайда, бірнеше қайталанғаннан кейін ол да ... ... ... Сансыз көп сутектік байланыстармен "жөрмелген" полипептидтік шиыршық ... ... ... ... саналады. Белоктың екінші құрылымы одан әрі тағы ... Ол ... ... ... ... ... ... соның өзінде де ол бір қалыпты және әр белокта ... ... ... ... ... ... ... кеңістікте орналасуын белоктың үшінші құрылымы деп атайды.Кейбір белоктар бірнеше полипептидтік тізбектерден құралады. Әрбір тізбек - бір суббірлік немесе ... ... ... ... байланыстар сутекті байланыстардан да әлсіз болады. Оларды гидрофобты деп атайды.Бұл - полюссіз молекулалардың ... ... ... ... ілініс күші. Ондай радикалдар амин кышқылдарының бірсыпырасында кездеседі. Полипептидтік байланыстағы ... ... ... тартылып, жабысу себебі суға шашыраған майдың немесе басқа бір гидрофобты заттың ... ... ... ... ... ... күші өте ... байланыс болғанымен де, бірнеше рет қайталанатындығынан олардың барлығы қосылғанда едәуір ... ... ... ... ... аса ... құрылымын ұстап тұруға "әлсіз" байланыстардың қатысуының салдарынан, ол анағұрлым тұрақты және өте ... ... ... ... ... үшінші құрылымын ұстастыруға амин қышқылы цистеиннің арасында пайда болатын, S-S байланыс деп ... ... ... ... ... роль ... ... тұрақты үшінші құрылым ұйымдасу үшін олардың болуы шарт емес. Мысалы, миоглобин және гемоглобин молекулаларында S-S байланыстар жоқ. Көпшілік жағдайларда ... ... ... бір-бірімен қосылып. өте үлкен агрегаттар түзеді. Мысалы, гемоглобин осы белоктың төрт макромолекуласының жиынтығы болып саналады. Тек осылай жиялу арқылы ғана ... ... ... атқарады, яғни оттегі молекулаларын қосыпалып тасымалдай алады ... ... ... ... ... ұғым - мономердің кеңістіктегі өзара орналасуы, олар бірнеше суббірліктерден ... ... ... ... Гемоглобин молекуласы әдеттегі тетрамер болғандықтан, оның құрамына екі бірдей ... және екі ... ... ... Төртінші құрылым байланыстар (сутекті, гидрофобты) әлсіз жалғасқан, ал ... ... де ... ... ... - бұл екі цистеин қалдықтарының арасындағы ковалентік байланыс. Мұндай көпіршелер кейбір секреторлық белоктарда кездеседі. Көпірше глобуланың ішінде де, ... оның ... де ... ... ... белоктарда, қалыпты цистеиндер болғанмен, дисульфидтік көпіршелер болмайды. Атқаратын қызметіне сай белоктар: глобулалық белоктар, шамалап салыстырсақ сфера ... ... ... ... ... сияқты арнаулы процестерге қатысады. Кейбір белоктық заттардың құрамына фосфор ... аз ... ... ... мыс, йод, ... бром және т.б. элементтерде кездеседі. Белоктардың құрылымдык элементіне амин қышкылдары енеді. ... ... ... ... ... ... ... алады. Әсіресе жануарлар мен өсімдіктер организміндегі кездесетін белоктардың көпшілігінің пептидті байланыс арқылы байланысатыны анықталды. Пайда болған амин ... ... бір амин ... ... ... Осы ... ... анықтаған және дамытқан немістің атақты ғалымы Эмиль ... ... Амин ... ... ... ... орны тек ... ғана тән. Егер амин қышқылы басқа амин қышқылымен орын ... ... ... ... ... ғалым белок молекуласында кездесетін қышқылдарды, олардың табиғатын анықтады. Инсулин белогы ұйқы бездерінің гормондарынан алынады. Қарапайым белокка жатқанымен ... ... зор. Осы ... ... ... ... тұратыны анықталды.Белок молекуласына кіретін амин қышқылдарының саны өте көп. Гликокол немесе глицин H2N-СН2-СООН бұдан басқа ... амин ... ... ... қышқылы сол сияқты цистеин амин қышқылы, метионин және т.б. кіреді.Белок молекуласына моноамино-, диамино-, тиоқышқылдар және басқа қышқылдар енеді. Белоктардың біріншілей ... ... ... үшін ғана анықталады. Мысалы: инсулин, рибонуклеаза, т.б. І950 ж американ ғалымы Полинг белок молекуласының ... ... ... ... 2 ... ... Протеиндер - қарапайым /жай/ белоктар.2. Протеидтер - ... ... өте ... жоғары полимерлі заттар. Оларды құрайтын мономерлер - амин қышқылдары бір-бірімен жалғасып полипептид ... осы ... ... ... ... ... ... Әр организмнің өзіне тән белогы болады. Неміс ғалымы Абдер Гальден былай деген "егер 32 әріптен канша сөз жасауға болса, 22 амин ... ... ... ... жасауға болады".
Белоктың физикалық және химиялық қасиеттері организмнің тіршілік әрекетінің негізін құрайды. Белоктардың коллоидтық қасиеті, коацерват түзушілігі, денатурация ... ... ... байланыс жасай отыра гидрадтануы, электр заряд түзушілік қасиеттері маңызды роль атқарады.
Белоктың атқаратын қызметі.
Организмде белок алуан түрлі қызмет атқарады. Белоктың ... ... ... ... да ... ... ... Белоктың ең басты қызметі -- катализаторлық қызмет. Барлық тірі организмдерде зат алмасу реакциялары ферменттердің әсер етуімен жүзеге асады. ... ... ... ... ... тасымалдау да белоктың маңызды бір қызметі. Заттардың клетка мен органоидтар ішінде қозғалуын белок реттеп отырады, яғни оларды активті ... ... ... ... клетка мембранасының құрамында түрлі тасымалдаушы белоктардың болатыны анықталған.Белок сондай-ақ организмнің иммундық қасиеттерін жүзеге асырады. Сонымен бірге белоктың тағы маңызды ... бірі -- оның ... ... ретінде пайдаланылуы. Белок барлық протоплазмалық органоидтардың негізін кұрайды. Ол құрылым компонентінің бірі ретінде барлық ... ... ... ... ... сұйық гомогенді цитоплазмалық матриксте де белок кездеседі.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
* >, Сеитов З. С ; Алматы,2007, 34-43 бет.
* >, Сеитов З. С ; ... , ... >, Р. Ұ. ...
Б. Т. Төлегенова ; Алматы,2008. Оқу құралы.
4. Интернет ;
5. ... ;
6. ... ;
7. ... ;

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ішкі сөлініс бездер физиологиясы6 бет
Алматы облысындағы түйе сүтiнiң физико-химиялық қасиеттерi21 бет
Аминқышқылдар мен белоктардың алмасуы18 бет
Астық массасының құрамы11 бет
Ақуыз синтезі және оның табиғаттағы маңызы27 бет
Балық және балық өнімдері3 бет
Белок өндірісін арттырудағы дәнді бұршақ дақылдарының алатын орны9 бет
Белоктар5 бет
Белоктар биохимиясы17 бет
Белоктар туралы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь