Нарық ұғымы, оның функциялары, даму тенденциялары

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1 НАРЫҚ ҰҒЫМЫ МӘНІ, АТҚАРАТЫН ҚЫЗМЕТІ МЕН ТҮРЛЕРІ
1.1 Нарық жүйесінің мәні мен негізгі элементтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Нарық құрылымдары мен оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
1.3 Нарық экономикасындағы мемлекеттің рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17

2 НАРЫҚ ОНЫҢ ФУНКЦИЯЛАРЫ, ДАМУ ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ
2.1Нарықтық экономикадағы қазіргі басымдылықтар мен кемшіліктер ... ... ... 20
2.2 Қазақстанның реттемелі нарық экономикасына өтуі және бағыттары ... ... ...
2.3Қазақстан Республикасындағы нарықтың қалыптасу және даму
стратегиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
КІРІСПЕ

Еліміздегі үрдіс пен нарықтық қатынастар жүйесі жылдан жылға дамып келеді. Нарықтың экономиканы ары қарай жетілдіру мен дамыту экономикалық қатынастарға түсімі жақтарды ақпараттар жүйесімен қамтамасыз ету, жан- жақты талдау қызметтерін жүргізу, экономикалық талдау қызметкерлердің қызметін жүргізу, экономикалық тиімді шешім қабылдау үрдісін де.
Нарықтың экономиканың атқаратын рөлі зор. Нарықтық жұмыстың жалпы ішінде: Нарық жүйесінің мәні, элементтері, принциптері, кемшіліктері, Қазақстан Республикасындағы нарықтың қалыптасу және даму стратегиясы сипатталады.
Нарықтың экономикалық жалпы мақсаты- экономиканы тұрақтандыру мақсатында Республика Үкіметі нарыққа өтудің тұжырымдамасын жасап шығарады. Тұжырымдама мемлекеттің және экономикалық егемендіктің қағидаларына негізделген.
Бірінші бөлімде, жалпы Нарық жүйесінің мәні мен негізгі элементтерін, түрлерін, нарық экономикасындағы мемлекеттің рөлі туралы ашып түсінік беріп кеттім.
Екінші бөлімде, Қазақстан Республикасының қалыптасу және даму стратегиясын толығымен аштым. Стратегияның маңызы элементтердің бірі- Қазақстанның қайта түрлеуі мен дамуының қарқыны болып табылады.
Дүниенің бірқатар елдерінде жедел экономикалық өсу стратегиясы ойдағыдай жүзеге асырылған. Олардың қатарында: ГФР, Жапония, Оңтүстік Корея, Сингапур, Тайвано, ГОнг- конг бар.
Осы курстық жұмысты шетел және Қазақстан ғалымдарының әдебиетттерін қолдандым. Олар Осипова Б, Әубакиров Я. Ғ, Колесников В және журнал газеттер қолданып жаздым.
Қолданылған әдебиеттер.

1 Шаихов П. А. Рыночные элементы Казахстана. // Банки Казахстана- 2005. №6.-Б 10-12
2Әубәкіров Я. Ғ, Байжұманов Б. О. Экономикалық теория. Алматы
қазақ университеті- 1999
3. Абугазин Д. Регулирование инвестиционной деятельности в
экономике Казахстана. Алматы -2002
4. Василевский А Конспект лекций по экономической теории.
5. Жүнісов Б. А. Жалпы экономикалық теория. Алматы- 2002
6. Крымова В Экономикалық теория. Алматы -2003
7. Колесникова В. Экономикалық теория. Москва -2000
8. Осипова Б. Экономикалық теория ҚазМУ
9. Разберг Б. А Курсы экономики. Информ 1999
10. Сейтқасимов Ғ. С. Ақша, несие, банктер. Алматы- 2001
11. Разакулова Л.А Қазақстаның қазіргі жағдайы. // Жетісу.-2003. 25 қаңтар
12. Сыздықов Д.Ғ Қазақстанның нарық жағдайы // Егеменді Қазақстан 2005
13. Қазақстаның нарықтық экономикаға көшуі // Атамекен 2006 жыл
1 ақпан, 11 қаңтар.
14. Никитенко Н.З Экономические структуры рынка. // Транзисная
экономика.- 2004 №6.
15. Қожақметова Е.Б Нарық дамуындағы өзгерістер. // Қаржы
қаражат.- 2005 №7. -Б
16. Хазанова Л.Н Қазақстанда нарықтың қалыптасу үрдісі.// Қаржы қаражат
2006 .№1. Б
17. Василева А.А Рыночная экономика Казахстана. // Европейское сообщество 2005. №3.-Б
18. Саядов Р. Г Қазақстандағы нарық экономикасы. // Саясат.- 2004. №5
19. «Роль страны в рыночной экономики» Эльдаров Д. Р. // Альпари, 2004 жыл №1; 2005 жыл №2.
20. Лебедев Л. Р Стратегия развития рынка.// Банки Казахстана.-2004 . №6
21. Қазақстанның статистикалық жылнамасы, Алматы 2001 жыл
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.................................................. 3
1 ... ... ... ... ... МЕН ... Нарық ... мәні мен ... ... ... мен ... ... ... мемлекеттің
рөлі...................................................17
2 НАРЫҚ ОНЫҢ ФУНКЦИЯЛАРЫ, ДАМУ ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ
2.1Нарықтық ... ... ... ... ... ... ... экономикасына өтуі және
бағыттары...........
2.3Қазақстан Республикасындағы ... ... және ... әдебиеттер
тізімі......................................................................
.......30
КІРІСПЕ
Еліміздегі үрдіс пен нарықтық қатынастар жүйесі жылдан ... ... ... ... ары қарай жетілдіру мен ... ... ... жақтарды ақпараттар жүйесімен қамтамасыз ету, жан-
жақты талдау қызметтерін жүргізу, ... ... ... ... ... ... шешім қабылдау үрдісін де.
Нарықтың экономиканың атқаратын рөлі зор. ... ... ... Нарық жүйесінің мәні, элементтері, принциптері, кемшіліктері,
Қазақстан Республикасындағы нарықтың қалыптасу және даму ... ... ... ... ... тұрақтандыру
мақсатында Республика Үкіметі нарыққа өтудің тұжырымдамасын жасап шығарады.
Тұжырымдама мемлекеттің және ... ... ... ... ... ... жүйесінің мәні мен негізгі элементтерін,
түрлерін, нарық экономикасындағы мемлекеттің рөлі туралы ашып түсінік беріп
кеттім.
Екінші бөлімде, ... ... ... және ... ... ... Стратегияның маңызы элементтердің бірі-
Қазақстанның қайта ... мен ... ... ... ... ... ... жедел экономикалық өсу стратегиясы
ойдағыдай жүзеге асырылған. Олардың ... ГФР, ... ... ... ... ... конг бар.
Осы курстық жұмысты шетел және ... ... ... Олар ... Б, ... Я. Ғ, Колесников В және журнал
газеттер қолданып жаздым.
1 Нарық ұғым, оның мәні ... ... ... ... ... мәні мен негізгі элементтері.
Нарық- тауарларлы сатып- алу сату формасындағы өнім өндірушілер мен
тұтынушылар арасындағы жанама, ... екі ... ... ... ... іске ... ... сонымен бірге құралдардың, әдістердің,
жабдықтардың ... ... ... құрылымдардың және тағы басқа
сондай қатынастардың орнығуларын қамтамасыз ететін барша жиынтық. Нарық- ол
сатып алу- сату ... ... ... ... капиталдың,
жұмысшы күшінің, құнды қағаздардың, идеялардың, ақпараттардың және тағы
басқа нарықтары ... ... ... ... ... ол жеке ... мен қызметтерді көрсетіп, сатып алушылар
(сұраным ұстаушылар) мен сатушылар (дайындап жеткізушілерді) ұштастыратын
құрал немесе ... ... ... ... ... ал ... ... ұлттық сипатта болады. Олардың кейбіреуінде сұраным
ұсынушылар мен ... ... ... тікелей байланыс болады. Ал
кейбіреулерінде ... мен ... ... ... ... ... болмайды,
олар бірін- бірі еш уақытта көрмейді және білмейді.
Нарық экономика баға мен рыноктар жүйесі арқылы жұмыс істейтін ... ... ... ... тұтынушылар арасында рыноктік бағаға сәйкес
төлей аларлықтай қабілеттері мен тілектері негізінде бөлінеді.
Нарықтың басты ерекшеліктерінің бірі- оның ... ... ... ... ... болып саналады. Бұл нарықтық жүйені өзін- өзі
реттейтін және тез ... ... ... негізінен, 5 қағидаға негізделеді. Аяқасты реттілік,
экономикалық еркімділік, бәсеке, жеке меншік, ... ... ... ... ... кіретін элементтері:
а) өзін- өзі реттеу;
б) икемділік, өзгере беретін жағдайға қарай бейімділік;
в) рынок субъектілері арасындағы көптеген ... ... ... таза ... алу және ... болдырмау
ойларын басшылыққа ұстайды, сондықтан олар сатылулар тек қана таза пайда
әкелетін шаруаларды ғана ... ... ... ... бас тартады.
Кәсіпорындар өзі өнімдерін өнімдер жөніндегі таңдауларын тұтынушылардың
таңдауларымен сәйкестендіріп ... ... ... әрі ... сатып алуға ... ... ... ... Кәсіпорын өз тауарлары таза табыс
әкеліп, тұтынушылар сұранысы тоқтамағанға дейін тауарларын шығара береді.
Сонымен ... ... жүйе ... ... шектеулі ресурстардан
айырады. Бұл процесс ресурстармен қамтамасыз етушілерге де қатысты.
Ресурстар ... ... бар ... мен ... ... ... тууының алғышарты жеке тәуелділік түрлерін түгелдей жою
және адамдардың экономикалық бостандыққа ие ... ... Адам ... оның ... ... өзінің жеке эгоистік мүддесін жүзеге
асыруға мүмкіндігі бар. ... ... ... ... пысықтығын және тәуекел үшін толық жауаптылықтың болуын
көздейді. Нарықтық жүйеде тәуекел мен ... ... ... ең басты тұжырымдамаларының бірі.
Тәуекел- ол қауіп, шығын немесе зиян мүмкіндігі. «Тәуекел» ... өз ... бір ... ... мен ... ала
алмаулары немесе белгілі өндірістік және қаржылық қызметті жүзеге асыру
нәтижесінде ... ... ... деп ... замандағы нарықтың жүйе тәуекелсіз мүмкін емес.
Тәуекелдің мынадай ... ... ... ... ... ... ... немесе келісім- шарт
жөніндегі өз міндеттемелерінің орындалмауы мүмкін ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру үшін жұмсап қою
нәтижесінде ... ... ... ... ... орындамауы мүмкін екендігіне байланысты қаржылық тәуекел.
3. Өзінің құнды қағаздарынан, сондай- ақ сатып алған құнды қағаздардан
тұратын инвестициялық- қаржылық портфельдің ... ... ... ... тәуекел.
4. Өз ұлттық ақшасының, сондай- ақ шет елдің валюта ... ... ... ... ... ... ... нарықтық
тәуекел.
Кез- келген нарықтық өнім тұтынушылар арасында олардың өнім тұтынушылар
арасында олардың тілекетеріжәне оның ... ... ... ... ... ... еркіндігі принципі бойынша бөлінеді. Өзімшілік
мүдде өрімін тұрған кезде экономика қалай өмір сүреді деген сұраққа А. Смит
«көрінбес қол» деген ... ... ... жауап береді. «Әрбір жеке адам
өз капиталдарын жұмсағанда, шығаратынөнімдерінің аса ... ... ... ... хал- ахуалға ықпал жасауға ... ... ғана ... ... осы ... ... көптеген басқа да
жағыдайлардағыдай, көрінбейтін қолымен өз ойында жоқ мақсатқа қарай ... ... жеке ... ... үшін жанталасып, ондай әрекетті дұрыс
деп басының мүддесі үшін ... ... ... ... деп ... оны ол ... мүддесіне қызмет ететін ең жақсы тәсіл деп ұғады» [21,
67 б].
Нарықтық жүйе бағаның бағдарлы функциясы ... ... ... мен ... ... ... тиісті реакция тудырып,
тұтынушылар ықыласындағы өзгерістерді жеткізетін тұруға қабілетті.
3. ... ... жүйе ... прогресс үшін де ынталылық
тудырады. Өндіріс шығынын азайтатын ... ... ... ... үшін ... таза ... табудың көзі болып табылады.
Оның үстіне бәсекелік нарықтық жүйе жаңа технологияның тез ... ... ... ... Бәсекелестер ең прогрессивті фирманың үлгісіне
түсулері керек, ... олар ... ... ... ... ... экономикада өндіріс пен тұтынуды қадағалайтын әкімшілік бақылау
жоқ. Нарықтық жүйеде ... ... ... функциясын атқарады.
Нарықтық экономика жеке және ... ... ... ... ... ортаның бас пайдасын ұлғайтуға көздеген кәсіпорындар мен
ресурстарды жеткізушілер, бір мезетте, ... ... ... мемлекеттік немесе қоғамдық мүдделерді қамтамасыз ... ... ... ... қызмет көрсету кезінде фирмаларды ең тиімді
технологиялық процеске өтуге итермелейді. Бәсекелестік нарықта ... ... ... ... ... ... қалу оның нарықтан шығуына
әкеп ... Яғни ... жаңа ... пайдалану жөнінен
кәсіпорындарды қамшылап жібереді. Мұның сыртында нарықтық жүйе шектеулі
ресурстарды ... ... ... Бұл ... нарықтық экономикада
бәсеке тетігінің арқасында ресурстар қоғам аса ... ... ... мен ... ... ... ... Болу тиімділігін
болжамдау экономистердің көпшілігін мынадай ойға ... ... ... ... ... ... кейбір жағдайларда ғана қажет болмаса,
ұдайы араласуының керегі жоқ.
Бәсекелестік нарықтық ортаны құру ... ... бөлу ... ... Нарықтық жүйе жағдайында материалдық ресурстар үкіметтікі емес, жеке
адамдар мен жеке институттардың меншігін құрайды.
Жеке меншік еркіндікпен қатар, әріптестерді ... ... шарт ... жеке ... ... ... өз қалауларынша материалдық
есурстарды иемденуге, бақылауға, қолдануға және іске ... ... ... ... ... иегерлер экономикалық ресурстарды
толық пайдаланады. Өйткені- алу үшін тұтынушы қажет еткен нәрселерді өзіне
лайықты бағдарымен ... ... Жеке ... ... және ... рөлі Адам Смиттің «Табиғат және халықтар байлығының себептері
туралы зерттеу» деген классикалық ... ... рет ... ... ... [7, 18 ... экономиканың жүйе жеке меншікке негізделген. Алайда
экономикалық ... ... ... ... ұғымға сүйенген меншік құқығы
деген тұжырымдама пайда болады. Соған сәйкес меншік болып ... ... ... ... ... ... басқару, табысқа құқықтылық және ... «бір ... ... ... ... ... жүйе үшін маңызды ұғым- ғылыми айналымға Рональд Коуз ендірген
трансакциялық ... ... ... Ол ... деп ... ... ... асыру үшін кімменен келісім жасауды және қандай шарттар
қоюды анықтап, олардың орындалатындығына көз ... үшін ... ... ... ... дайындап, мәліметтер жиыстырып көру керек».
Трансакциялық шығынменшік құқығын біреуге беруге байланысты айырбастау
сферасындағы шығынында айқындайды.
Бәсекелі нарықтық экономика өз ресурстарын ... ... ... жоғары деңгейде өткеруге ықпал етеді деп санайды. Міне,
сондықтан да ... ... ... ... араласуы ешқандай
қажет емес. Үкіметтің рөлі жеке таңдау ... ... ... және ... ... үшін ... ... белгілеу кезінде керек.
Еркін бағаның құрылуы. Еркін бағаның құрылуы бәсекелестік ортада туады.
Одан ... ... мен ... ... ... ... субъектілерінің толық мағұлымдарлығы болады деп күтіледі. Бағаның
анықтайтындығы: біз нені ... және нені ... ала ... ... ба, әлде мектептен соң бірден жұмыс істеуге кірісеміз бе, қай
жерде және қашан фабрика, зауыт саламыыз, қай бизнес таза ... ... зиян ... ... мен ... ақша ... ... Баға зор көлемді
ақпарат әкеледі.
Бағаның құрылу жүйесі ... ... ... ... береді. Ол-
сатушының болымсыз шығын шығарып, мейлінше мол таза ... алуы ... ... ... керектігіне көмектеседі.
Бағаның құрылуы жүйесі «Кім?» деген сұраққа жауап береді. Жоғарғы оқу
орындарын бітіргендер, ... ... оқу ... бітіргендерден гөрі
жалақыны көбірек алады. Рыноктік экономикалық әрекет етуі жиынтығында нарық
жүйесін құрайтын оның белгілі бір элементтерінің ... ... ... бірінші әрі маңыздыэлементін өндірушілер мен
тұтынушылар болады. Олар ... ... ... ... біреулері
тауар өндіріп басқалары оны тұтынған кезде қалыптасады. ... жеке ... ... ... ... Жеке ... ... тауарларды өндіріс
сферасынан шығарып, олар халықтың жеке қажеттілігін қанағаттандыру үшін
пайдаланады.
Өндіруші тұтыну өндіріс процесінің ... ... ... Бұл ... басқа өндірушілер арықарайғы өңдеу үшін пайдаланылады. Бұл жағдайда
өндірушілер мен тұтынушылар арасындағы өзара ... ... ... үшін ... Нарықтық шаруашылыққа ол тұрақтылығымен
ерекшелініп, мамандандыру негізінде құралды және ... ... ... ... экономиканың екінші елементі ретінде өндірістік бірліктерді
корпоративті ... ... ... жеке ... ... ... ... ерекшелік жүреді.
Нарықтық экономиканың үшінші маңызды элементі баға. Ол ... ... ... Біз бұл ... екі ... жасағымыз келеді. Бірінші,
баға арақатынас әрекет етуші конъюктураға байланысты ауытқитын ... ... ... ... ... баға осы ... ... осы тауарға деген нарықтық қатынастардың әрекеті сферасын
анықтайды. Осы сфераның шекарасы трансакциялық ... яғни ... ... ... ... элементінің төртінші элементі- орталық буыны сұраныс пен
ұсыныс сияқты бұрамдас болып табылады. Сұраныс ... ... ... ... жүреді. Тұтынушылар осы ... ... ақша ... ... сатып ана алады. Ұсыныс өндірістің ең
үнемді әдістері мен ресурстарды тиімді пайдалануға ... ... ... ... пен ... ... игіліктерді өндірушілер
мен тұтынушылар арасындағы тұрақты байланысты қамтамасыз ететін нарықтық
механизмнің маңызды элементтері болып табылады [16, 10 ... ... ... элементі- бәсеке. Ло пайданы мол ... ... ... ... көлемін кеңейтуге жол ашады. Бәсеке нарықтық
субъектілер мен пропорцияны реттеу механизмнің өзара өркенінің нысаны
ретінде ... Адам Смит ... ... ... жол» деп ... сол арқылы өзінің экономикалық пайдасы түріндегі өз бас ... ... ... ... ... ... игілігіне айналады.
Бәсекенің негізгі қызметі пайда процент нормасы, баға және тағы басқа
экономикалық ... ... ... ... табылады.
Нарықтық экономика қызмет өтудің механизімі үш басты ... ... ... ... ... шығындары;
• экономикалық рационалдық;
Маржиналдық талдау принципі негізінде нарықтық субъектілер мінез- құлық
құрылады, оған орташа емес, шекті ... ... әсер ... ... ... ... ... өзгеруі нәтижесінде нарықтық
экономиканың бір қалыптан (жағдайдан) екіншісіне өтуі ... ... ... ... ... сұраныс немесе ұсыныс түрінде нарықтық
экономикаға әсер ... ... ... ... рынок жағдайында үлкенжәне
тұрақты ұсыныс пен шаруашылықты жүргізуші субъектілердің шексіз саны болған
кезде, осыларды әрқайсы шексіз ... үлес ... ие ... ... ... кеңестіктің үздіксіз қызмет етуі қамтамасыз өткендей болып,
сұраныс пен ұсынысты кенеттен ауытқуы пайда болуы мүмкіндігін ... ... мен ... арасындағы тепе- тең ... ... ... ... принципі балама талдау шығындары ресурстарды
пайдаланбаудың басты тәсілдерінен ... ... ... ... ... шығындар мен алынбаған пайдаларды сомасы түрінде болады.
Нарықтық экономиканың ... ... ... ... тізімі ішінен аз,
бірақ кепіл табыс беретін ең нашар вариант таңдап ... ... ... ... ... ... ... бар ресурстарды тиімді
пайдаланудың жол іздеуге итермелейді.
Экономикалық рационалдық ... ... ... салыстыруға
негізделеді. Рационалды талдау кепілді табысты ... ең ... ... ... ... ... ... табылатын өзгеріш вариантының
бірінде іске асырылады. Рационалды критерий ... ... ... Капитал шектеулі пайдалану кезінде фирмалар пайданы жоғарлатуға
тырысса, тұтынушылар өз игілігін барынша жақсартуға ... ... ... нарықтық экономиканы құру бір жағынан,
сұраныс пен ұсыныс сияқты ... ... ... ... жағынан,
нарықтықболарды пайдалану негізінен нарықтық механизм орталық проблемасы
болып табылатын тепе- тең жағдай қол ... ... ... ... ұғымы жұмыс істейді, егер де мына ... ... және ... ... қанша көлемде өндіру керек, қандай қызмет атқару керек.
Қолда бардың қаншасын немесе қандай бөлінгін жұмсау ... Не ... ... яени ... ... ... толығырақ
қамтамасыз ететін товарлар мен атқаратын қызметті анықтау.
3. Қоғамға қажет товарлар ... ... ... қызмет атқарылуы
керек, яғни өндрістің тиімді ... және ... ... қандай
технлогияны қолдануды анықтау.
4. Өндірілген өнім ... ... оны кім алу ... яғни ... ... тұтынушылар арасында қалайша бөлінбек.
5. Өзгерістер бола қалса қатысушылардың ... ... ... ... яғни ... тарапынан сұраным өзгере қалса экономика ... ... ... ... ... мен ... технологиясы жасалуы
керек.
Нарықтық қатынас дегеніміз- аталған бес шарттық міндеттерін шешкен
күнде нақты ... мен ... ... ... қатынас сатушы мен
алушы арасындағы бітістік болып табылады.
Нарықтық қатынас кемеліне келгенде иелік ететін екі жақ та маманданып,
өндіріс ... мен оның өнім ... зат ... мен қызмет көлемін
және олардың бағасын алушы мен ... ... ... мен
өндірушілердің өзара келісімінен нарық белгілейді. Бұған жоғарыдан ... ... ... ... де, қызметтің де бағасы бар. Егер
тұтынушыға әлде бір өнім көбірек керек ... ... ... ... табу
үшін оның бағасын көтере түседі, бірақ ол баға ... бір ... ... ... өнім ... жағдайда өндіруші шығынын жабу үшін
бағаны төмендетеді. Нәтижесінде сұраныс пен ұсыныс арасында теңестік туады.
Нарық өндірістің ... ... ... ... де ... Егер өнім пайдалы болса, өндіруші ғылыми- техникалық прогресс пен
озат тәжірибеге сүйене отырып, оны көптеп ... ... егер өнім ... ... ... жоқ ... немесе азайса, өндіруші
өнім шығаруды азайтады. Сөйтіп өндіріс құрылымы реттелінеді.
Тұтынушылар мүддесін қанағаттанған және ... баға ... ... ... ... ... ... маркетинг саласы
айналысады.
Нарық дегеніміз шаруашылық байланыстардың белгілі көрінісі болғандықтан
бөліс, сұраным мен тұтынушы әрекеттерін жарасымды ... ... ... ... ... де сіңірген еңбегі қоғамға қажет,
ол өндірген өнімдері қоғамға пайдалы болып шығады.
Нарықтық қатынас сұраным мен ұсыныс негізделеді. Сұраныс ... ... нені ... ... ... басты жетекшісі
өнімнің бағасы өссе сұраным арта ... ... ... ... болып
жатқанындай, өнімге деген сұраныстың көлемі сатып алушының орташа кірісі,
нарықтың ... ... ... ... мен ... бұл өнім ... өнім асу сияқты сатып алушының қалауына байланысты болады [23, 28
б].
Ұсыныс өндірушінің сатуға шығарған товарының санынан- ақ ... ... ... ... ... оның ... ... болса, товар өндіру
көбейтіледі түседі немесе керісінше болады. Өйткені ... ... жаны ... емес, өндірісті пайда табу үшін ұйымдастырады.
Сондықтан ұсынысқа әсер ететін басты ... ... ... ... ... ... ... тежеу жоқ емес, оған сұраным, салық сияқтылығы ықпал
жасайды. Демек, өндіруші ... ... ... ... ... немесе өндіріс шығындарын азайтады.
Тұтынушының сатып алғысы келген товарының саны ... ... ... санына дәл келсе, сұраным мен ұсыныстың тең келсе, сұраным
мен ... тең ... ... ... сан- ... ... қарым- қатынас
жүйесі болғандықтан өндіріс барысында, таратуда, ... пен ... ... ... Жеке ... бастап мекеме, бірлестіктерге дейін ... және ... іс- ... еркінділік заңдылықты сақтаса
ғана еркіне жіберілмек. Мұның өзінде еркіндіктің екі жағы бар. ... ... ... мен ... ... беріледі, яғни ол ... өз ... іске ... ... жүріп шаруашылық іс-
әрекеттерге байланысты қабылданған ережелер мен ... ... ... ... ... ... мен азаматтардың
кәсіптерінің түрі, сипаты және көлеміне қатаң тежеушілік жасау жойылады.
2. Мұның ... ... ... ... ... ... ... Нарықтық экономиканың қай- қайсы болмасын
өркендетті мемлекеттерде реттеліп отырады. Нарықты және ... ... ... ... ... туындайды мәселе тек мемлекет
қандай ... ... ... ... ... ... бағдарламалар, салық салу, несие қаржы жүйесі, банк ... ... ... ... қарсы шаралар, халықтың әлеуметтік қорғау
сияқтылар араласады.
Нарықтық ... ... ... кәсіпкердің
тәуекелімен қатар жүреді. Теңдік құқығы енгізіліп, меншіктердің ... ... ... ... ... ... ... шаруа иесі толығынан
экономикалық жауапкершілікте ... ... ... яғни ... ... ... дүниеде өндірушіге (өктемдігі) тұтынушыға өз шартын қояды.
Өндіріс ... сол ... ... да ... ... өнім беру азайса да баға
дегеніміз көтеріле береді, өндіруші ешнәрседен қаймықпай- ақ өнім ... ... ... ... шығынмен шаруа иелерінің экономикалық еркіндігі
кеңейе түседі, ал мұның өзі әрқайсысынан өз ... ... іс- ... қайта
қарау, бағаны еркін қою, кіріс пен пайданы бөлісу, қайтадан бөлісу, бәсеке
механизімінің көмегімен қаражат- несие ... ... өз ... әрекетін туғызады.
4. Экономиканың ашықтығы. Мұның мәні мемлекет мекемелердің белгілі
шарттарды ... ... ... тыс ... еркін
кәсіпкершілікті кеңейте түседі. Шетел фирмаларына ... ... ... ішкі ... ... ... ғана емес ... иесі ретінде
кірісуге мүмкіндік беріледі.
5. Бәсекеге бабы. Бәсеке дегеніміз іскерлікті қоздырудың ... ... ... ... ... прогресс жетістіктерін пайдаланып өнім
сапасын арттыру ... ... ... ... қанағаттандыру.
Әрине, бәсеке ең алдымен ... ... ... ... ... Финанс және қаржы айналымына әсері. Егер орталықтанған экономика
материалдық- ... ... ... ... ... ... заттың
көлемін белгілеу арқылы жүргізсе, нарықтық экономика басқару жұмысын баға
механизімі, ... ... ... ... ... арқылы жүргізеді.
7. Нарықтық баға қою жолдары. Нарықта баға деген сатушы мен алушы
арасында қарым- қатынас ... ... ... ... ... ... бағаны еркін баға деген түсінік бар. Оның тіркелу бағадан
өзгешелігі- ол ... өсе ... ... әсіресе өтпелі кезеңде
мемлекет өзін- өзі ақтаудың орташа көрсеткішіне сәйкестендіріп ... ... ... ... ... экономикада әлдебір
жоғары табыс бере қалса, бәсекелестер ол товарды жарыса өндіріп ... ... ... ... Сөйтіп қалыпты нарықта баға заттың ... ... мен ... ... ... ... аспайды.
8. Шарт және контракт қанағаттанының ... ... ... ... ... басқарумен ауысады, яғни тең құқықта шаруа
иелері өзара келіседі. Нәтижесінде негізінен ... ... ... ... ... ережелерді сақтау үшін ... онша мән ... ... ... ... ... өндіру мен сату
ғана емес толықтыру.
1.2. Нарық құрлымдары мен оның түрлері.
Нарық- өте күрделі, көптеген ... бар ... Бұл ... ... ... ... шектеудің көптеген белгілері бар екндігін
анықтайды. Ең ... әр ... ... ... ... тауарлары және
өндіріске арналған тауарлар, шикізат және дайын заттар) нарығы.
Сонымен қатар, нарықтың ... ... ... ... ... болады; белгілі бір аймақтың нарығы: салааралық бірлестіктер
нарығы және әлемдік нарық. Нарықтың тағы бір ... ... ... ... ... келу деңгейі, яғни дамыған нарық. Нарық
саны мен қатар әр ... ... ... етіп ... ... ... ашық (ресми) және жасырын нарық болып ішінара бөлінеді.
Нарық экономика жаңайында нарық ... ... ... ... ... бөлінеді. Мәселен, көтерме және
бөлшек ... ... етіп тұр ... Бұл ... әңгіме айырбасқа
қатысушылар туралы (көтерме сауда нарығында кәсіпорындар мен ұйымдар әрекет
жасайды, ал ... ... ... ... сатып алушы- жеке адамдар,
азаматтар) ал негізгі сатушы- кәсіпорындар және ұйымдар болып отыр.
Нарықтың жеке түрлерін қарастырайық
1. Өндіріс ... ... ... ... ішкі ... ... оның ... бөлімі- өндіріс- құрал жабдықтарының
нарығы. Бізде ұзақ уақыт өндіріс құрал ... ... ... техникалық жабдықтар болып келеді.
Материалдық- техникалық жабдықтау- бұл ... мен ... ... ... ... бір ... бекітілген қорлар бойынша
ресурстарды жоспарлы түрінде бөлуге негізделген. Мұндай жүйе әкімшілік-
әміршілдік ... ... тән. Бұл ... тауар- ақша қатынастары
жеткілікті дамымайды.
Көтерме сауда өнім өндіруші кәсіпорындар мен тұтынушы кәсіпорындар
арасындағы тікелей ... ... ... ... да, ... ... ... шаруашлық есептегі делдал ретіндегі көтерме сауда базасы
арқылы болатын байланысты да қамтиды.
2. Капитал қорлар нарығы. Біздің ... ... ... ... ... жер, ... ... техникалық
жетістіктер, жұмысшы күші, яғни өндірістің негізгі шарттары
маратылмайды ... ... ... рас. Ол ... экономиканың шын көрінісін бейнелейді. Сонымен
қатар, ресурстардың көлденең (кәсіпорындар арасында) қозғалысына
жол бермей, ... ... ... ... ... ресурстармен қамтамасыз етіліп отыру.
Қазіргі жағдайда бұдан өзгеше және бұл меншіктің әр ... ... ... ... ... ... бәрі бір күннің ісі емес. Бүгінгі
таңда меншіктің әр түрлі формаларының пайда болуына инвестициялық ... ... ... (кәсіпорындар арасында) ауыстыру жағдай ... ... ... бір ... ... қағаз нарығы. Бұл төменде
қаралады.
Қазіргі көптеген ... ... ... ал ... ... өз банктерінашуға (ал келешекте), жағдай жасау
белгіленген. Қоғамдық меншіктегі өндірістік объектілерді аукционда сату кең
өріс ... ... ... жеке ... сату ... Тұтыну тауарлары мен қызмет ... ... ... ... ... ... ... тұтыну тауарлары мен қызмет түрлері) нарығының
қажеттілігі 30 ... ... ақ ... ... ... ... ... мазмұны бұрмаланады. Бөлшек сауданы нарықтық қатысыңыз бөлуге кең
жол ашылады, тіпті қазірдің өзінде де мемлекеттендірудің әр түрлі ... ... ... ... бір ... ... ... соқты, ал екінші жағынан, еңбек
шығынына байланысты жоқ табыс мөлшерінің тіркелуіне, жұмысшының белгілі бір
категорияға жататыны себепті оған ... ... ... жол ... ... ... алдына жағдай жасайды [5, 12 б].
Бүгінгі таңда тұтыну нарығының қалыптасу жолындағы кедергі- ... ... осы ... ... мен ... ... ие болып, сатып алушыларға үстемдік көрсетеді.
Сонымен қатар, кейінгі жыладары жүзеге асырылып жатқан шаралар нарыққа
жол ... Ол неге ... ... ... монополиясынан бас тарту. Қазіргі
кооператорлар мен жеке ... ... ... ... мен ... жаңа категорияларының пайда болуына ... ... ... ... ... жол ... бұл өзгерістер жеңіл тамақ өндірісі кәсіпорындарын нарық
әдістерімен ... ... және ... ... қайта құруға байланысты .
Әміршілдік- ... ... ... ... тамақтандыру орындары,
дүкендері, кәсіпорындар өздерінің ... ... ... ... ... бір жол- ... мен ... тікелей байланысты.
3. Ғылыми- техникалық шешімдер нарығы. Нарық қандай бір ... ... даму ... ... кезеңдерінде орын ала
бермегені белгілі. Міне, осыған ... ... ... ... ... ... байланысты екендігі
көрінеді. Бірақ бұл қажеттілік көпке дейін жүзеге асырылмайды.
Ғылыми техникалық ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Ол жағдайда кәсіпорындарға
бір орталықтан бөлініп, тағы да сол ... ... ... ... ... көп жағдайда өнім өндірушілер үстемдік етіп отырды. ... ... ... ... ... ... тек күштеп «енгізуді»
талап етсе, ал екінші жағынан, тапсырыс берушілердің ... ... ... ... ... жаңа технологияның бағасы және оны игеру ... өсе ... зор ... ... ... ... Сондықтан жалпы ҒТП
экономика жағынан тиімді болмай, күрт баяулап, техника- ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу қабілетін жойған ұйымдастыру құрылымы қалыптасты.
Жалпы, бұл құрылым жаңа ғылыми- техникалық мақсаттарды ... жол ... ... ... отырды.
Нарық жағдайында ғылыми- техникалық шешімдері кәсіпорындарға ... ... әр бір ... оны алу- ... ... ... ... өндірушілерге тәуелді болмайды.
5. Бағалы қағаздар нарығы. Бұлардың негізгі түрлері:- акциялар (бағалы
қағаз, дивиденттер, олардан ... ... ... ... ... және бір мезгілге сәйкес нақты ... ... ... ... ... ... ие және өз ... экономикалық
барлық сферасын қамтиды.
Нарықтық экономиканы құрылымы мыналармен анықталады:
- меншік ... ... және ... ... ... ... шаруашылықты жүргізуші субъектілерін қандай да
бір ... үлес ... ... ... ... ... ... жол, кооперативтік, жеке еңбек қызметі
кәсіпорыны);
- ... ... ... ерекшеліктерімен;
- шаруашылық құрылымдық бөлімшелерін жекешелендіру мен мемлекеттен алу
деңгейі;
- елде пайдаланатын сауда түрлері.
Нарықты ... ... ... бөлуге болады;
1. Нарық қатынастар объектілерінің экономикалық қызметі бойынша;
- материалдық игіліктермен қызмет көрсетулер рыноктары;
- өндіріс құралдары рыноктары;
- ғылыми- ... ... ... ... ... нарығы;
- жұмыс күші рыноктары;
2. Нарықтарды тауарлық топтар бойынша саралауға болады:
- өндірістік бағыттағы тауарлар нарығы;
- ... ... ... ... ... тауарлар нарығы;
- шикізат пен материалдар нарығы және т.б.
3. Рыноктарды өндірістік белгілері ... ... ... аймақ ішілік;
- аймақ аралық;
- ұлттық;
- халықаралық;
4. Бәсекені шектеу дәрежесі ... ... ... ... ... нарықтар
5. Нарықтық қатынастары субъектілерінің түрлері бойынша рыноктар
бөлінуі мүмкін:
- сатып алушылар мен сатушылар ретінде ... мен ... ... ... сатып алушылар ретінде жекелеген азаматтар жүретін ... ... ... ... ... ... ал ... ретінде- ауыл
шаруашылық өнімдерін тікелей өндірушілер жүретін шаруашылығының өнімдерін
мемлекетік сатып алатын ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді:
Тауарлар мен қызмет көрсетулер нарықтары. Бұған мынадай нарықтар енеді:
- тұтынушылық бағыттағы тауарлар- ... ... және ... ... ... қызмет көрсету рыноктары- тұрмыстық, көліктік коммуналдық;
- өндірістік емес ... ... ... мен ... ... факторлар. Оларға:
- қозғалмайтын мүлік;
- шикізат пен материалдар;
- энергетикалық ресурстар;
- пайдалы қазбалар;
Қаржылық ... ... ... ... яғни ... ... ... рыноктары;
- акция, облигация, опцион, вариант, фълочерстік келісім- шарттармен
және тағы басқа көрсетілген құнды қағаздар рыноктары;
- валюта- ақша ... өнім ... ... ... ... ... әдебиет пен өнер туындылары [22, 15 б].
1.3. Нарық экономикасындағы мемлекеттің рөлі.
Нарықтық экономикада мемлекеттің рөліаса зор. Қазіргі кезеңде экономика
үшін мемлекеттік ... ... ... мен ... ... қандай қажет болса, мемлекеттік өкімет, мемлекеттік тәртіп және
мемлекеттік ынталылық соншалықты әбден керек.
Экономиканың талайын ... ... ... ... ... ... түбегейлі өзгерістер бағдарламалармен өзара жеке
байланыстырылмай, оны жүзеге асырудың, басқару функцияларының, бір ... ... ... ... ... беру тетігі мұқият ойластырылмай
өндірістің жұмыс істеуін уақытша үзбей басталған ... ... және осы ... ... ... ... ... үшін
мемлекттің мойынында ұлттық модельдердің орнығуына, олардың артықшылығына,
сабақтастығына және жүзеге ... ... ... ... ... ... ... да, сондай- ақ субъективті-
ерікті ұйымдастыру да экономикалық ... ... ... ... ... тән екндігін практика куәландырып, теория дәлелдеп отыр.
Нарықтық экономиканы реттеу сферасындағы мемлкеттің негізгі міндеті-
оның тиімді жұмыс ... үшін ... ... ... және ... ... мен адам бәсекелестік ұйымдастыру болып табылады.
Бұл мәселені шешудегі ең ... адым ... ... ... ... ... және нормативті база жасау болды қажет. Бәрінен
бұрын мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... ... орындауын қамтамасыз етеді.
Айталық, әлдебір кәсіпорын банкрот болды делік. Мемлекеттік заң ... ... ... ... оның өнімін тұтынушылар,
мемлекеттік бюджет, жалдамалы жұмысшылар және тағы ... ... ... ... ... ... ... айталық,
әлдебір кәсіпорын өзінің өнімдерін тұтынушыларға ... ... ... ... ... ... ... келтірді. Заңнама сол ... және оны ... ... ... анықтайды.
Тағы бір мысал қалаға таяу жерде жаңа аэродром салынды делік. Ол
аэродром жақын ... ... ... көптеген ыңғайсыздықтар
тудырды. Олардың аэродром қожаларынан ақшалай төлем талап етуге құқықтары
бар ма? Ол ... ... ... ... керек. Бұл сұрақтардың бәрі
мемлекеттік заңдамамен реттеліп отыруы керек.
Мемлекеттің басқадай өте маңызды ... ақша ... ... ... ... ... «толыққанды» емес, жасанды ақшалар айналымда
жүр. Ақша массасының көлемі мемлекеттік ... ... ... ... өсуі ... инфляцияның көтерілуін тудырады. Керісінше,
экономикада ақшаның жетістері. Экономикалық құлдырауға, жұмыссыздықтың
өсуіне ... ... ... іс ... ... ... ... табылатын
ұлттық банк ақша массасының шамасының реттеп, елдегі барлық ... ... ... ... ... ... онымен жүргізілетін
«күреске» ғана төлеуге болмайды. Экономикалық қызметтің кейбір ... өз ... ... бәсекелі бірнеше кәсіпорындарға «бөлуі»
немесе сондай өнім ... ... ... ... ... ... ... себебі бұл өндірістің өнімге немесе
көрсетілген қызметке ... ... ... ... Мұндай
жағдайлардың мысалдарын қала шаруашылығынан табуға болады.
Кейбір ... ... ... ... ... ... ... экономика жөнінен дұрыс та. Яғни, мемлекет кейде
монополиямен күреспейді, қайта оны ... ... ... ... ақша ... ... меншік құқығын заңды түрде ресімдеп,
онан соң оны ... ... ... ... оған ... ол ... пайдалануға ешкімнің де құқы жоқ. Әрине,
өнертапқыштың монополиясының ашылған ... ... ... ... [18, 5 ... ... дифицитті экономиканың тұрақтылығы сипаттайтын
макроэкономикалық ... ... ... ... барлық бағыттар бойынша Қазақстанда, әсіресе соңғы кезде,
айтарлықтай жұмыстар атқарылуда. Негізгі ... ... ... ... ... ең басты экономикалық терең дағдарыспен
байланысты. Одан шығу енді ғана ... ... ... ... ... ... жоспарын жасау және оның өзара
шығу қатынастары ... ... ... қалыптастыру болып
табылады.
Нарықтық жүйе байланысының өте ... ... ... ол ... көп жеке, еркін таңдалған шешімдер еске алынып, ... және ... ... ... нарық жағдайы: оның функцияларының даму
принциптері.
2.1 Нарық экономикасындағы қазіргі басымдылықтары мен кемшіліктері.
Нарықтық ... ... ... ... ... ие:
1. Ресурстарды тиімді бөлу мен пайдалануға көмектеседі;
2. Өдірістің өзгеруші жағдайларына икемді жауап береді;
3. Тұтынушылармен қатар өндірушілердің ... мен ... ... ... ... ҒТР жетістіктерін өндірісті ұйымдастыру мен ... ... ... ... үшін ... ... ... Өндірушілерді адамдар қажеттіліктерін қанағаттандыруға және тауарлар
мен қызмет көрсетулер сапасын арттыруға бағытталады.
Нарықтық экономикаға мынадай белгілі бір кемшіліктері тән:
1. Табыс алуға кепілдік ... ... ... ... ... ... ... келтірілмейтін ресурстарды сақтауға көмектеспейді;
4. Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі шараларды ендіруді ... ... ... тауарлар мен қызмет көрсетулерді өндіреді.
Қазақстан экономикасының ерекшеліктерін. Қазақстан ... ... мен ... ... ... ... ... пайдалы қазбалар мен жер қойнауының географиялық
құрылымы бір ... ... ... және ... ... ... пен ауыл ... жылдам дамуымен сипатталатын аймақтар.
Орталық Қазақстан негізінен жоғары деңгейде көмір өнеркәсібі, түсті
және қара металлургия, ... ... және ... ... ... ... ... экономиканы құрудың басты жолы- нарықтың негізгі
құрылыммдары мен ... ... [12, 23 ... көп ... экономика,оны нарық жолына салуға бағытталған
қайта құру 1990 ... ... ... ... ... көшірерде
республиканың әлеуметтік- экономикалық дамуында өзіне тән ... бар ... ... ... ... ... дәрежесі төмен болды.
Республикада адам басына шаққанда кіріс төмен болды. Экономиканы қайта ... ... ... ... тұрмыс дәрежесі төмен 5- 6 млн.
адам болды, ал мұның өзі Қазақстан халқының халқының 1/3- ден ... 214 ... ... 180- і жәрдем қаржымен күнелтті,
70 аудан экономикалық даму жағынан өте артта қалды, ал 30 аудан кедейліктің
күйін ... Ауыл ... ... ... 20 млн. ... ... ... кешенінің /ӘӨК/ пайдалануында болды.
Нарыққа көшудің қиындығын да, күрделілігі де, ұзаққа созылатындығы ... ... ... отыр. Сондықтан республика ерекшеліктерін ескере
отырып, ... ... ... ... ... Нарықты қалыптастырып
орнықтыру соңғы жылдардағы тәжірибе көрсеткендей, күрделі де ... ... ж. ... ... ... КСР- ның ... ... нарыққа көшу» бағдарламасы қабылданды. Бұл бағдарламада нарықтық
құрылымдар ... ... ... ... ... ... әлеуметтік- экономикалық жағдайын тұрақтандыру, нарық тарапын
қалыптастыру, шаруашылық ... ... ... ... және әлеуметтік- экономикалық қайта құруды
тереңдете жүргізудің кезек күттірмейтін шаралары ... ... ... тұрақтандырып, нарыққа өту кезеңіне/ 1992- 1995 жж. Алғашқы
кезеңге мынадай міндеттер қойылды:
- мемлекет меншігінен алып, меншікті ... ... ... ... ... ... ... республиканың әлем шаруашылығына енуі;
Мұнда күштің басым жағын ұлт мүддесінің тәуелсіздігіне ... ... ... ... ... ... болғанынша
төмендету, өндірістің құлдарайберуін тоқтату, оны өркендете беруге жағдай
жасау, ... ... ... ... ... кеселінің салдарын жеңілдету
мәселелері топтастырылған.
1996- 2005 жж. Барысындағы екінші ... ... ... ... ... қана ... бағыт ұстауын жойып, нарықтың
толық механизімін құру, транспорт тараптарын ... және ... ... де ... ... монополизацияға соқтырмай, дұрыс бәсеке атаулыны кеңінен
қолдау арқылы барлық товар өндірушіге шын мәнінде еркіндік жасау;
- жаңа технологияны игеріп ... ... жан- ... ... іс ... асыру арқылы табиғатты ұтымды пайдалануды қамтамасыз
ету;
- отандық және халықаралық бизнес ... ... ... 7 ... ... ... кезеңде ашық экономиканы дамыту негізінде
Қазақстанның әлемдік саудада алатын орнын нығайту, ... ... ... ... валютаға толық жол ашу, ... ... озық ... қатарына қосылуы көзделген.
Қазақстан экономикасының нарыққа көшуі экономикалық және әлеуметтік
салаларда дағдарысқа ұшырау ... ... ... өзі ... және ішкі себептерге байланысты болып отыр.
Біріншіден, Қазақстанда бұрыңғы ... ға ... ... ... ... шаруашылық байланыстардың бұзылуынан өндірістің
құлдырауы. Ғалымдардың тұжырымы бойынша, өндірістің 60%- ке ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық байланыстарының
үзілуінен болып отыр.
Қазақстан республикасында 1993 ж. 1992 ... ... ... табыс- 14,8%, өндіріс құралдарын ... 15,2%, ... ... 12% ... ... сату ... тірелді, мемлекетте де, мекемелерде
де, халықта да ақша болмай ... ... ... ... өндірісті қысқартты, өнімдерін ақы алмай үлестірді. Сөйтсе
тұра көптеген қаржыны ... ... ... ... сұрады. Мұның өзі
қарыздарын өтей алмауға әкеліп соқты, ал ... ... өсе ... ... ... ... олар әскери- өндіріс кешенінің,
армияның, ... емес ... ... ... көшуі. Ал мұның өзі
мемлекеттік бюджеттің шығыс жағын көбейте түсті.
Төртіншіден, экономиканы қайта құра ... ... ... ... ... ... реттеу болмағандығынан, шекараларымыздың
ашық болуы қаржы- несие саясатымызда, салық ... ... ... ... баға ... ... ереже ендіруде т.б. қатерлер
жіберілді. Осы себептер ақша эмиссиясының өсуіне әкеп ... ... және ... өсе беруі тұтыну нарығындағы
жағдайды қиындатып, ... ... ... ... ... өсудің тежелуі еңбек өнімділігін әлсіретіп, еңбекті
пәтуәсіздікке айналдырды.
2.2 ... ... ... ... өтуі және ... ... мақсатында Республика Үкіметі нарыққа өтудің
тұжырымдамасын жасап шығарды. ... ... және ... ... ... Онда ... өтудің стратегиялық
бағыттарын анықталған. Реттеулі нарықтық экономикаға өту ... ... ... меншікті мемлекет иелігінен алу- ол мемлекеттік меншік монополиясын
жою және өндірушілердің бәсекесін дамытуға ... ... ... ... ... ... кооперативтік, мемлекеттік және
жекеменшікке ауыстыру;
- монополиясыздандыру және манополияға қарсы шаралар ... ... ... ... ... туғызу және қатарлы өндірістік
құрылымдарды дамыту, ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру;
- қаржылық сақтандыру және экономиканы тұрақтандыру;
- баға ... ... ... тағам өнімдерін басқа тұтыну өнімдері
мен ... ... ... нарық талабына қарай қалыптатыру).
Аталған реттулі нарықтық экономикаға өту ... ... ... Олар ... ... ... ... заңдылықтың басымдылығы мен үстемдігі;
- меншік ... сан ... және ... ... ... мен
бәсекесі;
- дербес баға белгілеу саясаты, ... ... ... ... саясатты жүргізудегі толық дербестік.
Нарықтық жүйені ұйымдастыру мен оларды реттеу тетіктерін қамтиды:
- нарықтық ифрақұрылымды қалыптастыру (комерциялық банктер, тауар ... ... ... ... ... ... комерциялық ақпарат
орталықтары, т.б.);
- өндірістік құралдар ... ... ... мен ... ... нарығы;
- еңбек нарығы;
- қаржы нарығы;
Республикалық ... ... ... банк ... заңдылықтары
негізінде Ұлттық Банктің бірінші деңгейіндегі банк ретіндегі статусы
белгіленді. ... ... ... деңгейіндегі банк ретіндегі
қызмет жасау шарттарын анықтауды, қаржы нарығының заңдылық ... ... ақ ... ... ішке ... ... туғызуды
қамтиды [14, 22 б].
Экономикалық өсу шетел инветицияларының деңгейі жоғары және шағын ... ... ... ... ... ... отандық жекеменшік секторын
дамыту мен бірге дамыған нарықтық экономикаға негізделінеді.
Қазақстанның ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... қабілеті бар шағын және орта кәсіпорындарында ЖІӨ- дің 40- 50%
өндірілуі қажет.
Экономикалық өсуге қол ... үшін ... ... ... ... қағитдаларын сақтау қажет.
1. Мемлекеттің экономикаға араласуының шектеулі болуы. ... ... және орта ... ... ... ... нарықтық ережелерді
құру оларды сақтауды қамтамасыз ету. Бірақта, ... ... ... әлі
дами қоймағандықтан мемлекеттің экономикаға араласу рөлі қажетті деңгейде
болғаны жөн. Сондықтан жақын келешекте, ... ... ... және нормативті базасын құруға, монополияға қарсы күресу сенімді
шараларды жүргізуге, қажетті ... ... ... ... ... ... ... бюджет тапшылығын төмендету жлымен, ... ... және ... ... ... ... ... Жеке меншік институттарын жерге деген құқықтың, сондай- ақ меншік
құқықтарын және келісім- шарттың орындалуын қорғайтын заң ... ... ... Ашық ... және ... ... құру. Бұл жағдайда «келесіні ескеру
қажет) біздің ұлттық қамтамасыз қазыр жас әрі әлсіз, сондықтан оны қорғау
және ... ... ... Өндірісті диверсификациялау. Қазіргі кезде Қазақстандық шикі заттан
басқа өнімдер әлем ... ... ... жоқ, осының
нәтижесінде республика шикізат құрылымды өндіріске ... ... ... ... индустриялық саясатына кірісіп, назарды
макродеңгейін микродеңгейге аударуға тиіс.
Бастапқы, нолдік кезеңде (1998- 2000 жж.) ... өсу ... ... ... ... ... үздіксіз жүргізу. Инфляция деңгейін 1998 ж.
10% тен, 2000 ж. 5% асырмау көзделуде.
- елімізде жаппай ... ... ... үшін заң ... ... ... белсенді тарту, олардың көлемі және нәтижесі
туралы халыққа баяндап отыру.
- Қазақстан ... ... ... (ДСМ) ... ... Республикасындағы нарықтың қалыптасу және даму
стратегиясы.
Стратегияның маңызды элементтерінің бірі- Қазақстанның ... ... даму ... ... табылады.
Дүниенің бірқатар елдерінің жедел ... өсу ... ... ... Олардың қатарында: ГФР, Жапония, Оңтүстік
Корея, Сингапур, Тайвань, ... конг ... ... ... өз арнасымен «өз заңдылық шартымен» ілгерілеп
отыруы тиіс, өйткені оның өзіне тән кезеңдері мен соған ... ... ... ... ... 1992- 1995 жылдарды қамтиды және ... екі ... ... сипатталуы тиіс; олар меншікті
мемлекет иелігінде белсенді түрде алу, оны ... және ... ... ... ... бұл ... ішінде белгілі бір формада мемлекеттік
меншіктің барлық ... ... ... бар және ... қамтамасыз етуден басқа салаларда іс жүзінде жүргізілуге тиіс.
Сонымен қатар, ғылыми ... ... ... ... ... өнімді тез алуды қамтамасыз ететін дүниежүзілік
деңгейндегі жаңалықтарды анықтау. Және ... ... ... ... ... ... ... егжей- тегжей
тексеру жүзеге асуы қажет.
Екінші кезең (1998- 2005 ж). Экономиканың шикізаттық бағытын ... ... ... оның ... ... ... жүйесі мен телекоммуникацияны
жедел дамыту, сондай- ақ дамыған тауар және ... ... ... басқа:
капитал, жұмысшы күші, бағалы қағаздар құру болмақ.
Екінші кезең ішінде экономиканың қарқынды дамуының қозғаушы күштері мен
ынталандырмалы:
- толық қанды механизмдер;
- барлық ... ... ... ... ... ... ... шапшаңдығы үдей түскен жоғары технологияларды ... ... ... ... шектерді жеңіп алу;
- отандық және халықаралық бизнес салаларында білікті кадр ... ... ... жетістігі түбінде дұрыс құрылған стратегиялық ... және оның ... ... ... ... ... күнделікті
әрекеттерде көптеген ұзақ және ірі, белгілі және жаңа, күрделі емес ... ... ... Осы ... олар ... және ... проблемаларды шешуге ұмтылады. Нәтижесінде туған жағдайларды
реттеу үшін басшылар ... ... ... мәжбүр болады, аяғында
дағдарысқа ұшырайды. Халықаралық тәжірибе бойынша ұзақ мерзім стратегиялық
жоспарлау ... және ... ... ... ... ... саяси, ғылыми- техникалық проблемаларды шешуге
тұжырымдалады.
Қазақстанның 2030 ж. дейіндаму стратегиясы ... ... құру ... ... әр жылда анықталып отыратын 30 жылдық ұзақ мерзімді стратегиялық
жоспар;
- ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... 10
жылдық даму жоспары;
- мемлекттік органдарғадеректі және міндетті сипаты бар5 жылдың
стратегиялық жоспарлар;
- 1998 ж ... ... және ... ... ... ... Сонымен, даму стратегиясы төрт кезеңдер бойынша іске асырылатын-
бағдарлама құжаты:
І. 1998- 2000 ж.ж.- Алғашқы, ... Бұл ... ... мақсаттарға жету
және стратегиялық орындалуын тексерту арқылы тұрақсыздық даму сатысынан,
тұрақты даму сатысына көшу жүзеге асырылады. ... ... ... ж. ... ... ... ... 1998 ж, төлем дағдыста жою,
ауыл кәсіпорындарын реформалау- 2000 ж. ... Осы ... ... құбырлары іске қосылады.
ІІ. 2001- 2010 ж.ж. бас жыл және он ... ... ... ... кезең. Бұл кезеңнің ... ... ... шешу; еңбек- қаржы сыйымын өндірісті дамыту; инфрақұрылымды
дамыту ... іске қосу т.б. ... және ... ... ... қосу, экономикалық ... ... ... ... жою, ... орта ... ... ұсынылады.
ІІІ. 2011- 2020 ж.ж. екінші кезең технологиялық өндіріске көщумен,
адамдардың ... ... ... ... инфроқұрылымды
жетілдірумен байланысты. Осы шараларды арқасында келесі жетістіктер
көзделіп отыр.
- интенсивті ... ... ... ... ... ... ... демократиялық саясатты белсендіру;
- инфроқұрылымды жаңарту;
- экологиялық проблемаларға ерекше көңіл бөлу.
ІV. 2021- 2030 ж.ж. ... ... ... ... кеңінен
пайдаланатын өндірістерге жалпылай көшудіжәне Жологиялық таза жан- ... ... бел ... ... ... ... түрлерін көбейтуге көздейді. Бұл кезеңде алдыңғы қатардағы
әскери күш қалыптасады.
Сондықтан, ... ұзақ ... даму ... ... ... ... тұрақты Қазақстанды қалыптастыру. Осымен қатар ... ... ... ... ... ... әл- ауқатын көтеру.
Стратегияның басты экономикалық мақсаты- еліміздің халық шаруашылық
құрылымын жайсыз экологиялық ... ... шикі ... ... таза ... ... ... қатарына енгізу.
Еліміздің 2030 ж. дейін даму стратегиясында Қазақстан Президентінің
қойылған мақсаттарға ... ... 7 ұзақ ... жеті басымдықты іске
асыру қажеттігін атап кетті.
1. Ұлттық қауіпсіздік, яғни аумақтық тұтастығын толық сақтай ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
2. Ішкі саяси тұрақтылық топтасу.
3. Шетел инвестицияларының деңгейі жоғары, дамыған нарықтық экономикаға
негізделген ... ... ... ... ... ... ... мен әл- ауқаты.
5. Энергетика ресурстары.
6. Инфроқұрылым, әсіресе көлік және байланыс.
7. Кәсіби мемлекет, яғни ісіне адал әрі ... ... ... ... ... болуға қабілетті Қазақстанның мемлекеттік
қызметшілерінің және осы заманға ықпалды корпусын жасақтау.
Стратегия экономикалық жағын ... ... ... ... ... ... тоқталайық.
Қорытынды.
Жалпы қорыта келгенде, Қазақстан Республикасының нарық жағдайы ... ... ... кетті. Жалпы айтқанда нарық дегеніміз- тауарларды
сату- сатып алу формасындағы өнім ... мен ... ... ... екі ... байланыс; тауар- ақша қатынастарын іске ... ... ... ... ... ... ұйымдық-
құқықтық нормалардың, құрылымның және тағы басқа сондай қатынастардың
орнығуларын қамтамасыз ... ... ... ... ойымша осы Қазақстан Республикасында нарықтың жүйесін жүзеге
асыру керек. Жалпы алғанда ... ... ... алу ... ... бағалы қағаздарға жұмсау керектігін ескере өткен жөн.
Нарықтық қатынастарға сай экономиканың тиімді дамуын қамтамасыз ... ... ... ... несиелеу әдістері ... және ... ... басқарудан тұратын экономикалық
механизмдерінің құрамдас бөліктерін қарастырып кеттім.
Нарықтық ... ... ... істейді, егерде мына жағдайлар айқын
болжанып және анықталса:
1. Тауарды ... ... ... ... ... ... атқару керек.
2. Не өндіру керек, яғни қоғамның материалдық ... ... ... ... мен ... ... ... Қоғамға қажет тауарлар қалай өндіріліп, қандай қызмет атқаруы керек.
4. Өндірілген өнім кімге арналған, оны кім алу керек, яғни ... ... ... ... ... ... Өзгерістер бола қалса қатысушылардың соған ... ... ... ... Қазақстан Республикасының нарық жағдайы және алдына
қойылған мақсаттары туралы жалпы түсніктеме беріп, толық ашып кеттім. ... ... ... ... ... ашып ... деп ойлаймын.
Қолданылған әдебиеттер.
1 Шаихов П. А. Рыночные элементы Казахстана. // Банки Казахстана- 2005.
№6.-Б 10-12
2Әубәкіров Я. Ғ, ... Б. О. ... ... ... ... ... ... Д. Регулирование инвестиционной деятельности в
экономике Казахстана. Алматы -2002
4. Василевский А Конспект ... по ... ... ... Б. А. ... экономикалық теория. Алматы- 2002
6. Крымова В Экономикалық теория. Алматы -2003
7. Колесникова В. Экономикалық теория. Москва -2000
8. ... Б. ... ... ... ... Б. А ... ... Информ 1999
10. Сейтқасимов Ғ. С. Ақша, несие, банктер. Алматы- 2001
11. Разакулова Л.А ... ... ... // Жетісу.-2003. 25
қаңтар
12. Сыздықов Д.Ғ Қазақстанның ... ... // ... ... ... ... ... экономикаға көшуі // Атамекен 2006 жыл
1 ақпан, 11 қаңтар.
14. Никитенко Н.З Экономические структуры рынка. // Транзисная
экономика.- 2004 ... ... Е.Б ... ... ... // Қаржы
қаражат.- 2005 №7. -Б
16. Хазанова Л.Н ... ... ... үрдісі.// Қаржы
қаражат
2006 .№1. Б
17. Василева А.А ... ... ... // ... 2005. ... ... Р. Г ... нарық экономикасы. // Саясат.- 2004. №5
19. «Роль страны в рыночной экономики» Эльдаров Д. Р. // ... ... №1; 2005 жыл ... Лебедев Л. Р Стратегия развития рынка.// Банки Казахстана.-2004 .
№6
21. Қазақстанның статистикалық жылнамасы, Алматы 2001 жыл

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтық экономика туралы ақпарат25 бет
Мемлекет туралы35 бет
Мемлекет функциясының ұғымы және мазмұны81 бет
Туынды ұғымы40 бет
"Жігер Ақ" сүт өнеркәсібі кәсіпорындарының қазіргі жағдайы және даму тенденциялары23 бет
1980-1990 жж. Тунис Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму тенденциялары59 бет
Linux операциялық жүйесінің функциялары20 бет
MS Excel - дегі формулар мен функциялары7 бет
MS Excel функциялары мен формулалары30 бет
Norton Commander сервистік қаптама бағдарламасының функциялары мен қызметі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь