Қазақстан тарихын орта мектепте оқыту

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТАРИХИ БІЛІМ БЕРУ ІСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫНА СИПАТТАМА
1.1 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТАРИХИ БІЛІМНІҢ ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... .8
1.2 ҚАЗАҚСТАНДА ОТАНДЫҚ ТАРИХИ БІЛІМНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
1.3 ҰЛТТЫҚ ТАРИХИ БІЛІМНІҢ ДАМУ КЕЗЕҢДЕРІ МЕН БАҒЫТТАРЫ...18

2. ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫН ОРТА МЕКТЕПТЕ ОҚЫТУДЫҢ ТӘРБИЕЛІК МАҢЫЗЫ
2.1 ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫН ОҚЫТУ ПРОЦЕСІНДЕ БІЛІМНІҢ ҚАЛЫПТАСУ САТЫЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
2.2 МЕКТЕПТЕГІ ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫ ПӘНІНІҢ ТӘРБИЕЛІК МӘНІ ... ... 35
2.3 ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫ САБАҒЫНДА КӨРКЕМ ӘДЕБИЕТТІ ПАЙДАЛАНУ АРҚЫЛЫ ЭСТЕТИКАЛЫҚ ТӘРБИЕ БЕРУ ... ... ... ... ... ... ... ...53
2.4 ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫН ОҚЫТУ АРҚЫЛЫ САНАНЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .59

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...66
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .70
КІРІСПЕ


Отансүйгіштік – бұл Отанға, елге, өзің туып өскен жеріңе деген сүйіспеншілік. Өзіңнің еліңнің өткені мен бүгіні үшін мақтаныш сезімі. Адамның өз ұрпағын Отанын сүюге, өз елі мен жерін құрметтеуге үйретуі адамзат қоғамымен бірге жасасып келе жатқан тарихи процесс екені белгілі.
Адам баласы Қазақ сахарасында пайда болып, қазақ ұлтының кіндік қаны тамған Еуразия жүрегінде орналасқан ұлан-ғайыр жері бар Қазақ елі дүниежүзілік тарихта өзінің оң істерін қалдырып келуде. Ал Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік алып, Жаңа даму жолына түсуіне байланысты оның халықаралық және ішкі қоғамдық-саяси жағдайларында үлкен өзгерістер болып жатыр. Бұл Қазақстан Республикасы Конституциясының 1, 2 баптарында былай деп көрсетілген: «Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады; оның ең қымбат қазынасы – адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары».
Тақырыптың өзектілігі. Еліміздің Конституциясында қойылған бұл асыл мұраттар қоғамның материалдық алғышарттарымен қатар рухани игіліктерін де жасауды қажет етеді. Ол сөз жоқ халықтың білімін көтерумен тығыз байланысты. Бұл өз тарапынан мектептердің қызметін, әсіресе онда оқытылатын пәндердің білім мазмұнын, оларды оқыту әдістемесін тезірек жаңартуды, жетілдіруді күн тәртібіне қойып отыр. Осыған байланысты қазіргі уақытта қоғамдық-гуманитарлық пәндерді оқытудың білімдік, тәрбиелік, дамытушылық маңызы бұрынғыдан да арта түсуде. Оларға «Білім туралы Заң», «Қазақстан Республикасында гуманитарлық білім беру тұжырымдамасы», «Қазақстан Республикасында тарихи сана қалыптастыру тұжырымдамасы», «Қазақстан Республикасындағы этникалық-мәдени білім беру тұжырымдамасы» сияқты мемлекеттік құжаттарда да айрықша көңіл бөлінген. Аталған салаларда білім беруде Қазақстан тарихын оқытудың орны ерекше. Өйткені өзінің туып-өскен өлкесінің, елінің және оның халықтарының тарихын жақсы білмеген оқушы өз халқын білмейді. Халқының қадірін білмеген адам басқа халықтарды лайықты құрметтеуі мүмкін де емес. Ондай жастардан болашақ қоғамның белсенді мүшелерін, қоғам, халық, Отан үшін бар күш-жігерін сарқа жұмсайтын, жан-жақты білімді азаматтарды тәрбиелеп шыға алмасымыз да ақиқат. Қазақстанның қазіргі халықаралық жағдайы, оның дүниежүзілік қауымдастықтағы белгілі мемлекеттердің қатарына қосылуы, дүние жүзінің көптеген елдерімен түрлі салада байланыс жасауы да оның әрбір азаматына өз елінің тарихын жақсы білуді қажет етеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:


1 Бартольд В.В. Соч.,5.-М.,1968.-С.45
2 Бейсенбайұлы Ж. Бітігтастағы Білге танушы «Егемен Қазақстан» 2002, 28 сәуір.
3 Ертедегі қазақ әдебиеті, Хрестоматия, Күлтегін. (кіші жазу) Алматы, 1967, 29 б.
4 Есенқұлов Е. Көне түркі жазба ескерткіштеріндегі қосымшалар. Алматы, 1976. 10б.
5 Келімбетов Н. Ежелгі дәуір әдебиеті. Алматы, Ана тілі 1991.
6 Жолдасбеков М. Асыл арналар. Алматы, Жазушы 1990.
7 Таймагамбетов Ж.К. Палеолит Казахстана (основные проблемы): автореф. ... д-ра ист. наук в форме научного доклада: 07.00.06. – Новосибирск, 1993. – 53 с.
8 Таймағамбетов Ж.Қ., Байгунаков Д.С. Қазақстанның тас дәуірі (зерттелу тарихы мен негізгі мәселелері): – Алматы: Қазақ университеті, 2008. – 266 б.
9 Зайберт В.Ф. Ботайская культура. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009. – 576 с.
10 Маргулан А.Х., Акишев К.А., Кадырбаев М.К., Оразбаев А.М. Древняя культура Центрального Казахстана. – Алма-Ата: Изд-во «Наука» Казахской ССР, 1966. – 435 с.
11 Маргулан А.Х. Сочинения. В 14 томах. Том 1. Бегазы-дандыбаевская культура Центрального Казахстана / составители Д.А. Маргулан, Д. Маргулан. –Алматы: Атамұра, 1998. – 400 с.
12 Кадырбаев М.К., Курманкулов Ж. Культура древних скотоводов и металлургов Сары-Арки (по материалам Северной Бетпак-Далы). – Алма-Ата: Гылым, 1992. – 247 с.
13 Бейсенов А.З., Варфолемеев В.В. Беғазы зираты. Орталық Қазақстан беғазы-дәндібай дәуірінде. – Алматы, 2008. – 126 б.
14 Акишев К.А., Кушаев Г.А. Древняя культура саков и усуней долины реки Или. – Алма-Ата: Изд-во АН КазССР, 1963. – 300 с.
15 Самашев З.С., Толеубаев А.Т., Джумабекова Г.С. Сокровища степных вождей. – Алматы: ОФ «Берел», 2004. – 176 с.
16 Хабдулина М.К. Степное Приишимье в эпоху раннего железа. – Алматы: Ракурс, 1994. – 170 с.
17 Досымбаева А. Культурный комплекс тюркских кочевников Жетысу. ІІ в. до н.э. – V в.н.э. – Алматы, 2007. – 216 с.
18 Самашев З. Наскальные изображения Казахстана как исторический источник: автореф. ... д-ра ист. наук: 07.00.06. – Алматы, 2010. – 47 с.
19 Есмагамбетов К.Л. Зарубежная историография истории Казахстана (с древнейших врмен до начала 90-х годов ХХ в.): автореф. ... д-ра ист. наук: 07.00.02; 07.00.09. – Алматы, 2000. – 48 с.
20 Зуев Ю.А. Ранние тюрки: очерки истории и идеологии. – Алматы: Дайк-Пресс, 2002. – 338 с.
21 Великая степь в античных и византийских источниках: сборник материалов / составление и редакция Александра Николаевича Гаркавца. – Алматы: Баур, 2005. – 1304 с.
22 История казахской государственности (древность и средневековье): монографическое исследование. – Алматы: Адамар, 2007. – 416 с.
23 Байпаков К.М., Таймагамбетов Ж.К. Археология Казахстана: Учебное пособие для студентов высших учебных заведений. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – 356 с.
24 Сұңғатай С., Еженханұлы Б. Тарихи-мәдени жәдігерлер. – Алматы: Дайк-Пресс, 2005. – 80 б. (Қазақстан тарихы туралы қытай деректемелері. Том ІІ).
25 Абиль Е.А. Методологические проблемы применения естественнонаучных методов в историческом исследовании: история и синергетика: автореф. ... д-ра ист. наук: 07.00.09. – Караганда, 2009. – 47 с.
26 Турежанова С.А. Интерпретация как историографический метод исследования: автореф. ... канд. ист. наук: 07.00.09. – Алматы, 2008. – 34 с.
27 Абусеитова М.Х. Казахстанское востоковедение: проблемы и перспективы // SHYGYS. – 2004. – №1. – С. 4-10.
28 Несипбаева Ж.Ж. Советская историография 60-80-х гг. ХХ в. о понятиях «методология истории» и «исторический факт»: автореф. ... канд. ист. наук: 07.00.09. – Алматы, 2005. – 35 с.
29 Төлебаев Т.Ә. Ежелгі Қазақстанның дүние жүзі тарихындағы орны: зерттелу дәрежесі мен проблемалары // ҚазҰУ Хабаршысы. Тар. сериясы. – 2007. – № 2. – 3-5 бб.
30 Атабаев Қ.М. «Мәдени мұра» бағдарламасының теориялық-методологиялық проблемалары мен деректанулық негіздері // «Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ ғалымдарының «Мәдени мұра» бағдарламасын іске асыруға қосқан үлесі: жетістіктері және даму бағыттары» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Алматы: Қазақ университеті, 2009. – 10-13 бб.
31 Алдамжаров З.А. Тарих: пайымдау мен тағылым. – Алматы: Арыс, 2002. – 288 б.
32 Алпысбес М. Қазақ шежірелері – тарихи дерек ретінде: ): тарих ғыл. док. … автореф.: 07.00.09. – Алматы, 2007. – 57 б.; Ногаева З.К. Историческое образование и наука в Казахстане (1920-1970 гг.): дисс. ... к.и.н.: 07.00.02. – Алматы, 2010. – 162 с.
33 Назарбаев Н.Ә. Қазақтың бүкіл тарихы – бірігу тарихы, тұтастану тарихы // Қазақ тарихы. – 1998. – № 3. – 9 б.
34 Қозыбаев М. Өркениет және ұлт. – Алматы, 2001. – 369 б.
35 Дулатов М. Мұғалімдерге. Шығармалары. – Алматы: Жазушы, 1991.
36 Көшербаев Қ.Е., Ахметов Ә.Қ., Әбілқасымова А.Е., Рахымбек Х.М. Қазақстан Республикасында жоғары білімді дамыту стратегиясы. – Алматы: Білім, 1998. – 104-105 бб.
37 Бартольд В.В. Тюрки: 12 лекций по истории тюрецких народов Средней Азии. – Алматы: Жалын, 1998 . – 192 с.
38 Әлім А. Әдебиетіміз тоқырауға ұшыраған жоқ-па? // Қазақстан Заман. – 2005. – 4 қараша.
Аманжолова К. Қазақ ССР тарихын оқытуда көркем әдебиетті пайдалану. – Алматы: Мектеп, 1989. – 82 б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................................4
1. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТАРИХИ БІЛІМ БЕРУ ІСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫНА СИПАТТАМА
1.1 ... ... ... ... НЕГІЗДЕРІ.....8
1.2 ҚАЗАҚСТАНДА ОТАНДЫҚ ТАРИХИ БІЛІМНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН
ДАМУЫ.......................................................................
...............................................15
1.3 ҰЛТТЫҚ ТАРИХИ БІЛІМНІҢ ДАМУ КЕЗЕҢДЕРІ МЕН ... ... ... ОРТА МЕКТЕПТЕ ОҚЫТУДЫҢ ТӘРБИЕЛІК МАҢЫЗЫ
2.1 ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫН ОҚЫТУ ПРОЦЕСІНДЕ БІЛІМНІҢ ҚАЛЫПТАСУ
САТЫЛАРЫ....................................................................
................31
2.2 МЕКТЕПТЕГІ ... ... ... ... ... ... ТАРИХЫ САБАҒЫНДА КӨРКЕМ ӘДЕБИЕТТІ ПАЙДАЛАНУ АРҚЫЛЫ
ЭСТЕТИКАЛЫҚ ТӘРБИЕ БЕРУ...............................53
2.4 ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫН ОҚЫТУ АРҚЫЛЫ ... ... ... ... – бұл Отанға, елге, өзің туып өскен жеріңе деген
сүйіспеншілік. Өзіңнің еліңнің ... мен ... үшін ... сезімі.
Адамның өз ұрпағын Отанын сүюге, өз елі мен жерін құрметтеуге үйретуі
адамзат ... ... ... келе ... ... ... екені белгілі.
Адам баласы Қазақ сахарасында пайда болып, қазақ ұлтының кіндік қаны
тамған Еуразия жүрегінде ... ... жері бар ... ... ... ... оң істерін қалдырып келуде. Ал Қазақстан
Республикасының Тәуелсіздік алып, Жаңа даму жолына ... ... ... және ішкі ... жағдайларында үлкен өзгерістер болып
жатыр. Бұл ... ... ... 1, 2 ... ... ... «Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы,
құқықтық және әлеуметтік ... ... ... оның ең ... – адам және ... өмірі, құқықтары мен бостандықтары».
Тақырыптың өзектілігі. Еліміздің Конституциясында қойылған бұл ... ... ... ... ... ... ... де
жасауды қажет етеді. Ол сөз жоқ халықтың ... ... ... Бұл өз ... ... ... ... онда оқытылатын
пәндердің білім мазмұнын, оларды ... ... ... ... күн ... ... отыр. Осыған байланысты қазіргі уақытта
қоғамдық-гуманитарлық пәндерді оқытудың білімдік, тәрбиелік, дамытушылық
маңызы бұрынғыдан да арта ... ... ... ... ... ... ... білім беру тұжырымдамасы», ... ... сана ... тұжырымдамасы», «Қазақстан
Республикасындағы этникалық-мәдени білім беру ... ... ... да ... ... ... Аталған салаларда білім
беруде Қазақстан тарихын оқытудың орны ерекше. Өйткені өзінің туып-өскен
өлкесінің, елінің және оның ... ... ... білмеген оқушы өз
халқын білмейді. Халқының ... ... адам ... ... ... ... де емес. Ондай жастардан болашақ қоғамның белсенді
мүшелерін, қоғам, халық, Отан үшін бар ... ... ... ... білімді азаматтарды тәрбиелеп шыға алмасымыз да ақиқат. ... ... ... оның ... қауымдастықтағы белгілі
мемлекеттердің қатарына қосылуы, дүние жүзінің ... ... ... ... ... да оның ... азаматына өз елінің тарихын жақсы
білуді қажет етеді.
Ұшы ... ... дала ... ... ... жас ұрпаққа
саяси-патриоттық тәрбие берудің бай тәжрибесін жинақтап, өзіндік ... ... ... қалыптастырды. Дала тұрғындарының өздерінің
өмір сүрген ортақ әлеуметтік-экономикалық, мәдениеті мен ... ... ... ... берудің басқа жұртта қайталанбас талап-тілектерін
дүниеге ... Жас ... ... ... ... ортақ
моральдік-психологиялық нормасы белгіленіп, дала тұрғындарыныңа биік
талаптар ... ... ең ...... ел ... қорғаудағы
ержүректілік, жаудан беті қайтпау, ата-тегін жадында ... ... ... ... ... ... қалған тарихи-рухани
мұралардағы басты мәселе – қоғамның жағдайы адамның ... ... Олай ... ... Қазақстан Республикасының егемендігі мен
тәуелсіздігінің нығаюы мен ... ... ... бірі ... Жас ... ... ... беру турасында Елбасымыз
Н.Ә.Назарбаев: ... ... ... азамат өзін осы елдің перзенті
сезінбейінше, оның өткенін ... ... ... ... ... баспайды...» және «біз Қазақстандық патриотизмді Отанын, жері мен
суын шексіз сүю, халқының ... ... ... ... тарихын
құрмет тұту, бостандығы мен құқығын ... әр ... ... ... нығайтуға, азаматтық татулықты баянды етуге және ұлтаралық
татулықты тұрақтандыруға жұмсау», - деп атап ... ... жеке ... өмір бойы ... ... процестерге
қатысудан, Отанды қорғаудан және қоғамда алатын өз орныңның маңыздылығын
сезінуден басталады. Адамға жеке ... ... да ... ... ... Соның бірі отансүйгіштік қасиет болып табылады.
Жастар – бұл біздің қоғамымыздың ... және оның ... ... ... ... ... мен еліміздің мемлекеттілігі
байланысты.
Қазақстандық отансүйгіштік және ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Бүгінгі күні біз Қазақстан Республикасының ... ... ... бұл ... болашақ жоқ екеніне көзіміз жетіп отыр. Бұл біз үшін
жастардың келешекте ... ... және ... ... болып шығатынын
толғандыратын мәселе.
Халқымыздың батыр ... бірі ... ... ...
Отанға, мемлекетке деген ... жеке ... ... ... ... ... байланыстылыған сезіну, өзінің
мемлекетке тәуелді екенін мойындау, яғни патриотизм дегеніміз – ... ... оның жеке ... ... ... ... мен ... күні және
болашағымен қарым-қатынасын білдереді.», - деп атап көрсеткен.
Оқушылардың тарихқа қызығушылығын ... ... ... ... ... зор. Ол үшін ... ... бар. Мысалы: жауап берер
алдында материалды оқулық бойынша қайталау; ... ... ... ... тапсырманы жазбаша орындау; сыныпта үйде дайындалған жоспар
бойынша әңгімелесу.
Жаңа материалды оқуға өту ... ... ... алғанда өте
маңызды. Мұғалім жаңаны оқуға оқушылардың зейінін ... ... ... ... ... ... күй ... Жаңаны ауызша
түсіндіргенде немесе оқулықтан оқығанда ... көп ... ... бір ... ... жақсы игеретіндігі белгілі. Мұғалім оқулықтың
мазмұнына түзету жасай отырып, барынша маңызды, күрделі ... ... ... да ... ... толықтырып түсіндіреді.
Көрнекті орыс педагогы К.Д.Ушинский: ... өз ... ... ғана ... ... ... ... оның мұғалімдігі жойылады»
деген.
Ол үздіксіз ... ... ... өмір ... жете ... ол ... сай ... білім, тәрбие бере алмайды. Тарих сабағында
оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... барлық халықтарды құрметтеуге
олармен достық қатынас орнатуға, ... ... ... ... ... ... ... дұрыс түсінуге тәрбиелеуге, оларға
эстетикалық, экологиялык, экономикалық тәрбие беруге толық мүмкіндік бар.
Тақырыптың ғылыми жаңалығы. Қазақстан ... ... даму ... ғана түсті. Оның келешегі алда, біртіндеп дамыған, гүлденген
өркениетті ... ... ... Мұны ... асыратын Қазақстанның
қазіргі жас азаматтары, мектеп оқушылары. Қазақстанға жан-жақты білімді,
осы республикадағы барлық ... ... ... әдет-ғұрпын сыйлайтын, осы
ел үшін, оның халықтырынң бақытты келешегі үшін бар білімі мен күш-жігерін
аянбай ... ... ... азаматтар керек.Осы міндетті орындауға
мектептегі тарих пәні өте зор үлес қосады. Кеңес елі тұсында ... ... ... ... ... ең негізгі бағыттары: марксизм-
ленинизм идеясына берілгендік, дүние жүзінде ... ... ... саклтанат құратынына сендіру, социалистік идеологиядан
басқа идеологиялардың бәрін жек көру, дінді жек көру рухында ... ... ... ... ... теріс екендігін өмір тәжірбиесі
көрсетті. Сондықтан да біз ... ... ... ... ... ... ... бағыттырдан бас тартамыз. ... ... ... ... ... ... ... ізгілікке тәрбиеленеді, отаншылдыққа,
халықтарды құрметтеуге, сыйлауға, яғни халықтар ... ... қарт ... ... пен ... дәстүріне тәрбиеленеді; діннің
қызметін дұрыс түсінуге, оны дұрыс бағалауға, бейбітшілікті сақтауға үлес
қосуға, апдамзат жасаған ... ... ... тәрбиеленеді;
эстетикалық, экологиялық, экономикалық, т.б. тәрбие алады.
Зерттеп отырған мәселенің мәнін ашуда ... ... XX ... басындағы
қоғамдық-саяси ойының көшбасшысы Алаш қозғалысына қатысты тарихи деректер
аса маңызды. Бұл деректер ... ... ... дейінгі қазақ елінің
қоғамдық-саяси және әлеуметтік идеологиялық ахуалын тарихи-білімдік
тұрғыдан ... ... ... Ол ... ... ... және
әлеуметтік-психологиялық сипаттамасын жасауда да маңызды.
Зерттеу базасы. ... ... ... дені ірі мұрағат
қорларында сақталған. Тақырыпты ашуда ... ... ... ... ... ... мәселелер жөніндегі материалдары
мен қаулы-қарарлары, кеңес, кәсіподақ және ... ... ... ... съездерінің қаулы қарарлары (КСРО ХКК, Қаз
ХКК), идеологиялық мәселелермен айналысатын бөлімдердің ... ... ... ... ... ... ... мерзімді
басылымдарды үгіт-насихат қаруы ретінде пайдалануын анықтауда кеңінен
пайдаланылды. Жұмыста ҚР ... ... ҚР ... ... деректері пайдаланылды.
Диплом жұмысының деректік негізін толықтыруда 1990 ... ... ... стандарттары мен тұжырымдардың, зерттеу құжаттарының, заң
нормалары мен ... ... ... ... ... рөлі жоғары. Оларда жаңа Қазақстанның ... ... ... ... ... ... тарихи білім ерекшеліктерінің
белгіленуі т.б. мәселелер көрініс тапқан.
Дипломдық жұмыстың ... ... орта ... ... ... пәні.
Дипломдық жұмыстың зерттеу нысаны: Қазақстан тарихының тәрбиелік
маңызы.
Дипломдық жұмыстың мақсаты: Қазақстан тарихын орта ... ... ... ашып көрсету.
Дипломдық жұмыстың міндеттері:
- Еліміздегі тарихи білімнің қалыптасу тарихына шолу жасай;
- Тәуелсіз ... ... ... беру ісіне сипаттама беру;
- Орта мектепте Қазақстан тарихы пәнін оқыту барысында берілетін тәрбие
түрлерін анықтау.
Дипломдық жұмыстың құрылымы кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан ... ... ... ... ... ... ... БЕРУ ІСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫНА СИПАТТАМА
1.1 Қазақстандағы тарихи білімнің әдіснамалық негіздері
Әдістеме дегеніміз – методика. «Методика» сөзі ... грек ...... тәсілі», «зерттеу жолы» деген ұғымдарды береді. Әдіс
дегеніміз – нақты ... ... ... ... ... ... ... бұл жиынтығы, кешені. Тарихты оқыту әдістемесі – тарихты оқытудың
міндеттері, мазмұны және әдіс-тәсілдері ... ... ... ... Ол ... мен сапасын арттыру мақсатында тарихты оқыту
процесінің заңдылығын зерттеу және оқып-үйренуге ... ... ... ... ... мен оның негізгі ... ... ... ... ... ... К.А.Иванов әдістеменің маңызды
міндеттері деп сол ғылымды оқу пәні ретінде жақсы ... ... алып ... айқындау, бағалау, бейнелеу тәсілдерін атайды. Әдістеме тарихты
қалай оқыту мәселесін қарастырады және зертттейді.
Осылайша әдістеме пәні – ... ... ... ... оқушының тарихты оқуы. Ал әдістеменің нысанасы – оқытудың ... ... және ... ... - ... ... және ... қозғалыста болатын
құрауыштардың басын біріктіретін өте күрделі ... Ол ... ... ... ... – білім беру және оны игеруге басшылық жасау – оқушылардың ...... ... ... ... ... ... процесіндегі
қозғалыс оның ішкі қайшылықтарын жою барысында іске ... Ол ... және ... ... құралдары мен әдістерінің арасында
пайда болады.
Тарихты оқыту процесінің диалектикалығы сияқты әдістемені оқып-үйрену
де үнемі даму үстінде ... ... ... әдістемесі қоғам алдында тұрған
жас ұрпақты тәрбиелеудің кешенді міндеттерін іске асыруға қызмет жасайды.
Тарихты оқыту әдістемесі ... ... ... ... мәдениеттану, педагогика, психология, дидактика ... ... ... ... ... ... ... Бұл салалардың
материалдарын пайдалану шығармашылық сипат ... ... ... ... ... оқыту процесін жетілдіру мақсатында қорытып, жаңартып
пайдаланады.
Мұғалім мен ... оқу ... ... және көп ... ... ... ... оқушы әрекетінің сипатымен айқындалады. Мұғалым өз ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыра алмаса, айтарлықтай табысқа жете алмайды.
Өмірде нашар мұғалімдерді көп кездестірмей, олардың пайда болуы өз
пәнін жетік ... ... ... ең ... олар өз ... оңай ... ... алмайды. Өйткені, олар оқушыларға тарихи
материалды баяндаудың әдістемелік негіздерімен таныс емес, ... ... ... ... жоқ. ... ... ... не үшін
оқытамын? Қалай оқытамын? Немен оқытамын? Деген ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Сондықтан пәннің әдістемесін не
үшін оқытамын? Қалай оқытамын? Немен оқытамын? Деген ... ... ... ... ... ... тарихты оқыту әдістемесі пәнінің міндеттері мен ... ... ... ... мына ... ... ... пен қоғам белгілеген мақсаттар;
- стандарт пен ... ... ... ... ... ... білімнің мазмұны мен құрылымы;
- оқыту процесінің ғылыми-әдістемелік ұйымдастырылуы (оқыту мен оқудың
түрларі, әдістері мен әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... айқындалады.
Тарихты оқытудың мақсаттары мемлекет дамуының әр түрлі кезеңдерінде
өзгеріп отырды. ... ... ... ... ... оқытуда
көптеген обьективтік жетістіктер болғанымен, оның ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы мектептердің
өзінде Қазақстан тарихына қатысты мәселелер ... ... ... ... мазмұнында жоғарыда аталған саяси белгілер коммунистік,
таптық сипат алды. Дегенмен ... ... жеке пән ... ... ... оқытыла бастады. Ол кезеңдегі тарих пәнінің
мақсаты маркстік-лениндік ... ... ... ... ... дәуірдегі тарихи мәселені ғылыми тұрғыдан зерделегенде,
өзінің ... бір ... ... ... кезеңдермен байланыстыра
қарастыруға тура келеді. Тарихты осылайша сабақтастықта қарай білу ... ... ... ... ... кейбір жаңсақ пікір білдіруден
сақтандырып, дұрыс тұжырымдар жасауға, ақиқат ой қорытуға жол ашады ... ең ... ... ... қалыптасқан тарихи білімнің санада
орнығуының ғылыми-теориялық негіздер ... түзу ... ... тарихшыларының ішінде қазақтар арасында ежелден қалыптасқан
дәстүрлі тарихи білім ұғымына ... баға беру ең ... ... ... ... Ол ... «Далалық ауызша тарихнаманы ... оның ... көзі ... де ... Олар ... ... – Дешті Қыпшақ көшпенділерінің тарихи білімінің бөлімдерін
көрсетеді. Бұл әңгіме – бастаулар арнайы «қара сөз» ... ие ... ... ... «қара сөз» деген [7]. В.П. Юдиннің осы айтып отырған ... ... ... ... қазақ этносының қалыптаса бастаған Ақ
Орда кезеңінен бергі уақытты қамтиды. Осы арада егер ... ... ... сақ, ... ... онда Ақ ... дейінгі тарихи білім,
өзінің бастауларын қалай қалыптастырған ... ... ... ... өз ... ... тарауында мүмкіндігінше ұлттық тарихи
білімнің көзін ... оны В.П. Юдин ... ... ... Қыпшақ
көшпелілерінің тарихи біліміне жалғастыра келе, кеңес дәуіріне ұластыруды
мақсат еттік.
Академик М.Қ. Қозыбаев «... ... Ұлы ... да ... ... ... пайда болды деп есептеуге дәлелдер баршылық» [8] – деп шегелеп
айтса, онда қазақ халқын өркениеттілікке жеткізген білу мен ... ... ... ... ... білімді, аңыздан басталып, ... ... ... ... VIII ... ислам дінімен бірге келген
тарихи білімді, ойма жазудан басталып, көркем әдебиетке ... ... ... ... ... шығарамыз. Сондықтан да бұл мәселе, ... ... және ... ... ... негізгі
тақырыбына айналып, күн тәртібінен түспей келеді [9].
XVIII-XIX ғғ. ... ... ... мен ғалымдары: А.И. Левшин, В.Г.
Тизенгаузен, Н.А. Аристов, А.Н. Харузин, В.В. Радлов, В.В. Бартольд, Г.Н.
Потанин т.б. ... ... ... ... ... ... қалдырғанмен,
негізгі борыштары – өз елінің мүддесіне қызмет ету болғандықтан, қазақтың
дәстүрлі тарихи ... ... ... ... ... ... Айталық,
ауызша тарихтың білімдік байыбына бармаған Ресей тарихшысы А.И. Левшин
қазақ халқының ұлт болып ... ... ... ... айналып
өтеді [10]. Қазақтарды жойылуға тиіс нәсіл ... ... А.И. ... ... В.В. Радлов болса, оған қарама-қарсы пікір айта ... ... ... ... қарама-қарсы тұрған мәдениет
өркениетінің баспалдағы» ретінде жоғары баға берген [11].
Біздіңше, тарихқа кез-келген зерттеу жұмысын қолға ... ... ... Баос ... ... ... лингвистикаға және
этнографияға жүгіну жеткіліксіз [12]. Мәселеге олардан маңызы кем түспейтін
саяси, әлеуметтік, ... ... ... ... ... және көркем әдебиеттік факторлардың да әсер ететіндігі анық.
Сонымен егер ерте ... ... ауыз ... ... ... айту
дәстүрінің дамуына ықпал етіп, Дешті Қыпшақ көшпелілерінің тарихи біліміне
жеткізсе, қазақ хандығы кезіндегі жыраулар поэзиясы «Зар ... ... ... ... ... ... оны XIX ғ. сонындағы қазақ ағартушы-
ойшылдары одан әрі ... ... ... ... әкелсе, ал кеңес
дәуіріндегі қазақ әдебиеті ауызша тарихты астарлы түрде дамыта білсе, ... ... ... тән ... ... келген ауызша тарихи білімдегі
шындықты дерек көзі ретінде қарау басымдығы ... ... ... ... ... ... көрсеткендей, бүгінгі ұлттық тарих
ғылымы, заман ағымына орай, өзінің зерттеу ұстанымдарында тағы да мынандай
жаңа 3 ... ... ... ... ... мен ... түйіскен жерінде орналасуы тарихи
білімдегі зерттеу ұстанымында геосаяси мүмкіндіктермен санасу ... жаңа ... ... ... ... Қазақстан аумағындағы түркі мәдениетіне арап, парсы, қытай тілдік
мәдениеттерінің орыс мәдениеті ... әсер ... кем ...... шындыққа жетуге көмектеседі;
3. Екі ғасырдан астам уақыт қуғын-сүргін көргеніне ... ... ... ... сақтап қалды. Ендеше, бүгінгі тәлім-тәрбие
ұстанымында, қазақ тарихындағы ислам дінінің басымдық ... ... ... Осы ... ... сөз ... ... білімнің мағынасын
атқарған рөлін ескерген дұрыс.
Тарихи ... ... ... ... ... ... ... өрістеу кезеңіндегі Еуропадан бастау ... Дәл ... ... ой-санада көшпелілер өркениетін мойындамайтын
Еуроцентризм ұстанымдары күш ала ... ... ... жазу ... ... ... білімде өзіндік рөлі ... ... ... айту ... ... дәуіріне дейін зерттелмеді.
С.Ж. Асфендияровтан бастап, кеңес кезеңіндегі тарихшылардың еңбектерін
ресми бір партиялық жүйенің ... ... ... ... ... ... бола, тарихнамадан аластай алмаймыз. ... біз С.Ж. ... ... М. ... ... ... ... қанша жерден марксист болғанмен, Түркістан қозғалысының ... ... ... ... ... білімдік ой-санада бірінші
болып, ұлттық мемлекеттілікті марксизм қағидаларымен бүркемелеп көрсетудің
үлгісін ... ... ... ... ғасырдың 20-30 жылдарында А.П. Чуловшниковтың, М. Тынышбаевтың, Т.
Шонанов, Қ. Кемеңгеровтердің тарихи білімді жүйелі жолға түсіру бағытындағы
еңбектері ... ол ... ... ... білімнің тарихын арнайы
зерттеуді мақсат етпеді. ... ... ... білімді дамытудағы М.
Тынышбаевтың рөліне тоқталсақ, ол бірінші болып қазақ тарихын ... ... ... ... ... тұстарын көрсетіп бере алды.
Кеңестік тарихи білім мәселесінің алғашқы тарихнамасын қалыптастыруда
Н.Н. Ванаг, М.В. Нечкина, А.М. ... Г.С. ... ... ... рөл атқарса, қазақ тарих ғылымын білім ретінде
жүйелеудің алғашқы тарихнамасын жасауда А.М. ... А.В. ... ... ... ... белсенділік көрсетті. Алайда бұл ғалымдардың
зерттеулері ... ... ... ... ... ... жазылды. Ол еңбектерден (В.И. Ленин, И.В. Сталин, Н.К.
Крупская, А.В. ... А.С. ... М.С. ... А.С. ... М.Н.
Покровский) идеологияға бой ... ... ... ... ... ... 40-60 жылдарындағы қазақ тарихының білімдік ... мен ... ... ... Е. ... ... ... Ол
«Қазақстан XIX ғасырдың 20-40 жылдарында» деп аталатын ... ... ... ... маңызды дерек көзі ретінде ... ... өзі ... ... М.Ж. Көпеев, Ә. Диваев, О. Шипин, С. Мұқанов т.б.
жазып алған халық мақалдары, мәтелдері және ... ... ... ... ... ... ... саладағы рухани мәдениетін
тарихи білімдік ой-санада ... ... өте ... және кең ... ... – Ә.Х. Марғұлан. Бірақ ол тарихи білімдік жағынан ... ... рөл ... ... ... жанрларын кезеңдерге бөлгенмен,
оның білімдік ... аша ... оны тек ... ... ғана ... ... ... Әлкей Марғұлан даланың ауызша тарих айту үлгісін жинастырумен
бірге, ислам ... ... ... ... ... оны ... Мәшһүр Жүсіп Көпейұлына еліктеуден алғанын оның 1940 жылы ... ... ... ... шағын мақаласынан байқаймыз.
Онда: «Кез келген зерттеуші ... ... ... жоққа шығара алмас», –
деп көрсетеді.
ХХ ғасырдың 50-ші жылдарының аяғы мен 70 жылдардың басында жарық көрген
Р.С. ... Ж. ... Ж. ... Ә. ... Қ. Жаманбаев, С.Н.
Соскиннің еңбектерінде қазақ-кеңес интеллигенциясының, ғылым мен ... ... ... қарстырылды. Алайда, бұл жылдардағы тарихшы ғалымдардың
зерттеулерінде де ұлттық тарихи білімнің даму ерекшеліктерін ... ... ... қала ... ... 80-90 ... жоғары оқу орындарында білім беру ісін
жетілдіру, Қазақстан интеллигенциясының ... мен ... ... К.Д. ... Х. ... Л.Я. ... пен Ә.
Құдайбергеновтың жұмыстары біз ... ... ... ... ... бөлек, мәдениетттің басқа салаларын қамтиды.
ХХ ғасырдың 90 жылдарының басында 1917-1980 жылдардағы тарих ғылымының
даму үрдісіне тікелей қатысты І. ... ... ... ... ... ... ой-санадағы ұлттық белгілердің ерте дүниеден бергі
дәстүрлі көріністеріне ... ... ... ... ... ... ... сырын ашуға талпынған.
ХХ ғасырдың 90 жылдарының екінші жартысынан бастап, 1986 ... ... ... ұлттық тарихи-білімдік ой-санада ерекше
серпін байқалды. Осы тұста М.Қ. Қозыбаев, К. ... М. ... ... Ж.Қ. ... Ә.С. ... сияқты тәуелсіз Қазақстанның
алдыңғы шоғыр тарихшылары демократиялық қоғамдағы ... ... ... ... ... бере ... ... Д. Дулатованың тарихи еңбектерді талдаудағы тарихилық
үлгісін басшылыққа алған М.Қ. Әбусейітова мен Ж.О. Артықбаев [16] ... ... ... ... ... ... ... мен
қазақ халқының этнографиялық деректерінің ұлттық тарихи білімді дамытудағы
ерекшеліктеріне ... мән ... ... бұл ... жаңа ... ... К.Л. Есмағамбетовтың еңбектерінің де ықпалы болғаны анық.
Өйткені К.Л. Есмағамбетов - ... ... де ... тарихының
шетелдік тарихнамада бейнеленуін өзгелерден бұрын көрсетіп келе ... К.Л. ... Б.Б. ... ... шетелдік шындықты
жаңа өмірге сәйкес тарихи білімдік ... ... көзі ... ...... ... қазақтардың қоғамдық тарихы (1860-1920 жж.)»
деп аталатын монографиясы мен К. ... ... ... ... ... ... дамытуда қазақ ауылының ерекше рөл
атқаратынымен санассақ, онда осы ауыл ... ... ... О. Мұхатованың еңбектерінен тарихи білімді одан әрі дамытудың
құнды мәліметтерін ... ... ... ... ... ... ... мәселелерін зерттеген
Қ. Ахметовтың, мәдениет саласындағы мемелекет саясатын зерттеген ... ... ... ... ... А. ... кеңестік
Қазақстанның ғылыми және шығармашылық ... ... ... Г.М. ... жұмыстарын атауға болады. Аталған
ғалымдардың монографияларында ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... және коммунистік партияның
ұстанған идеологиясынан туындайтын қасіретті тарихтың астары ашылған.
Зерттеуші Т.Ә. Төлебаев «XIX ғ. ... мен ХХ ғ. ... ... ... ... деп аталатын ғылыми зерттеу
жұмысында тарихи білімді ... ... ... ... капитализмнің
қалыптасу, даму барысы жөніндегі мәселелерді де ғылыми ... ... ... ... ... Ү. Суханбердина мен Ә. Тәкенов сияқты деректану саласында ерен
еңбек еткен мамандардың ісін ғалым Қ. ... ... ... ... қомақты еңбектерінде «Түркістан уалаятының газетінен» бастап бүгінгі
күнге ... ... ... тарихын кезеңдерге бөліп көрсетсе, бұл ұлттық
тарихи білімнің даму өрісін ... де ... ... ... де, жаңа ... ... да ... Ресей елі тарихынан болған жетістіктерді ескерусіз қалдырмауды
тарихи білімдегі басымдыққа ... ... ... ... З. ... ... жылдан бергі ғылыми әдебиеттерде ұлт зиялыларының тарихи білімді
дамытудағы рөлі (Ш. Омарбеков), тарихты кезеңдерге ... жаңа ... ... ... ... ... ... (Ш.Ж. Нартбаев), ХХ
ғасырдағы халық құрамының тарихнамасы (Л. Төлешова) сияқты ... ... бұл ... ... ... білімнің теориялық-
методологиялық мәселелерін жан-жақты тұрғыдан емес, ... ... ... ... ... ... біздің жұмысымызға бірден-бір ... ... – М. ... пен З.К. ... ... жұмыстары
[18]. М. Алпысбестің зерттеуінде шежіренің тарихи деректік мәні кешенді
түрде ... З.К. ... ... ... ... ... ... факультеттері мен кафедралардың құрылу тарихын және
тарихшы ... ... ... ... ... тарихи білімнің
теориялық жағына бармаған. Ал Ресей тарихшылары А.Н. ... ... [19] ... ... аймақтарындағы жоғары тарихи білімнің
қалыптасуы мен дамуын көрсететін диссертациялық ... ... ... ... зерттелтен.
Жоғарыда аталған тарихи білімге қатысты тарихнаманың логикалық жалғасы
есебінде Елбасының ұсынысы ... ... ... Республикасында
«Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы қабылданып, елімізде тарихи ... ... ... ... ... Бұл орайда, «Мәдени мұра»
бағдарламасының «Тарих және ... ... ...... ... ... сериясы мүшелерінің күшімен шығарыла бастаған он томдық
еңбек бізді әлемдік тарихи үрдістен ... ... ... ... бен ... түрткі болды.
Қазіргі таңдағы гуманитарлық және қоғамдық ... ... тән ...... сана ... ... дәстүрлерден
іздеу болып табылады. Айталық, Қ.А. Есімов ... ... – 1999), Л. ... Е.Қ. ... З.Е. Елешова, Г. Жүгенбаева
сияқты тарихшылар өз зерттеулерінде ауыз ... ... ... ... рөлін мойындауға шақырса, Ж. Тілепов, Ә. ... ... ... ... әдебиеттен де қиналмай табуға ... Сол ... Қ. ... С. ... Қ. ... С. Ұзақбаева
сияқты этнопсихология мен этнопедагогиканың мамандары білімдік ой-санадағы
ұлттық тәрбиенің рөлін көтеріп, ... сана ... өз ... келеді. Ал философтар А. Қасабек, М.С. Орынбеков, Д. Кішібеков, Ж.
Алтаев, А. Айталы, Ғ. Есім т.б. ... ... ... ... ... ... ... байланыстыра қарайды. Бұл үрдістер ұлттық ... ... ... анықтауды жеңілдетеді және болашақта
тарихи білім мәселесін зерттеудегі гуманитарлық және қоғамдық ғылымдардың
бірлігін қажетсінеді.
1.2 ... ... ... ... ... мен дамуы
Сан ғасырлар бойы тәңірлік дінді берік ... ... ... дін ... ... үлгісін түрік тілдестерге аманат ретінде
қалдырған. Түркіленуге негіз болған хұндардың билеушісі ... ... жас ... қасқыр баққаннын естіп, киенің құдіретіне ... ер жете ... ... ... әкесінің жұрты – Үйсін еліне ие болған.
Бұл оқиға шамамен б.д.э. II ... ... ... тән. ... үйсін елі. – Үрімжі, 2005. – Б. 13, 31). ... ... ... ... ... өзі ... дінмен қабысқан тарихи білімнің
нәтижесі.
Қазақ жеріне VIII ғасырдан енгізілген ислам дінінің ықпалы бұрыннан бар
тұрмыстық білімді ғылымға бейімдеп, IX-XII ... ... елін ... ... бірнеше ғұлама-ойшылдарды тарихи аренаға ... ... бәрі ... ... ... дін ... ... еді. Тіпті ұлы
Шыңғысхан ұрпақтарының өзі оның көзі жұмыла салып, ... ... ... ... ... ... Ендеше, бұл тарихи ... да ... ... ... деректік мәнін көрсетеді.
Қазақ елінің тарихи білімдік ой-санасын қалыптастыру ... ... ... да ... ... Ол өзінің «Тарих-и Рашиди»
еңбегінің беташарын «Мейірімді, рақымды Алланың атымен бастаған». Егер біз
«Тарих-и ... ... ... «Хақ ... ... деп ... онда Мұхаммед Хайдар Дулати бабамыздың ұрпаққа қалдырған мұрасында
«хақ» ... ... алуы ... ... ... хақ дін – ... дінімен бірге
келген тарихи білімнің жетістігі болып табылады.
Тәңірлік және мұсылман дін тұтастықтары Ақ Орданың кезінен ... ... ... ... ... ... ол осы ... қазақы діл дерегінің нәтижесі. Осы арада халқымыздың ділін оның
тарихымен ... ... ... қазақстандық философ А. Қасабектің
пікіріне ... ... ... қазақы ділге ғана емес, қазақтың ауызша
тарихына да ... ... ... ... ... дәнекер болған діл дерегі қазақ
халқына тән ... ... ... да ... ... орнықтырған «Ер Тарғын», «Қобыланды», «Алпамыс» жырлары мен
дәстүрлі үйлену тойы, ұл және қыз ... ... ... ... ... ... «Бозжігіт» дастандары қазақтың еңбек қарекеті, әдет-
ғұрыптары, халықтық ойындары мен мейрамдары, музыка және ... ... ... бір-бірімен өз үндестіктерін тауып жатса, бұл – ... ... ... ... ... айғақтайды.
Қазақ хандығы дәуірінде осы ділдік ерекшеліктерді тарихи білімде
орнықтырудың жаршылары билер мен ... және ... ... Ал ... ... ... ... тұста ол дәстүрді «Зар-заман» атауын
алған ақындар мен қазақ ағартушы-демократтары жалғастырды. Бұлардың тұсында
тарихи білімдегі ... ... ... ... жанданып, ХХ ғасыр
басындағы ұлт зиялылары арқылы астарлы ... ие ... ... білім өзін ел
мен жер мәселесі, ұлт пен ... ... ... езгіні айыптау, халықты
азаттыққа, теңдікке үндеу, оқуға, ғылымға тарту, еңбекке баулу бағытындағы
дамуға ... ... ... дәуірінің алғашқы екі он жылдығында, ұлттық
тарихты ... ... ... ... ғылымға негізделген кезеңі
басталғанда, М. Тынышбаев, С. Асфендияров, Т. ... Қ. ... ... ... тарихшылары шындықты айтудың құрбандарына айналып кете барды.
Дәстүрлі тарихи білімнің қалыптасуында ... бойы ... ... ... ... ... деректік рөл атқарғаны біздің
зерттеуіміздің негізгі ... ... ... ... ... тарихи деректік
рөлі кеңес дәуірінің өзінде-ақ әдебиетші ғалымдар тарапынан дәлелденген. ХХ
ғасыр басындағы Ә. ... ... алаш ... бері ... ... С. ... Е. Ысмайылов, Б. Кенжебаев, Қ. ... ... ... З. ... Р. Бердібаев, З. Қабдолов, С. Қирабаев,
С. Қасқабасов, Ш. Елеукенов, Т. Кәкішев, Н. ... Т. ... ... ... көрнекті филолог ғалымдар өздерінің іргелі зерттеулері
арқылы ... ... ... ... ... ... білді. Олар ежелгі
түркілердің арғы ата-тегі саналатын ... ... ... ... түр, ... ... ... дәстүр жалғастығы тұрғысынан ғылыми
негізде дәлелдеді. Сол себепті ... ... ... ... ... «Шу ... ... «Көк бөрі» және «Ергенеқон» дастандары
бүгінгі Қазақстан тарихының ауызша ... ... ... ... демекшіміз. Сондай-ақ, аталған тарихи дастандар өзінен кейінгі
Түрік қағандығы тұсындағы ... ... ... ... ... ... ... тарихи білімдік жәдігерлердің жазылуына үлгі-өнеге,
негіз болды. Түрік қағандығында жазба ... ... ... ... ... сақтар мен үйсіндердің және ғұндардың ауыз әдебиетіндегі
тарихи білім үлгілерімен ... ... ... ... қағандығы дәуірінде шығарылған тарихи білім бастауларының бірі
«Қорқыт ата» ... ... ... ... ... ... ... дәуірі (IX-XII ғғ.) деп аталатын тарихи ... ... ... ... даму ... ... ... – Ренессанс дәуірі ретінде
тарихи айналысқа енді.
Алтын Орда дәуірінен (XIII-XV ғғ.) ... ... ... ... ... ру-тайпалар Қарахан мемлекеті тұсындағы әдебиетпен келген білімдік
жетістіктерді бүгінгі қазақ ... ... ... ... ... дерек ретінде және бабалар аманаты есебінде табыстады.
Әйгілі тарихшы Е. Бекмаханов болса, сол ... ... ... ... ... қойнауынан жеткен Кенесарыға байланысты тарихи
оқиғаны сомдағанда, зерттеуші Я. Палферовтың Нысанбай ақынның ... ... өз ... ... ... ... қазақтардың
терең қайғысын шебер көрсеткен. Немесе, Е. Бекмаханов Ж. Жабаевты ... оның ... ... мен Ұлы жүздегі қазақ батырларының
көтеріліске көзқарасы жөніндегі жыр дерегін зерттеуіне арқау еткен.
Фольклорлық ... ... ... ... ... С.
Сейфуллин, Т. Шойынбаев, Ә. Қоңыратбаев, Р. Бердібай, С. ... ... Е. ... Ж. ... т.б. ... ғалымдар мен зерттеушілерді
көреміз. Әсіресе профессор Ж. Тілепов «Елім деп еңіреп туған ерлер ... және ... атты ... ... ... батыр туралы
халық жырларын, батыр өмір сүрген қоғам мен ... ... ... ... ... ... ... жырлардағы тарихи шындықтың
табиғатын жан-жақты талдап, байыпты таразылады. Жанқожа көтерілісі туралы
жырдың ... ... ... орыс ... И.В. ... 1894 жылы
Қазан қаласынан шығарған «Қазақ батыры ... ... атты ... ... ... И.В. Аничковтың өзі де Жанқожа туралы деректі
оның өте жақын туысы ... ... ... ... ... ... жыраулық деректер ұлттық тарихи білімнің ғылымға дейінгі алғашқы
көріністерінің бірі болып табылады.
ХХ ғасырдың 60-90 ... ... ... ... тарихи тақырып,
отандық тарихи ойдың бағытына әсер ... оның ... ... ... ... Бұл тұрғыда І. ... ... ... ... «Алтын Орда»), Ш. Мұртазаның («Қызыл ... М. ... О. ... ... Ә. ... ... ... Ә. Әлімжановтың («Жаушы», «Ұстаздың оралуы», «Махамбеттің жебесі»),
С. Жүнісовтың («Ақан сері»), С. Сматаевтың ... ... ... ... ғана емес, қазақ тарихының да ... ... ... Б. Соқпақбаевтың, Қ. Жүмәділовтың, Т. Тоқтаровтың, Ә. Таразидің, ... Б. ... Ж. ... т.б. жаңа ... ... ... жазылған.
Зерттеп отырған мәселенің мәнін ашуда қазақ халқының XX ғасыр ... ... ... Алаш ... ... ... деректер
аса маңызды. Бұл деректер кеңес билігі орнағанға дейінгі қазақ ... және ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Ол әлеуметтік объектінің саяси және
әлеуметтік-психологиялық сипаттамасын жасауда да маңызды.
Зерттеу тақырыбымызға қатысты деректердің дені ірі ... ... ... ... Қазақстан (РК(б)П, БК(б)П, КОКП) съездерінің,
пленумдарының ... ... ... ... мен ... кеңес, кәсіподақ және комсомол органдарының директивалық
материалдары: ... ... ... қарарлары (КСРО ХКК, Қаз ХКК),
идеологиялық ... ... ... құжаттары, газет-журнал
редакцияларының құжаттары ... ... ... ... ... қаруы ретінде пайдалануын анықтауда кеңінен
пайдаланылды. Жұмыста ҚР Президенті мұрағатының, ҚР ... ... ... пайдаланылды.
Диплом жұмысының деректік негізін толықтыруда 1990 жылдардан бастап
қабылданған білім стандарттары мен тұжырымдардың, зерттеу құжаттарының, ... мен ... ... ... ... мен
Жолдауларының рөлі жоғары. Оларда жаңа Қазақстанның тарихи білімдегі
ұстаным басымдықтары, қазақ ... ... ... білім ерекшеліктерінің
белгіленуі т.б. мәселелер көрініс тапқан.
Марксизм-ленинизм классиктерінің шығармалары, Коммунистік партия
көсемдері мен ... ... ... ... ... мен сөйлеген сөздері зерттеуде кеңінен пайдаланылды. Зерттеудің
деректік ... ... ... мерзімді басылымдар материалдары құрайды.
Оларды ғылыми зерттеуде пайдалана отырып, ондағы қоғамдық-саяси ахуалды,
тарихи ... ... орны мен ... және оның ... өмірдегі өзіндік
ерекшелігін білуге болады.
1.3 Ұлттық тарихи білімнің даму кезеңдері мен ... ... ... ... ... орнықтырып, халық ретіндегі тарихын
бастаған қазақтар, ... есте ... ... ... қалыптасқан
түркілердің дәстүрлі тарихи білімін ауызша тарихтың классикалық үлгісі –
шежіре айту дәстүріне жеткізді.
Егер, қазақ халқындағы ... ... ... ... атасын білмеген
жетесіз» деген зерделі сөздердің байыбына үңілсек, ұрпақты шыққан тегі мен
туған атасын білуге бағыттау сияқты ... ... ... ... Бұл-
бір жағынан. Екінші жағынан, сол зерделі сөз жолдары елдің бірлігін, оның
ұлттық белгісін сақтауды білдіреді. Үшіншіден, ... ұран ... орны ... киелі сөздер әрбір қазақтың зердесінде сақталып, күні бүгінге ... ... ... ... ... келеді.
Жеті атадан тарайтын үрдіс туыстық аралық қатынасқа (жігіттің үш жұрты)
жеткізіп, біртіндеп бүтіндей бір ұлттың (қазақтың) ... ... Бұл ... ... ... заң, ... деңгейіне көтерілген.
«Жазба заңның орнына «ауылыңда қарияң болса, сызып қойған хаттай ... ... ... сөз ... қалдырып отыратын ақсақалдар болды.
Бұлар заң кітабының (кодекс законов) орнына ұсталды» [20, б. 40]. ... ... ... ... ... білім нәтижелерінен қорытынды
шығару үшін жеті атаңды біліп, шежіре тарата білу қазақ дәстүрінде өмірлік
қажетке айналып ... ... ... ділі бар ел ... да ... ... Ендеше тұнып тұрған тарихты баяндайтын осы ... ... ... ... ... ... нағыз өзі.
Зерде категориясы мен шежіре айту дәстүрі ұлттық тарихи білімнің
қалыптасуы мен дамуындағы ең ... буын ... біз ... ... тарихи
білімнің қалыптасуы мен даму бағытын тұрмыстық, ғылымға дейінгі және ғылыма-
теориялық деп 3-ке жіктеп, оның ... ... ... ... ... 7 ... 5 кезеңге бөлуді жақтаймыз:
1-ші бағыт (тұрмыстық тарихи білім) 2 кезеңнен тұрады:
а) Тарихи ... ... болу ... ... ... ... қалыптасу кезеңі.
Бұлардың әрқайсысы жеке-жеке дәуірге бөлінеді. Осы арада тарихта
айтылатын тас ... мен ... ... ... ... қалыптаса
бастаған тарихи білімді түгелімен 1-ші дәуірдің үлесіне кіргіземіз. Осы
дәуірдегі тарихи білім нышандары ... ... ... ... сияқты
философиялық ұғым шеңберінде бой көтере бастайды. Ал ... ... мен ... дәуірі аралығында дами бастаған тарихи білімді 2-ші дәуір
үлесіне кіргіземіз. Бұл ... ... ... ... ... ... ... сатысы-пайымдау арқылы мүмкін болады.
2-ші бағыт (ғылымға дейінгі тарихи білім) үлкен бір ... ... ... ... барысында қалыптасқанмен, бұл кезең 3 дәуірге бөлінеді (III-IV-
V дәуір). 3-ші дәуір қазақ жеріне арабтардың ... Ақ ... ... ... ... ол ... ... дін арқылы болжау
нәтижесінде болған тарихи білімді дүниеге әкелді. Осы 2-ші бағыт ішіндегі ... ... ... ... ... ... ... еріксіз бодан
болған тұстағы ұлттық тарихи білімнің пайда болуын ... ... ... деп ... жөн. Ал 2-ші ... ... ... ұлттық тарихи білім, ұлт-азаттық қозғалыстар арқылы бой ... ... ... ... көзқарастарына
ұласса, бұл үрдіс философиялық түсініктегі зерделі сын арқылы жүзеге асты.
3-ші бағыт (ғылыми-теориялық тарихи білім) 2 ... ... 2 ... ... 1-ші ... ... бойынша 4-ші кезең), 6-шы кеңес дәуірі
кезінде саясат арқылы ... ... ... 1935 ... ... ... қыспаққа алынған тарихи ... Ал есеп ... 5-ші ... ... тарихи білім 7-ші тәуелсіздік дәуірімен бірге келіп, қайта
жаңғырып отыр.
Сөйтіп көріп отырғанымыздай зерттеу жұмысымызда ... ... ... ... мен ... ... ... XX ғасырдағы тарихи
білімнің даму ерекшелігін көрсету де мүмкін болмады.
Дүние жүзіндегі ... ... бойы ... ... ... ... олар бәрібір бірінен-бірі үйренді. Ал бұл үрдістердің көбі
тарихи білім арқылы болған діннің ықпалымен болғанын жасыра алмаймыз. ... ... ... ... ... ... ... жазба жазуынның рөлін араб, парсы, кейінірек шағатай жазуы атқарса,
осыған байланысты біздің кезіндегі бабаларамыздың көпшілігі ... ... сол ... ... ... ... ... жетістіктерін түркі
тілінде әлемге танытты. Діннің енгізілуімен тарихта алғаш рет ... ... ... ... ... Осы үрдіс яғни тарихи білімдегі
ислам дінінің ... өз ... ... дәуіріне дейін жеткізіді.
Дегенмен, XIX ғасырдың ортасында Қазақстанның Ресейге ... ... ... ... ... мектептердің көптеп ашыла бастауы
ұлттық рух белгілеріне ... ... ... ... ... ашынған
«зар-заман» ақындары ұлттық тарихи білімдік дәстүрді жалғастырып, оны қазақ
ағартушы-демократтар тобына жеткізе білді. Ал XIX ... соңы XX ... ... қазақ еліндегі баспа ісінің қолға алынуы ... ... ... жаңа жол ... Оны ... интеллигенциясының алғашқы
шоғыры жалғастырып әкетті.
Ұлттық тарихи білімнің қалыптасуындағы «жауынгерлік дәстүр» ерекшелігі
диссертацияның осы бөлімінде айрықша қарастырылады. Оның ... ... ... ... ... ... Ұлттық тарихи білімнің
өзегі де осы жауынгерлік дәстүрмен тікелей байланысты ... және ... де ... ... біз ... ... тарихи білімдегі
жауінгерлік дәстүрді жалғастыра білу шеберлігін үлгі етіп, оны көне көз
қариялардың ауызша ... айту ... ... тырыстық. Сондай-ақ
арнайы тармақшада, бір жағынан, Қабай, Сабдалы жыраулардың ... ... ... ... ... ... көрсетсек, екінші жағынын
Райымбектің Хангелді, Орақ сияқты тарихта болған ... ... ... ... ... ... ... ұмтылыс жасадық. Анығы,
бүгінгі ұрпаққа жеткен таңбалы тас та, ойма ... ... ... ... мен,
шешендік өнері де жоғарыдағы біз ... ... ... ... ... ... екендігін назарда ұстаған жөн.
Біз осы диссертациямызда XIX ғасырдағы қазақ демократтарының ұлттық
тарихи білімді ... ... ... мына ... ... ... Ы. ... өз шығармаларын ана тілінде жазу ... ... ... ... ... ... ... ұлттық моделін
негіздеуге әрекет жасаған қазақ арасынан шыққан алғашқы демократ. Ол өзінің
«жақын досы» Н. ... ... бір ... ... өз тарихын
жазуға ниетінің барып білдіріп, бірақ оны бастау үшін материал жоқ ... ... бұл оның өз ... ... ... білдірмейді.
Балқожа бидің тәрбиесінде өсіп, сол кездегі ... ... ... ... арасында жүрген Ыбырайдың ең болмаса, ауызша тарих айту ... ... ... ... әбестік болар. Біз өз жұмысымызды осы
жағдайларды ... ... ... Ы. Алтынсариннің Н. Ильминскийге қазақ
тарихы туралы жазған хаты орыс саясаткерлерлерін қазақ тарихын әділ ... ... ... болғанын дәлелдедік. Расында, Ыбрайдың сол хатынан
кейін В.В. Радлов, Н.М. Ядринцев, Н.А. ... Н.И. ... ... В.В. ... ... аса ... ғалымдардың қазақ тарихын
зерттеудегі таланттары жарқырай ... ол ... ... ... ... ... ... болатын.
- Қазақтың ауызша тарихын оның ұлттық болмасының негізінде одан әрі
дамытуда Абай ... рөлі ... Оның ... тарихи білімді
дамытудағы осы қасиетін алғашқы байқаған Міржақып Дулатов болатын [21]. Ол
Абай мұрасын халықтың ... ... ... ... ұғыну керектігін
ұсынған алғашқы көрегенді адам болса, онда тәуелсіздік жағдайындағы бүгінгі
біздерге, Абайды қазақтың ауызша тарих айту ... ... ... ... ... қайраткері ретінде де бағалайтын мезгіл жетті.
Ұлы ақын інісі әрі талантты шәкірті ... ... шығу ... ... ... оны ... өз төл шежіресімен сабақтастыра
отырып, бұрыннан қалыптасып ... ... ... ... ұғынықты
етіп дәлелдеп, жаңаша жазуды тапсырған. Оны «Абай ... ... ... соң, он ... ... ... ... жинай бастадым [22] деп
Шәкәрімнің өзі де растайды. Абайдың туған халқының тарихын зерттеуге ... ... сөз ... түбі ... шыққаны туралы» деп алатын еңбегі
арқылы ғана белгілі ... Ол 1890 жылы ... жүз ... ... ...... мақаласын Н. Коншин атынан жарияласа, талантты
шәкірті Көкбайға ... мен ... ... ... ... тапсырған. Абай
би бола тұрып, шежірені ашық жазбағаны біз үшін беймәлім. Бірақ ол ... ... ... тұрмыс тіршілігін, заңдық – құқықтық, әдет – ғұрып
нормаларын тарихи білімділік ... ... ... ... оны ... оқытуды молдаға табыстаған. Абайдың немересі Уәсиланың естелігіне
жүгінсек, одан ... ... ... ... ... қара ... ... балалары таныс болған. Демек, Абай халықтың ... ... қара ... ... ... ... болашағы үшін
ұлттың ділдік ерекшеліктерін тарихи білім көзі ретінде ... ... ... Абайды қазақ қоғамындағы ұлы билердің соңы болуымен бірге
қазақтың ауызша тарих айту дәстүрін жалғастырған тарихшы деп ... ... ... пен В.П. ... ... сөз» ... пікірлері бір жерден шығып,
олар «қара сөзді» ... ... ... жатқызған. Олай болса, қазақ
қоғамында осы киелі ұғымды Абай ... би ... ... тарихшылар ғана
ұрпақтан – ұрпаққа эстафетаға қалдырып отырған. Оның бұл ... ... өз ... ... қабылдау түйсігіне
сәйкестендіріп, халықтың күнделікті өмірінде жиі ... ... жеке адам ... арақылы бере алу талантына байланысты. Ол
өзінен бұрынғы халық ... ... ... ... ... қайта оны жинақылап, нақтылап, оқиғаны реалистік ... ... ... өз ... ... білді. Оның адамды басты идея
етіп алу шеберлігі ... ... ... мен ... ... ... тарихи
білімді тілге тиек ету арқылы жазылған үш ... да ... ... ... ... ... ауызша тарих айту дәстүрінің өмірге үйлесімді ... ... Абай ... ... тоғызыншы сөзінде «Қазақтың
мақалдарының ... іске ... да бар, іске ... ... ... не ... ... да бар» [23] – деп кейіп, көптеген
мақалдардың қолданыстағы түріне сын айтса, бұл сол ... ... ... ... болатын.
Тіпті ол өзінің өлеңдерінде дәстүрлі мәтелдерді мақал дәрежесінен
асырып, афоризмге дейін ... ... ... айту ... заңғар
биіктерден көрсете білген.
Кеңес басшылығы азамат соғысы кезінде әскери өктемдік ... ... ... ... ... 1919 ... желтоқсан
айында Орынбор қаласында тарихи – статистикалық бөлімше дегенді құрды. Бұл
бөлімше 1920 жылы 10 ... ... ... ... ... ... қатысты
материалдарды саралап, топтау, жүйелеу, қорытындылау ісінің бәрін ... ... ... ... ... [24]. ... 1920 жылдың
23 қыркүйегінде Қырғыз (қазақ) өлкесін зертеу қоғамы болып ... ... 41 ... ... С.М. ... А.К. Кенжин, ... ... ... ... ... ... жылдың 1 желтоқсанынан бастап РКП(б)ОК-ның жанынан партия ... ... ... келешектегі бүкіл тарих ғылымындағы ... ... ... және ... ... ... орынға
шығарды. Осындай жағдайда дәстүрлі тарихи білімге қатысты деректерді
мұрағаттарға топтастырудың шектеулі үрдістері де ... ... ... ... және ... ... ... славян тектестерден тұратын мұрағат қызметкерлері 1924 жылдың қаңтар,
ақпан, наурыз айлары бойынша жоғарыға берген есептерінде патша ... ... ... толқулары мен қозғалыстары туралы мәліметтерді
ғана жинастыра ... ... Ал 1927 ... 16 ... ... ... ... тапшылығынан қазақ тарихын болжамдар
негізінде жобамен жазуды ұсынады [25]. Шындығында, қазақтардың ... ... ... ... ашып ... аңыз - ... өлең –
жыр, шешендік көне сөз ... мен ...... ... бір халықтың
тарихын жазу мүмкін емес еді. Олай болса, ... ... 20 ... ІІ ... ... дейінгі аралықта ұлттық тарихи білімнің өрістеу
болашағына қианат ... тек ... ... ... үшін Истпартқа
материал жинау қозғалыстары өрістеген ... ... ... тура ... халыққа қатысты материалдарсыз Қазақстанның тарихын жазудың
қиындығын тарихшы А.П. Чулошников та мойындаған [26].
Рас, А.П. ... 1924 жылы ... ... ... Казах –
киргизского народа» деген еңбегі ... ... ... тарихын ғылыми
тұрғыдан жүйелеген ең алғашқы туындылар қатарынан орын алады [27]. Бірақ өз
кезегінде оған қазақтың көрнекті тарихшысы М. ... ... ... ... Оның ... А.П. ... ... 4/1
бөлігі ғана қазақ тарихымен үйлеседі, сондықтан қолданысқа жарамайды [28].
Мұрағат ... ... 1921 ... соңынан бастап қазақ тарихын
жазуды Москва арқылы шешуге талпыныс байқалады. Тек қана 1921 ... ... 1922 ... ... ... ... Қырғыз өлкесін зерттеу қоғамының 14
рет колегия мәжілісі өткізілсе, сондағы ... 16 ... ... ... халқының тарихын жазу үшін орталықтан ірі ғалымдарды
шақыруға қатысты болған [29]. Алайда ... ... ... ... көп ешкім ынталы бола қойған жоқ. ... ... ... ... ... ... институты да ашылмай қалды. Ал
осы кезде Ташкент қаласында халық ағарту институтында ... ... ... ... сүбелі үлес қосып жүрген жергілікті ұлт ... ... ... ... Бүгінде сары түсті, ... ... ... қаба ... (Түрік тектестердің арғы ата-бабалары) деген сөз
тіркестерін тарихи айналымға қиналмай енгізіп жүрсек, бұны ... ... ... ... М. ... ... Тынышбаевтың ізденістері «Қазақстанды зеттеу қоғамын» ... ... ... еттіі. Қоғам өзінің 1926 жылы болатын
конференциясында М. ... ... 5 ... қорытынды шығара алмаған
жұмыстарына жауап күтіп, мынадай ... ... ... ... ... ... тарихы; олардың тайпалық жіктелуі және басты рулары;
КСРО қазақтарының шетелдегі ... ... ... ... ... саны және ... ... бөлуге сәйкес оларды орналастыру:
Тайпалар ... ... ... және ... бөлінудің қырғыз-қазақ
халқының экономикасына әсері: қазақтарға қатысты маңызды тарихы еңбектерге
және статистикалық–экономикалық материалдарға ... ... ... орай, М. Тынышбаев өзіне жүктелген жауапты ... ... қолы ... ... ... алмады. Бірақ зерттеуші Г.
Жүгенбаеваның айтысында, М. ... ... ... ... ... ретінде «Қырғыз-қазақтар он жетінші және он сегізінші
ғасырларда» деген тарихи ... ... ... ... ... осы ... қазақ тарихына байланысты А.П. Чулошниковтың
оқулығына көңілі толмай, қайта оған ... ... ... балама
тұрғыда жазылған сыңайлы.
1924 жылдан, яғни М. ... ... ... қозғау салуынан
бастап, орыс тарихшылары да нақты деректерге ... ... ... ... 1924-1927 жылдар қазақ ... ... ... ... тек қана А.Ф. ... бір ... бір
қатар еңбектері жарық көрді.
А.Ф. Рязановтың зерттеулерінің негізгі тақырыбы - патшаға қарсы
қимылдар мен ... ... ... ... ... Ол нені ... Біріншіден, қазақ тарихын жазғанда, нақты
деректерге сүйенудің жаңа кеңестік жолын көрсетіп ... ... ... ... ... ... ... насихаттап, қазақ
тарихын жазудың саяси-идеологиялық бағытын нұсқауды ... ... ... ... ... ... ... көрсетіп
отырғандай, жергілікті тарихшы М. Тынышбаевпен санасуға барған: 1928 ... ... ... ... Зерттеу Қоғамының» Басқарма мәжілісінде
«баспа жұмыстары мен басып шығару және М. Тынышбаевпен тілдесу» ... ... онда М. ... ... ... ... ... тездетіп жіберуді өтініп сұраған қаулы қабылданған. Онда «Сообщать
автору, что согласны принять их прав переписка относится за счет ... ... ... ... ... на ... М. ... деген жолдарын оқимыз [30].
Көп кешікпей, М. ... ... да ұлт ... ... ... ... және ... әдістемелік кеңестің жоспары бойынша
1924-1925 жылдары М. Дулатовтың «Қырғыз халқының тарихы» оқулығын 25 ... ... ... 3 мың дана етіп ... ... ... Т.
Шонановтың таралымы 3 мың даналық 15 баспа табақ көлеміндегі «Қырғыздардың
жер мәселесіндегі тарихының очерігі» оқулығын шығару да ... ... осы ... ұлт ... ... оқырман
қолынан көре алмасақ, онда ол оқулықтар кеңес тарихшыларының ... ... ... ... цензурадан өтпей қалған деген тоқтамға
келуге болады.
1927 жылдың аяғына қарай Қазақстанның ғылыми зерттеу ... ... ... ... ... сәйкес Қазақстан аумағында өлкені тануға
байланысты зерттеу жұмыстарын ... ... ... еді. Бұған «КСРО-ның
әрбір азаматы өлке танушы болуы керек!» ұранымен 1927 ... ... ... ... ... ... ... болды. Осыдан
кейін көп кешікпей, Ташкентте Т. ... ... ... ... ... ... бастады. Онда қазақ халқының тарихына қатысты зерттеу
жұмыстарының институты ... ... ... ҚХАК ... ... ... ... бюроның кез-келген ғылыми зерттеу жұмыстарын
өз бетімен жүргізуіне сенім білдірілді.
Алайда 1928 жылы 14 ... ... ... ... ... ... институты Т. Жүргенов ұйымдастырған Қазақ Өлкетану Бюросының базалық
негізінде құрылған жоқ. Тіпті осы ... ... ... ... ... 1932 жылы КСРО ... ... ... ... оның ... әдістеріне сын айтам деп, кейін жазықсыз жазаланды.
Кеңес дәуіріндегі қоғамдық ортада ... ... ... ... ... ... Орталық Атқару Комитеттерінің ислам дініне қарсы
жасалған озбырлығынан да анық ... ... 1924 ... ... осы ... ... ... тарихи білімдегі мұсылмандық
діннің ықпалын төмендету мақсатында шешім қабылдаса [31], осы жылдың 24-ші
шілдесіндегі ... ... ... ... ... ... кеңес мектептеріне жат құбылыс екендігі көрсетілді.
Кеңес басшылығы атеистік тәрбие жүргізуде 1921 жылы ... ... 1930 ... ... ... өмір сүрген «Қосшы Одағын» шебер
пайдаланды.
«Қосшы ...... ... ... үлгілерін рушылдық пен
ұлтшылдыққа балап, саясатпен безендірілген тарихи білімнің ... ... ... ... ... ... ... тарихи білімнің кеңестік үлгісі айқындалды. Осы
тұста кеңес басшылығы «мәдени революцияны» іске асыру ... ... ... оқиғаларға араласқан немесе оны көзімен көрген
жергілікті ірі ... ... сол ... жөнінде естелік жазуды
тапсырып, олардың ... ... ... ... ... Оны ... үшін ҚХАК-тағы Академиялық орталықтың (Акцентр) аты өзгертіліп, оған
Мемлекеттік ... ... (ГУС) ... ... күшейтілді. Енді бұл
мекеме ғылыми және ғылыми әдістемелік болып, екі бөлімде жұмыс ... ... мен кіші ... бөлінді. Осылайша кең ... ГУС көп ... ... ... ... түп ... ретіндегі
«Қазақстан тарихынан орта мектептің оқулығы үшін конспекті» дегенді дүниеге
әкелді.
Ол бойынша Алашорданың уақытша өкіметпен ымыраға ... ... ... ... комиссарлар патша өкіметінің саясатын жүргізушілер
ретінде айыпталды. Сондай-ақ Алашорданың тамыры ... ... мен ... ... деп ... Алашорданың өткізген съездері
қанаушылардың мүддесін шешуге баағытталған ... ... ... жылы ... ... ... тарихы оқулығы үшін конспекті»
деген атаумен дүниеге келген екінші кеңестік тарихи білімдік ... оның ... ... ... ... ... жат ... бағытталды. Бірақ сол кездегі халық ағарту комиссары Т. ... ... ... ... ... оның үшінші бөлімін «Қазақстан –
патша өкіметінің отары. ХІХ ... ... – ХХ ... ... деп
түзеткен [32].
Сөйтіп екінші «Конспект» Т. Жүргенов енгізген түзетуге дейін патша
отарлауының ... ... ... көрсете алмай, , саясатқа бой алдырды.
Ал Т. Жүргенов болса, «Конспектінің» мазмұнын тарихта ... ... ... ... қоныс аударудың ... ... ... ... ... ... ... Тіпті ол батыл ... ... ... қазақ
ұлтшылдығының тамырын іздеуге қызықпай, Алашордашылардың саяси партиясына
баға беруді ... алып ... бір ... тарихи білімдік ой сананы басқа бір бөтен ... ... шешу – сол ... тарихи білімнің даму динамикасын
тежесе, Қазақстан – өз тәуелсіздігін алғанға дейін тарихи ... ... ... ел. ... ... жүйе деп ... ... ұлт саясатына сәйкес тарихи білімнің тек кеңестік үлгісі ғана
дәріптелді.
Бүгінгі Қазақ елінің жаңашыл тарихшылары өзі ... ... ... ... ... ... ... іздейді. Айталық, ... ... Азия ... ... мәдени және рухани
тұтастықтарының бірегейлігін аталған мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... ел көзқарастарында
кездесетін жаңсақтықтарды әр елдің өз зерттеушілері бүтіндемей ... ... ... В.О. Ключевскийдің пікірін жақтаған М.Қ. Қозыбаев та, ... ... ... сипатын көрсете алды.
Расында, Ресей тарихы ХХ ғасырдағы осы елде болған үш төңкерістерден
кейінгі дәуірге өзінің ұлттық ... ... ... жетсе, оның осы
қалпын сақтау үшін, әсіресе орыс халқының ... ... ... ету ... орыс ... ... кеңестердің халықтық – бұқаралық мәнін
дәріптеудді бүркеніп қана жүзеге асыра алған еді.
1922 жылы ... ... ... ... ... дақпыртпен
безендіру тарихшы М.Н. Покровскийдің есімімен ... Ол ... ... 1924 жылы ... жылдардағы орыс төңкерісінің 20
жылдығы қарсаңында ... орыс ... ... мәнін дәріптей
келе, КСРО-ны құрудың ұйтқысы болып отырған Ресейдің бұрынғы ... ... осы ... ... шешіп берудің тарихи білімдік жымысқы түрін
ұсынды [33].
Осы мақала жалиялана салысымен 1924 жылдың ... үш ... ... үш ... хат келіп түскен. Онда кеңестік үлгідегі социализм
орнатуды бірінші орыс революциясының 20 ... ... ... [34]. ... бастап кеңестік тарихнамада бірінші орыс ... ... ... болғандығы дәріптелген болса, Қазақстан
үшін оның ондай бағаға лайық еместігін кезінде С.Ж. Асфендияров айтқан ... ... ... ... ... қолдаған орыс – қазақ
еңбекшілерінің бірлескен бас ... ... ... ... ... ... ... білімге қатысты С.Ж. Асфендияровтың
көзқарастары бүгінгі күні М. Шоқай еңбектерінің ғылыми ... ... ... ... ... ... одан әрі күрделендіріп отыр. Қалай
болғанда да, С.Ж. Асфендияровтың сол кездегі ... ... ... ...... ... тәжірибелері мен «әділетті» қоғам құруға
жету жолдарын марксизм теориясы тұрғысынан зерттеуді ұсынуға мәжбүр болғаны
тарихи шындық. ... ... ... орыс ... ... келген
кеңестердің халықтық мәнін дәріптеуде С.Ж. Асфендияровты шебер пайдалана
білген кеңестік ... ... ... ... саясаттандырылған
түрін әкелгені бүгінде мәлім болып отыр.
1932 жылы кеңестік тарих ғылымына большевизм теориясын орнықтырған Н.М.
Покровский ... ... ... ... ... ... ілесті.
БКП(б)-ның қысқаша тарихы жарыққа шыққанға дейін Қазақстандағы ... ... ... ... ... іске ... ... пайдаланған
А. Байтұрсыновтың арқасында, ... ... ... ... ... ... біршама жұмыстар атқарылды [35]. 1921 жылдың
18 қаңтарында болған жалпы қазақ халық ... ... ... ... ... ... жазуға мүмкіндік туып, 1921 жылдың ... ... ... ... ... колегия қаулысымен қазақ
тарихының ұлттық ... ... ... ... жолдары
қарастырылды. Сондай-ақ ғылыми бөлімдер мен қоғамдардың рөлі ... ... ... ... ұлттық тарихи білімді жетілдіруге ... ... ... ... ... ... ... жылы А.П. Чулошниковтың қазақ тарихына қатысты очеркі ... ... ... осы ... ... ... М. Тынышбаев, Х.
Досмұхамедов, С. Асфендияров ... ұлт ... ... жарқырай
көрінді. Бірақ 1939 жылы «БКП(б)-ның қысқаша тарихының» ... ... ... әділ ... шек келтірілді.
Қазақ тарихының ХХ ғасырдың 40 жылдарында шындыққа бейімделіп, қайта
жазылуы Е. Бекмаховтың есімімен байланысты. Бірақ оның ... ... ... ... ... ұранын көтерген кеңестік саясаттың
либералистік көріністерін шебер пайдаланудың жемісі болатын. Шынында, 1943
жылдан ... ... орыс ... рөлі ... ... ... миссиясының аяқталуымен, орыстық шовинизм элементтері белең алып
Е. Бекмахановты қуғындау да басталып кеткен еді. Дегенмен Е. ... ... ... ... ... ... бастап берді.
«Е. Бекмахановтың ісінен» кейінгі ұлттық тарихи ... ... жылы ... ... қоғамының қызметімен де байланысты. Ол соғыстан
кейінгі тарихи білімдегі бағытты марксизм-ленинизм ілімімен безендіріп,
оның ... ... ... ... ... үлгісін көздеген қоғамдық
ұйым болды. Сөйтіп 1920-40 жж. әр түрлі саяси идеялық ... ... ... тарихи білімнің даму қарқыны барған сайын тежеле берді.
ХХ ғасырдың 20-40 жж. Қазақстандағы ұлттық тарихи ... ... ... оқу ... ... ерекше
байқалды.
1920 жылдың өзінде Қазақстандағы мұғалімдер саны 1914 ... 2 ... ... ... оқу орындары мен мектеп саны да өсті
[36]. Осыған байланысты тарихи білімнің ғылыми тұрғыдағы ... ... ... ... ... ... бәрі ... өктемдікпен барынша тез жүргізілді.
1928 жылдың күзінде ашылған ҚазМУ-де 2 факультет ... ... және ауыл ... ... ... тіл және
әдебиет бөлімінде этнография бөлімшесі құрылды, бірақ онда Батыс және ... ... ... ал ... ... ... ... қосалқы
түрде ғана оқытылды. Бұл үрдіс 6 ... ... 1934 жылы ... ... Оның ... деканы қазақ халқының тарихынан хабары жоқ,
1905-1907 жж. революция жайлы еңбек жазған Е.Ф. Федеров ... ... ... ... ... тек ... ... ғана 1440 сағаттық 1
жылға жоспарланған оқу жүктемесінің ... 150 ... ... ... ... түсе ... ... тарихымен» таныса алды.
Республикада 1940 жылдарға дейін тарих факультеттері бар 10 мұғалімдер
және педпгогикалық ... ... ... [37]. ... ... ... білімдік бағытында тіл мен әдебиет және педагогика пәндері басыңқы
оқытылды. Біздің байқауымызша, мұндағы ой ... ... ... ... ... тарихи білімнің рөлін көтеру болатын.
Яғни кез-келген саясатты жүзеге асыруда тіл мен ... рөлі ... ... ... ... өз саясаттарын осы логикаға бейімдей
отырып, ұлттық тарихи білімнің өрісін шектеп, болашағы бұлыңғыр комунистік
тәрбиені насихаттау бағытын ... ... ... ... ... ... ІІ дүниежүзілік
соғыс кезінде күш алды. Халықтың социализмге деген шексіз ... ... осы ... ... ... нәтижесі болса да, соғыс басталғанда
кеңес адамдарының негізгі ... ... ... ... ... ... та ... азаматы ретінде осы сенім жетегінде қала отырып, қазақ
тарихының ұлттық сипат ... ... ... талантты ғалым еді. Ол
«Халықтар достығы» ұранын пайдаланып, ХІХ ғасырдың 20-40 жж. ... ... ... ... ... алудың тамаша үлгісін көрсете алды.
Бірақ соғыстың соңына қарай белең алған ұлы орыстық шовинизм саясаты ұлттық
тарихи ... ой ... ... ... ... ... ... Ә. Тәкеновтың сөзімен айтсақ, «Ол заманда «ұлы орыс халқына
бойсұнған кіші ... өз ... ... ... ... қосып,
компартияның басшылығы арқасында ... ... ... ғана ... міндетті болды». Ендеше, Е. ... ... ... ... да ... ... ... көріністеріне мән
бермеген кеңестік саясаттың салдары еді.
Е. Бекмаховты сынау оның К. Қасымұлы ... ... ұлт ... ... ғана ... ... ... кезеңдерге бөлуімен де
байланысты болатын. Ол оны ... ... ... ... ... дейінгі; 2) туыстық кезең; 3) феодалдыққа дейінгі
кезең; 4) Қарлұқ кезеңі. Бұған сын айтқан А. ... ... ... ... ғылыми жағынан дәлелденбеген, әрі кеңестік ... ... ... ... Е. ... ... саясат күштеуімен
«Справедливая критика» деген мақала жазып, осы ... ... еді. [38], Бұл – ... құрылыстың тарих ғылымының
жүйелі жолға түсуіне жол салуымен бірге, оның ... ... ... ... ... ... жылы 24 желтоқсанда қабылданған ... ... ... және ... ... білім беру жүйесін одан әрі дамыту туралы» Заң
бойынша, оқуды еңбекпен ұштастыруға байланысты тарихи білімде ... ... ... ... ... ... тарихи білімге мән
берілмеген соң, бұндай іс-шаралар өзінің ... жете ... ... осы ... ... көшірумен айналысып, ұлттық тарихи
білімнің дамуын ескерусіз қалдыруға тағы да мәжбүр болды.
Қазақ КСР Жоғарғы ... 1958 жылы 28 ... КСРО ... ... ... ... ... өз Заңын қабылдап, қазақтардың ... ... ... мен рухани өміріндегі жетістіктерінің бәрі ұлы ... ... ... ... ... [39]. ... осы ... қазақ халқы құлдық психологиядан арылмаған бейшара күйінде
қалып, ұлттық тарихи білімнің ... ... ... шек келтірілді.
Дегенмен 1959 жылдың 3 қазанында КОКП Орталық Комитеті мен ... ... ... ... ... ... ... қаулысы қабылданып, одақтас республикалардың тарихын оқып-үйрену
мәселесін қарап шешуге ... ... 1960 жылы 16 ... ... ... ... КСР ... бойынша 7-8 және 9-10 кластарға
арналған оқулықтар жазуға бәйге жариялау туралы» ... ... ... ... аспай, Республика оқу министрлігі профессор Е. Бекмахановқа
«Қазақ КСР тарихы» бойынша 7-8 кластарға арналған элементарлық курсты ... ... үшін ... ... ... тапсырды. Ресейге қосылудың пайдалы
жағын басыңқы көрсеткен осы оқулықтар баспадан дер кезінде басылып шықты
[40].
КОКП-ның ХХІІ ... ... ... ... мәселенің бәрі
коммунистік ... ... ... ... ... ... ... қоғамындағы жетекші, басқарушы, бағыт ... ... ... ашып ... бірінші кезекте, осы тарихи білім үлесіне
тиді. Сөйтіп ол ХХ ғасырдың 60 ... ... ... коммунистік
идеологияның нағыз қолшоқпарына айналды. Тіпті КСРО-дағы барлық оқу
орындағы ... ... ... ... де ... – білімдік бағыты
біреу болды. Ол – коммунистік идеялылық, буржуазиялық идеологияға төзбеу,
социалистік ... мен ... ... ... ... ... барған кеңес басшылығы, 60-70 жылдары қарама-
қарсылықты ... ... бір ... ... халықтық тарихи білімдік
ой-сананың қалыптасуына да жағдай жасағанын ... ... Осы ... ... көбі КОКП ... ... республикадағы тарихшылар қауымы,
тарихи білімдегі жеке ... ... ... ... ... ... кетті. Бұл үрдіс, тарихтағы бұқара халықтың рөлін көтеру мен тарихи
білімнің шынайы болуындағы маңызын арттырумен қатар ... ... 70 ... ... ... қоғамдық-экономикалық
жүйенің дағдарыстық көріністері басқарудың әкімшіл-әміршіл әдістерін одан
әрмен күшейтіп, ақыры қоғамды тұтасымен тоқырауға алып ... ... ... ... ... ғылымының, мектеп пен жоғары оқу орындарының ... ... шек ... Ал 70-ші ... КСРО ... бірге
қосалқы түрде оқытуға мәртебе алған ... ... Е. ... 80-ші ... ... ... ... тарихи білімнің идеялық-
саяси жағынан ... одан әрі ... ... ... ... ... ... тұрған шынайы тарихи білімнің қалыптасуын күтті.
Осы тұста КОКП Орталық Комитетінің 1985 ... ... ... ... ... ... жарияланып, әлеуметтік-
әділеттілік ұстанымдарына негізделген жаңа рухани өмір салтының пайда
болатыны ... ... көп ... ... 15 ... ... ... олардың ұлттық белгілеріне негізделген
ғылыми тұжырымдарсыз, анық бағдарламаларсыз қалдырған жерде, жаңа ... ... ... мүмкін емес еді.
В.И. Ленин негіздеген ... ... ... ... ... ... құру» деп аталатын тарихи-білімдік идеясына да сенді.
Бірақ КОКП ОК-нің Д.А. Қонаев сияқты ұлт қайраткерлерінің тағдырын ... ... ... ... ... түсірген, Конституциядан
тысқары әрекеттерге баруы жастар наразылығын туғызды. Ал осы наразылықты
басуға келген М.С. ... ұлт ... ... ... ... ... ұлтшылдығы» шешімінен кейін, КОКП бүкіл кеңес халқының
ұлт еңбекшілерінің алдында өзіне деген сенімін мүлде жоғалтып ... ... ... ... ... ... да тездеткен аса маңызды оқиға
болып табылады. Ендеше, осы ... ... жаңа ... ... ... де ... ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫН ОРТА МЕКТЕПТЕ ОҚЫТУДЫҢ ТӘРБИЕЛІК МАҢЫЗЫ
2.1 Қазақстан тарихын оқыту процесінде білімнің қалыптасу сатылары
Тарихты оқытудың негізгі ... оқу ... ... ... іске ... Жүйе ... - өзара әрекеттесіп, тығыз байланыста
болып, белгілі біртұтастық, бірлік құрайтын бөліктердің ... ... ішкі ... қасиеті оқыту процесіне дұрыс ықпал жасап, оның
сапасының жақсаруына жол ашады.
Мектепте тарихты ... ... ... ғылымының дамуы барысында
өзгеріп отырады. Әдістеме ... және ... ... негізгі оқиғалары,
фактілері мен құбылыстарын таңдауға; теориялық жинақтау мен ... ... ... ... үшін ... алынған тарихтың
мазмұны мемлекеттік стандарт, бағдарлама, оқулық түрінде ... ... ол ... ... ... тыс және ... тыс оқу түрлерін
қамтитын оқытуды ұйымдастырудың белгілі бір ... ... ... ... ... әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, сөздік, баспа-
қолжазбалық (мәтінмен жұмыс). ... ... ... ... ... ... ... керек деген сұраққа жауап беріп, ... мен ... екі ... ... айқандайды. Жақсы жолға қойылған оқытудың
әдістемесі оқушылардың бойында тарихи білім мен танымдық дағдыларды, ғылыми
көзқарас пен ... ... ... ... ... ... тәсілдер мен оқытудың түрлері (жалпысыныптық, топтық, дербес),
сабақ типтері (қайталау-жинақтау, ... ... ... ... ... ... мен оқушының оқу құралдары тығыз байланысты.
Оқу ... ... оқу ... ... ... керекті оқулық,
жұмыс дәптері, тарихи карта, оқу картиналары, диафильм т.б. сияқты заттарды
жатқызамыз.
Оқу материалы мазмұнының, тиісті ... ... ... ... ... қызметі формаларының біртұтастығы негізінде
оқушылар оқыту мақсатына қол жеткізеді.
Оқушылардың танымдық мүмкіндіктері оқушының жасына және ... ... ... мен ... ... ... ... байланысты. Тарихи танымға
ұмтылуға күш жұмсау тұлғанаң ойлауын, қиялын, ерік-жігерін және сезімдік
қасиеттерін дамытуға ... ... ... Оқу процесінде оқушылардық
тарихи білімді меңгеру және қолдану қабілеті дамиды.
Қабілеттілік ... не? Ол ... оқып ... ... ... болатын тұлғаның дербес ерекшеліктері. Ол қабілеттілік әрекеттің
әдістері мен тәсілдерін тез, ... және оңай ... ... ... алға ... ... іске асырумен тікелей
байланысты. Ол оқушылардың қол жеткізген білім мен ... ... ... және ... деңгейін танытады. Білімін
дәләлдеу және негіздеу, ең бастыны бөліп алу, ... ... ... ... ... ... білімді қолдана алудан
көрінеді.
Оқыту нәтежиелері мына деңгеймен өлшенеді: 1) 5-11 ... ... бір ... бірнеше сабақта немесе бөлімдегі, тараудағы,
курстағы, ... ... ... ... ... 2) ... ... 3) тарихты оқыту процесінде оқушыларды тәрбиелеу; ... ... ... ... ... оқыту нәтежиелері алға
қойған мақсаттың орындалғанын немесе тек сөз жүзінде қалғандығын танытады.
Соңғы жылдары білім сапасы тест көмегімен ... Оның ... ... ... ... ... қолдану қабілетін
бағалайтын тапсырмалар аз қолдануда. Тарих сабақтарында ... ... ... ... және ... ... ... сабақтар
жүргізумен тікелей байланысты. Оқушылар сабақтан бос уақытында мұражай мен
мұрағаттағы жұмыстары негізінде баяндама, ... ... ... ... ... ... ... өлшемі болуы тиіс.
Оқушылардың оқу жұмысының көптеген түрлері бар. Олар сабақ, кеңес,
сынақ, семинар және ... оқу ... ... ... ... ... ... түрі – сынып сабақ деп аталады. Бұл жердегі
сынып – ... ... ... ... ... сынып оқушыларының 40-45
минуттан тұратын оқуы. ... ... ... ... оқу ... ал
мазмұнын мемлекеттік стандарт пен оқу бағдарламасы айқындайды.
Практикада тарихты оқыту ортақ, ұқсас ... көп ... ... ... сәйкес ғалымдар сабақ типтерін олардың негізгі
мазмұнына, дидактикалық мақсаттарына, ... ... ... ... ... топтастырады.
Көрнекті әдіскер А.А.Вагиннің пікірінше, оқыту процесінде оның
негізгі бөлімдері, қысқаруы немесе кеңеюі, бір ... ... ... ... мүмкін. Осы жағдайлар практикада ескеріліп, сабақтар барлық құрамды
бөлімдері сақталып немесе ... бір ... ... ... ... ... ... үйлесуін сабақтың құрылымы деп атайды.
Кейбір топтастыруда сабақты жүргізу әдісі (дәріс-сабақ, пікірталас-
сабақ, кино-сабақ, зертханалық сабақ); ... ... ... ... ... сипаты (жаңа деректі игеру) басшылыққа
алынады. Дағдылар мен іскерлікті ... ... ... ... ... сабақ оқушыларға алдыңғы курстарда алған негізгі білімдерін
жаңғыртып, тарихтың жаңа курсының ... ... ... ... ... сабақтың мазмұнында оқушылардың жаңа ... ... ... ... ... ... ... жағдайда мұғалім
бұл сабақта оқушылардың базалық білімін, негізгі дағдыларын айқындайды.
Жаңа материалды игеру типіндегі сабақтардың мынандай түрлерін ... ... ... ... ... мектеп дәрісі; саяхат
сабақ; кино-сабақ; оқушылардың хабарламалары мен баяндамаларына ... Жаңа ... ... ... оқу әрекетінің бұл түрлері басым
болып келеді және сабақтың едәуір бөлігін қамтиды. Ал, ... ... ... ... аз уақыт, аз көлем бөлінеді.
Оқушылардың білімі мен ... ... ... ... ... Мұндай сабақ алдыңғы сабақтағы ... ... ... ... байланыстарын тексеру және есепке алу; жаңа ... ... ... ... өткенді қайталап, жаңа сабақты оқып үйрену және бекіту
сияқты бөлімдерді қамтиды.
Білімді тексеру мынандай талаптардан ... 1) ... ... ... алға ... ... ... 2) барлық оқушыларды жұмысқа
жұмылдыру; 3) оқушылардың ерекшеліктерін ... ... ... 4) ... ... жаңа сабақпен байланысы; 5) сабақ барысында
тексеру ... ... ... ... ... жаңа ... ... дайындап,
алдыңғы сабақ тақырыбындағы сұрақтар мен тапсырмалардың мазмұнын қамтуы
тиіс.
Әңгіме оқушының ауызекі сөзін ... ... ... ... ... ... ... (конспектілеу немесе түсіндірме
мазмұндау, жалпы әңгіме және т.б.) Төменгі және орта буын ... ... де, ... ... ... ... жақсы
аңғара алады және өткен оқиғаға деген өзінің қатынасы қалыптасады. ... ... ... жинақтау, өзі ұсынған тұжырымды дәлелдеу
арқылы тарихи жүйеде ... ... ... өз жауабын оқулық
мазмұнымен салыстыру арқылы ... ... ... Жоғары
сыныптарда тапсырмалар күрделене түседі. Оқушылар қисындық ... ... ... түзеді; ұғымдарға жазбаша анықтама береді;
партия, ... ... ... ... ... ... кестелер
толтырылады. Сұрау кезінде жаңаны игеру, деректі түсіндіру, ... ... ... тұрақты түрде қолданылуы тиіс. Бұл білімдер
одан әрі нақтыланып және байи түседі.
Оқушылардың ... ... ... ... ... ... маңызы зор. Ол үшін түрлі тәсілдер бар. Мысалы: жауап берер
алдында ... ... ... ... көрсетілген жұмыс тәсілі,
үлгісі бойынша тапсырманы ... ... ... үйде ... ... ... ... оқуға өту кезеңі дидактикалық тұрғыдан алғанда өте
маңызды. Мұғалім жаңаны ... ... ... ... ... ... қажетті психологиялық көңіл күй қалыптастырады. Жаңаны ауызша
түсіндіргенде немесе оқулықтан оқығанда оқушылар көп аспектілі мазмұннан
бұрын бір ... ... ... ... белгілі. Мұғалім оқулықтың
мазмұнына түзету жасай отырып, барынша ... ... ... ... ... да ... ... толықтырып түсіндіреді.
Бекіту деп сабақта өтілген материалды ... ... ... ... ... айтамыз. Бекіту мақсаты - сабақта өтілген материалды есте
сақтап, жаңа мен бұрынғы білімді байланыстырып, оқушылардың зейінін ... ... жаңа ... ... ... оқыту үшін таңдап алынған тарихтың мазмұны ... ... ... ... көрініс табады. Оқушылар ол мазмұнды
сыныптық, ... тыс және ... тыс оқу ... қамтитын оқытуды
ұйымдастырудың белгілібірәдістемесіарқылы меңгерсе, қазіргі заман талабы
оқушылардың бойында түйінді құзыреттіліктерді қалыптастыру ... ... - оқу мен өмір ... шешу ... білім алушылардың
білімді, іскерлікті, дағдыны және қызметтің әмбебап тәсілдерін ... ... ... ... ... ... ... міндеттерінің бірі
пән мазмұнын меңгере отырып, ақпаратпен жұмыс ... ... ... ... тұрғыдан ұғынылған ақпараттар негізінде саналы шешім қабылдауға;
Өз бетінше мақсат қоюға және оны ... ... жету ... ... және ... ... өз ... табуға, талдауға, іріктеу ... ... ... ... және ... оның ... қазіргі
заманғы ақпарттық-коммуникациялық технологиялардың көмегімен жүзеге
асыруға;
Логикалық операцияларды қолдана отырып, ақпарттарды ... оқу ... ... және ... ... үшін ... мүмкіндік береді.
Ақпараттық құзыреттіліктің келесі бағыттары бойынша ... ... беру ... жетістіктері тексеріледі. Олар:
1) Ақпараттық ізденісті жоспарлау:
Ақпаратты белгілі мен белгісізге бөледі;
Ұсынылған ақпараттан қойылған ... ... ... ... ... ... кітаптардың мазмұны бойынша
және сайттағы сілтемелер бойынша бағдар жасай алады.
2)Алғашқы ... ... ... ... ... ... жоспар бойынша эксперимент)
жүргізіледі;
• Оқушыға сұрақ қоя отырып, ... ... ... ... ... бөліп алады.
3) Ақпаратты екінші қайтара алу:
Берілген екі немесе одан да көп ... ... ... бөліп
алады және жүйелейді;
4) Ақпаратты алғашқы өңдеу:
Алынған ақпаратты қарапайым берілген ... (1 ... ... ... ... өңдеу:
• Алынған ақпаратты дәл баяндай алады;
• Ақпараттың ... ... ... ... ... ... көздерінен дәйектерді таба біледі және оларды
негіздей алады.
Соңғы ... ... ... тест көмегімен бағалануда. Оның ... ... ... ... ... ... ... тапсырмалар аз қолдануда. Тарих сабақтарында мұндай тапсырмалар
қарапайым дерек көздері және ... ... ... ... ... ... Оқушылар сабақтан бос уақытында мұражай мен
мұрағаттағы жұмыстары негізінде баяндама, реферат, ғылыми мақала дайындауы
да тарихи білімін ... ... ... тиіс.
Тарих сабағында оқушыларды тәрбиелеудің арнайы немесе ерекше әдісі жоқ.
Негізінен, бұрыннан ... ... ... ... ... картаны, түрлі көрнекті құралдарды, тарихи көркем әдебиетті,
тарихи құжаттарды, өлке ... ... ... ... ... ... материалдарымен жұмыс істеу сияқтылар
пайдаланылады. ... ... ... ... ... ... мәні бар ... жасату да тиімді.
Бұл пән көп ізденуді, қосымша деректермен толықтыруды ... ... ... мазмұнын кеңейтіп және толықтыратын қосымша
материалдарды қолдану ... ... емес ... ... ... тарих пәніне деген қызығушылығын үнемі арттырып отырғаны жөн.
Тарих - өткен шақ туралы білімдердің жинағы емес, тарих – ... ... ... өз ... ... түсінуге бастайтын жол. Әлемде болып
жатқан оқиғалар мен ... мәні мен ... ... ... ... және ... ... позициясы, ұлттық намыс пен
патриотизм.
Тарих пәні – жалпы адамзат алға ... әр ... ... өз патриоттарын даярлау жолындағы басты бағыт беруші пән.
Тарих пәні ... ... ... фактілерді, оқиғаларды, құбылыстарды
жеке тарихи қайраткерлердің халық үшін ... ... ... бәрі ... ... ... күшті әсер етеді, адамгершілігі
жоғары, саналы азамат болып қалыптасуына үлес қосады.
Тарихты оқыту ... ... ... ... мен ... оқушылардың шығармашылық танымдық әрекеттерінің үлес салмағының
артуларына мүмкіндік жасауы, ... ... ... ... ... ... Оқу ... оқушыларда Қазақстан тарихына, тарихи процес
пен тарихи оқиғалардың логикасын тануға ... пен ... ... ... ... туғызуға басты назар аударылған. Оқушылар
өздігін тарихи ... мен ... ... ... тиісті дәуір және
аймақпен байланыстыра алуы, меңгерген ... жаңа ... ... ... ... оқытудағы негізгі мақсат – ұрпақтарды өз елінің тарихымен
таныстыру. Оқушылардың танымдық қабілетін өсіруде ... ... әсер ету. ... әр азаматы тарихтан біз келешекте қандай қоғам
құруды мақсат қыламыз, өткеннен қандай үлгі, өнеге алуымыз керек деп ... ... ... ... Ана ... ... болған тарихымызды білу,
тану негізгі табиғатын сақтау тәуелсіз еліміздің ір азаматының борышы деп
санаймын. Осындай ... істі ... ... ... ... ... ерекше зор. Қазіргі кезеңде қоғамдық пәндерді жаңа ... ... және ... беру жүйелерін осыған сай жаңа деңгейге көтеруге көп
көңіл бөлінуде. ... ... ... шәкірттердің ой-өрісін кеңейтуді
мақсат етеміз. Тарихымыз жаңашыл шын көзқараспен таразыланып, ескермеген
деректер ... ... ... ... оқытуда оны ұрпақтар бойына дарыту әлі де ... ... ... ... ... ... үшін ... материалдардағы қосымша деректерді пайдаланудың ... бар. ... ... ... оқытуда, қосымша материалдарды, деректерді
әсіресе баспасөз материалдарын пайдалану ... ... ... ... әсер ... ... ... жүйелі қолдану ... ... ... ... ... ... ізденістерге
мүмкіндік береді.
Тарих сабағында оқушыларды тәрбиелеудің арнайы немесе ерекше әдісі жоқ.
Негізінен, бұрыннан белгілі оқыту ... ... ... ... түрлі көрнекті құралдарды, тарихи көркем ... ... өлке ... ... интерактивті әдістер,
оқулықтан, мерзімді ... ... ... істеу сияқтылар
пайдаланылады. Оқушылардың ... ... ... ... ... мәні бар ... жасату да тиімді.
Бұл пән көп ізденуді, қосымша деректермен толықтыруды талап етеді.
Мұғалім тақырыптың ... ... және ... қосымша
материалдарды қолдану аркылы дәстүрлі емес ... ... ... ... пәніне деген қызығушылығын үнемі арттырып отырғаны жөн.
Бүгінгі оқушы - ертеңгі маман. Сондықтан оқушы бойында жоғарғы идеялык,
адамгершілік ... ... ... ... ... ... негізгі формасы сабақтың, әрбір пәннің мүмкіндіктерін барынша
толык пайдалану керек. ... ... ... ... оқу-тәрбие
ісін ұйымдастыру мен оқыту ... ... ... ... алдында
оқушылардың дүниеге ғылыми көзқарасын қалыптастыру міндеті тұр.
Жастар - қоғамның ... ... ... ... ... ... жас ... заман талабына сай тәрбиелі етіп дайындау-аса
маңызды міндет. Ұлы ғұлама ғалым әл-Фараби ... ... ... жинаған құндылыққа зиянын тигізеді».
Тарих пәнінің тәрбиелеушілік мүмкіндігі өте мол. ... ол ... ... ғасырлар бойы жинаған тәжірибесін баяндайды. Ал мектептегі тарих
курсына сол ... ... ең ... ... ... ... мектептің тарих курстарында кұнсыз тарихи оқиғалар да
оқытылады. Мәселен, фашизм, ... ... ... елге ... ... халықты қырғынға ұшыратқан соғыстар т.б. ... ... ... ... ... құнды, өйткені оларды оқыта ... ... ... ... оқиғаларды болдырмау үшін күресуге дайындаймыз.
Тарих пәні небір тамаша тарихи фактілерді, оқиғаларды, ... ... ... ... ... осылардың бәрі олардың жүрегіне, сезіміне
күшті әсер етеді, адамгершілігі жоғары, сапалы азамат ... ... ... ... ... даму жолында, оның келешегі алда,
біртіндеп дамыған, гүлденген өркениетті ... ... ... ... ... ... ... жас азаматтары, мектеп оқушылары.
Қазақстанға жан-жақты білімді, осы республикадағы барлық халықтың ... ... ... осы ел ... оның ... ... үшін бар ... мен күш-жігерін аянбай жұмсайтын нағыз отаншыл
азаматтар керек. Осы міндетті орындауға мектептегі тарих пәні өте зор ... ... ... ... дүниеге ғылыми көзқарасы
қалыптастырылады, ... ... ... ... ... ... ... яғни халықтар достығына
тәрбиелейді; еңбекке, қарт ... ... және ... дәстүріне
тәрбиеленеді; діннің қызметін ... ... оны ... ... ... үлес ... ... жасаған кұндылықтарды құрметтей
білуге тәрбиеленеді; эстетикалык, экологиялык, экономикалық т.б. тәрбие
алады.
Патриотизм (грекше ... - ... раtris - ... ... жер) ... деген сүйіспеншілік, бар күш-жігер мен білімін Отан ... ... үшін ... ... ... ана ... өз халқының, елінің
әдет-ғұрпына, салт-дәстүріне деген сүйіспеншілік адамдарда ерте ... ... ... жаңа ... ... ... өмір сүруші жастарды оқытып,
тәрбиелеу аса маңызды міндет болып тұр. Ал еліміздің тарихын жаппай ... ... оқу орны - ... ... беретін мектеп. Тарих пәні
небір тамаша тарихи фактілерді, оқиғаларды, кұбылыстарды, жеке ... ... үшін ... ... ерен ерлігін баяндайды, ал
осылардың бәрі жас ... ... әсер ... ... ... ... ... үлес қосады. Тарих -ғылым, білім ретінде коғамда
да, адам өмірінде де ерекше маңызды орын алады. Қоғам ... ... ... ... ... ... тарихи сананы қалыптастырмай
ешбір мемлекет тарихи дамудың жоғарғы сатысына жете алмайды.
Әр халықтың көне ... бері келе ... ... тән ... ... ... бар, әрі тәрбиедегі байлығы өз алдына. Қай ... ... ... ... дана ғалымдардың, ұлы адамдардың шыққанына
оқушылардың көздерін жеткізе отырып, отаншыл, ... ... ... дамыған Қазақстан азаматын тәрбиелеуде тарих пәні үлес қосады. ... ... ... ... ... ... ... мен ғұндардан, әдебиетін Тоныкөк, Кұлтегіннен, ... ... ... ... музыкасын күй, терме, толғаулардан ... ... ... келе ... ... ... кіндік тұтқасы берік болып
өседі. Отбасында жеті атасын, ... ... жер, ел ... оқып ... ... халқына деген мақтаныш сезім орнайды. Себебі, балаға
арғы атаң батыр, би, шешен болған деп ... ... өзі ... ... Н.Ә. ... «XXI ғасыр қазақ халқының жұлдызы жанған
ғасыры болатынына сенемін» - дейді. Еңдеше, осы ... ... ... ... үлес қосу оқытушылармен ата-аналардың парызы ... ... ... Н.Ә. ... ... экономикалық, әлеуметгік және
саяси жаңару жолыңда» атты Жолдауында «Бәрі де ... ... ... ... көк байрағын жоғары көтеретін, ... ... өз ... ... ұстайтын азамат тәрбиелеуге басты назар
аударып отыр.
Әрбір тәуелсіз, дамыған ел өз мемлекетінің, ... ... ... алдымен оны мектепте оқытуға ерекше мән береді. Өйткені кез
келген мемлекеттің азаматы өз ... ... сол ... мекендеп
отырған халықтардың, оның өзіңде де алдымен сол елге аты берілген халықтың
тарихын білуге міндетті.
2.2 Мектептегі ... ... ... ... ... ғасырда, ғылыми-техникалық прогресс қарыштап дамыған тұста біздің
еліміз үшін ... ... ... ... қатар жан-жактылык, яғни баска
салалардан хабардар бола білудің маңызы зор. ҚР ... беру ... ... беру ... ... міңдеті - ұлттық және жалпы адамзаттық
құндылықтар, ғылым мен ... ... ... жеке адамды
қалыптастыруды дамытуға және кәсіби шындауға бағытталған білім алу үшін
қажетті ... ... ... ... рухани және дене мүмкіндіктерін да-мыту,
адамгершілік пен салауатты өмір ... ... ... ... ... ... үшін ... жасау арқылы интеллектін бай-ыту;
3..Азаматтық пен елжандылыққа, өз Отанына сүйіспеншілікке,мемлекеттік
рәміздерді кұрметтеуге, ... ... ... ... кайшы
және коғамға қарсы кез-келген көріністерге төзбеуге тәрбиелеу деп атап
көрсетеді.
«ҚР 2015 ж. дейінгі ... ... ... ... оқушының жеке
тұлғасын жетілдіруге ғаламдық ... ... ... бірі ... ... адам құқықтары мен бостандық-тарына
кұрметпен қарауға, елжандылыкка, өз ... ... ... ... ... ... ... Ян Амос Коменскийдің дидактикасының барлык
принциптері бүгінгі таңға дейін ... ... ... емес.
«Ұлы дидактика» еңбегінің XXIII тарауында:
«Мектепте балаларды адамгершілікке ... ... ... ... сол ... ... ... еге білу кажет. Сонда ғана мектеп,
толық мағынасында «адамдар ... ... ... - ... ... ... - ... ғасыры, заманына сай зерделі ой-өрісі жоғары
азаматтарды ... - ... аса ... ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаев «Қазакстан - 2030» бағдарламасындағы Қазақстан
халқына Жолдауында:
«Қазақстан азаматтарын мемлекетіміздің құқығын қорғайтын, мүдделерін
биік ... ... етіп ... ... Біздің балаларымыздың дені сау,
сапалы білімді, өресі биік болып ... ... - деп ... ... керек.
Қазақ халқы әрқашанда парасатты пір тұтып, ... ... ... Ұлтымызға тән тағы бір қасиет, ол білімді ... ... ... ... ... ... А. Байтұрсыновтың
ұғымында білім-біліктілікке жеткізер баспалдақ ... ал ... - ... ... ғана ... сол ... іске ... білу
дағдысы. «Қандай мектептің болсын басты нысаны - оқушыларға сапалы білім,
салихалы тәрбие беріп, оларды білімді, ... етіп ... -деп ... үш ... ... нысанаға алады.
Заман өзгергенімен, қанша құбылғанымен мемлекеттің өркендеуі, халықтың
әл-ауқатының ... ... ... ... ... ... ғылымында құндылық ұғымын ерекше бір ақиқат деп қарастырған.
Олар қажеттіліктен туындайды. М.В. ... Г.Б. ... ... әдіскер-зерттеушілер ең жоғарғы құндылықтар иерархиясын ұсынады:
1. ... 2. ... 3. ... 4. ... 5. ... 6. Жер (планета). 7.
Адамзат. 8. Бейбітшілік. 9. Еңбек. 10. Білім. 11. Мәдениет. 12. Даму. ... К. ... ... ... жаңа кезеңіндегі адамгершілік
тәрбиенің теориялық - ... ... - ... ... ... атап көрсетеді:
Адам-аса жоғары құндылық;
Жер – жалпы адамзаттың ортақ үйі, өмірі мен тіршілік іс-әрекетінің мекені;
Ұлт-өз ұлтына мақтана білу, ... ... сүю, өз ... ... ... ... қарау;
Отан - өз мемлекетінің рәміздеріне құрметпен қарау: әнұран, елтаңба, ту,
халықтың дәстүрлерін қастерлеу. ҚР Ата заңына ... ... ... ... ... ... төзбеу;
5. Бейбітшілік–дүниежүзілік кауымдастықта лайықты орын алуды
көздеп; казіргі және болашақ ұрпақтар алдында жоғары жауапкершілікті
сезіну.
Мәдениет - ... ... ... ... - ... ... жаңалық тапқыштық, жаңа технологиялық
ойлар, нарық еңбегіне байланысты туындаған ұжымдық және жеке ... ... ... ... ... - үшінші мыңжылдықта білім коғамды өзгертудің шешуші факторы;
Отбасы – отбасылық адамгершілік ... ... ... ... сенімділігін нығайтатын, тірек болатын өмірлік
құндылық бұл адамгершілік қасиеттерді ... ... ... тұлға ретінде танытуға септігін тигізері сөзсіз.
Ежелден-ақ қазақ халқы өз ... ... ... ... ... ... еткен. Ата-бабамыз жазу-сызудың кем
соғып жатқан шағында, көшіп-қонып жүріп-ақ ... ... оның ... ойластырған.
Сонау Әз-Тәукенің «Жеті жарғысы» деп аталатын әдет-ғұрып зандары талай
ұрпақты ... ... ... ... мол ... өзі куә. ... «Адам деген ардақты ат. Адамнан үлкен ат жоқ»
- деген қанатты сөз ... - ... ... біз оны ... қастерлеуіміз қажет.
Сонымен бірге құпия-сырларға толы, қорқынышты, қанды, кеңес елінің ... ... ... ... ... ашып ... тарих
саласындағы мамандардың жауапкершілігінде.
1980 жылдың аяғында КСРО- дағы қайта құруға байланысты ... ... оқу ... ... пән ... ... Тарих адамға алдымен
өз халқының өткенін, оның озық салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрпын ... Осы ... ... ... ... ... ... қалыптасады. Тарихи
санасы толық қалыптасқан адам ғана өмірдегі, қоғамдағы өз ... ... ... ... ... оқушылардың өткен кезеңдердің ұлы істерін
басынан кешіріп, саралауына, ... ... үлгі ... ... ... ... ... Тарих –бүкіл халықтың ... ... ... ... және ... игіліктерді мирас етіп, оларды
еселеп бере алатындай етіп тәрбиелеу - салауатты қоғамның мәңгіден ... ... ... ... ... ... рухани тәжірибе, аса бай
интеллектуалдық және адамгершілік яки, күш-жігер, ұшан-теңіз жан дүниесінің
маржандары мен шығармашылық ой-қабілетінің күш-қуаты бар. ... ... ... ... ... ... шексіз сүйіспеншілік. Шәкірттің
жалпы даму процесі,адамзаттың серпінді қозғалысының зандылықтары ғана емес,
сонымен бірге ... ... жеке ... ... ... тұлғасын,
тарихи фактілерді ақыл-ойымен қабылдаса, өзін ... ... ... ... ... - өз халқының өткеніне деген құрметі,
сүйіспеншілік қөзқарасының іргетасы.
Әрбір ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Көрнекті орыс педагогы К.Д.Ушинский: «Мұғалім өз ... ... ғана ... ... ізденуді қойса, оның мұғалімдігі жойылады»
деген.
Ол үздіксіз білімін ... ... өмір ... жете ... ол ... сай шәкірттеріне білім, тәрбие бере алмайды. Тарих сабағында
оқушылардың дүниеге ... ... ... ... ... ұлтжан-дылыққа барлық халықтарды құрметтеуге
олармен достық қатынас орнатуға, ... ... ... ... ... ... ... дұрыс түсінуге тәрбиелеуге, оларға
эстетикалық, экологиялык, экономикалық тәрбие беруге толық мүмкіндік бар.
Сабақ барысында ... ... ... ... ... ... жеткізе білудің маңызы зор. Оқу фильмдерінің ... ... ... 1-2 минуттық әсерлі үзінді, мұғалімнің дауыс ырғағы
тақырыптың ... сай ... ... ... білуі де
шеберлікке байланысты. Әрбір ғасырдың ұлы тұлғаларының өнегелі ... ... ... ... өзі оларды жеңіске жеткізеді.
Оқушыларды саналы тәрбиелеу ... ... ... де жүзеге асыру
күрделі емес. Тарихи оқиғаның пайда болуы, дамуы, бәсеңдеуі, аяқталуы, ... бұл ... ... ... ... алайық - деп, қарапайым
тәсілдермен оқушылардың ойлау кызметін дамытуға түрткі ... ... ... ... Онда әр ... ... ... ұқсастығы неде, ерекшеліктеріне оқушылардың өздігінше атқаратын
жұмыстары көмек бола алады. Пән мұғалімінің ... ... ... ... қолдану арқылы тақырыпты терең, жан-жақты меңгеруі ... сай ... ... рөлі зор ... технологиялар арқылы оқушылардың өздік ... ... ... ... ... ... қоғамның алға қойған
көкейкесті міндеттерін жүзеге асыру үшін ... ... ... ... дүниежүзілік деңгейдегі жоғары мәдениет пен қажетті
білім қорын ... өз ... ... ... ... алатын, әр істе
белсенді шығармашылық әрекет жасайтын жеке тұлғаны тәрбиелеуі тиіс.
Оқушыларды шығармашылыққа баулу, өз ... ... ... ... ... ... ... бойынша XXI ғасырдың іске асуға
тиісті өзекті проблемасы болып табылады.
Р.Г.Лемберг, Е.Я.Голант, Д.Н.Богоявленский, ... және тағы ... ... ... ... өздік жұмыс оқушылардың өзін-өзі
бақылауын қалыптастыру, ақыл-ой тәрбиесін беру құралы ретінде анықталады.
Соңғы онжылдықта ... ... ... ... ... көптеген ғалымдардың еңбектеріне арқау болып,
әртүрлі бағытта қарастырылды:
оқуды ... ... ... (Б.П.Есипов, П.И.Пидкасистый);
оқушылардың танымдық дербестігін қалыптастыруға бағытталған теориялық
тұжырымдамалар (И.Я.Лернер, М.И.Махмутов, Н.Н.Половникова);
дербестік - өзіндік ... ... ... ретінде (Л.П.Буе-ва,
С.Т.Зырянов);
-дербестік - жеке тұлғаның қасиеті мен сапасы ретінде (К.А.Абульханова-
Славская, К.К.Платонов).
Оқулық пен оқу бағдарламасына құрылымдық-функционалдық талдау ... ... ... ... мен ... ... ... белгілеп отырады.
Кұрылымдық талдаудың барысында білім берушілік, тәрбиелік ... ... ... ... ... ... ... әрекет нәтижесін алдын ала ойша болжау
дегснді білдіреді.
Мақсатты айқындауда жалпыадамзаттық құндылықтарды (азаматтардың тең
құқықтылығы, еркіндігі, ... ... яғни т.б.) және ... ... тарихты оқытудың мақсаттарын басшылыққа аламыз.
Мақсаттар ұзақ мерзімге ... ... ... ... ... арналуы мүмкін.
Функционалдық талдауда айқындалған мақсаттарды былайша ... ... беру ... ... маңызды білім қалыптасады; сабақ
мазмұнынан оқушы ең басты қандай білімді игеруі ... сол ... ... ... және тереңдету ... ... ... ... адамгершілік, эстетикалық тәрбие берудегі
(қайырымдылық, кішіпейілділік, адалдық, ... ... ... оқу материалының мазмұнын тану процесінде, оқу әдебиеті ... мен ... ... байланысында іске асатындығы ескерілуі тиіс.
Дамытушылық мақсаттар: оқу материалына ... ... ... ... құра ... ... құрастыра алуы, материалды игерудің
қисындық бірізділігін игеруді және т.б.). ... ... ... ... ... және оқуға қатысты жалпы дағдылары мсн
шеберліктерінің қалыптасып, ... ... ... ... ... да ... болады.
"Ежелгі Рим" тақырыбын оқудағы білім беру мақсаты-мөдени, шаруашылық
тұрғысынан адамзаттың ... ... ... ... — қаталдықты
айыптап, оқушылардың қарапайым адамдардың азар ... ... ... ... ... ... - жекелеген болшектер негізінде оқиғаның жалпы
картинасын жасау.
Тарих пәнінің оқу ... ... мен ... ... ... тарих пәні бойынша сабақтан және кластан ... ... зор. ... да "Қазақстан тарихын оқу әдістемесі"
пәнінің құрамында ... ... ... ... және ... тыс
жұмыстар" деген тарау болуы тиіс. Онда ... орта ... ... түрлі тарихи үйірмелерден бастап, көбіне жоғары кластар
оқушыларымен ұйымдастырылатын ... мен ... ... ... ... алдын-ала жоспарлау, ұйымдастырып өткізу мәселелері ... ... ... ... ... ... оқушылар
оларға белсене, қызыға қатысады, демек олардың тарихи білімдері толыға
түседі, шығармашы-лықпен жұмыс ... ... ... ... тарихын оқытатын мұғалімге қойылатын талаптар" деген
тараудың мазмұны бұған дейін орталық баспалардан (Мәскеуден) шыққан тарихты
оқыту ... ... ... ... мұғалімдері туралы
айтылғаңдардан мүлде өзгеше ... ... ... ...... ... салтанат құратыңдығына сендіру болса, қазіргі тарихшы
мұғалімнің алдында ... ... ...... ... ... рухында тәрбиелеу, оқушыны жеке тұлға деп қарау, сол тұлғаның
заман талабына сай жан-жақты дамуына ... ... ... оны ... дамыту, оқушымен демократиялық принципке негізделген қатынастар
орнату.
Мұнда мұғалімнің ғылыми, кәсіби-әдіскерлік, ... ... ... ... ... сияқты қасиеттеріне қойылатын
талаптар да жан-жақты көрсетіледі.
15. Соңғы тарау-тақырып ... ... ... комплекс
деп аталады. Мұндай комплекс бұрын қазақ мектептеріндегі
оқу пәндерінің бірде-бірінен жасалған ... Бұл ... еңді ... ... ... бойынша келешекте осы пәннен жасалатын
оқу-әдістемелік ... ... ... ... ... ... пайдалану туралы әдістемелік
нұсқаулар; курстың кластар бойынша сабақ жоспарлары; оқу ... ... ... (8-11 кл); ... сөздік; дидактикалық
материалдар; көрнекі және техникалық құралдар. Тарих факультетінің қазіргі
студенттері мектепке ... осы ... ... ... ... ... ... да болашақ тарихшы мұғалімдер ол құралдармен
жұмыс істеудің ... ... ... пен ... ... жүріп-ақ үйренулері керек.
Жоғары және орта оқу орындарыңдағы ... ... ... ... әдістемелік жағынан да ойдағыдай оқытылуына тікелей байланысты. Ал бұл
маңызды істе жетекшілік орын тарих факультетін бітірушілерге тиеді.
Тарих пәнінің тәрбиелік маңызы. ... ... ... ... мол. Өйткені ол бүкіл адам баласының ғасырлар бойы ... ... Ал, ... ... курсына сол ... ... ... ... алынады. Әрине, мектептік тарих ... ... ... да ... ... ... ... жорықтары,
басқа елге шапқыншылық жасап, бейбіт халықты ... ... ... ... ... құнсыз оқиғалар білім ретінде ... ... ... үшін ... дайындаймыз. Тарих пәні небір тамаша ... ... ... жеке ... қайраткерлердің халық
үшін жасаған қызметін баяндайды, осылардың бәрін олардың жүрегіне, ... әсер ... ... ... ... азамат болып қалыптасуына
үлес қосады.
Қазақстан Республикасы тәуелсіз даму жолына енді ғана түсті. ... ... ... ... ... өркениетті елдер қатарына
қосылады. Мұны жүзеге ... ... ... жас ... ... Қазақстанға жан-жақты білімді, осы республикадағы барлық ... ... ... ... осы ел үшін, оның ... ... үшін бар ... мен ... ... жұмсайтын нағыз
отаншыл азаматтар керек.Осы міндетті орындауға мектептегі тарих пәні өте
зор үлес қосады. Кеңес елі ... ... ... ... ... ... ең ... бағыттары: марксизм-ленинизм идеясына берілгендік,
дүние жүзінде ... ... ... ... ... сендіру, социалистік идеологиядан басқа идеологиялардың бәрін
жек ... ... жек көру ... ... ... Тәрбиенің мұндай
бағыттарының мүлде теріс екендігін өмір тәжірбиесі көрсетті. Сондықтан да
біз ... ... ... ... міндеттерін анықтағанда
мұндай теріс бағыттырдан бас тартамыз. ... ... ... ғылыми көзқарасы қалыптастырылады, адамгершілікке, имандылыққа,
ізгілікке ... ... ... ... ... ... достығына тәрбиеленеді, еңбекке, қарт ұрпақтың еңбек ... ... ... ... ... ... түсінуге, оны
дұрыс бағалауға, бейбітшілікті сақтауға үлес ... ... ... ... ... ... эстетикалық, экологиялық,
экономикалық, т.б. тәрбие алады.
Тарихты оқыту процесінде оқушылардың қабілеттері мен ... ... Н.Ә. ... ... экономикалық, әлеуметтік және саяси
жанару жолында» атты ... ... де ... басталады...» - деп,
еліміздің көк байрағын жоғары көтеретін, тәуелсіз мемлекетіміздің тізгінін
өз қолдарына мықтап ұстайтын ... ... ... ... ... отыр.
Әрбір тәуелсіз, дамыған ел өз мемлекетінін, халқынын тарихын оқытып
үйретуге, алдымен оны ... ... ... мән ... ... ... ... азаматы өз елінің, мемлекетінің, сол мемлекетті мекендеп
отырған халықтардын, оның өзінде де алдымен сол елге аты ... ... ... ... Ал, ... жолын жаңа ғана бастаған
Қазақстанға жаңа қоғамды құрушы, ... өмір ... ... ... аса ... ... болып тұр. Ал еліміздің тарихын жаппай оқытып
үйрететін бірден-бір оқу орны - ... ... ... ... ... ... тамаша тарихи фактілерді, оқиғаларды, құбылыстарды, жеке ... ... үшін ... ... ерен ерлігін баяндайды, ал
осылардың бәрі жас ұрпақтың сөзіміне әсер ... ... ... ... ... үлес қосады. Тарих -ғылым, білім ретінде қоғамда
да, адам өмірінде де ... ... орын ... ... мүшелерін қажетті
дәрежеде тарихи біліммен қаруландырмай, оларда тарихи сананы қалыптастырмай
ешбір мемлекет тарихи дамудың жоғарғы сатысына жете ... ... ... ... ... міндеттердің
ойдағыдай шешілуі үшін оқушылардың тарих курсының ... ... ... ... зор. ... ... ... мұғалім мектеп
оқушыларына білім беру, оларды тәрбиелеу және дамыту ... ... ... ... шешеді. Оқушылар негізгі тарихи фактілерді
меңгеріп қана қоймай, сонымен қатар оларды ой ... ... ... ... яғни курстың идеялары мен ұғымдарын ... ... ... ... біліп алуы керек.
Білімнің терең меңгерілуі оқушылардың ойлауын дамытуды: фактілерді
талдай және ... ... ... мен ... салысты-рып,
саралай білуді, оларды ез бетімен бағалай білуді көздейді. Соған коса тарих
нұскаулары, косымшатарихи әдебиеттер мен карталар және ... ... ... ... ... ... мен ... игеруі, оқушы-лардың ауызша
және жазба тілін дамыту қарастырылады.
Тарихтың оқу пәні ретіндегі ерекшелігі сол, бұл пәннен ... ... ... сөздің релі орасан зор. Мұғалімнің әсерлі, кызғы-лықты
әңгімесі оқушының ... ... ... ойша көз ... ... ... айкын бейнелі түсінік қалыптасқанға ... ... ... ... тәрбиелеу міндетін шешу үшін аса ... ... ... әсер ... жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Материалдарды ауызша баяндау кезінде мұғалім пікір алысудың және ... ... ... түсіндірудің үлгісін көрсетіп береді.
Материалдарды ауызша ... ... ... ... ... әдістері колданылады:
- айқын эпизодтар келтірілетін суретті әңгіме (мысалы: сақтардың
тұрмысы туралы);
- оқушыларға ойша өте ерте ... көз ... ... ... ... сезіндіретін өткендегіге саяхат» түріндегіге әңгіме
(мысалы: ... - ... ... ескерткіштері жәніндегі әңгіме):
- тарихи окиғалар мен кұбылыстарды ... ... бұл ... ... тарихи адамныңтағдыры арқьшы көрсетіледі (мысалы, XVIII
ғасырдағы Кіші жүздің Ресейдің қол ... ... ... ... ... ... тарихи оқиғалар мен кұбылыстарды драмалы әңгіме ретінде айтып ... бұл ... ... ... ... ... ... немесе ойдан
шығарылған адамдардың қақтығысуы арқылы беріледі (мысалы, XVIII ғасырдағы
жоңғар шапқыншылығы кезіндегі ... ... ... ... ... ... ... мен тәртіптеп суреттеуді енгізу, бұл ба-
яндалып ... ... мен ... ... етеді және оларды
«жақындата» түседі (Моңғолдардың Отырарды жаулап алудағы ... ... ... ... ... ... - ... қиялдау мен сақтау қабілетіне
күшті әсер етеді. Оқушылар айтылғанды есте жақсы сақтап қалады, тіпті біраз
уақыт өткеннен ... ... де ... әңгімесіне енгізілген типтік
диалогтарды, өмірбаяндық мәліметтерді, қызықты детальдарды қайталап айтып
бере алады.
Орыстың атақты ... В. ... ... ... - ... - ... екен. Байқайсыз ба, өте терең айтылған сөз. Бала бір ғана
мұғалімнің айтылғанымен шектеліп, оқулықтарды ғана ... ... ... Аясы тар түсініктің ғана өрісінде ... ... ... кең жол ... - кітап. Кітап - ол жансыз мұғалім. Ол сені ... ... ... ... меңгерілуі оқушылардың ойлауын
дамытуды: ... ... және ... білуді, оқиғалар мен
кұбылыстарды салыстырып, саралай білуді, оларды өз ... ... ... ... қоса тарих нұсқаулары, қосымша ... ... ... және ... құралдармен өз бетімен жұмыс ... ... ... ... ... ... және жазба тілін дамыту қарастырылады.
Тарихтын оқу пәні ретіндегі ... сол, бұл ... ... ... ... сөздің рөлі орасан зор. Мұғалімнің әсерлі, қызғылықты
әңгімесі оқушының өткендегінің жарқын ... ойша көз ... ... ... ... ... түсінік қалыптасқанға дейінгі дәрежеде
нақтылай түсуіне, сондай-ақ, ... ... шешу үшін аса ... ... эмоциялық әсер етуді жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Материалдарды ауызша баяндау кезінде ... ... ... және ... өзара байланысын түсіндірудің үлгісін көрсетіп береді.
Материалдарды ауызша ... ... ... ... ... ... колданылады:
- айқын эпизодтар келтірілетін суретті әңгіме (мысалы: ... ... ... ойша өте ерте ... көз ... ... соған
«қатысушы ретінде сезіндіретін өткендегіге саяхат» түріндегіге әңгіме
(мысалы: тарихи - ... ... ... ... ... ... ... мен кұбылыстарды байланыстыру әдісі, бұл жағдайда
типтік фактілер тарихи адамның тағдыры арқьшы көрсетіледі ... ... Кіші ... Ресейдің қол астына кіруі жөніндегі доқументті
материалға кұрылған әңгіме);
- тарихи оқиғалар мен кұбылыстарды драмалы әңгіме ... ... ... бұл ... ... фактілер бірнеше тарихи адамдардын немесе ойдан
шығарылған адамдардың қақтығысуы ... ... ... XVIII ... ... ... казақ батырларынын ерлігін баяндау);
- әңгімеге қызықты детальдар мен тәптіптен суреттеуді енгізу, бұл ба-
яндалып отырған оқиғалар мен ... ... ... және оларды «жа-
қындата» түседі ... ... ... ... айлакерлігі мен
қатыгездігі женіндегі фактілер).
Бұл әдістердің тиімділігі - оқушының қиялдау мен сақтау ... әсер ... ... ... есте ... ... ... тіпті біраз
уақыт өткеннен кейінгі кезде де мұғалімнің әңгімесіне ... ... ... ... ... детальдарды қайталап айтып
бере алады.
Орыстың атақты педагогі В. ... ... ... - ... - ... ... Байқайсыз ба, өте терең айтылған сөз. Бала бір ... ... ... ... ғана ... тұтса, қайтып
қанағаттанады. Аясы тар түсініктің ғана өрісінде шектеліп ... ... кең жол ...... ... – ол ... ... Ол сені білім
нәрімен сусандырады.
Сондықтан да оқушы білімін үнемі жетілдіріп, тәуелсіз еліміздің ... ... ... және мәдени материалдар берілген кітаптар,
кітапшалар, энциклопедияларды, мерзімді ... ... ... ... ... өз ... ... бағыт-бағдар
бере білу керек. Ел тарихын оқытуда сыныптан тыс оқу, қосымша көркем тарихи
әдебиеттерді сабақта пайдалану - оқушылардың білімінің, ... ... әсер ... ... ... танымын, сезімін дамытуға
мүмкіндік береді. Ең бастысы, оқушыны еңбектене ... ... ... ... жебесі», «Көшпенділер», «Алмас
қылыш», ... ... ... туралы сыр», «Кенесары хан», «Қызылдар
қырғыны», «Нәубет», және тағы ... ... ... әдебиеттер оқушыларға
тарихи оқиғалар мен адамдық тұлға жөнінде жан-жақты ... бере ... ... ... ... ... әсер ... білім беру тәжірибесі педагогикалық ... ... ... ... ... ... Сол себептен педагогикалық үрдісті, процесті
технологияландыру мәселесі маңызды.
Өздік, танымдық жұмыс – оқушылар ... ... ... ... жүйесінің дамуына жол ашады.
Тарих сабағында тарихи материалдарды, көркем әдебиетті, деректі
құжаттарды, ... ... ... ... ... оқушылардың ақыл
ойын, адамгершілігін, эстетикалық, интеллектуалдық таным сезімін ... ... ... ... ... беру әдісінде оқушылардың өз бетімен танымдық кабілетін дамытуға
бағытталған тапсырмалар берілуі тиіс. Оқушылар әңгімелер, өлеңдер, өтірік
өлеңдер, ... ... ... ... ... келешектегі
болжау өмірнамалар жазып, сапарнамалар құрастырып, өз бетімен кітап оқып,
журнал-газет шығарады.
Әртүрлі ақпараттарды-кітап, оқулық, ... ... ... ... құралдар, деректер, құжаттар, тарихи өлеңдер, шежірелерді зерттеу
үшін бастыны ... ... алу, ... ... ... ... ... қабілетін дамыту мәселесін талдау ең алдымен
«қабілет» ұғымының мәнін терең ... ... ... ... тұлғаның белгілі бір әрекетті орындауға
жағдай жасайтын жеке ... дей келе олар ... ... ... ... қалыптасып, әрі қарай дамып отыратынын ... - ... ... бір ... ... ... ... адамның жеке қасиеті» - деп жазады Т.Тәжібаев. Ал «Шығармашылық»
ұғымы - жаңа ... ... ... дегенге келіп саяды. Демек, бұрын
тәжірбиеде болмаған жаңа нәрсе ... ... қол ... деген сөз. Ал
шығармашылық мәселесін терең зерттеген Я.Н.Пономарев оны ... ... ... Өйткені, әрбір жаңалык, әсіресе, интеллектуалдық тұрғыдағы
баланы жаңа техникалық сапаға ... ... ... өте күрделі
үрдіс және ол адамға ғана тән. Шығармашылық ... ... ... - ... оқу ... ең ... ... бірі.
Шығармашылық тұлға қалыптастырудың бір жолы ең ... ... ... ... ... жүзеге аспақ. Шығармашылық қабілет әр
баланың табиғатында болуы мүмкін. Оқушыны шығармашылыкқа ... ... ... көруге, оны бағалауға бағыттау - өте күрделі үрдіс.
Оқушының ... ... оның жеке ... ретінде қалыптастыру
үрдісінде пайда болады. Егер ... ... жас ... ... ... ... онда ... оның қалыптасуы екі талай. Жалпы
алғанда, оқушының шығармашылық қабілетін дамытуда түрлендірілген сабақтың
берері мол. ... ... ... ... ... ... іздестіру, зерттеу, ой таласын туғызумен қатар, сабақта өмірмен
ұштастыру, оқу материалдарының мазмұнын ... ... ... ... ... ... - оқыту үрдісінің ең негізгі
мақсаты.
Тарихи қайраткерлердің тарихи образы, егер ол ... және ... ... ... ... ... және ұзақ есте ... ғасырдағы Қазақ хандығының саяси жағдайы мен жоңғар ... ... ... ... баяндауда М. Жұмабаевтың «Батыр Баян»
поэмасынан ... ... ... ... ақын ... ... - Абылай хан, Баян батырды және бір топ батырларды ... ... ... ... өңшең ноян ығай - сығай,
Байжігіт, Тасболат пен би Толыбай.
Ту баста Абылайды хан көтерген
Қамқоры Қарауылдың шешен ... ... ... ... нардай,
Қарты қыран Қанжығалы қарт Бөгенбай - деп, Қанайдың ... ... оның ... ал ... ... ... үлкендігін, ал мінезін ашу үшін «қыран» деген теңеуді шебер қолданған.
Не болмаса, жауынгер жырау Қазтуғанның (XV ғ.) ... ... ... бір ... мың қой болған жер.
...Шырмауығы шеккен түйе таптырмас,
Балығы көлге жылқы жапсырмас - деген өлең жырларынан Қазтуған жыраудың
туған ... ... ... ... ... ... ... насихаттау, отансүйгіштік тәрбие беруде «Ел-елдің бәрі жақсы, өз
елің бәрінен жақсы» екенін, құлыны талдай, қыздары айдай ... ... ел ... ... ... білімдерін меңгертумен тығыз байланысты.
Бала тәрбиесі қай ... қай ... ... ... үздіксіз ізденуде
ізгі мұрат екені баршаға аян. Ұрпақ тәрбиесі келешек қоғам қамын ойлаумен
бала бойында үнемі ... ... ... ... ... ... асыл қасиеттерден бастау алатыны белгілі. ... ... ... ... жаралмайды. Өзі туған топырақпен, ана сүтімен
ұйыған ... ... ... ... мен азаматы ретінде қалыптастырған
қоғамы дарытар терең де, текті дүниетаным негізінде ғана бітеді. Республика
Президенті Н.Ә. Назарбаев ... ... - ... ... ... ... «Біздін тағы бір аса маңызды идеологиялық
міндетіміз - қазақстандық отансүйгіштікке ... - деп ... бірі ... алға тартуының сырын содан іздеген жөн. Қазақ
халқы «Отан» деген ... бала ... ерте ... сініруге тырысқан.
-Мұны еңалдымен туған жер, атамекен, ел, жұрт ... ... мен ... байланыстырған. Сондықтан да болар, соншама кең далада өмір сүрсе
де, ата-бабаларымыз үшін ... ... жер» ... - әрдайым қастерлі де
қасиетті ұғым. Бұл қасиеттер ұрпақ бойына оқумен, ... ... ... ... айтып еткеніміздей ұрпағын өз халқының патриоты
етіп тәрбиелеу - қай халықтың болса да ... ... ... бірі. Ал біздің халқымызда бұл талап әрдайым жоғары болған.
Халық батыры Бауыржан Момышұлы былай ... ... ... ... бай тарих, халқымыз батырлықты биік дәріптеп, азаматтық ... ... ... ... ... деген, ерлік деген ... ата ... ... қала ... Өткенін білмеген, тәлім-тәрбие,
ғибрат алмаған халықтың ұрпағы - тұл, келешегі тұрлаусыз. ... ... - ... халық». Қазақ халқын құрып кету қаупінен сақтап қаған, жерін
жауға бермей, ұлан ... ... ... ліне ... ... ету ... құлағы жастыққа тимей, елім деп еңіреп өткен хас батырлар қаншама
десеңізші! Бұлардың ерлігі кейінгі ұрпақка қашан да ... ... ... жыл ... ... 530 жылы Сақ ... ... өз кезінде
ешкімнен жеңілместей көріп асқақтаған парсы патшасы Кирді жеңіп, ... ... атты ... ... ... ... ... Сендердің патшаларың
сезінде тұрды! Ал, Парсы патшасы, сенің аңсағаның қан еді, енді ... деп, ... ... Кирдің басын алып, меске толтырылған қанға өз
қолымен батырған екен. Міне, бұл да осы ұлан ... ... ... өткен
қайсарлық. Бұл қасиеттер ұрпақ бойына ... ... ... ... ... ел ... ... құрмет, ерлік рухын, ата
салтын қалыптастыру, оны кеңінен таратуға, ... ... ... мен ... ... жаңданды руда тарих пәні мұғалімдерінің рөлі
ерекше.
Әр халықтың көне ... бері келе ... ... тән ... ... мұрасы бар, әрі тәрбиедегі байлығы өз алдына. Қай кезенде болма-сын
халқымыздан небір ... дана ... ұлы ... шық-қанына
оқушылардың көздерін жеткізе отырып, отаншыл, адамгершілігі жоғары, жан-
жақты дамыған Қазақстан азаматын тәрбиелеуде тарих пәні үлес ... ... ... ... ... ... ... Тарихын
сақтар мен ғұндардан, әдебиетін Тоныкөк, ... ... ... ... ... күй, терме, толғаулардан бастап
айтып, оқып, естіп келе жатқан баланың рухани ... ... ... ... ... жеті атасын, мектепте туған жер, ел тарихын оқып ер ... ... ... деген мақтаныш сезім орнайды. Себебі, балаға
арғы атан батыр, би, шешен болған деп ... ... өзі ... ... Н.Ә. ... «XXI ... ... халқының жұлдызы жан-ған
ғасыры болатынынша сенемін» - дейді. ... осы ... ... ... ... үлес қосайық.
Өз бетінше жұмысты балалар үлкендердің көмегінсіз, өздігінен орындауы
үшін берілетін тапсырманың мақсаты айқын, оқушыға түсінікті ... ... ... ... оның ауыр-жеңілдігіне, қанша ... баса ... ... ... Өз ... ... сабақтың кез
келген кезеңінде тапсыруға ... ... жаңа ... ... ... сабағында, сабақты бекіту кезеңдерінде, т. б.
Мұғалім оқушылардың өздігінен орындайтын жұмыс түрлерін, әр пәннің
ерекшелігін ... ... ... дайындалуы керек. Сонда ғана сабақ
жүйелі, өзіндік жұмыстар сапалы болады. Оқушылардың өздігінен жұмыс ... ... ... Ол өте ... ... қарапайым
сатыдан күрделі сатыға карай дамиды.
Білім беру ... жаңа ... ... ... ... міндеттері, білім мазм9ны, оған қойылатын дидактикалық ... ... және ... іске ... шаралары негізделген "Қазақстан
тарихынан тарихи білім беру тұжырымдамасы " ... ... ... беру саласында болып жатқан ... ... ... ісі, ... соңғы
жаңалықтар негізінде оқулықты оқыту үрдісінің негізгі өзегі, оқу пәнінің
моделі деп ... ... біз ... жеке ... ... ... елжанды азаматты төрбиелеуге, оның шығармашылық ... ... ... жеке түлғалық бағдарлы оқыту процесін
тиімді ұйымдастыруға бағытталған құрал ретінде ... ... ... ... ... сөйкес оқу ... ... ... ... мен ... ... минимумын дамытуы тиіс.
Тарих сабақтарында жаңа технологияларды пайдаланып ойлау ... ... ... ... Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде
қалыптасуы барысында орта ... ... ... ... ... ... маңызға ие. Білім беру жүйесі қоғаммен бірге дамып, онымен
бірге үнемі езгеріп отырады. Қай ... де ... ... ... - жас ... да ... дүниесін байытып, дамуын қамтамасыз ету.
Ел Президентінің Қазақстан халқына «Қазақстан - 2030» ... ... ... - ... ... ... одан әрі жетілдіру» -
деп көрсетсе, 1999 жылғы ... ... ... 8-бабында «Білім беру
жүйесінің басты міндеті - ұлттык және жалпы адамзаттық ... ... ... жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға
және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін ... ... ... «Қазақстан Республикасының 2015 - жылға дейінгі білім беруді
дамыту» ... орта ... ... мақсаты -жылдам өзгеріп
отыратын дүние жағдайларында алынған ... ... ... ... ... ... білуде, өзін-өзі іске асыруға, өзін-өзі дамытуға,
өз бетінше ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаны қалыптастыру - деп көрсетілген.
Жоғарыдағы қүжаттар негізінде қазіргі таңдағы еліміздегі білім беру
жүйесінің басты міңдеті - ... ... ... ... жету арқылы жас
ұрпақтың білім деңгейін ... ... ... жеке ... ... жасау, мектептен шыққан шәкіртті өмірге жан-жақты да-ярланған тұлға
етіп шығару.
Тарих - мектепте оқылатын негізгі қоғамдық пәндердің бірі. Жеке ... ... үшін ... пәнінің орны ерекше. Өйткені, бұл пән -
адам баласының, барлық халықтың басынан кешкен оқиғаларын, ... ... ... ... ... ... ... авторы мен жаны - халық,
Халықтың қимылының бәрі - тарих» ,– деп бекер
айтпаған.
Өткенді білу арқылы ... көз тіге ... - ... ... ... Оны есте ... оқушы санасына терең
сіңіру әрбір мүғалімнің өзіңдік шеберлігін қажет етеді. Сондықтан ... ... ... ... ... жетістіктерін пайдаланып
сабақтың сапасын, ғылымилығын арттырып, оқушының өзіндік ойлау қабілетін
дамытып, шығармашылыққа бағыттауы кажет. Тарих ... ... ... бағдарламаға сай қоғамның даму тарихы туралы жүйелі білім
бере ... ... көз ... ... өз ... жұмыс жасай
білуге, саралай, тұжырымдай білуге үйретіп, шығармашылыкка баулимын. Оларды
жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... ... еңбектерін басшылыққа аламыз.
Қазіргі кездегі жаңа технологиялардың бірі деңгейлеп оқыту. Оқушының
ойлау дағдысы бойынша 4 ... ... ... Өзіндік жұмыстарды қиналып орындайды. Ойлау дағдысы
қалыптаспаған. Бағдарлама ... ... ... Бұл ... ... ... тұлғаларды жаттап алады.
Алгоритмдік деңгей. Өзіндік жұмыстарды өз бетінше орындауға ты-рысады.
Мүғалімнің түсіндіргені бойынша ... бере ... ... ... ... дағдысы қалыптасқан.
Эвристикалық деңгей. Оқушы өзі ойланып, ізденіп, өзі қосымша әдебиетді
пайдаланып ... ... Бұл ... ... оқушының логикалық
ойлау қабілеті дамиды.
Шығармашылық деңгей. Жаңа тақырыпты ... ... ... ... ... ... көмегінсіз әрекет ете алады. Ойлау
дағдысы жоғары денгейде қалыптасқан. ... ... өз ... ... зерттеу, саралау жұмыстарын жүргізе алады.
Оқушының ойлау қабілетін дамыту үшін қазіргі оқытудың ... ... ... жеке ... ... ... ... оқушының кызығушылығын ояту,
танымдық-логикалық, шығармашылық қабілеттерін дамытуға болады.
2.3 Қазақстан тарихы ... ... ... ... ... ... ... тарихы сабағында көркем ... ... ... ... ... әдебиетті пайдаланудың мәні зор. Егер
шындықты мойындасақ, біздің тарихшыларымыз саясат сойылын соғып немесе ... ... ... жоқ. ... ... ... тарихи шығармаларды өз шығармаларына арқау ете ... ... ... ... ... ... ... бай
тарихының әр кезеңі көрініс тапқан әдеби ... ... Бұл ... ... Есенберлиннің, Мұхтар Мағауыиннің, Әбіш ... ... ... ... Қойшығара Салғариннің, Ақселеу
Сейдімбековтың белгілі шығармаларын атап өткен дұрыс.
Ал Қазақстан Президенті Н.Назарбаевтың «тарих толқынында» деген еңбегін
Қазақстан тарихын ... ... ... ... ... ... ... бұл
еңбек өткен тарихымызды жаңаша сипаттауды қалыптастыруымен құнды.
Тарихи тақырыптағы әдебиеттерде де ... ... ... ... т.б. ... дәл келе бермейтіндігін ескеріп, оқушыға өз ... ... ... ... ... мен қай ... тарихи
оқиғалардың мәніне қатыстылығы түсіндірілуі қажет. Сонда ғана оқушы ол
материалды жақсы ... ... ... ... ... ... жағымсыз
кейіпкерлер болатынын, шығарма алдына оосындай мақсат алдын ала ... ... ... Ал ... ... - тек жеңістер мен сәттіліктерді ғана
дәріптеу емес, шыңдықты ... ... ... ... ... ... екен деп, өз тарихымыздан сызып тастай алмаймыз.
Бұл жерде тарихи әдебиеттерді пайдаланғанда тарихи деректердің жүйесін
оқушылардың жас шамаларына қарай екшеген жөн. ... ... ... ... ... ... ... көзі ретінде пайдаланғанда ғана оқушылардың
ізденгіштігін арттырамыз. Пысықтау ретінде ... ... ... тарихының белгілі бір кезеңдерімен, формацияларымен теңестіре,
салыстыра білу, тарихи деректерді талдау, ... ... ... алу ... ... Қазіргі күллі қазақ тарихы қайта
өрлеу кезеңін бастан кешіріп отыр. Тарихи тақырыптарды өзек ... ... ... Алайда оның бәрін реттті, ретсіз пайдалана беру ... ... әрі ... ... ... бен ... тарихы
ерекше ыждағаттылықты талап етеді. Осы орайда нақты тарихи ... ... ... ... нысан етіп алып жазыла бастаған шығармалар ... Енді ... ... ... ... ... ... нақтырақ тоқталсақ:
1.Тарих сабағында көркем әдебиетті пайдалану бәрінен бұрын оқушының
тарихи фактіні ойына ұзақ сақтауына әсер ... ... ... қоғамдағы тап
тартысын нақты дерктермен дәлелдесе, көркем шығарма сол фактілерді бейнелі
кескінмен елестетеді. Әдебиет - сөзбен ... салу ... ... тарихи
деректі оқушының жай бір өтіп кеткен іс, оқиға, факті ретінде емес, адам
тағдыры, оның ... ... сан қилы ... ... ... ... мән ... тебірене қарауына ықпал туғызады. Мысалы, XIX ғасырдың
екінші ... ... ... ауыр ... ... ... ... күрестерін көрсетуде Ғ. ... ... ... ... ... жөн. ... Оралдан азып-тозып
Қарағандыға қашқан жұмысшылардың аянышты ... ... ... ауыр ... ... тұстары оқушының есінде тарихи
оқиғаны мәңгілік бейнелеп тұрады.
2.Тарих сабағында көркем әдебиетті пайдалану оқушыны еңбектене ... ... 1916 ... ... ... ... тарихи тұлға.
Оқушы тарих сабағында Амангелді батыр бейнесімен тарихшы пайымдауы арқылы
танысады. Ал енді батырды жазушы ... ақын ... ... ... ашып ... деген сұрақ бойынша оқушы ... ... ... ... ... ... ... романы, Омар Шипин,
Күдері Жолдыбаевтардың «Амангелді туралы жырларымен» танысып, оларды өзара
салыстырады, ... өз ... ... ... жасап шығарады,
ал бұл үлкен еңбекпен ғана келетін құбылыс.
3.Тарих ... ... ... ... әрі ... пайдаланылса,
оқушының тарихи мәселені түсіндірудегі ойын ... да ... ... ... ... ... жағдай туғызады. Оқушының сөздік қорын
дамытып, пікірін ... ойын ... ... ... Егер ... әлеуметтік оқиғаны суреткер көркем образбен керемет
жеткізсе, онда ... ... ... ... ... ... Тоғжан, Ербол, Әйгерім, ¥лжан т.б, «Қан мен тер» ... Рай т.б, ... ... ... мен ... т.б.) ... ... сезімталдылық пен саналылыққа, нәзіктік пен пәктікке,
адамгершілік пен ... ... пен ... адам жан ... ... ... тәрбиелейді, яғни эстетикалық, рухани, мәдени
тәрбие береді. 5. Үйлесімді әрі ... ... ... ... өз ... оның ... ... дәстүріне, Отанына деген
патриоттық сезімін оятады. Мысалы, XIX ғасырдың ... ... ... ... ... Исатай мен Махамбет басшылығымен
болған 1836-1847 жылғы ... ... ... ... ... және Ә.Әлімжановтың «Махамбеттің жебесі», Т.Әлімқұловтың «Қара ой»
атты шығармаларынан үзінді пайдалану оқушыға керемет әсер қалдырған ... Осы ... айта ... ... ... ... ... 2002ж. №1
санында жарық көрген Қамбар ... ... ... - ... ... көзі (1870-1918)» атты монографиясы туралы пікір де осы
ойымызды ... ... ... ұлттық тарихымызды жаңадан жазып жатқан
ғалымдардың еңбегі жарық ... ұзақ ... ... әрі оны ... ... әдістемесін жасағанша біршама уақыт ... ... ... ... ... ... материалдарды екшеп
алып, күнделікті тақырыппен ... ... ... ... ... ... оны ... игергенін пысықтау - олардың шығармашылық
ізденіске жол ашып, сабаққа ... ... ... Ал ... ... ... ... басты әдістемесі. Айталық, жазушы,
ізденуші Қойшығара Салғараұлының Қытай мұрағаттарынан ... ... ... ... ... ... материалдар
сериясы танымдық үлгіде болғанымен, оқушылардың ... ... ... Күлтегін туралы, Еуразия университетінде ашылған
мұражай жөніндегі баспасөз материалдары Қазақстан тарихын ... ... ... ... ... де баспасөз материалдарын пайдаланғанда аса
қырағы болу керек. Мәселе ел ... кең ... ... ... ... ... дерек орнына жиі пайдалатындығы. Ал тарих ғылымына ондай
өлшемдер жүрмейді. Сол себепті де Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... әсірелеуге жол бермеуге тырысу қажет.
Ол үшін баспасөз материалдарындағы ... ... ... құндылығын
айырып алуға оқушыларды үйрете білу аса ... Бұл ... ... ішінде «Егеменді Қазақстан» газетінде жариялаған «Қазақ
мемлекетінің тарихы» сериясымен берілген таихшылар ... ... ... ... профессор Жанұзақ Қасымбаев, академик Манаш Қозыбаевтың
мақалалары нақты тарихи ... ... 2002 ... ... ... тағы да ... әйгілі» деген айдар ашып, Қазақстан тарихына қатысты
тұлғалар туралы материалдар бере бастады. ... ... ... ... да ... басылымдар бар болса да, оқушылар өресін
ескермеуге тағы да ... Айта ... ... 1999 ... ... және
ұрпақ сабақтастығы жылы» болып ... ... ... де өлке ... ... тұлғалар туралы материалдар көптеп
жарияланды. Қорыта айтқанда, Қазақстан ... ... ... ... жағы мыналар:
1. Қазіргі өзгерістер заманында, ғаламдастыру жағдайында ақпараттар
ағыны күшейіп, жаңа қоғамдық құбылыстардың жаппай ентелеп жатқан ... ... ... ... мүмкіндік береді.
2. Тарихи оқиғаларды осы ... ... ... Баспасөз материалдары тәуелсіздік тынысымен үндес келіп, сабақтың
өз мақсатына жетуінде мұғалім еңбегін жеңілдете түседі.
4.Қазіргі ... ... жоқ ... ... ... ... емес, көз жазбай қадағалап, жүйелеп отырса, көптеген
пайдалы қосымша мағлұматтар береді. Ал ... тұсы - ... ... ... ... Осы ... ... ұстаз
міндеті -тарихи танымды әдеби әсірелеушіліктен айыра білу.
III. Мерзімді баспасөздегі деректерді тарихи фактілермен салыстыра алуы
тәрізді және т.б. талаптарды ... ... ... ... өз сабағында
жаңашыл әдіс-тәсілдерге сүйеніп, өз сабағын өткізсе, ... ... ... ... қалыпьтастыра алады. Сыныптан тыс сабақтарды оқушылармен
көбірек ... ... сол ... ... ... ... ... өтіп, мақсатына жетуі мұғалім мен оқушылардың сабақ
үстінде ... оқу ... ... Өзі ... ... барлық
оқушыға бағдарламағасай білім беру - әрбір мұғалімнің басты ... ... ... бұл ... ... асыру үшін өзінің алғашқы
сабағынан бастап соңғы сабағына дейін барлық ... оқу ... ... етуі ... Бұл оңай шаруа емес. Мұны орныдау үшін
мұғалім өз оқушыларының бойна кем ... мына үш ... ... ... ... ... ынтаны, оны меңгеру үстінде жалпы пәнге
деген ... пен ... және ... ... тәсілдерін,
яғни оқу қызметі тәсілдерін қалыптастыруы тиіс. Осы үшеуінің ... ... ... ... ... ... де ... білім болуы мүмкін
емес. Әрбір оқушы тарих ... ... ... үшін де, ... жеке
басы үшін де қажет екенін түсінісуі тиіс.
2. Көркем ... ... ... ... ... өзіндік
жұмысын ұйымдастыру.Тарих сабағына оқушылардың қызығушылығын, ынтасын
арттыруда, есте жақсы сақтауында, тарихи ... ... әрі ... ... ... ... хрестоматия, тарихи дастандар, естеліктер,
анықта-малықтар, фольклорлық, этнографиялық, мұрағаттық ... ... ... ... ... ... ... қосымша материалдардың әрқайсысы өзіндік ерекшеліктері мен ... ... ... ... сол ... ... ... болған уақыттың бер жағында өмір ... ... ... тарихи
шығармалар. Мұндай туындыларды пайдаланғанда ... ... ... ... ... ... ... қолдап отырғанын дұрыс анықтап
алған жөн. Көркем әдеби шығармаларында көпшілік жағдайда ... ... ... көз алдына тарихи оқиға, ұлы тұлғалар бейнесінін
әсерлі сипаттамасы елестейді. Мәселен, ... ... ... ... орта ғасырдағы жәрмеңкеге бара жатқан шаруа, не ... ... ... ... ... беру окушылардың тарихи кезең туралы нақты
және толық ұғымдарын қалыптастыруға ықпал етеді. Окушылар көркем ... сыни ... ... ... ондағы кандай окиға шындық,
ал қайсысы ойдан шығарылғанын талдап кәзі ... соң, өз ойын ... ... ... ... ... ... оған окулык
мәтінінен баска түрлі дерек көздері мен көркем ... ... ... ... ... септігін тигізеді. Мұғалім көркем әдебиеттен ең
айқын, әсерлі, түсінікті ... ... ... тарихи оқиғаға немесе
кайраткерге сипаттама береді. Көркем әдебиетті ... ... ... ... касиеттерін калыптастыруға
және ойлау кабілетін дамытуға көмектессді. Мұғалім коркем әдебиеттің
мазмұнымен ... ... ... ... одан ен ... тандап алып,
үзіндіні пайдаланып және жаңа материалмен ұштастыра білуі кажет. Мұғалімдер
тәжірибесінен байқағанымыздай, олар жаңа ... ... ... ... ... ... ... қысқа да нұсқа, әсерлі үзінді
пайдаланады. Көркем ... есте ... ... ... бейнелі
эпизодтар, айқын суреттемелер, эпитеттер, қысқаша суреттемелер, өткір де
даналы сөздер қолданған ... ... ... ... ... ... ... артады. Сонымен қатар оқушы-ларға өздігінше көркем
әдебиетті окып келіп, ... ең ... ... сол ... ... оны талдау, оқушылардың ой-өрісін дамытуға елеулі үлес косады.
Оқушыларға біркатар көркем туындылар әде-биетпәнінен белгілі ... ... ... ... ... мен ... қою ... түсіріп отырған да пайдалы.
Сабақта мұғалімге нақты көмек болу үшін ... ... ... көркем әдебиетті пайдалану туралы кесте толтырғаны дұрыс.
Мұғалім бір ғана емес ... ... ... де ... ... ... ... өзі дауыстап оқып берсе, қалғандарын оқушылармен
топ болып жұмыс ұйымдастырады. Әр топқа әр ... ... ... ... және ... материалдарын беріп, сол бойынша
талдау өткізіп, оқушылардын ... ... ... істеу біліктерінің
қалыптасуына себін тигізеді. Сонымен қатар мұражайларға, көрмелерге ... ... ... ... орындауға, әр түрлі жазбаша
жұмыстар дайындауға үйретеді. Мұнын өзі оқушы шардың ... ... ... ... пайдалы болмақ.
Тарихты оқытуда сөздік жұмысын жүйелі ұйымдастыру үшін анықтамалық,
сөздіктер пайдалану оқушылардың ойлауын және ... ... ... тигізеді. Тарихты оқу барысында оқушылар көптеген жаңа қайраткерге
сипаттама береді. ... ... ... ... ... терендетуге, адамгершілік қасиеттерін қалыптастыруға және ойлау
қабілетін дамытуға көмектессді. Мұғалім көркем ... ... ... болуымен катар одан ен маңыздыны тандап алып, үзіндіні пайдаланып
және жаңа ... ... ... ... Мұғалімдер тәжірибесінен
байқағанымыздай, олар жаңа материалды түсіндіру барысында тарихи ... ... ... ... да ... ... үзінді пайдаланады.
Көркем әдебеттен есте жақсы сақталатын әсерлі, бейнелі эпизодтар, айқын
суреттемелер, эпитеттер, ... ... ... де даналы сөздер
қолданған тиімді. Мұндай жағдайда мұғалім әңгімесі баи түседі, ... ... ... ... ... ... ... оқып келіп,
ондағы ең маңыздыны таңдап, сол үзіндіні сабакта пайдаланып, оны ... ... ... ... үлес ... Окушыларға бірқатар
көркем туындылар әде-биет пәнінен белгілі болғаңдықтан, пәнаралық байланыс
түріне проблема-лық сұрақтар мен тапсырмалар қою ... ... ... да пайдалы.
Сабақта мұғалімге нақты көмек болу үшін мысалы, Қазақстан тарихын
сөздер, ... мен ... ... ... сабакқа
дайындалғанда жаңа материал мазмұнында кездесетін термин сөздердің мазмұнын
қалай ашып көрсету ... оны ... ... ... ... ... алдын-ала ойластырады. Термин сөздердің
мазмұнын:
— жаңа сөздердің мазмұнын ашып көрсеткенде, сол ... ... ... ... ... ... ... құралдары, т.б.) арқылы ауыз-ша
түсіндіру;
— жаңа сөздердің мазмұнын оның шығу ... ... ... және сол
сөздердің құрамын талдау (мысалы, жаңа ... ... жаңа ... ... ... ... ... сөздердің көмегімен
түсіндіру, яғни синоним ретінде мағынасы бірдей сөздің мәні түсіндіріледі
(мысалы, раджа-арилердің сайланып қойылатын көсемі,т.б.);
— күрделі жаңа сөздермен ... ... ... сол ... ... жазып, оны белгілі бір образбен, ұғыммен байланыстырып, жан-жақты
түсіндірген тиімді.
Мұғалім жаңа сөздерді тақтаға жазады, ... не ... ... ... оны ... ... ... сыныптарда), дәптерлеріне
қатесіз жазып алады. Оқушылардың есіне үнемі салып, үй тапсырмасын пысықтау
барысында сөздік бойынша жұмыс жүргізіп, анық-тамадан тауып ... ... ... ... ... ... мен ... жасауды талап
етеді.
Тарих сабактарыңда қанатты сөздердің, ... ... орны ... ... кейде тарихи оқиғаны баяндағанда мұғалім
айқын, өткір сөздерді пайдаланып, белгілі бір ... ... ... ... ... санасында берік орнықтыруға мүмкіндік жасайды. Ол
үшін оқушыларға ... ... ... ... ... ... ... сөзі?
— «Атамекен жері үшін, қасиетті елі үшін, ... ... ... ... ... ... «Сүй елінді үйіндей, сүй үйінді еліндей»— деген сөзді айтқан ... ... ... пәнге деген қызығушылығын арттыру-да,
тарихи материалды олардың сезіміне әсер ететіндей, түсінікті оқып үйре-нуде
көркем ... ... ... ... ... ... ... этнографиялық, мұрағаттық материалдар, қанатты,
нақыл, даналар сөздерін, мұражайлар, көрмелердің ... ... ... ... ... ... арқылы тарихи сананы қалыптастырудың өзекті
мәселелері
Қоғамның жаңа сапаға, жаңа дәуірге, жаңа ХХІ ғасырға қадам басу сәтінде
тарихи білімнің рөлі арта ... Бұл ... ... ... ... ... ... құбылыс. Еліміздің Президенті Н.Ә.Назарбаев
қоғамымыздың өзін-өзі, мемлекеттік тәуелсіздігін құндылық ... ... ... ... аса зор мән ... ... ... 1998 жыл Елбасы
Жарлығымен Тарих жылы болып жарияланды. 2004 жылы мемлекеттік «Мәдени мұра»
бағдарламасы қабылданып биыл өзінің алғашқы ... ... ... ... ... өзі тікелей қадағалап отырды. Бұндай тәжірибе өзге
елдердің тәжірибесінен де байқалған. ... ... ... 14 жыл ел басқарған кезінде француз мектептерінде тарих ... ... ... ... ... ... Билік пен тарих ғылымының
өзара байланысы тақырыбында француз телевизиясына берген ... ... ... тәрбиешісі міндетін атқаруға тиіс, өйткені ол өткенді
біледі, сондай-ақ қазіргі кезеңді кімнен болса да ... ... ... ... ойды ... /1/
Бүгінгі Түрік Республикасының негізін қалаушы Мұстафа Кемал Ата-түрік
түрік халқының рухани жаңғыруын оның жаңа ... ... ... ... Оның ... ... «Туркия тарих
құрымы (1932)», «Туркия тіл құрымы (1933)» өмірге келген. Туркия мектептері
үшін ... ... жазу ісін өзі ... қадағалап отырған. Ал
өмірден озар алдында бар жиған-терген қаржысын «Туркия іс банкіне» (елдің
ең ірі ... ... одан ... ... өзі құруға мұрындық болған
орталықтардың қажетіне жұмсауды өсиет еткен. Бүгін ол ... ... ... 1/3 ... ... /2/
Қазақстанда жаңа мемлекет құру кезінде отандық және әлемдік тарихты
білім жүйесінде оқытуға қажет ... ... ... ... отан ... оқыту ісіне көп көңіл бөлініп отыр. Білім және ғылым
жүйелерінде ... ... ... ... ... мен ... етіп жүр. Ал мектептердегі тарих пәнінің оқытушылары қаншама. Міне,
осы тарихшы-мамандардың бүгінгі кезеңдегі ортақ мәселелері шаш-етектен ... ... ... ең ... ... тарихтану саласындағы
зерттеулерді және тарихты мектептерде, орта және жоғары оқу орындарында
оқытуды жаңа ... ... ... ... Тағы бір ... ... ... тарихи сала мен тарихи танымды қалыптастыру болып табылады.
Тарих қазіргі уақытта гуманитарлық және қоғамдық ғылымдардың арасында
терең сілкіністер мен ... ... ... ... сала. Бұл
қоғамда, оның ішкі рухани өмірінде болып жатқан ... ... ... ... ... ... замандарда қоғамның мәдени-
рухани құндылықтардың алмасуы ең алдымен тарихи танымдағы өзгерістер арқылы
жүрген. Мұндай өзгерістерден басқа гуманитарлық білім мен ... ... ... да шет қала алмайды. Арпалысты заманда халқымыздың
дүниетанымын қалыптастыру ісінде тарих ... өз ... ... ... ... ... ... жағдайын бір ғана сөзбен сипатау қиын.
Тарих ғылымы мен тарихшы мамандар идеологиялық қыспақтан, ... Ол рас. ... ол ... бес жыл ... ... ... ... бастады. Бұл аса маңызды фактор. Ақыл-ойдан шектеулік алынбай, ғылым
көсіліп шаба алмайды. Бірақ ... өзі ... ... бұл фактор
жетімсіз болып шықты. Зерттеуші ғалымдар енді ... ... ... Отан ... ... ... арналған іргелі зерттеулердің,
білім жүйесі мұқтаж болып отырған оқулықтардың жарық көруі ... оның ... осы ... ... іздеген жөн. Мәселен, батыс
елдерінде, Ресейде жақсы оқулық әзірлеу үшін тәжірибелі профессорларды 2-3
жылға шығармашылық жұмысқа ... ... ... бөлінеді. Ал біздің білім
жүйеміз енді ғана қалыптасу жолына шықты. Ол біздің ертеңгі ... ... ... болады. Білім жүйесін жоғары саладағы
оқулықтармен қамтамасыз ету ісін әлі де шеше ... ... ... 15 ... ... ... көзі, тарихи
сананың артуы десек қателеспейміз. Сананың артуы десек қателеспейміз. ... ... ... ... ... ... ... рухани жағы
және нақты іс-әрекеттерден туындайтын категория болып табылады.
Кең тарихи сана еліміздің мемлекеттік идеологиясының ... ... ... ... ... басты фактор болуы
қажет. Сол сияқты отандық тарихтан мол хабары, өз көзқарасы бар, ... мен ... ... ... кез-келген тарихи бұрмалаулар мен
арандатуларға берілмейтіндігі анық. Сондықтан, азаматтарда кең ... ... ... ... ... ... ... қажет деп ойлаймыз.
Бүгінгі таңда азаматтарда ... ... ... ... ... отыр деп ... Оған жаңа үрдістердің қалыптасуы
көпұлттылық, көпконфессиялық т.б. жатады. Азаматтарымызда кең тарихи сананы
қалыптастыруға мемлекет тарапынан ерекше ... ... тиіс және ол ... бөліктен құралатын кешенді бағыттан тұруы қажет.
Бірінші бағыт—Қазақстан тарихының әр түрлі ... оқу ... ... ... ... ... Бұл—аса маңызды стратегиялық
бағыт. Себебі, отандық тарихтан мол деректі азаматтарымыз жас ... ... оқу ... алады және олар тарихи сауатты, Өзіндік
ойлау жүйесі барлардың қатарын үнемі ... ... ... ... ... ... үшін қажетті шаралар үнемі іске
асырылып отыруы тиіс. Сапалы ... ... ... ... әлі де ... ... тапқан жоқ. Отандық тарих
ғылымында әлі ... ... ... ... ... және өркениеттік
түрлерінің аражігі ашылып, қай бағытты ұстау керектігі анықталмаған, бұл
бағыттарды ... ... ... мен ... әлі жоқ. Ал ... ... ... үшін нақтылық қажет.
Қазіргі кездегі тарихты үздіксіз тарихи білім жүйесі тұрғысынан алып
қарағанда, мектеп оқулықтарындағы кемшіліктерді де айту ... ... ... ... Отан ... жаңа буын оқулығы сол жастағы балаға сәйкес
пе, күрделі емес пе? деген сөзді естіп жүреміз. Мұны мектеп ... ... Ал ... ... ... ... ... мектеп екенін
ойласақ, ол еріксіз көңілді алаңдатады. ... ... ... тарихты
оқытудың тиімділігін арттыруда тарихшы емес мамандықтарға ... ... ... берілетін типтік оқу жоспарында біркелкі болуы керек.
Бұлай ... көп ... бар. ... ... ... тарихынан
арнаулы курстардың аясын кеңейту керек.
Екінші бағыт, отандық тарихты ... бар ... ... отырып, халық арасында кең насихаттау. Сол арқылы тарихи сананы,
көзқарасты қалыптастыру. Ол ... орыс ... ... ... тиіс.
Мұндай насихат бізде радио және телехабарлар арқылы да іске ... оның өзі ... ... ... бағыт—Қазақстан тарихының тереңдей зерттелуі. Бұл ... ... ... ... ... Тарихымыздың «ақтаңдақ беттері»
парақталып, терең зерттеулер өмірге келуде. Бұл мәселеде ҚР ... ... ... атындағы тарих және этнология институтының орны
ерекше екенін атап ... ... кең ... ... жаңа ... ... қалыптастыру кезек
күттірмейтін өзекті мәселелердің бірі. Оның азаматтарда кең ... ... ... ... күн ... ... ... болып қала
беруі тиіс.
Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алғалы бері біздің ... ... ... ... ерекше көңіл бөлінуде. Бұл маңызды
істің ... да, ... де ел ... ... ... ... ... маңызды орын беретінін былай қойғанда,
жасаған баяндамалары мен ... ... де ... ... ... отырады. Тарихты оқыту деген «Қазақстанның азаматы ғасырлар
тоғысында өзінің ... ... ... ой ... өткізіп, кеше кім
едім? Бүгін кімбіз? Ертең кім ... ... ... ... деген сөз.
Бұл-әрбір азамат тарих қойнауына ойша тереңдеу арқылы өзінің ... ... ... жердің лайықты мұрагері болуға ұмтылсын деген
сөз /3/-деп атап айтқан еді. ҚР ... Н.Ә ... ... ... ... ... ... оқытуды жақсартуға
бағытталған маңызды іс-шаралар жүзеге асырылды.
Мемлекет атынан қабылданған гуманитарлық білім ... ... ... ... ... ... ... бағыттар тарихты
оқытудың әдіснамалық мәселелерін дұрыс анықтауға нақты көмек болды.
Мектептегі Қазақстан тарихының ... ... ... ... ... маңызды-маңызды беделді еңбектер жарық көрді.
Олар: 1995 жылдан шыға ... ... ... Көне ... ... бес ... Алматы, «Атамұра»; Қаңтар, 1-9 томдар, ертеден қазірге
дейін, ... 1998; 6 ... ... ұлттық энциклопедиясы;
М.К.Қозыбаев. Казахстан на ... ... ... и поиски, 1-2 книги.
Алматы, 2000; Қойгелдиев М., Омарбеков Т. Тарих ... не ... ... ... 1993; ... ... Алаш һәм ... Алматы, 1995;
М.Жолдасбеков, т.б. «Елтұтқа», Астана 2002; М.Қозыбаев. Отан тарихы: ақиқат
пен аңыз. // Егемен Қазақстан. 14 сәуір, 2000. ... ... ... ... ... ... ету
бағытында айтарлықтай жұмыс атқарылды. Тұңғыш рет тарих пәнінің мемлекеттік
білім стандарты жасалды, жаңа оқу бағдарламалары мен жаңа буын ... ... ... өту ... ... ... ... оқу-
әдістемелік кешен (ОӘК) дайындалды. 8-11 сыныптар үшін байқау оқулықтары
мен ОӘК жарық көрді.
Қазақстан Республикасының қоғамдық-саяси, әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... өзгерістер, тарих пәнін оқытуды
жақсартуға бағытталған жоғарыда ... ... ... ... ... сапасын әлде қайда жақсартуды, оқушы-жастарды қазіргі қоғам талап
етіп отырған ... ... ... ... ... орай біз ... кезеңде мектепте Қазақстан тарихын оқытудың
бірқатар ... ... ... мұғалімдердің назарын аударамыз.
Енді Қазақстан тарихын оқытудың өзекті мәселелеріне келейік. ... ... ... ... ... тақырыптың, сабақтың мақсаты мен міндеттерін анықтау.
Курстың тәрбиелік ... ... ... сабақтарының дамытушылық міндеттерін жүзеге асыру.
Оқытудың ұйымдастыру формаларын таңдау.
Оқыту әдіс-тәсілдерін іріктеу.
Жаңа педагогикалық технологияларды пайдалану туралы.
Оқушыларды жаңа ... ... ... пән, ... байланыстарды жүзеге асыру.
Қазақстан тарихынан сабақ беретін жақсы мұғалімнің ... ... ... толығырақ қарастырайық:
А) курстың оқытудың әдіснамалық мәселелері. Егер тарих пәні әдіснамалық
тұрғыда, яғни оның аса маңызды мәселелері дұрыс, ... ... ... ... сапасын жақсарту қиын.
Қазақстанда тарихтағы бұрмалаушылықтарды жою, ақтаңдақтардың орнын
шындық фактілермен толықтыру жөнінде ... ... ... ... әлі де ... ... күтіп тұрған ғылыми мәселелер баршылық.
Тарихшы мұғалімдер оларды шындық тұрғыда оқыту үшін біз ... ... ... ... ... алып ... дұрыс.
Осы курстың ХХ ғасырға дейінгі және онан кейінгі тарихи кезеңдеріне
қатысты бірқатар мәселелер, атап ... ... ... ... пайда болуы, Қазақ халқының құрылуы, Орталық Азия мен Қазақстан
жеріндегі көшпелілер өркениеті, Қазақ мемлекетінің тарихы, ... ... қол ... ... ... ... үш ... Қазақстандағы ұлт саясаты, демографиялық жағдай, ... ... ... ... Бұл мәселелерді мектепте шындық тұрғыда оқыту
үшін олар ... ... ... зерттеулердің нәтижелерін үнемі ескеріп
отыру керек. Мұның қажеттігін мыналармен негіздеуге болады. Көп уақыт ... ... ... ... 18ғ. 70-80 ... ... ... Ал шынында да, ол 16ғ-ң 90-90 жж-нан Ермактың Сібір хандығының
жеріне шабуыл жасауынан ... ... ... Қасымұлы бастаған ұлт-
азаттық қозғалыс 1837 жылы ғана басталған жоқ, ол қозғалыс Кенесарының
ағалары ... мен ... 20-30 жж ... ... ... ... алып, одан әрі өрістеді... 1959 ж. Теміртау
қаласындағы ... ... жж ... наразылықтар, 1979 жылғы
Ақмоладағы ереуіл, 1986 жылғы Алматыдағы Желтоқсан оқиғалары, 1989 ... ... ... ... бас ... бәрі ұлт ... қарсы болған қозғалыстың түрлері. Бұлар тарих оқулықтарында
әзірге түгел көрсетілмеген.
Ә) Курстың тәрбиелік ... ... ... Бұл мәселеге ерекше
назар аудару қажет болып отыр. Оның екі ... бар: ... ... ... ... ... міндеттері сыңаржақ анықталды.
Оның ... ... ... ... идеясына берілгендік,
дүниежүзінде капитализмнің құрып, коммунистік қоғамның салтанат ... ... ... ... ... жек көру рухында
тәрбиелеу ... ... ... ... ... өмір тәжірибесі
көрсетті. Мұның өзі тарих сабақтарындағы ... ... ... ... етіп ... екіншіден: соңғы 10-15 жылда тарих сабақтарының
тәрбиелік мндеттеріне, оларды жүзеге асыруға ойдағыдай көңіл ... Ал, ... ... ... ... ... көзқарасын
қалыптастыруға, адамгершілікке, отаншылдыққа, қаһармандыққа, ұлтжандыққа,
барлық ... ... ... достық қатынас орнатуға,
еңбексүйгіштікке, діннің ... ... ... ... ... ... экологиялық, экономикалық тәрбие беруге толық мүмкіндік бар.
Оқушыларға сабақ ... ... ... ... ... ... тарихты оқыту әдіс-тәсілдері пайдаланылады. Әңгіме сол әдістерді
қолдану ... және ... ... ... тебірене айтқан әңгімесі; тарихи романнан оқыған бір-екі
минуттік ... ... ... түскен кино, оқу фильмдерінің фрагменттері;
ғимараттарға берілген әсерлі ... ... ... ... мен ... ... ... туралы келтірілген
баспасөз материалдарын талдап, олардан оқушылардың өздеріне қорытында
жасату; жеке ... ... ... ... ... ... ... партиясы көсемдерінің) портреттерін іліп
қойып, адамгершілік қасиеттері мен қайраткерлік ... ... т.б. ... ... оқушылардың ішкі жан-дүниесі әсер ... ... ... ... ... ... мақсатқа қолданылған
әдістің нәтижесі оқушының жүрегіне, санасына, ... ... әсер ... көрінеді. Сабақтың тәрбиелік міндетін жүзеге асырудың күрделілігін
ескере отырып, осы тақырыпта арнайы мақалалар жарияланады. /4/
Б) жаңа педагогикалық ... ... ... ... 2015 ... ... білімді дамыту
тұжырымдамасында «Орта білім берудің мақсаты—терең білім, кәсіби ... ... ... білуге, өзін-өзі іске асыруға, өзін-өзі дамыту
және өз бетінше дұрыс адамгершілік тұрғысынан шешім ... ... ... ... деп ... ... ... білім беру сапасы бойынша басты назар адамның алған
білімін қолдануына қажетті және үздіксіз оқуға мүмкіндік ... ... ... қамтитын сапалы білім беру жүйесін құруға ... ... ... ... ... беру жүйесіне көптеген
жаңалықтар енгізуде. Тарих пәнін оқушыларға ... ... ... ... ... ... ... білім қосуға тиіс және оқытудың жаңа
технологияларын меңгеруі қажет. Педагог-ғалымдар қазіргі кезде ... ... беру ... ... әр ... ашып ... ... «Технология—бұл қандай да болсын істегі, шеберліктегі,
өнердегі амалдардың жиынтығы» делінген. /6/
Б.Лехачев педагогикалық технология оқу үрдісінде ... бір ... ... ... ... В.И.Беспалько «Оқу үрдісін жүзеге
асырудың мазмұндық техникасы» ... ... ... ... ... бір ... қол жеткізу жолында
қолданылатын барлық қисынды ілім, амалдар мен ... ... ... және ... ... ... деп жазады.
Педагогикалық әдебиеттерде білім берудің, соның ішінде тарихи білім
берудің төмендегідей технологиялары ... ... ... оқыту;
Екінші, модульдік дамыту; Үшінші, ірі-блоктық оқыту; келесі, перспективалық
оқыту; Бесінші, оқу матриалдарын сызбалық және ... ... ... ... алтыншы, жекелеген оқыту; Жетінші, сынып ішінде
салалап оқыту технологиясы т.б.
Оқушы-білімгерлердің ... ... мен ... ... педагогтардың психологтардың көптеген еңбектері
арналған. ... ... ... ... Сократ оқыту үлгісінде
оқушылардың іздемпаздығын арнайы басқарып отырудың керектігі туралы айтқан
болатын. ... бұл ... ... ... т.б.
еңбектерінде дамытылды. Сондай-ақ, М.Скаткиннің, И.Есимовтың, ... ... ... бұл ... ... ... Қазіргі кезде осы заманғы білім ... ... ... ... оқыту технологиясы қоланылып жүргендігі мәлім.
Біздің әріптестеріміз—тарихшы ұстаздар өз шәкірттеріне мемлекеттік
білім стандартарында, оқу ... ... ... ... тәрбие беремін, өмірде қажет болатын біліктер мен ... ... ... ... ... ... технологияларды кеңінен ендіруге белсене кірісу керек. Әрине,
оған белгілі дайындық қажеттігі түсінікті.
Сонымен, тарих ғылымындағы және оны ... ... ... мен оны шешудің жолдары ... ... ... ... ... оны ... жолдарын көрсету болса, мемлекет оны
жүзеге асыруға ... ... тиіс деп ... ... толық қалыптасқан адам ғана өмірдегі, қоғамдағы өз орнын
дұрыс анықтай алады. Тарих сабақтары оқушылардың ... ... ... ... кешіріп, саралауына, кейінгі ұрпаққа үлгі боларлық
қасиеттердің барлығын пайдалана ... ... ... ... жан ... ... жасаған материалдық және рухани игіліктерді мирас етіп, оларды
еселеп бере алатындай етіп тәрбиелеу - салауатты ... ... ... тілегі. Қазақ халқының тарихында бірегей рухани тәжірибе, аса ... және ... яки, ... ... жан ... мен ... ой-қабілетінің күш-қуаты бар. Халық ... ... ... ... деген шексіз сүйіспеншілік. Шәкірттің
жалпы даму процесі,адамзаттың серпінді қозғалысының зандылықтары ғана емес,
сонымен бірге тарихи қайраткерлердің жеке ... ... ... тұлғасын,
тарихи фактілерді ақыл-ойымен қабылдаса, өзін ... ... ... ... зерде - өз халқының өткеніне деген құрметі,
сүйіспеншілік қөзқарасының ... - ... ... ... бір деңгейде тұратын, тіпті мазмұны
жағынан одан әлдеқайда биік бағалануға тиісті ең қасиетті, ең ұлы анамыз.
Белгілі ақын және ... ... М. ... айтуынша қазақстандық
патриотизмнің бастауында қазақ халқының еркіндік пен ... ... ... болған үш ірі тарихи оқиға тұр:
Отырар шайқасы. Шыңғыс хан әскеріне қарсы алты ай ... ... ... ... ... ... танытты.
Еркіндік пен ұлттық мемлекетілікті сақтап қалу үшін болған бір жарым
ғасырға созылған жоңғар басқыншыларына қарсы ... ... ... ... ... ... ... алғашқы бас
көтеру қазақ жерінде болып, әлемге өлмеген ұлттық рухты паш ... ... өте бай. Сол ... орын ... ... ... ... қайраткерлер, қиын-қыстау кезіндегі халықтың ерлігі қазіргі
жастарда отансүйгіштік ... ... ... ... тиіс. Өз
елінің тарихы үшін, ата-бабаларының жасаған ерліктері үшін үлкен мақтаныш
сезімін тәрбиелеу арқылы ... ... ... ... білу. Өзінің
тіліне, дініне, тарихына, діліне деген сүйіспеншілікті қалыптастыру. Тіл,
діл, дін - тұтас ... Осы ... ұғым ... өлшем. Осының бірінен
ажырағанда ұлт ұлт болып қалыптасудан қалады.
Жастар өз ... ... ... ... өз ... ... қалыптастырады:
• көрнекті қайраткерлердің, қарапайым халық өкілдерінң тарихтағы
орнын бағалау;
... ... ... әдет ... ... ... назар аудару;
• ұлттық мәдени-тарихи құндылықтарымызды бойына сіңіру.
Бүгінгі күні төл ... ... ... ...... ... тарихымен таныстыру, дүниежүзілік мәдениеттің басты-басты
жетістіктерімен сусындату, өткен ... сын ... ... ... ... шығармашылықпен ойлана отырып, ... ... ... ... ... декертермен өздігінше жұмыс істеп, өз
білімін үнемі ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық сана-сезім. Деген туған-
туысыңның, ағайыңныңның жағдайын емес, ұлтыңның ... ... ... сөз. Ең
алдымен жастарда ұлтжандылықты тәрбиелеу керек. Жас отансүйгіш-қазақстандық
- ол ұлтжанды азамат болуы тиіс. Олар ең ... ... ... ұлтым аман
болса екен деп ойлайтындар.
Қазақ халқының өткені мен бүгінін таразыға сала ... ... туын ... еткен асқақ, жандары таза жас ұрпақты тәрбиелеу мен
қасиетті ... ... ... ар, ... ождан сөздерін ұлт,
атамекен, халық сияқты киелі түсініктермен ... ... ... ... ... ұстаздың міндеті.
Неліктен қазақстандық патриотизмді қалыптастыру мәселесі Қазақстан
Республикасының білім беру ... ең ... ... бірі ... ... беру мекемелері қазіргі заман ... сай, ... ... ... ... қана қоймай, рухани-адамгершілігі жоғары
мамандарды дайындау қажет. Оқу орындарының түлектері біздің қоғамда тек
қана білікті ... ғана ... ...... ретінде де қажет. Бүгінгі
күні мемлекеттік білім беру бағдарламасында тәрбие ... ... - ... ... ... ... және ... азаматтық
құндылықтар идеяларының негізінде тәрбиеленушінің жеке тұлға ... ... ... деп атап көрсетілген. Білім беру мен тәрбиенің
негізгі міндеті - өз ... ... ... ... ... осыған
сәйкес «қазақстандық патриотизм мен азаматтылық» жас ұрпақтың тәрбиелік
деңгейін бағалаудағы көрсеткіш болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... бейбітшілікті нығайтудың маңызы зор. Осыған байланысты жас
ұрпақты отансүйгіштікке, ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Қазақ халқы қазіргі жағдайда өзінің тәуелсіз мемлекетінде өмір сүре
отырып, ұлттық қасиетінің ...... ... ... ... ... Қазақстан халқы үшін отансүйгіштік сезімнің рухани саладағы
тату-тәттІ тірлік, ... ... ғана ... ... әлемдік
өркениетті елдер көшіне ... ... ... негізін
нығайтуға да тікелей ықпалы бар. Отансүйгіштік рух – ... ... ... ... ... ... бірден-бір күш.
Елдің тәуелсіздігі көп нәрсеге ой салдырады. Мұнда тарихи сананы ояту,
жоғалғанын өзіне қайтару, өрлеу дәуіріне жол ашу ... ... ... ... ... ... ұғым тек қана ... салатын дерексіз
ұғым емес, ол ең алдымен нақты, өз ұлтына, сонда тұрып ... ... адал ... ете ... ... ... әлеуметтік мәдениетті
түсініп, білетін соның нұсқаларын өз халқының қажетіне жарата ... ... ... ... адам ... ... патриоттық
рұхтағы  белсенді адамдарды тәрбиелеу үшін керек.
Тәрбиенің негізі, оның мақсаты, міндеті, ... ... ... ... заңдылықтары, принциптері, құралдары бар. Сол сияқты
қазақстандық патриотизмнің мақсат, міндеті, түрі, ... бар. ... ... осы ... ... ол жәй сөз ... ... Өзін-өзі білмеген адам өзінің кім екенін түсінбейді.
Қазақстандық патриотизмнің негізі-ежелгі ұлттық салт-дәстүр, әдет-
ғұрып, ... ... ... ... кеңестік ортақ дәуір, Ұлы ... ... ұлт ... ... ... ... ... болып табылады.
Тарих тұңғиығынан Қазақстанның мәдени қазыналарын тауып, ... ол ... ... ... ... ... саласындағы
білімін дамытуға ұсынған еліміздің ғұлама ғалымдарының қажырлы еңбектері –
жастардың патриоттық тәрбиесінің  асыл арналары.
Қазіргі ... ... ... ... ... білім мазмұнын
игеруге және оны өзінің жеке білімдік ... ... ... ... ... мүмкіндіктерді қолдану болып саналады. Ал
тарихты оқыту - ... ... және ... ... ... басын біріктіретін өте күрделі процесс. Ол оқыту мақсаты –
оның мазмұны – білім беру және оны ... ... ...... ...... нәтежиесі деген тізбекті құрайды. Оқыту ... оның ішкі ... жою ... іске асады. Ол қайшылықтар
жоспарластырылған және қолданылған оқыту құралдары мен ... ... ... ... мен оқушының оқу процесі күрделі және көп ... ... Оның ... оқушы әрекетінің сипатымен айқындалады.
Мұғалім өз ... ... ... білгенімен оқушылардың қызығушылығын
оятып, шығармашылық әрекетін ұйымдастыра алмаса, айтарлықтай табысқа жете
алмайды
Сондықтан ... ... ... ... одан әрі ... сәйкес мынадай міндеттерді атауға болады:
- ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарды құрметтейтін, ... және ... ... ... ... қажеттілігін сезіне
білетін отансүйгіш азамат тәрбиелеу;
- оқушыларды қоғам мен адамзаттың ... ... ... ... ... ... ... тәлім-тәрбиесін
ұғынуғабейімдеу;
- қазіргі қоғамға ... және ... ... ... ... ұлттық және әлемдік мәдениетке кіріктіруге бейімдеу;
- әр түрлі көзқарастар жүйесін есепке ала отырып, оқушылардың ... ... ... ... құқын қорғауын қамтамасыз ету, гуманистік және
демократиялық құндылықтарға бағыттау;
- ... ... мен ... ... ... ... ... өз позициясы тұрғысынан сын көзімен бағалап, талдай алу
дағдысын қалыптастыру. ... ... ... ... ... ... барысында өзгеріп отырады. Әдістеме отандық және ... ... ... ... мен ... ... теориялық жинақтау
мен анықтамалар қалыптастыруға көмектеседі.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Бартольд В.В. ... ... Ж. ... Білге танушы «Егемен Қазақстан» 2002, 28
сәуір.
3. Ертедегі қазақ әдебиеті, Хрестоматия, Күлтегін. (кіші жазу) ... 29 ... ... Е. Көне түркі жазба ескерткіштеріндегі қосымшалар. Алматы,
1976. 10б.
5. Келімбетов Н. Ежелгі дәуір ... ... Ана тілі ... ... М. Асыл арналар. Алматы, Жазушы 1990.
7. Таймагамбетов Ж.К. Палеолит Казахстана (основные ... ... д-ра ист. наук в ... ... доклада: 07.00.06. – Новосибирск,
1993. – 53 с.
8. Таймағамбетов Ж.Қ., Байгунаков Д.С. ... тас ... ... мен ... ...... ... университеті, 2008. –
266 б.
9. Зайберт В.Ф. Ботайская культура. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009. – ... ... А.Х., ... К.А., ... М.К., ... А.М. ... Центрального Казахстана. – Алма-Ата: ... ... ССР, 1966. – 435 ... ... А.Х. Сочинения. В 14 томах. Том 1. Бегазы-дандыбаевская
культура Центрального Казахстана / ... Д.А. ... ... ... Атамұра, 1998. – 400 с.
12. Кадырбаев М.К., Курманкулов Ж. ... ... ... и
металлургов Сары-Арки (по материалам Северной Бетпак-Далы). – Алма-
Ата: Гылым, 1992. – 247 с.
13. ... А.З., ... В.В. ... ... ... ... ... – Алматы, 2008. – 126 б.
14. Акишев К.А., Кушаев Г.А. Древняя культура саков и усуней долины реки
Или. – ... ... АН ... 1963. – 300 ... ... З.С., Толеубаев А.Т., Джумабекова Г.С. Сокровища степных
вождей. – ... ОФ ... 2004. – 176 ... ... М.К. Степное Приишимье в эпоху раннего железа. – Алматы:
Ракурс, 1994. – 170 ... ... А. ... ... ... кочевников Жетысу. ІІ в.
до н.э. – V ...... 2007. – 216 ... Самашев З. Наскальные ... ... как ... автореф. ... д-ра ист. наук: 07.00.06. – Алматы, 2010. – 47
с.
19. Есмагамбетов К.Л. Зарубежная ... ... ... ... ... до начала 90-х годов ХХ в.): автореф. ... д-ра ист.
наук: 07.00.02; 07.00.09. – ... 2000. – 48 ... Зуев Ю.А. ... тюрки: очерки истории и идеологии. – ... ... 2002. – 338 ... ... ... в ... и византийских источниках: сборник
материалов / составление и редакция Александра Николаевича ... ... ... 2005. – 1304 ... ... казахской государственности (древность и средневековье):
монографическое исследование. – Алматы: ... 2007. – 416 ... ... К.М., ... Ж.К. ... Казахстана: Учебное
пособие для студентов высших учебных заведений. – ... ... 2006. – 356 ... Сұңғатай С., Еженханұлы Б. Тарихи-мәдени жәдігерлер. – Алматы: Дайк-
Пресс, 2005. – 80 б. (Қазақстан тарихы туралы қытай ... ... ... Е.А. ... ... ... естественнонаучных
методов в историческом исследовании: история и синергетика: автореф.
... д-ра ист. наук: 07.00.09. – Караганда, 2009. – 47 ... ... С.А. ... как историографический ... ... ... ... ист. ... ...... 2008.
– 34 с.
27. Абусеитова М.Х. Казахстанское востоковедение: проблемы и перспективы
// SHYGYS. – 2004. – №1. – С. 4-10.
28. Несипбаева Ж.Ж. ... ... 60-80-х гг. ХХ в. о ... ... и «исторический факт»: автореф. ... канд. ист.
наук: 07.00.09. – Алматы, 2005. – 35 с.
29. Төлебаев Т.Ә. ... ... ... жүзі ... орны:
зерттелу дәрежесі мен проблемалары // ҚазҰУ Хабаршысы. Тар. ... 2007. – № 2. – 3-5 ... ... Қ.М. ... мұра» бағдарламасының теориялық-методологиялық
проблемалары мен деректанулық негіздері // «Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ
ғалымдарының «Мәдени мұра» бағдарламасын іске асыруға ... ... және даму ... атты ... ... материалдары. – Алматы: Қазақ университеті, 2009. – 10-13
бб.
31. Алдамжаров З.А. Тарих: пайымдау мен тағылым. – ... ... 2002. ... б.
32. Алпысбес М. Қазақ шежірелері – тарихи дерек ретінде: ): тарих ғыл.
док. … автореф.: 07.00.09. – ... 2007. – 57 б.; ... ... образование и наука в Казахстане (1920-1970 гг.): ... ... ... – Алматы, 2010. – 162 с.
33. Назарбаев Н.Ә. Қазақтың ... ...... ... ... // ... тарихы. – 1998. – № 3. – 9 б.
34. Қозыбаев М. Өркениет және ұлт. – ... 2001. – 369 ... ... М. Мұғалімдерге. Шығармалары. – Алматы: Жазушы, 1991.
36. Көшербаев Қ.Е., Ахметов Ә.Қ., ... А.Е., ... ... Республикасында жоғары білімді дамыту стратегиясы. –
Алматы: Білім, 1998. – 104-105 ... ... В.В. ... 12 ... по истории тюрецких народов Средней
Азии. – Алматы: Жалын, 1998 . – 192 ... Әлім А. ... ... ... ... // ... Заман. –
2005. – 4 қараша.
Аманжолова К. Қазақ ССР тарихын оқытуда көркем әдебиетті пайдалану. ... ... 1989. – 82 б.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кеңес елі мектептеріндегі тарих пәнінің оқытылуы және ондағы ұлт республикалары тарихының орны28 бет
Қазақстан тарихының орта мектепте пән ретінде оқытылуы: теориялық және методикалық негіздер (1958ж. - қазіргі кезеңге дейін)87 бет
Xx ғасыр лингвистикасындағы бағыттар мен мектептер15 бет
«бастауыш сынып оқушыларына экологиялық тәрбие беру»29 бет
Англияның үндістандағы отарлық саясаты45 бет
Б. адамбаев - фольклортанушы4 бет
Болашақ мамандардың ақпараттық мәдениетін қалыптастырудың алғышарттары мен ғылыми - педагогикалық негіздері14 бет
Бөкей ордасындағы білім беру ісі жайында3 бет
Мектеп оқушыларына қазақ тілі сабағындағы ұлттық ойындарды тиімді қолданудың әдіс-тәсілдері33 бет
Мұрат Мөңкеұлы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь