Қаныққан көмірсутектер

Анықтамалар, белгілеулер және қысқартулар

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3

Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
7
Қаныққан көмірсутектердің дегидрленуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
Қаныққан көмірсутектердің дегидрлену механизмі ... ... ... ... ... ... ... ..
23
ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 41
Тәжірибе жүргізу жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 41
Газ және сұйық заттарды хроматографиялық әдіспен анықтау ... ... ... 41
Көп компонентті оксидті катализатор дайындау әдістемесі ... ... ... ... 41
Рентгенофазалық анализ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 41
ИҚ спектроскопиялық зерттеу әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
42
ҚАНЫҚҚАН КӨМІРСУТЕКТЕРДІҢ ДЕГИДРЛЕНУІ ... ... ... ... ... ... 44
Қаныққан көмірсутектердің дегидрленуі процесінде түзілетін өнімдердің шығымына тасымалдағышты өңдеудің әсері ... ... ... ... ... .
44
Қаныққан көмірсутектердің дегидрленуі процесінде түзілетін өнімдердің шығымына температураның әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

47
ҚАНЫҚҚАН КӨМІРСУТЕКТЕРДІҢ ДЕГИДРЛЕНУІ ПРОЦЕСІНДЕ ҚОЛДАНЫЛҒАН КӨП КОМПОНЕНТТІ ОКСИДТІ КАТАЛИЗАТОРЛАРДЫ ФИЗИКА.ХИМИЯЛЫҚ ӘДІСПЕН АНЫҚТАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...


49
Рентгенофазалық анализ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 49
ИҚ спектроскопиялық зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
49
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
55
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56
КІРІСПЕ


Мәселенің қазіргі кездегі жағдайы. Қазіргі кезде бензин мен мұнай фракциясын (этан, пропан, н-бутан, изобутан) қаныққан көмірсутектерді термикалық тотықтырып дегидрлеу арқылы этилен алынады. Қазіргі уақытта эитлен өндіретін зауыттардың жартысынан көбі этан-пропанды шикізат негізінде, қалғандары нафта мен газойль негізінде жұмыс істейді.
Өнеркәсіп ағындағы С3Н6 және С3Н8 арақатынасымен ерекшеленетін пропиленнің үш маркасын шығарады: мұнайды қайта өңдеу пропилені (50-70%), химиялық пропилен (заттың 90-92%),полимерлеуге арналған пропилен (99%). Химиялық пропилен нафта мен газойльдің крекинг құрылғысында өндіріледі.
Соңғы жүргізген техникалық-экономикалық есептеулер [1-10, 121] мынаны көрсетті: СН4:О2=(2-4):1 арақатынасы шығымы 20-25%-дық С2 олефиндердің, селективтілігі 60-90% және С2Н4/С2Н6 арақатынасы алынған газда 6-9 жеткізілген жағдайда алынатын дәстүрлі тәсілдермен салыстырғанда СН4 тотықтыру арқылы этиленге димеризациялау тиімді және бәсекеге төзімді болып табылады. Есептеулер құрамында СН4 басқа С2 алкандар (2,5-3,1%) қоспалары бар табиғи газ үшін жүргізілген. Бағасы 100-150 доллар/тонна болатын табиғи газға тотықтыру димеризация процесін жүзеге асыруға болады. Мұндай СН4 алынған, С2Н4 бағасы пропанды тотықтырып дегирдлеу арқылы алынған этиленнің бағасымен бірдей болады.
Метанды тотықытырып дегидродимерлеу реакциясы 70-жылдардың соңында ашылған болатын, катализаторларды іздеу, процестің механизмі мен тиімді техникалық параметрлерін анықтау секілді барлық бағыттарда көптеген авторлар тарапынан зерттелді. Зерттеулердің нәтижелері бірқатар кітаптар мен шолуларда қарастырылған.
Соңғы жылдары пропан-бутанды қоспадан табиғи тасымалдағыштарға қондырылған көп компонентті оксидті катализаторлар негізінде этилен алу жұмыстары жүргізілуде [119-121].
Тақырыптың өзектілігі: Мамандардың бағалауы бойынша, жақын он жылдықта әлемде мұнайдың қолда бар қорының жартысы таусылады,ал қалған бөлігін өндіру мұнайға деген сұранысты өтей алмайды. Бұл тенденциялар қақтығысы мұнайдың жетіспеушілігіне, бұл ресурс түріне деген бағаның өсуіне әкеп соғады және балама энергия көздеріне өтудің алғышарттары болып табылады. Ресейлік және шетелдік сарапшылардың көптеген болжамдарына қарағанда, жақын 10-20 жыл ішінде табиғи газға деген сұраныс айтарлықтай өседі. Бұл процестің негізінде газдың үлесін арттыру арқылы әлемдік энергентикалық баланстың құрылымын өзгертуді кешенді түрде анықтайтын табиғи, экономикалық және саяси фокторлар жатыр. Сондықтан мұнай өнімдерін тұтынуға бағытталған салаларда газды кеңінен пайдалану әлемдік экономика, оның ішінде Қазақстан үшін маңызды бағдарлама болып табылады. Газ кендерінде оның өндірісін газ негізінде кең масштабты ұйымдастыру өнімдердің өзіндік құнын азайтуға және қоршаған ортаның ластануын төмендетуге мүмкіндік береді. Қоршаған ортаны қорғау бойынша нормативтік актілер болашақта газды «факелдерде» жағуды шұғыл түрде шектеуге әкеп соғады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1 Крылов О. В., Марголис Л.Я. Окисление углеводородов. Проблемы кинетики и катализа. –М.: Наука , 1985. 19.Т. -С.5-27.
2 Cullis C. F., Huknall D. Y. J.Catal. 1984. 5.V. -P.273-307.
3 Алхазов Т. Г., Алдамов К.Ю., Ханмамедова А.К. //Ж.Усп. Хим. 1982.60.Т, № 6. -С.950-966.
4 Grasselli R. K., Burrington J. D. J.Adv.in Catal. 1981, N 30, -P.132-162.
5 Голодец Г.И. Гетерегонно-каталитическое окселение органических веществ. - Киев: Наукова думк,. 1978.
6 Крылов О.В., Марголис Л.Я. высокоселективные катализаторы парциального окисления //Ж.Хим. пром. 1985, № 4, -С.208-215.
7 Матышак В.А., Курман П.В., Кутырев М.В. //Ж.Хим. физика. 1985. 4.Т. № 2, -С.281-286.
8 Марголис Л.Я . Крылова А.В. //Ж.Проблемы кинетики и катализа. - М.: Наука, 1968. 13.Т. -С. 201-216.
9 Думен Д.А., Айрапетова Р.П., Калбановская Е.И., Парфенов А.Н. //Ж.Кинетики и катализ. 1971. 12.Т. № 4. С. 953- 960.
10 Мамедов Э.А., Висловский В.И., Алиев В.С. //Ж.Кинетики и катализ. 1978. 19.Т. № 3. -С.796-800.
11 Алхазов Т. Г., Аджамов К.Ю., Мамедов Э.А. //Ж.Кинетика и катализ. 1979. 20.Т. №6. -С.118-123.
12 Алхазов Т.Г., Беленький М.С., Алексеева Р.М. //Труды IV Международного конгресса по катализу. - М.: Наука, 1970. 1.Т. -С.212.
13 Голодец Г.И. Ж.Проблемы кинетики и катализа. - М.: Наука, 1985.Т.19. -С.28-58.
14 Марголис Л.Я //Окисление углеводородов на гетерогенных катализаторах. - М.: Химия. 1977.
15 Keulks G. W., Krenzke L.D., Notermann T.M. //Adv . in Catal. 1978. 27.V. -P.183-202.
16 Krenzke L.D., Keulks G. W. J.Catal. 1979. 61.V. N 2. -P.316-321.
17 Holfs E.W.6 Monnier J.R., Keulks G. W. J.Catal. 1978. 57.V. N 2. -P. 331-339.
18 Miura T., Otsura T., Shirasaki J., Marikawa Z. J.Catal. 1979. 57.V. N 1. -P. 84-89.
19 Dadyburjir D. B., Ruckenstein E. C. J.Phys. Chem. 1978. 82.V. N.13. -P. 1563-1575.
20 Триферо Ф., Чентола П., Паскуон И., Иру П. Основы предвидения каталитического действия Труды IV Международного конгресса по катализу. - М.: Наука, 1.T. 1970.
21 Аджамов К.Ю., Алхазов Т. Г., Долгов В. Я. и.др. - ДАН СССР, 1973. 209.Т. №5. -С.1127-1130.
22 Margolis L. Ja. J.Catal. Rev. 1974. 8.V. -P.241-264.
23 Кутырев Я.Ю., Марголис Л.Я Ж.Проблемы кинетики и катализа. - М.: Наука, 1985. 19.Т. -С.51-63.
24 Linde V.R. Margolis L. Ja. Lubentsov B. L. e. a. //J.Oxidation Commun. -1983. V.5, N 1-2. -P.49,50.
25 Sleight A.W., Linn W.J. J.Adv.Mat. in Catal. Acad. -Press: N.Y. 1977. -P. 181-195.
26 Бакши Ю.М., Данилова Н.К., Гурьянова Р. Н., Гельбештейн А. И. Ж.Нефтихимия. 1971. 11.Т. №6. -С. 817.
27 Mura Oka J., Takita J., Azaku A. J.Catal. 1971. 23.V. -P.183-192.
28 Alchasov T.G., Adzamov K.J., Paladov F.M. J.React. Catal. Lett. 1977. 7.V.mN1. -P.65-68
29 Голодец Г.И. Гетерогенно-каталитическое окисление органических веществ. - Киев: Наукова думка, -1978.
30 Касумов Ф.Б., Ханмамедова А.К., Аджамов К.Ю., Алхазов Т.Г. //Ж.Кинетика и катализ. 1981. T.22, № 6. -С. 1574-1577.
31 Buiten J. J.Catal. 1969. V.13,N4. -P.373-376.
32 Jasanaki O., Okamoto T. J.Chem. Lett. 1978. -P.1035-1038
33 Иру П., Аджамов К.Ю. Избирательное каталитическое окисление углеводородов //Сб. науч. Работ Института нефти и химии. - Баку, 1983. -C 13-22.
34 Касумов Ф. Б., Ефремов А. А., и др. //Ж.Кинетика и катализ. 1982. T.23, № 3. -С.700-705.
35 Аллахвердова Н. Х., Касумов Ф. Б., Аджамов К. Ю., Алхазов Т. Г. //Ж.Кинетика и катализ. 1984. T. 25,№3. -С.684-689.
36 Jan S., Moro-Oko J., Azaki A. J.Catal. 1970. V.17, N 3. -P.132-142.
37 Алхазов Т. Г., Аджамов К. Ю., Поладов Ф. М., Багиев В. Л. //Ж.Нефтехимия. 1980. T. 20, № 1. -C.87-93.
38 Hins A., Skoglundh M., Fridell E., Andersson A. An investigation of the reaction mechanism for the promotion of propane oxidation over Pt/Al2O3 by SO2 J. Catal. 2001. V.2, N.2, P.247-257.
39 Hins A., Skoglundh M., Fridell E., Andersson A. An investigation of the reaction mechanism for the promotion of propane oxidation over Pt/Al2O3 by SO2 J. Catal. 2001. V.2, N.2. P.247-257.
40 Rybarezyk P., Berndt H., Radnik J., Pohl M.-M., Buyevskaya O.,Baerns M., Bruckner A.J. The structure of active sites in Me-V-O catalysts (Me=Mg, Zn, Pb) and its influence on the catalytic performance in the oxidative dehydrogenation (ODH) of propane J.Catal. 2001, V.2, N.1. P.45-58.
41 Zhao-Ri Ge-Tu, Li Wen-Zhao, Yu Chun-Ying, Xu Heng-Yong, Kieffer Roger. Окислительное дегидрирование пропана на катализаторе LaVO4 с добавками молибдена //Wuli huaxue xuebao= Acta Phys.-Chim.Sin. 2002. 18, N.1, C.1-4. Кит. oxidation of lower alkanes //J. Catal. 2001, V2, N.2, P.308-318.
42 Агагусейнова М.М., Сарыджанов А.А., Аскеров Г.Ф. Влияние термо- и парообработки на свойства модифицированных цеолитных катализаторов ароматизации пропана Ж.Изв. вузов Азербайджана. 2001, №1. -С.35-38.
43 Jia C., Antunes A.P., Silva J.M., Ribeiro M.F., Lavergne M., Kermarec M., Massiani P. Basic Cs  - a new support for Pt nanoparticles active in aromatization of parafins //12th Intern. Congress on Catalysis, Granada, July 9-14, 2000: Proceedings. Pt C. Amsterdam etc.: Elsevier. 2000, Р. 2993-2998.
44 Luo Lin, Labinger Jay A., Davis Mark E.J. Comparison of reaction pathways for the partial oxidation of propane over vanadyl ion-exchanged zeolite beta and Mo1V0,3Te0,23Nb0,12Ox J. Catal. 2001. V.2, N2. P.222-231.
45 Costentin G., Lavalley J.C., Studer F.J. Mo oxidation state of Cd, Fe, and Ag catalysts under propane mild oxidation reaction condition J.Catal. 2001. V.2, N2. P.360-369.
46 Котельников Г.Р., Комаров С.М., Титов В.И., Беспалов В.П. Процесс получения пропилена дегидрированием пропана в кипящем слое алюмохромового катализатора Ж.Нефтехимия. 2001. Т.41, №6. -С.458-463.
47 Заявка 19837519 Германия, МПК7 С 07 С 45/35. BASF AG, Machhammer Otto, Tenten Andreas, Jachow Harald, Haupt Susanne, Arnold Heiko, Unverricht Signe. [24] Verfahren zur Herstellung von Acrolein und/oder Acrylsaure aus Propan. Способ получения акролеина и/или акриловой кислоты из пропана. № 19837519.0; Заяв. 19.08.1998; Опубл. 24.02.2000. Нем.
48 С 45/35. BASF AG, Machhammer Otto, Tenten Andreas, Jachow Harald, Haupt Susanne, Arnold Heiko, Unverricht Signe. Verfahren zur Herstellung von Acrolein und/oder Acrylsaure aus Propan. Способ получения акролеина и/или акриловой кислоты из пропана. № 19837518.2; Заяв. 19.08.1998; Опубл.
49 Заявка 19837517 Германия, МПК7 С 07 С 45/35. BASF AG, Machhammer Otto, Tenten Andreas, Jachow Harald, Haupt Susanne, Arnold Heiko, Unverricht Signe. Verfahren zur Herstellung von Acrolein und/oder Acrylsaure aus Propan. Способ получения акролеина и/или акриловой кислоты из пропана. № 19837517.4; Заяв.19.08.1998; Опубл. 24.02.2000. Нем.
50 Заявка 19837520 Германия, МПК7 С 07 С 45/35. BASF AG, Machhammer Otto, Tenten Andreas, Jachow Harald, Haupt Susanne, Arnold Heiko, Unverricht Signe. Verfahren zur Herstellung von Acrolein und/oder.Acrylsaure aus Propan. Способ получения акролеина и/или акриловой кислоты из пропана. №19837520.4; Заяв. 19.08.1998; Опубл. 24.02.2000. Нем.
51 Заявка 19858747 Германия, МПК7 С 07 С 5/333. Linde AG, [30] Fritz Peter Matthias, Bolt Heinz. Verfahren und Katalysatorstation zur Dehydrierung von Alkanen. Способ и катализатор дегидрирования алканов. № 19858747.3; Заяв. 18.12.1998; Опубл. 21.06.2000. Нем
52 Wang Jian, Zhao Ru-song, Wang Li-xia, Liu Fu-min, Liu Guang-shun ( , Dept of Petrochemical Engineering, Daqing Peyroleum Institute, Anda, Heilongjiang 151400). Селективное окисление пропана на VPO- катализаторе в импульсном реакторе //Daqing shiyou xueyuan xuebao=J. Daqing Petrol. Inst. 2000.24, N.2, C.19-22. (Кит.).
53 Process for producing acrylic acid: Пат. 6060422 США, МПК7 B 01 J 23/00. Toagosei Co., Ltd, Takahashi Mamoru, Tu xinlin, Hirose Toshiro, Ishii Masakazu. N09/339230; Заявл. 24.06.1999; Опубл. 09.05.2000; Приор. 21.10.1996, N8-297755 (Япония); НПК 502/312.
54 Catalytic oxidative dehydrogenation process and catalyst: Пат. 6072097 США, МПК7 C 07 C 5/327. Regent of the Univ. of Minnesota, Yokoyama Chikafumi, bharadwaj sameer S., Schmidt Lanny D. N09/146409; Заявл. 03.09.1998; Опубл. 06.06.2000; НПК 585/658.
55 Ерофеев В.И., Трофимова А.С., Коваль Л.М., Рябов Ю.В. Исследование кислотности и каталитических свойств Cu-ZSM-5 в процессе конверсии низших алканов Ж. прикл. химии. 2000. 73, № 12, С. 1969-1974. Stephens Flo P. HP in construction //Hydrocarbon Process. 2000.V.79, N 7, P.37-39.
56 BASF/Sonatrach-Joint-Venture zur Propylenherstellung //Erdol-Erdgas-Kohle. 2001. 117, N 5, C. 274. Нем.
57 Данилова И.Г., Иванова А.С. Роль текстуры алюмокремниевых катализаторов в реакции окислительного дегидрирования пропана в присутствии диоксида серы Ж.Кинет. и катализ. 2000. Т.41, №4. С.622-627.
58 Wang Jian, Zhao Ru-song, Xu Zhu-de. Изучение регенерации ванадий-фосфорного оксидного катализатора селективного окисления пропана решеточным кислородом.Fenzi cuihua=J. Mol. Catal. (China). 2000.V.14, N 1, -P. 11-14. Кит.
59 Bera Parthasarathi, Patil K.C., Htgde M.S. Oxidation of CH4 and C3H8 over combustion synthesized nanosize metal particles supported on -Al2O3 Phys. Chem. Chem. Phys. 2000. 2, N 3, C.373-378. Chen Ming-shu, Weng Wei-zheng, Wan Hui-lin Fenzi Cuihua=J. Mol. Catal. (China). 2000. V.14, N1. P. 6-10.
60 Урманцев У.Р., Хлесткин Р.Н., Самойлов Н.А., Терентьев В.С. Исследование каталитического разложения пропана Ж.Хим. промышл. 2000, № 8. -С. 36-39.
61 Влияние распределения ароматических соединений в реакции ароматизации пропана на цеолитных катализаторах Zn/HZSM-5. Wang Jun-wei, Zhang Zhi-xin, Wang Xin-kui //Fenzi cuihua=J. Mol. Catal. (China). 2000. V.14, N 1, P.15-19.
62 Khodakov Andrei, Olthof Bryan, Bell Alexis T., Iglesia Enrique. Structure and catalytic properties of supported vanadium oxides: Support effects on oxidative dehydrogenation reactions J. Catal. 1999. –V.181, N 2, C.205-216.
63 Beretta Alessandra, Forzatti Pio, Ranzi Eliseo. Production of olefins via oxidative dehydrogenation of propane in autothermal conditions J. Catal. 1999. V.184, N 2, -P.469-478.
64 Choudhary Vasant R., Rane Vilas H., Rajput Amarjeet M. High-temperature catalytic oxidative conversion of propane to propylene and ethylene involving coupling of exothemic and endothermic reactions Ind. and Eng. Chem. Res. 2000. V.39, N 4. -P. 904-908.
65 Ботавина М.А., Некрасов Н.В., Киперман С.Л. Кинетика превращений углеводородов на цеолитах типа ZSM-5 //Ж.Кинет. и катализ. 2000. -V.41, №5, -P.745-755.
66 Cheng Hua, Han Yi-Fan, Wang Huai-Ming Приготовление и изучение катализатора V-P-O/(TiO2-SiO2) и его применение в реакции парциального окисления пропана. Huaxue xuebao=Acta Chimica Sinica. -2000. -V58, N2. P. 214-217.
67 Ароматизация пропана на катализаторе ZnZSM-5, модифицированном неметаллическими и металлическими компонентами Zhang Jian-xiang, Guan Nai-jia, Li Wei, Liu Shu-quan, Liu Yue-xia Shiyou xuebao. Shiyou jiagong=Acta Petrol. Sin. Petrol. Process. Sec. 2000. -V.16, N1, -P.7-11.
68 Creaser D., Andersson D., Hudgins R.R., Silveston P.L. Transient kinetic analysis of the oxidative dehydrogenation of propane J. Catal. 1999. -V.182, N1. P.264-269.
69 Perez-Reina F.J., Rodriguez-Castellon E., Jimenez-Lopez A. Dehydrogenation of propane over chromia-pillared zirconium phosphate catalysts Langmuir. 1999. -V.15, N24, -P. 8421-8428.
70 Assabumrungrat Suttichai, Jhoraleecharnchai Wiroj, Praserthdam Piyasan, Goto Shigeo. Kinetics for dehydrogenation of propane on Pt-Sn-K/-Al2O3 //J. Chem. Eng. Jap. 2000. -V33, N 3. -P.529-532.
71 Zhaorigetu B., Ge Qingjie, Li Wenzhao, Jia Meilin, Yu Chunying, Xu Hengyong Окислительное дегидрирование пропана в пропилен на Ni-V-O- катализаторах Cuihua xuebao.//J. Catal. 2000. –V.21, N 4. -P.332-336.
72 Lee Adam F., Wilson Karen, Lambert Richard M., Hubbard Carolyn P., Hurley Ronald G., McCabe Robert W., Gandhi Haren S. The origin of SO2 promotion of propane oxidation over Pt/Al2O3 catalysts J. Catal. 1999. –V.184, N 2. -P.491-498.
73 Beretta Alessandra, Piovesan Laura, Forzatti Pio. An investigation on the role of a Pt/Al2O3 catalyst in the oxidative dehydrogenation of propane in annular reactor //J. Catal. 1999. -V.184, N 2, -P.455-468.
74 Harrison Philip G., Bailey Craig, Azelee Wan. Modified tin (IV) oxide (M/SnO2 M= Cr, La, Pr, Nd, Sm, Gd) catalysts for the oxidation of carbon monoxide and propane //J. Catal. 1999. –V.186, N 1. -P. 147-159.
75 Choudhary Vasant R., Mantri Kshudiram, Sivadinarayana Chinta. Influence of zeolite factors affecting zeolitic acidity on the propane aromatization activity and selectivity of Ga/H-ZSM-5 Microporous and Mesoporous Mater.: Zeolites, Clays, Carbons and Related Materials. 2000. -V37, N1-2. P.1-8.
76 Wang Jian, Zhao Ru-Song, Xu Zhu-De, Окисление пропана в присутствии ванадийфосфорных оксидных катализаторов с участием кислорода решетки в реакторе с циркулирующим кипящим слоем Yingyong huaxue=Chin. J. Chem. 2000. –V.17, N3. –P.313-315. (Кит).
77 Досумов К.Д., Тунгатарова С.А., Күзембай Қ.К., Масалимова Б.Қ. Тасымалдағыштарға қондырылғанполиоксидті катализаторларда пропан-бутанның жартылай тотығуы Ж.Известия НАН РК Серия химическая. 2008.
78 Тунгатарова С.А., Савельева Г.А., Сасс А.С., Досумов К.Д., Масалимова Б.К. Окислительное дегидрирование метана и этана на нанесенных катализаторах гетерополикислотного типа Ж.Вестник КазНУ. Сер.хим. 2003, №2(30). -С.250-253.
79 К.Досумов, С.А.Тунгатарова, К.К.Кузембай, Б.К.Масалимова. Окислительная конверсия С3-С4 углеводородов до олефинов и кислородсодержащих соединений Ж. Известия НАН РК Серия химическая. 2004, №5. -С.70-75.
80 К.Досумов, С.А.Тунгатарова, К.К.Кузембаев, Б.К.Масалимова. Окислительная конверсия углеводородов С3-С4 в олефины и кислородсодержащие соединения в присутствии полиоксометаллатов молибдена и вольфрама //Ж.Нефтехимия. 2005. -Т.45, -№4. -С.287-289.
81 K. Dosumov, S. A. Tungatarova, K. K. Kuzembaev, B. K. Masalimova. Oxidative C3–C4 Hydrocarbon Conversion to Olefins and Oxygen-Containing Compounds in the Presence of Molybdenum and Tungsten Polyoxometalates J. Petroleum Chemistry. 2005. -Vol. 45. -No. 4. -P.261-263.
82 Масалимова Б.К., Тунгатарова С.А., Досумов К.,
Күзембай Қ.К. С3-С4 көмірсутектерден полиоксидті катализаторлар негізінде кетондар және альдегидтер алу //Ж. Химический журнал Казахстана. 2006. -№4. -С.133-135.
83 Масалимова Б.К., Тунгатарова С.А., Досумов К., Кузембай К.К. Пути получения водородсодердащих топливных смесей и оксигенатов из углеводородного сырья //Ж. Вестник КазНУ, Серия химическая. 2006, №4(44). -С.311-316(Беремжановский съезд)
84 Досумов К.Д.,Тунгатарова С.А.,Күзембай Қ.К.,Масалимова Б.Қ. Тасымалдағыштарға қондырылғанполиоксидті катализаторларда пропан-бутанның жартылай тотығуы //Ж. Известия НАН РК Серия химическая. 2008. №2. -С.3-6.
85 Досумов К.Д.,Тунгатарова С.А.,Күзембай Қ.К.,Масалимова Б.Қ. Тасымалдағыштарға қондырылғанполиоксидті катализаторларда пропан-бутанның жартылай тотығуы //Ж. Известия НАН РК Серия химическая. 2009, № 4. -С.10-14.
86 Досумов К.Д.,Тунгатарова С.А.,Күзембай Қ.К.,Масалимова Б.Қ. Пропан-бутан қоспасының сутегі және сутекқұрамдас қоспаларға каталитикалық тотығуы //Ж. Новости науки Казахстана. 2009, № 4. -С.17-21.
87 Б.К.Масалимова, С.А.Тунгатарова, Г.А.Савельева Полиоксометаллаты молибдена в реакции окислительного дегидрирования этана в этилен.// ученых и специалистов. - Алматы. 29-31окт. -2003. -С.167-169
88 К.Досумов, Г.А.Савельева, С.А.Тунгатарова, Б.К.Масалимова Нанесенные полиоксометаллаты в процессах синтеза С2-углеводородов из С1-С2 насыщенных углеводородов. //Ж. II Межд. научно-практ. конф. «Актуальные проблемы экологии», Караганда. 4-5 дек. 2003. -С.87-89
89 Б.К.Масалимова, К.Досумов, С.А.Тунгатарова Каталитическое окисление пропана и пропан-бутановой смеси в олефины и кислородсодержащие органические соединения. //Ж. Труды Респ. науч. конф. «Молодые ученые – будущее науки». Ч.2. Алматы: КазНТУ. Март. 2004. -С.527-530
90 Б.К.Масалимова, С.А.Тунгатарова, Досумов К.,Кузембай К.К. Пропан-және пропан-бутанды коспаның олефиндерге және кұрамында оттегi бар органикалық қосылыстарға катализдiк тотығуы. //Ж. IV Межд. научно-практ. Конф. Мол. ученых «Казахстанские химические дни 2004». КазНУ им. Аль Фараби. 2004. -С.22
91 К.Досумов, Б.К.Масалимова, С.А.Тунгатарова, К.К.Кузембаев. Неполное окисление С3-С4 насыщенных углеводородов до оксигенатов на полиоксидных катализаторах. //Ж. Мемор. конф. «Молекулярный дизайн катализаторов и катализ в процессах переработки углеводородов и полимеризации» к 70-летию Ю.И. Ермакова, 15-17.06.05 г. Омск. 2005. -С.157-158
92 К. Dosumov, S.A.Tungatarova, K.K.Kuzembai, B.K.Masalimova. Oxidative conversion of propane-butane hydrocarbons to olefins and oxygen containing compounds. //J. 7th European Congress on Catalysis 28Aug-1Sep.-2005, Sofia, Bulgaria. -P5-30
93 К. Dosumov, B.K.Masalimova,S.A. Tungatarova, K.K.Kuzembaev Partial oxidation of C3-C4 hydrocarbons to oxygenates over Mo-containing modified catalysts //J. 5th World Congress on Oxidation Catalysis, 25-30 September, 2005, Sapporo, Japan. -P3-084
94 К.Досумов, С.А.Тунгатарова, Б.К.Масалимова, К.К.Кузембае Парциальное окисление пропан-бутановой смеси до кетонов и спиртов //J. II Российская конференция «Актуальные проблемы нефтехимии». Уфа. 11-13 октября, 2005. -С.123
95 K.Dossumov, S.A.Tungatarova, K.K.Kuzembai, B.K.Massalimova Low-percentage MoCrGa/clay catalysts in the process of oxidative conversion of C3-C4 saturated hydrocarbons. //J. Fifth Tokyo Conference on Advanced Catalytic Science and Technology (TOCAT 5), Tokyo, Japan. July 23-28, 2006, -P-164.
96 Tungatarova S.A., Dossumov K., Salakhova R.Kh., Masalimova B.K., Turlygazhaeva D.Zh Oxidative conversion of methane to synthesis-gas and hydrogen over polycomponent oxide catalysts. //J. XVII International Conference on Chemical Reactors. Athens-Crete, Greece, May 15-19, 2006. -РР-83. -С.570-573
97 Б.К.Масалимова, К.Досумов, С.А.Тунгатаорва, Қ.К.Күзембай Синтез ацетона, метилэтилкетона, ацетальдегида из сжжиженного нефтяного газа на полиоксидных катализаторах. //J. Межд. научно-практ. конф. «Современные проблемы органического синтеза, электрохимии и катализа» посвященная 80-летию профессора Кирилюса И.В. Караганда, Казахстан, 4-5мая 2006г. -С.176-179
98 Б.К.Масалимова, К.Досумов, С.А.Тунгатаорва, Қ.К.Күзембай Сығымдалған мұнай газдарынан полиоксидті катализатор негізінде ацетон, метилэтилкетон, ацетальдегид алу. //Ж. Межд. научно-практ. Конф. «Актуальные проблемы экологии и природопользования в Казахстане и сопредельных территориях». Павлодар, Казахстан, 25-26 мая 2006г. -Т.2. -С.188-190
99 Масалимова Б.К., Тунгатарова С.А.,Досумов К., Күзембай Қ.К С3-С4 қаныққан көмірсутектерді биметалдық катализатор негізінде тотығуын зерттеу. //Ж. Межд. науч. школа-конф. Мол. ученых «Инновационные нанотехнологии в области катализа и электрохимии». ИОКЭ им.Д.В.Сокольского. 6-7сентября, -2006. г.Алматы. -С.36.
100 B.K.Massalimova, K.Dossumov, S.A.Tungatarova, K.K.Kuzembai. Production of ketones from C3-C4 saturated hydrocarbons over MoCrGa-polyoxide catalysts. //J. 4th EFCATS School on Catalysis “CATALYST DESIGN – FROM MOLECULAR TO INDUSTRIAL LEVEL”. September 20-24, 2006. -Р.133. “Каталитический дизайн – от исследований к практической реализации”
101 К.Досумов, С.А.Тунгатарова, Б.К.Масалимова, К.Кузембай, Л.В.Комашко, В.П.Григорьева Сжиженный нефтяной газ как сырье для производства жидких кислородсодержащих органических соединений. //J. VI международная конференция «Химия нефти и газа». г.Томск. 5-8 сентября, 2006г. -С 421-423
102 Масалимова Б.К., Тунгатарова С.А.,Досумов К., Кузембай К.К. Парциальное окисление сжиженного нефтяного газа в кетоны и альдегиды. Школа-конференция молодых ученых по нефтехимии, посв. 100-летию со дня рождения А.Ф.Платэ. 3-6 октября 2006г. г.Звенигород, Россия. С.70. постер 48
103 Dossumov K., Massalimova B.K., Tungatarova S.A., Kuzembai K.K Modified polyoxide catalysts for synthesis of oxygencontaining. III InternationalConferenceCatalysis:Fundamentals and Application. 4-8 July, 2007. Novosibirsk, Russia.
104 Dossumov K., Salakhova R.Kh.,Popova N.M., Tungatarova S.A., Grigorieva V.P., Komashko L.V.,Baishumanova T.S.,Massalimova B.K Nanostructured polyoxide and Pt-Ru metal clusters over alumina promoted by CeO2 for production of synthesis-gas. III International Conference Catalysis:Fundamentals and Application. 4-8 july, 2007. Novosibirsk, Russia.OP-II-4. -V.I.- P.125-126.
105 Dossumov K., Salakhova R.Kh., Popova N.M., Tungatarova S.A., Grigorieva V.P., Nanosized bimetallic and mixed oxide catalysts for production of synthesis-gas from methane. Intern. Symposium on Metastable and Nano Materials ISMANAM 2007, August 26-30, 2007, Corfu, Greece. Р.
106 Досумов К., Тунгатарова С.А., Масалимова Б.К., Кузембай К.К. MoCrGa катализатор селективного сжиженного нефтяного газа в кетоны, альдегиды и спирты. XVIII Менделеевский съезд по общей и прикладной химии. Москва, Россия, 23-28сентябрь 2007г. -С.1395
107 Dossumov K., Popova N.M., Tungatarova S.A., Salakhova R.Kh., Komashko L.V., Shapovalov A.A., Massalimova B.K., Baishumanova T.S. Production of synthesis-gas and hydrogen by selective conversion of natural gas over polycomponent nanosized catalysts.// EUROPACAT VIII. 26-31 August, 2007. Turku, Finland. -Р8 25.
108 B.K.Massalimova,S.A.Tungatarova,K.Dossumov,K.K.Kuzembai Synthesis of acetone and acetaldehyde from propane-butane mixture. Catalysis for Society.11-15 May, 2008.Krakow, Poland. -Cтр.164.
109 S.A.Tungatarova,K.Dossumov,R.O.Sarsenova,В.K.Massalimova Aromatization of methane and propane-utane over mono-, di- and tri-metallic catalysts. ICC-14-Pre-Symposium “Creation and Control of advanced selective catalysis”. Kyoto, Japan. 8-9july, 2-008.
110 S.A.Tungatarova, K.Dossumov, R.Kh.Salakhova, T.S.aizhumanova, B.K.Massalimova, Zh.D.Turlygozhaeva, N.M.Popova, L.V.Komashko, V.P.Grigorieva. Methane and propane-butane mixture as a source for production of hydrogen-containing fuel “Catalysis for Hydrogen Energy Production & Utilization” A Post-Symposium of the 14th International Congress on Catalysis. Gyeongju, Korea. July 20-22, 2008. -P.246-247
111 Тунгатарова С.А.,Салахова Р.Х.,Байжуманова Т.С.,Масалимова Б.К.,Сасс А.С.,Умбеткалиев А.К.,Попова Н.М.,Досумов К. Изучение генезиса Ni-Cu-Cr/2(α+β)Al2O3 катализатора получения синтез-газа. VI Рос.конф. «Научные основы приготовления и технологии катализаторов» и V Рос.конф. “Проблемы дезактивации катализаторов”. 4-9сентябрь, 2008. Туапсе, Россия.
112 Масалимова Б.К.,Тунгатарова С.А.,Досумов К.,Кузембай Қ.К. Парциальное окисление пропан-бутана в ацетон. - Звенигород, Россия. 2009, 27-30 октября.
113 Масалимова Б.К.,Тунгатарова С.А.,Досумов К.,Кузембай Қ.К. Табиғи тасымалдағышқа қондырылған полиоксидті катализаторларда пропан-бутанның жартылай тотығуы.// 8-9 қазан 2009 жылы Өскемен қаласында С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан Мемлекеттік Университетінде өткен “Қазақстанның индустриалдық-инновациялық дамуындағы ғылымның рөлі” «Аманжолов оқулары-2009» Халықаралық ғылыми-практикалық конференция
114 Досумов К, Тунгатарова С.А.ю, Масалимова Б.К. - Лион, Франция. 2010 30мая-3июня. NGCS 9th. -P.
115 Досумов К, Тунгатарова С.А.ю, Масалимова Б.К. «Парциальное окисление пропан-бутана до кислородсодержащие композиции» Энерго- и ресурсосберегающие технологии в химической и нефтехимической промышленности». Российское химическое общество им.Д.И.Менделеева. - Москва, Россия. 29-30 сентября, 2009г
116 Досумов К, Тунгатарова С.А.ю, Масалимова Б.К. Парциальное окисление пропан-бутана в ацетон. Актуальные проблемы нефтехимии(Звенигород, Россия. 27-30 октябрь, 2009ж).
117 Досумов К, Тунгатарова С.А.ю, Масалимова Б.К. «Парциальное окисление пропан-бутана до кислородсодержащие композиции» Энерго- и ресурсосберегающие технологии в химической и нефтехимической промышленности». Российское химическое общество им.Д.И.Менделеева. - Москва, Россия. 29-30 сентября, 2009г
118 Досумов К, Тунгатарова С.А.ю, Масалимова Б.К. С3-С4 көмірсутектердің оттек құрамдас қосылыстарға жартылай тотығуы. Алматы қ.,13-14 қараша 2009ж. Қ.И.Сәтбаев атындағы Қазақ Ұлттық техникалық университетінің 75 жылдық мерейтойына арналған«Шекарасыз ғылым мен инженерлік білім» атты халықаралық форум. -Т.2. –Б.57-60
119 Масалимова Б.К., Тунгатарова С.А., Досумов К., Кузембай К.К. Cелективное окисление пропан-бутана до акролеина //Сб.мат. Евразийского Симпозиума по электрохимии и катализа. -Алматы, 28-29 мая, 2010г. –С.165.
120 Massalimova B.K., Kuzembai K.K. Synthesis of acetone and acetaldehyde from propane-butane mixture Тәуелсіз Қазақстан: мемлекеттілігінің қалыптасу тарихы мен қоғамдық-саяси дамуының өзекті мәселелері. 20 мамыр 2011ж. Арқалық қ. С.366-371.
121 Масалимова Б.Қ. Табиғи сазбалшыққа қондырылған MoCrGa катализаторында пропан-бутанның жартылай тотығуы. Канд.дисс.автореф. - Алматы қ. 2007.
        
        [-- Image: Picture 21 --][-- Image: Picture 32 --][-- Image:
Picture 37 --][-- Image: Picture 47 --][-- Image: ... ... Image: ... 186 --][-- Image: ... 2 --][-- ... 1 --][-- Image: ... 1 --][-- Image: ... 4 --]
Анықтамалар, белгілеулер және қысқартулар
КІРІСПЕ...................................................................................................
3
1
Әдебиетке
шолу........................................................................................
7
1.1
Қаныққан көмірсутектердің
дегидрленуі...............................................
7
1.2
Қаныққан көмірсутектердің дегидрлену
механизмі..............................
23
2
ТӘЖІРИБЕЛІК
БӨЛІМ............................................................................
41
2.1
Тәжірибе жүргізу
жағдайы.....................................................................
41
2.2
Газ және сұйық ... ... ... ... ... ... дайындау
әдістемесі................
41
2.4
Рентгенофазалық
анализ..........................................................................
41
2.5
ИҚ спектроскопиялық зерттеу
әдісі........................................................
42
3
ҚАНЫҚҚАН КӨМІРСУТЕКТЕРДІҢ ДЕГИДРЛЕНУІ........................
44
3.1
Қаныққан көмірсутектердің дегидрленуі процесінде түзілетін
өнімдердің шығымына тасымалдағышты өңдеудің
әсері.....................
44
3.2
Қаныққан көмірсутектердің дегидрленуі процесінде түзілетін
өнімдердің ... ... ... ... ... ... ... ОКСИДТІ КАТАЛИЗАТОРЛАРДЫ ФИЗИКА-ХИМИЯЛЫҚ
ӘДІСПЕН
АНЫҚТАУ................................................................................................
49
4.1
Рентгенофазалық
анализ..........................................................................
49
4.2
ИҚ спектроскопиялық
зерттеу................................................................
49
ҚОРЫТЫНДЫ..........................................................................................
55
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ........................................
56
МАЗМҰНЫ
АНЫҚТАМАЛАР, БЕЛГІЛЕУЛЕР, ҚЫСҚАРТУЛАР
ИҚС
Инфрақызыл спектроскопия
РФА
Рентген-фазалық ... ... ... (айналым), %
ҚК
Қаныққан көмірсутек
СӨЦ
Сары-Өзек цеолиті
КІРІСПЕ
Мәселенің қазіргі кездегі жағдайы. Қазіргі кезде бензин мен
мұнай фракциясын (этан, пропан, н-бутан, изобутан) ... ... ... ... ... ... ... уақытта эитлен өндіретін зауыттардың
жартысынан көбі этан-пропанды шикізат негізінде,
қалғандары нафта мен ... ... ... ... ағындағы С3Н6 және С3Н8 арақатынасымен ерекшеленетін
пропиленнің үш маркасын шығарады: мұнайды ... ... ... ... ... (заттың
90-92%),полимерлеуге арналған пропилен (99%). Химиялық
пропилен нафта мен газойльдің крекинг құрылғысында
өндіріледі.
Соңғы жүргізген техникалық-экономикалық есептеулер [1-10, 121]
мынаны көрсетті: СН4:О2=(2-4):1 арақатынасы ... ... ... селективтілігі 60-90% және С2Н4/С2Н6
арақатынасы алынған газда 6-9 жеткізілген жағдайда
алынатын дәстүрлі тәсілдермен салыстырғанда СН4 тотықтыру
арқылы этиленге димеризациялау тиімді және бәсекеге ... ... ... ... СН4 ... С2 алкандар
(2,5-3,1%) қоспалары бар табиғи газ үшін жүргізілген. Бағасы
100-150 ... ... ... ... ... ... ... асыруға болады. Мұндай СН4 алынған, С2Н4 бағасы
пропанды тотықтырып ... ... ... ... ... ... тотықытырып дегидродимерлеу реакциясы 70-жылдардың
соңында ашылған болатын, катализаторларды ... ... мен ... ... ... анықтау секілді
барлық бағыттарда көптеген авторлар тарапынан зерттелді.
Зерттеулердің нәтижелері бірқатар кітаптар мен шолуларда
қарастырылған.
Соңғы жылдары пропан-бутанды қоспадан табиғи тасымалдағыштарға
қондырылған көп ... ... ... ... алу ... жүргізілуде [119-121].
Тақырыптың өзектілігі: Мамандардың бағалауы бойынша, жақын ... ... ... ... бар ... ... ... бөлігін өндіру мұнайға деген
сұранысты өтей алмайды. Бұл ... ... ... бұл ... ... ... өсуіне әкеп соғады және балама энергия көздеріне
өтудің алғышарттары болып табылады. Ресейлік және шетелдік
сарапшылардың көптеген ... ... ... ... ішінде табиғи газға деген сұраныс айтарлықтай өседі. ... ... ... үлесін арттыру арқылы әлемдік
энергентикалық баланстың құрылымын өзгертуді кешенді
түрде анықтайтын табиғи, экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... салаларда
газды кеңінен пайдалану әлемдік экономика, оның ішінде
Қазақстан үшін маңызды бағдарлама ... ... ... оның ... газ негізінде кең масштабты
ұйымдастыру өнімдердің өзіндік құнын азайтуға және
қоршаған ортаның ластануын төмендетуге мүмкіндік береді.
Қоршаған ортаны қорғау бойынша нормативтік актілер ... ... ... ... ... шектеуге әкеп соғады.
Дүниежүзілік газ өңдеу өнеркәсібінің алғышарттары олефиндерді
алудың жаңа катализдік экологиялық таза технолгоияларды жасау
және енгізумен байланысты. Осы ... ... мен ... майы ... ... ... табылады.
Кендік және мұнай зауыттарының газдарын, газоконденсатты
катализдік қайта ... ... және олар ... газ ... мен ... газ ... ... факелдерде жағылады. Қазіргі
кезде Қазақстан газ конденсаты мен табиғи газдың айтарлықтай
қорына ие екені белгілі. ... ... ... бөлігі ТМД мен алыс шетелге өңдеусіз шығарылады
немесе ... газ ... ... Газ өңдеуші
зауыттар қазіргі кезде негізінен газды судан, көмірқышқыл
газының қоспаларынан және көмірсутектерден тазартып, С1–С4
алкандарды тұрмыстық қажеттіліктер үшін дайындаумен
айналысады. ... ... ... ... ... жаңа катализдік технологиялардың жетіспеушілігімен
немесе болмауымен байланысты. Соңғы жылдары ... ... ... ... – газ ... және ... кенінің газдары енгізуге тырысуда, себебі
С1–С4 алкандарды олефиндерге, аромат көмірсутектерге, мотор
майына және басқа құнды өнімдерге қайта ... ... ... ғалымдар көп көңіл бөлуде. Төмен олефиндерді және
басқа өнімдерді алудың жаңа процессі гетерогенді
катализаторлардағы метанның, этан және ... ... ... табылады.
Жекелеген елдердің мұнай-химиялық потенциалы полиэтилен,
полипропилен, пластмасса, стирол және ... ... үшін ... ... ... ... ... төмен
олефиндердің–этилен мен пропилен өндірісінің көлемі бойынша
бағаланады. Nexant Ins. ... ... ... ... 10 жыл ... ... ... жылына 100 млн тоннадан 160млн тоннаға
өседі. Осылайша этилен бойынша сұраныстың өсуі ... ал ЕІА ... ... ... ... ... ... сұраныстың өсуі жылына
1,7% (дамыған елдерде жылына 1% шамасында). Қорының
шектеулілігі және оны өңдеуге кететін шығынның өсуі
жеңіл көмірсутектерді оның ішінде ... ... ... ... синтез үшін шикізат ретінде
интенсивті пайдалануды талап етеді. ... ... ... газы мен газ конденсаттарын химия және мұнай-химия
өнеркәсібі үшін шикізат ретінде пайдалану мәселесі
өзекті болып табылады және ... ... ... ... майы ... басым мәнге ие.
Осылайша, экологиялық жағынан да, экономикалық ... ... ... ... ... ... үшін
алкандардан пайдалы өнімдер алудың катализаторлары мен
тәсілдерін жасау бағытындағы зерттеулер ... ... және ... ішкі қажетттіліктері үшін
өнеркәсіптік маңызды тауар өнімдерін алуға, сонымен ... ... ... мүмкіндік береді.
Жағылған мұнай газын қайта өңдеудің катализдік процестері
олардың төмен құнының арқасында экономикалық пайдалы және
тиімділігі жоғары өндірісі ... ... ... ... майы мен ... ... өндіру
бойынша өндірістік қуат Қазақстанда жоқ, ал оларға деген
қажеттілік жыл сайын 2милрд долларға бағаланатын импорт
есебінен қанағаттандырылады. Сондықтан алкандарды
өнеркәсіптік қайта өңдеуді ... ... ... болып табылады, себебі олардың қоры мұнай
қорынан айтарлықтай көп.
Химия ғылымдарының кандидаттары Б.Қ Масалимова, Д.Б
Әбдіхалықовтың ... ... ... этиленнің түзілуі көрсетілген.
Осы жұмыста қаныққан көмірсутектердің дегидрленуі процесінде
Сары-Өзек цеолитін жеке және ... ... ... ... Қаныққан көмірсутектерді этиленге дейін
дегидрлеуу процесі үшін Сары-Өзек цеолитіне
қондырылған Cr және Ga көп компонентті қосылыстар
негізінде жасалған катализаторларды құру, РФА жане ... ... ... ... ... ... бөлініп
шығатын этиленге әсер етуді жүйелі түрде зерттеу жолымен
жетуге болады:
тасымалдағыш, ... ... ... ... ... ... ... міндеті.
Қаныққан көмірсутектердің дегидрленуі процесін Сары-Өзек
цеолитін әртүрлі өңдеу әдістері арқылы тасымалдағыштың
құрамын анықтау.
Сары-Өзек цеолитінің ең ... ... әдіс ... ... оксидті каталитикалық жүйені жасау.
Дайындалған катализатордың қатысуымен реакция жүргізу жағдайын
өзгертіп, талғамдығын анықтау.
РФА және ИҚС ... ... ... жаңалығы. Қазіргі кезде жаңа катализаторлар көмегімен
органикалық синтездің және жанармай композицияларының
жартылай ... ... ... алу үшін ... ... катализ саласындағы маңызды
мәселелердің бірі болып табылады. Мұнай шикізатын
пайдалану орнына метанды этиленге тотықтырып димерлеу
тәжірибелік қызығушылық тудырып отыр, себебі этилен мен
пропилен химия ... ... ... ... ... болып отыр және қазіргі кезде
олардың шығарылуы өнеркәсіптік даму ... ... бірі ... ... мен ... – бір ... ең «кіші» және ең «үлкен»
мұнай өнімдері. Олар үлкен көлемде ... ... ... ие. ... ең ... ... ... көміртегі атомы арасында қос байланыстың болуы, осының
арқасында олар белсенді заттар саналады.
Мұнай-химия өнімдеріне деген халықаралық нарықтың сұранысын
талдау мынаны көрсетті, Қазақстан үшін ... ... және ... ... ... ... ... мұнай-химия өндірісін қалыптастыру
экономикалық тиімді болып табылады. Сонымен қатар тұтынушы
да жанымызда: қазіргі кезде Қытайдың мұнай-химия кешені ішкі
нарықтың ... мен ... ... сұранысының 50%-ын
ғана қанағаттандыра алады.
Қазақстандағы алкандардың мол қорын, ... ... ... ... ... ... ... болсақ, онда алкандардан олефиндерді алудың
катализаторлары мен процестерін жасау бойынша зерттеулерді
дамыту теориялық және практикалық қызығушылық тудырып ... ... ... олефиндерге айналдырудың жаңа
технологиясын жасау Қазақстан Республикасының мұнай-химия
кешенін дамыту стратегиясында ... ... ... кешеніне енуі мүмкін. С1–С4
алкандардан олефиндерді сиетездеудің ... ... ... ... және ... мәнге ие.
Практикалық маңызы. Қаныққан көмірсутектердің дегидрленуі
процесінде Сары-Өзек цеолиті негізінде құрылған жүйе
жасалып, этилен алудың қолайлы жағдайлары ұсынылды.
Дипломдық жұмыс Д.В ... ... ... катализ
және электрохимия институтының тотығу катализі
зертханасында х.ғ.д., профессор Қ.К Күзембай және
х.ғ.к. Б.Қ Масалимованың басшылығымен жүргізілді.
Дипломдық жұмыстағы нәтижелерді алуға студенттің жеке ... ... ... ... ... жүргізіліп,
алынған мәліметтер жүйеленіп, талқыланды.
Дипломдық жұмыстың құрылымы мен көлемі. Дипломдық жұмыс
кіріспе, ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады. Дипломдық жұмыстың
материалдары 65 бетте баяндалған, 7 кесте, 12 сурет кіреді
және қолданылған әдебиеттер саны 121.
ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
Қаныққан ... ... ... Батыс Европа мен Америкада олефиндер өнірісі
көлемінің артуы және этилен бағасының өсуі туралы айтылады.
Мұнай-химия кешендерін салу және өндірісті кеңейту қазір
біздің ...... ... мен ... ... ... 2006 жыл жылы этилен өндірісін
2005 жылға қарағанда 15 мың ... ... жыл ... ... 1 млн ... ... өндіретін зауыт салынатыны
жарияланған болатын. Құрылыс алаңы ретінде Орынбор мен қазан
қалалары қарастырылды. Жалпы құны 1,5 млрд $ ... ... мен ... бойынша ірі кешендіресейлік ЛУКОЙЛ салуға
тілек білдірді. Ол зауыт Солтүстік Каспий ... ... ... ... ... ... газдың жалпы
көлемнен 5,5 млрд м3 бөлігі газ химиясы үшін
пайдаланылады. Қытайға келсек, ол ірі шетелдік
компаниялармен өз аумағында бірнеше мұнай-химия ... ... ... ... Қытайда этиленге өндіре алады.
Жетіспеушілік экспорт есебінен толықтырылып отырады. Қытай
жақында ... ... 2 жаңа ... іске қосты. Қытайдың
мемлекеттік мұнай компаниялары жаңа зауыт құрылысын
жалғастыруда. Олардың жоспарына сәйкес, Қытайдағы
этилен өндіріс жылына 10-15%-ға өстетін болады. Этиленге
деген сұраныс осы ... өсіп ... 2010 жылы ... ... ... ... ... Ресейден әкелінетін
шикізат негізінде полиэтилен, полипропилен және полистирол
өндіретін зауыттар салынуда. Өзге елдердегі ... ... ... ... ... өндірістің дамуына кедергі
жасай алмайды, себебі төмен және жоғары тығыздықтағы
полиэтиленге, полипропиленге, бутандиенге каучукке,
поливинтлхлоридке, жоғары сапалы жанғыш – ... ... ... ... деген әлемдік сұраныс өсу үстінде.
Сонымен қатар Қазақстан Қытаймен – мұнай химиясы өнімдерінің
басты тұтынушысымен шекараласады. Солтүстіктегі көршіміз ... ... ... қамтамасыз етілмеген. Елімізде
жеткілікті дамыған мұнай – химия индустриясы жоқ. Ал мұнай
кендеріміздегі мұнай өндірісі барысында өңдеуге болатын үлкен
көлемдегі газ ... ... ... ... ... және химия
өндірісі ішкі нарықтың тек 20% сұранысын ғана қанағаттандыра
алады. Қазақстанның шикізат секторын жекешелендіруге қатысқан
шетелдік компаниялар мұнай химиясына қызығушылық танытпады және
инвестицияның ... ... ... ... (46%) ... ... ... жағдай күрт өзгерді. Каспиий
қайраңының кен орындарын игеру мен өндірудің өсуі
қуатты мұнай өңдеу және мұнай химия өндірісін
қалыптастыруға жағдай жасады, оның ... ішкі ... ... қана ... ... ... база бола ... үш кит – құрамында этаны мол
шикізат, келісімді бағаға ұзақ мерзімді шарт жасау ... ... ... ... ... - ... өз ... «Қазмұнайгаз ҰК» АҚ атқарушы директоры
С.Мералиев.
Өнеркәсіптің этиленге деген сұранысының тұрақты өсуі, бір
жағынан әлемдегі ірі табиғи газ кендеріне, екінші ... – С4 ... ... ... ... ... газ негізінде этиленді және басқа өнімдерді,
(метанол, формальдегид) алудың өзге процестерімен
салыстырғанда бұл технология айтарлықтай ... ... жыл ... ... істер оны жүзеге асыруға мүмкіндік
береді. Ресей Ғалымдарның зерттеулерінің негізінде процесті
ірі құрылғыда пилоттық сынауға ... ... ... ... ... ... Процестің техника –
экономикалық көрсеткіштерінің анализі көрсеткендей, ол
этиленді алудың ... ... ... қабілетті болып табылады. Бұл процесті табиғи
газдан алынатын бағалы өнімдер өндірісінің технологиялық
тізбегіне қосу жаңа ... жол ... ... дегидрлене тотығу әрекетін жүзеге асыру
мүмкіндігі алғаш рет «Shell Oil Co» ... ... [Пат. АҚШ 2991329, 1959]; ... ретінде
висмут молибдаттары ұсынылды. Сол фирма [Пат. АҚШ ... 2991322 1959]; С4С8 ... ... ... ... ... ... және вольфраматын
ұсынды. Бутилендерді тотықтыру үшін висмутмолибдаттық
катализаторларды қолдану кездейсоқтық емес еді,
себебі содан сәл ерте пропиленді акролеинге және
акрилонитрилге парциалды ... және ... ... ... жоғарғы белсенділігімен
селективтілігі анықталған болатын. Кейінірек
көрсетілгендей олефиндерді дегидрлене тотығу
катализаторлары ретінде әр түрлі бинарлы және молибден,
сурьма және басқада металдар оксидтері негізіндегі ... ... ... ... дегидрлене тотығу катализаторлары ішіндегі
көмірсутектерді тотықтыру механизмі бойынша
ерекшеленетін ферриттер жеке топты құрайды.
Олефиндерді тотықтыру дегидридтеудің басқа
катализаторларымен салыстырғанда фериттік
катализаторлардың бір ... ... ... анағұрлым кең интервалында жұмыс істейді, бұл
өндірістік реакторлардағы экзотермиялық әрекеттердің ... ... ... тотығу газ фазасы оттегісінің толығымен
шығындалуына дейін мүмкін;
Олефиндердің сәйкес альдегидтерге дейін тотығуы бұл
катализаторларда болмайды деуге болады;
Жоғары термотұрақтылық пен (термотөзімділік) беріктігімен
сипатталады.
Дәл осы ... ... ...... бутиленнің бутадиенге дегидрлене
тотығу жоғарғы жылдамдығына қарамастан, өндірісте осы
реакцияларды жүзеге асыру үшін әзірге тек ферриттік
катализаторлар пайдаланылады.
Темір оксидтері бутиленнің дегидрлене тотығу ... ... ... ие, ... ... ... өскен сайын бутадиеннің шығуы
(реакцияласып қойған бутилен есебімен) төмендейді.
Теміроксидті катализаторлардың тотықсыздану деңгейі
артқан сайын дегидрлене тотығу реакциясында олардың
селективтілігі артады. Теміроксидті катализаторлардың
белсенділігі мен ... ... ... ... ... жүйесінде үш оксид болуы мүмкін: FeO
вюститі, Fe3O4 магнетиті және Fe2O3 гематиті. Соңғысы үш
модификацияға ие: . Бірінші модификацияның теміроксидті
парамагнитті, ... ... ... тек ... ... және 1100С-тан жоғары
температурада -ке өтеді (ауысады). -нің Fe3O4-не өту
(ауысу) температурасы қосылыстар құрамына ... ... ... ... құрылымына ие. Оттегі енгізу мен Fe3+
иондарының бетке көшуі арқасында Fe3O4 торында катиондық
вакансиялар пайда болуы мүмкін. ... ... ... ... ... Массивті және SiO2-ге жағылған
(енгізілген) теміроксидті катализаторларда тек фазасы ғана
болады [1-10].
Мессбауэрлік спектроскопия әдісімен ... ... ... орта ... жүзеге
асатын және мына сызбада көрсетілетін [3, 4] фазалық
түрленулер байқалады:
(1)
Бутилендермен әрекеттесу барысында диен түзілу реакциясындағы
темір оксидтік катализаторлар белсенділігі алғашында артады,
сосын 0-ге ... ... ал ... ... ... ... ... өнімдеріндегі бутилен
изомерлерінің концентрациясы тепе-теңдіктіге жақындайды.
Бутадиеннің анағұрлым көп шығуы -нен тұратын
ретототыққан катализатор жағдайында байқалды
(бутилен конверсиясы 2000С-та 60% жетеді).
Жұмыста әр ... ... ... бар ... ... тотығуы мен изомерленуін зерттеген [3-4] Зерттеу
Fe2O3-х құрамды катализаторларда (х-ті о-ден 0,33-ке дейін
катализаторды көміртегі оксидімен ... ... 200 - 3000С ... ... ... ... тотықсыздану шамасы
бойынша оның изомерленуші белсенділігі артады, ал
бутадиен түзілу ракциясындағы белсенділігі максималды
көлемге дейін артып, ары ... ... ... ... ... ... ... мен
селективтілігі фазасының торлық оттегісінің
қасиеттеріне тәуелді С4-С5 олефиндердің изомерленуі
темір ионды аллиль ... ... ... ... ... ... ... тотығу дегидридтеу) катализаторларының
белсенділігінің артуы олардың құрамының күрделенуімен жүзеге
асады. Мысал ретінде , Cr2O3 оксидтерін және К2СО3, К2SiO3
тұздарын ... және ... ... қыздыру арқылы
дайындалатын калийхромтеміроксидтік катализаторларда алуға
болады [7-8]. Ауада ... ... ... бастапқы қоспада
күрделі түрленулер бірқатары жүзеге асады; атап айтқанда,
калий карбанаты мен хром оксиді калий хроматын түзеді.
Бастапқы қоспа құрамындағы карбонаттың бір бөлігі жеке ... қала ... және ... ... ... ... ұяшықтың осы катализаторды қыздыруға дейінгі
және қыздыудан кейіегі параметрлерін салыстыру, хромның -де
еруі ... ... ... Су буы бар ... 6000С ... ... ... фазалық құрамы
өзгереді – оның құрамынан Fe3O4 магнетит және калий
гидрокарбонаты анықталады.
ИК-спектроскопиялық әдіспен орнатылғандай, темір ионы хромат
торына енеді жұмыстың ... ... ... ... (көмірсутектер, су буы,
түзілген сутегі) -нің магнетитке дейін тотықсыздануы жүреді,
ал калий хроматы темір оксидімен әрекеттесуі кезінде
Fe2+Cr3+2-x Fex3+O4 формулалы хромит түзетін Cr3+ ... [8]. ... ... калий силикаты
анықталмады, бірақ бұл қолданылған.
ИҚ-спектроскапиялық әдістердің жеткіліксіз
сезімталдығы салдарынан да ... ... ... мен су ... ... көп рет тотықтыру (оның артынша
көмірсутек пен су буы қоспасында түзілуі кезінде) оның
ішінде қосымша өзгерістер жүреді - ... ... Cr3+ ... Fe3+1-x Cr3+x )O4 ... ... ... катализаторлары ретінде әртүрлі
екілік және үшіншілік теміроксидтік жүйелер ұсынылады.
Олардың ішінде катализдік ... ... ... табылатын ферритқұрамды жүйелер 1964 жылы «Petro Tex
Chemical Corp» фирмасы ... ... ... тотығуы арқылы диендік көмірсутектер алу
поцесінде патенттер сериясын жариялады. Катализаторлар
ретінде никель, кальций, кадмий, кобальт, магний, мырыш
(цинк), литидің ... және ... ... ... ... екі ... элементтердің фериттері құрамдары МFe2O4
формуласына сай болады, мұндағы М –Zn, Mg, Mn, Ni және тағы
басқа фериттің элементтік ұяшығы МFe2O4 8-формулалары
бірлігінен және О-2 ... ... ... ... ... кезде элементтік ұяшықта Fe3+ және М2+
катиондары орналасқан 64 тетраэдрлік және 32 октаэдрлік
бос орындар пайда болады. ... ... ... ... 16 ионы октаэдрлік, ал екі валентті металл иондары –
тетраэдрлік бос орындарға жайғасады. ... ... 8 ионы ... ал ... барлық катиондар
октаэдрлік бос орындарға орналасады. Қалыпты және
айналған (қайтқан) ... ... ... Шын мәнісінде ферриттер екі жолсыз
жағдайлар арасындағы аралық күйді көрсететін аралас
шпинельдер құрылымына ие. Ферриттер ұяшығындағы оттегі
иондарының тығыз оралуы (қапталуы) ... ... ... ... Шындығында катиондар
тетраэдрлік бос орындарға симайды, бұл ферриттердің кубтық
(текшелік) торының қажалуына алып ... ... ... ... әдісімен
орнатылғандай беттік қабат оттегісі біртекті емес
[10]. Бір екі валентті металды келесі металмен алмастыру феррит
оттегісінің негізінен үшвалентті металл табиғатымен ... ... аз әсер ... ... ... ... тек Fe3+ және М2+ катиондары ғана
диффузияланады, ал оттегі иондары қозғалыссыз
күйінде қалады [11-12].
Ферриттер жоғары температурада сәйкес ... ... ... ... ... ... нәтижесінде алынған металдар гидрооксидтері
әрекеттесуінен алынуы мүмкін. Ферриттерді түзу үшін 3500С
температурада ... ... ... ... никель ферритін екі валентті никель оксидін
құрамында катализатор ретінде калий ... ... ... ... сары ... гидрооксидінің су суспензиясына
араластыру арқылы алуға болады. Қоспаны 1000С ... ... ... араластырады, содан соң оны 9000С-та 30 минут
бойы қыздырады [Пат. АҚШ 3303328, 1967]. Патенттердің бір
қатарында ферриттер алу ... ... Ол үшін ... ... темір гидроксидін басқа металдар
карбонатымен оттегі атмосферасында әрекеттесуі қажет.
Ферриттерді алу жұмыста толығымен сипатталған. Осы ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
металдың ажырауы, және шенит типтес тұздардың изоморфты қатты
ерітінділерін ажырату. Сондай-ақ рН ортаның гидрооксидтер
тұнбасы түзілу толықтығымен ... ... ... әсер етуі де ... Алынған
эксперименттік мәліметтерден көрінетіні, барлық жағдайда
300 – 4000С шамасындағы эндотермиялық эфектіге дейін үлгілер
рентгеноаморфты. Ауада 6000С-та қыздырудан кейін Zn, Mg, Ni
және Сd ... ... ... тек қана
шпинельдік құрылым сызықтары байқалады. Ферритті
катализаторларды оксалат тұздары арқылы дайындау
әдісі жасалды. Катализаторларды біріккен (бірлескен)
оксалаттық ... ... FeSO4 ... және ... екі ... ... ... оксалатының көмегімен дайындайды. Тұндыру екі валентті
металл сульфатының су ... ... ... ... ... оксалаты ерітіндісіне 700С-та баяу
араластырып бір сағат бойы жүргізілді. Түзілген оксалаттар
тұнбаны жайлап ыстық дистильденген сумен (500С) және ацетонмен
шаяды, сосын 100-1100С-та ... ... бір ... ... Алынған ұнтақ тәріздес массаны түйіршіктерге
айналдырады. Мысалы, никельферритті катализаторлар үлгілері
және тұздарынан синтезделген. Ол үшін алдын ала 60-700С-қа
дейін қыздырылған ... ... ... ... ... 500 мл ... ... никель
сулфатының ыстық ерітінділеріне құяды. оксалаттардың
қызғылт-сары тұнбасының тез түзілгені байқалды
Оксалаттардың алынған қоспасын бір сағат бойы ... ... ... ... кейін тұнбаны суытып,
фильтрлеп, кептіріп, бір сағат бойы 5000С-та қыздырады
[12-23]
1-кестеде осы әдіспен алынған катализаторлардың шектік
беттерінің бутиленді ... ... ... ... ... ... ... катализатордың жаңа алынған үлгісі негізінен
тұрады, ал құрамды бірінші үлгіден және фазалары байқалған
оның ... ... ... NiFe2O4 ... ... ... ... Кейінгі үлгілерде бұл қатынас өзгереді: екінші
үлгіде NiFe2O4 фазасының құрамы фазасына қарағанда артық.
Кесте 1
Никель феритті катализаторлардың жаңа алынған (алымы) ... ... ... ... ... ... шектік беті [14].
№ үлгісі
Атомдық қатынасы Ni:Fe
Беткі қабатың бөлінуі м2/г
Магнитік тартылыс күшіне әсері, сал.бір.
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Fe2O3
1:9
2:8
3:7
4:6
5:6
6:4
7:3
8:2
9:1
NiO
11,8/6,0
12,1/8,5
22,5/11,4
25,6/14,4
22,4/12,4
31,5/14,3
22,8/10,6
20,5/7,2
19,0/3,6
18,6/3,5
16,2/3,9
1,6/5,9
2,3/6,0
4,8/6,2
4,9/6,9
4,2/4,3
4,1/3,6
3,1/3,2
2,8/2,1
2,0/1,6
1,5/1,4
1,2/1,7
Үшінші үлгіде фазасы құрамы өте аз. NiFe2O4 құрамы ... ... көп, одан ... жеке ... ... Ni-де жүреді. Төртінше құрамы үшінші
үлгідегіге қарағанда азырақ, фазасы жоғалып кетуге шақ
болады, ... оның ... NiО2 ... ... ... ... NiFe2O4 ... азаяды, 4-9 үлгілерде фазасы
болмайды. Никель құрамы өскен сайын үлгілер магниттік
қабылдағыштығы 1,6-дан Fe2O3 үшін 4-3-ші үлгі үшін 9-ға ... ... ... төмендейді. Магниттік қабылдағыштықтың өсуі
жоғары магнитті қабылдағыштығы бар ферромагниттік зат болып
табылатын NiFe2O4 түзілуімен байланысты. Үшіншілік
магниттік қабылдағыштығының максималдық мәні ондағы
NiFe2O4 ... ... ... ... бутилендердің дегидрлене
тотығу 3000С-тан жоғары температурада және бутилендердің
5000С бір сағат көлемдік жылдамдығымен өткізіледі, бутадиеннің
анағұрлым көп шығуы 380-3900С-та байқалған; температураны
4000С-тан арттырған сайын ... ... ... түзілуі
артады және әрекеттің селективтілігі азаяды. Бутадиен мен
әсерлеспеген бутадиендерден басқа реакция өнімдері құрамында
СО2 (СО анықталмаған) -ға жуық сутегі ... ... емес ... ... ... (фуран, акролеин, сірке
альдегиді, н-май альдегиді, пропион альдегиді және
ацетон) ... ... ... ... ... ... 1-2 сағатта
катализатор белсенділігі бірден артады, содан кейін
қалыпты болып қалды. Мыс, 2 және 4 үлгілерде бутадиеннің
шығуы екі ... ... 44 және ... 56 және ... ... ... ... аз үлгілерде бұл эффект
онша байқалмайды. 1-суретте девинилдің (3800С-та) түзілу
селективтілігі мен шығуының өңделген никельферитті
катализаторлар құрамына тәуелділігі көрсетілген.
Үлгілердің фазалық ... ... ... ... ... ... ... тотықтырып катализаторлар белсенділігі
олардағы никельферридінің құрамына тәуелді деп
тұжырымдауға негіз береді. Оның үстіне анағұрлым
жоғары ... бар ... ... ... қатар темір оксидінің әлденеше артықтығы
болады.
Никельферритті катализаторлар белсенділігі олардың құрамындағы
оттегі тәуелді ... ... ... ... ... изомерлену жылдамдығы артады, ал дегидрлене
тотығу жылдамдығы төмендейді. Катализаторды тотықсыздандыру
кезінде тің Fe2+-ге өтуі жүзеге асатынын назарға алып,
дегидрлене тотығу ... ... ... ... иондары, ал олефин изомерленуіне жауапты орталықтар
құрамына Fe2+ иондары болады деген тұжырым жасалды.
Никельферритті ... ... ... (түрлену) жылдамдығы олефиннің парциалды қысымына
пропорционал және оттегінің ... ... ... ... тотықтырып дегидридтейтің ферритті катализаторлар
арасында «Philips» және «Petro Tex» фирмалары жасап ... ... ... ... және ... ... қызығушылық шақырады. [Пат. АҚШ 396767,
1977] патентінде цинкферритті катализатор дайындау мысалы
келтірілген. 35,3 л дистилденген суда 8603 г ... 3733 г цинк ... және 61,8г цинк ... ... болған суспензияны 5 сағат бойы
мұқият қозғап, содан соң фильтрлеп (сүзіп алып) ... ... ... ... ... Түйіршіктегеннен кейін
массаны оттегі қатысуымен 6500С-та цинк ферритін алу ... ... ... ... ... ... ... сынағының нәтижелері берілген.
[-- Image: Рисунок 21 --]
Сурет 1. С4Н6 түзілуінің селективтілігі мен шығуының
никельферитті катализаторларда Ni:Fe ... ... ... 2
Бутилен-2-ді дегидрлене тотығу процесіндегі цинкферритті
катализатордың белсенділігі [29].
Бастапқы ... ... ... уақыты
Конверсия %
Селективтілік %
Бутадиен шығуы % (мол.)
19,0
33,5
72,5
205,5
42,8
39,4
48,4
48,6
92,3
93,7
91,4
88.7
39,5
36,9
44,3
43,1
[52-53] патентте цинк ферриті мен темір оксидінің катализдік
белсенділіктерінің салыстырмалы сипаты берілген. Онда
кептірілген мәліметтердің растауынша, бутилендердің
парциалды және ... ... ... ... ... ... әдісімен осы
орталықтардың сандық бағалануы жасалып, цинк
ферритінің қарағанда, ... және ... ... концентрациясының жақсы қатынасы арқасында
анағұрлым селективті катализатор екендігі көрсетілді.
Цинкферитті катализаторда Pd 0,02%-нан туындаған бутиленді
тотықтырып дегидридтеудегі бутадиен шығуы ... ... ... 1,5 сағ-1 ... су буы:
оттегі: көміртегі=20:0,5:1 мольдіе қатынасында және 3820С
температурада, 92% селективтілікте 45,5% (моль)-дықұрады
[Пат. АҚШ 3856880, 1974].
Цинкферритті катализаторда ... ... ... [18] ... ... ... ... оксиді
бар кейбір бинарлы жүйелерді бутилендерді дегидрлене тотығу
сипаттайтын мәліметтер төменде көрсетілген:
Конверсия ... ... ... 67 51 ... ... ZnFeAI және ... ... және фазалары, ал FeAI-оксидті катализаторы құрамына
сондай-ақ ZnО және ZnAI2О4 ... ... ... ... ... ... Fe3О4 ... өтуі
жүзеге асады және жүйесінде цинкферриті түзіледі.
ZnFeAI-оксидті катализаторының белсенділігі, құрамында
жоғары катализдік белсенділікке ие фазасының ... ... және ... ... ... катализаторға қосымша ретінде әртүрлі оксидтерді,
мыс марганец оксидін (1-5%) ... ... ... ... ... үшін оны
дайындау барысында цинк ферритік цинк карбонатымен және
фосфор қышқылының су ... ... ... ... ... ... ... катализаторға
қосымша цинк оксиді мөлшерін енгізу олефиндердің
дегидрлене тотығу барысында карбоналдық қосылыстардың
(бірікпелердің) шығуын ... ... ... жолы [53] ұсынылады: -нің 91,8г
38,27г ZnСО3 (3,62% MgCO3 құрамында болуы мүмкін); 3г ZnСІ2
және 8,6 МnСО3-дін 750мл суда мұқият ... ... ... ... ... ... 15-20 мин
балқытады. Содан соң 67,8 г катализаторларды 125г ... 2,1г Р3РО4 және 200мл ... ... ... ... 2 ... ... өңдейді. Мұндай катализаторларда бутадиен
шығуы 95% селективтілікпен 70%-ға жетеді.
Цинк ферритінің белсенділігін оның құрамына Cr3+ иондарын
енгізу жолымен ... ... ... ... ... ... сайын катализатор құрамына
концентрациясы өскен сайын катализатор белсенділігі артатын
CrхFe2-хО3 ... аз ... ... ... ... ... ... бұл фаза жоғалады, бірақ катализатор
белсенділігі айтарлықтай өзгермейді. Сондықтан Cr3+ әрекеті
оның шпинельді кристалл торына екеуімен шартталады.
[30-35] жұмыстарда оксалатты ... ... ... ... ... ... толығымен зерттелген.
Магнийферритті катализатор құрамынан 3 фаза байқалған:
, MgO және магнийферриті, оның үстіне оптималды құрамды
катализатордағы негізгі фаза ферритті болып ... ... ... аз ... ... ... ... 4400С-та дегидрлене
тотығу [реакциялық қоспа компонентерінің мольдік қатынасы
С4Н8:О2:Н2О=1:1,5:5,7:15] бутадиеннің шығуы ... 80%-ға ... ... [21] ... ... ... фуран, альдегид, спирттер, қышқылдар
мен сутегі болып табылады. Авторлардың тұжырымдауынша ... су ... ... ... ... болады.
Авторлардың тұжырымдауынша сутегі катализаторды субуымен
ретотықтыру нәтижесінде пайда болады. Олефиндерді аздап
конверсиялауда н-бутилендер мен изопенттерден диендердің
түзілу жылдамдығы изопрен жылдамдығынан басым түседі.
Магнийферитті катализаторда ... ... ... ... ... ... қатынасы
С4Н8:О2:Н2О=1:15:0,65) 24 сағат жұмыстан кейінгі
бутадиеннің шығуы 92% селективтілікпен 57%-ды
құрады, 163 ... соң шығу ... ... ... төмендеді. Әрекетті дәл сол жағдайда 2% фосфор
қышқылымен толықтырылған катализаторда өткізгенде, 24сағаттан
кейін бутадиен ... ... ... 91%-ды құрады.
800сағат жұмыстан кейін нәтижелер өзгерген жоқ.
Осы ... ... ... жылдамдығы
дегидрлене тотығу жылдамдығынан әлдеқайда төмен.
Катализаторлардың тотықсыздану дәредесінің артуымен
дегидридтелу реакциясының ... ... ... ... жағдайда бутилендердің изомерленуі жоғары
жылдамдықпен олефиндерден сутегі атомын гомолизді ажыратуға
қабілетті тотықсызданған Ғе2+ орталықтарында өтеді.
Изомерлену циклі ... ... дәл ... ... ... ... ... катализатордың белсенділігі мен талғамдылығының
төмендеуін [33] еңбектің авторлары оның ... ... ... ... ... ... Ғе3+, Ғе2+
ауысуының соңынан көлемінде тотықсыздану нәтижесінде қосымша
аниондық вакансиялар түзілуімен ... Сол ... ... ... ... ... фазасы
тек О2- вакансияларының концентрациясы 0,6% -дан аспаған
жағдайда ғана бірқалыпты О2- үлкен вакансиялық
концентрациясы жағдайында феррит ... ... ... Fe3O4 ерітіндіге айналады. Бутадиен бойынша
жоғарғы селективтілік тек оттек артықшылығы жағдайында ғана
сақталады, бұл жағдайда темір иондары тез ретотығады.
Магнийферритті катализаторды ... ... ... ... 64%-ға ... ... ... тудырады;
модификацияланған катализатордың 1119 сағат жұмысынан кейін
бутадиен шығуы 92% селективтілікте 72%-ға жетті. Ең ... ... 0,3-20% ... ... ... ... енгізуден алынды. Авторлардың пікірі
бойынша, фосфор мен кремний қосымшалары катализатор
қалыптылығына айтарлықтай ықпал етеді. Қосымша ретінде
сондай-ақ Na және К 5%-ға ... ... ... ... хром ... қосу ... оның құрылымы мен
катализдік белсенділігінің өзгергені байқалған. Анағұрлым
үлкен эффект (нәтиже) шамамен 25% темір ионын хром
иондарына алмастыруда байқалған. Мұндай катализаторда
бутадиен түзілу ... таза ... ... 4 есеге артық. Zn-Cr- және Mg-Cr-
ферриттері үшвалентті Cr3+ хром ... ... ... ... орнын басатын шпинель құрылымына ие. Темірдің
орнын хроммен басу ферритті катализатор эффекттілігі
(тиімділігі) мен қалыптылығының ... әсер ... ... ... ... ... адсорбцияланған оттегімен бірдей тор
оттегісі де қатысады. Газ фазасының ... ... ... ... ... ... Fe3+ иондарының Fe2+-ге дейін тотықсыздануына
ұласатын, оттегіге кедейленуі шамасы бойынша тез азая ... ... ... оларға қосымша енгізу
арқылы реттеуге болады [35-38].
Бутилендерді тотықтыру дегидридтердегі темір құрамды және
хромқұрамды катализаторлардың катализдің қасиеттерін
салыстыруға мүмкіндік беретін мәліметтер ... ... және ... катализаторлар белсенділігі [39].
Катализатор
Конверсия С4Н8, %
Селективтілігі, %
Катализатор
Конверсия С4Н8, %
Селективтілігі,
%
Α-Ғе2О3
ZnFe2O4
ZnCr0,1Fe1,9O4
ZnCr0,25Fe1,75O4
ZnCrFeO4
35
40
46
56
58
83
89
42
90
91
MgFe2O4
MgCrFeO4
Α-ҒеCrО3
ZnCr2O4
MgCr2O4
53
64
50
15
28
86
90
84
16
32
Магнийферритті катализаторды кобальт ионымен (0,3-2,5%)
модификациялау оның дегидрлене тотығу процесіндегі
белсенділігінің ... ... ... ... 3620С және одан ... 5100С ... тең су буы мен оттегі қатынасы, мен сұйық көмірсутек
беру 1,5л\сағ жылдамдығында бутиленнің бутадиенге ... 65% ... Дәл сол ... ... ... (2%) ... бутадиен шығуын 67,3%-ға
дейін (95,1% селективтілікте) өсіруге мүмкіндік тудырады [52].
Кейінірек анағұрлым күрделі феритті, мыс құрамында бор ... ... ... ... ... ... ферриттері
бар композициялар ұсынылды.
Ферритті катализаторларды дайындау үшін тасмалдаушы ретінде
алюминий оксиді, пемза, кремний ... және т.б. ... ... ... ... зат мөлшері катализатордың
жалпы массасынан 5%-нан 75%-на дейін құрайды.
Ферритті катализаторлар сондай-ақ изопентенді изопренге
тотықтыру дегидридтеу үшін де пайдаланылады, алайда осы
әрекеттің өндірісте ... ... ... жоқ. ... ... ... ... белсенділігін сипаттайтын мәліметтер
4-Кестеде берілген.
Кесте 4
Изопентанның дегидрленуге дейін феррит құрамды катализаторының
қатысуында ... ... ... ... М:Ғе
Изопентенге есептегенде изопрен шығады
Атомдық қатынас
М:Ғе
Изопентенге есептегенде изопрен шығады
жіберілген
Айналымға түскен
жіберілген
Айналымға ... ... ... ... басқа)
изопрен түзілу реакциясында М:Ғе атомдық қатынасы 3:7
құрайтын катализаторлар анағұрлым ... ... ... белсенділігі
бутенді бутадиенге дигидрлене тотығу сияқты,
изопентендерді тотықтыру дегидридтеуде де
Bi:Fe=2:8 атомдық қатынаста байқалады. Ферритті катализаторлар
ішінде изопентендерді изопренге дигидрлене ... ... ... марганецферритті катализаторлар болып
табылады.
«Petro Tex» фирмасы хром ионы енгізілген марганецферритті
катализатор (Cr:Mn=0.05-0.4) қолдану арқылы дигидрлене
тотығу әдісін ұсынды. Катализатор құрамына сондай-ақ
механикалық көміртегін де ... ... ... ... бутилен, екі дигидрлене тотығу арқылы изопрент алу
үшін ... ... өнім ... 90% ... ... құрайды [42-43].
2-суретте изопрент түзілуінің жылдамдығының алғашқы 3-5 минут
жұмысынан кейінгі марганецферритті катализаторлар құрамына
тәуелділігі ... ... ... ... ... ... болып табылады.
[-- Image: Рисунок 32 --]
Сурет 2. Изопрен түзілу жылдамдығының марганецферитті
катализатор құрамына тәуелділігі. ... 380°С; ... ... 0,5 ... ... С5Н10 : О2 : Н2О = 1: 0,6 : 25 ... ... жаңа дайындалған Ғе-М-катализаторының
рентгенограммасында тек фазасына сәйкес
дифракциялық сызықтар ғана тіркелген. әр ... ... ... ... ... нәтижелері (3-сурет)
көрсеткендей, Mn2+ марганец ионы негізінде қатты ерітінді түзе
отырып, темір ... ... ... құрамына кіреді:
бұны үлгілердің марганец құрамы өскен сайын ... ... ... ... ... және ... ... болып табылады. Ғе-Мn –
катализаторында (Mn:Fe=3:7) изопентендерді дигидрлене тотығу
барысында изопреннің шығуы циклдан циклге қарай өсе береді
(цикл:1 сағ ... ... ... регенерациялау), 5-6
циклдан кейін изопрен шығуы бірқалыпты болады (3-сурет).
[-- Image: ... 37 ... 3. ... ... ... Mn:Fe атомдық қатынасына
тәуелділігі :1-жаңа катализатор; 2-өңделген (жұмыс
істеген) катализатор [45].
5 және ... жаңа ... ... изопреннің
1-ші цикл ішінде шығуы көрсетілген (температура 3800С;
көлемдік жылдамдығы 0,5сағ-1, мольдік қатынасы )
Кестеде келтірілген мәліметтерден көретіндей
катализаторды ... ... ... ... изопреннің шығуы айтарлықтай
артады.
Кесте 5
Изопреннің жаңа марганецферритті катализаторларда шығуы [46]
Уақыт
Изопентенге есептегенде изопрен шығымы
жіберілген
Айналымға түскен
3
6
10
20
30
45
60
49
45
40
37
32
31
22
85
83
82
80
78
79
71
Кесте 6
Изопреннің қолданылған марганецферритті катализаторларда
шығуы [47]
Уақыт
Изопрентенге есептегенде изопрен ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ қолданылған үлгілердің магниттік
қабылдағыштығының осындай жаңалармен (4-сурет)
салыстырғанда өсуі де көрсетеді (марганец ферриті күшті
ферромагнитті зат болып табылады).
4-суретті каткализатордың мессбауэрлік спектрлері ... үлгі ... (1 ... катализатордағы темір иондарының
әр түрлі күйлеріне сәйкес келетін жолақтар қатарынан тұрады.
фазасына тән сызықтар анағұрлым анық ... ... ... ... ... бұл ... жоқ.
Катализаторларды пайдаланудан марганец ферриті түзіледі. Осы
ауысуды сондай-ақ қолданылған үлгілердің магниттік
қабылдағыштығының осындай жаңалармен (3-сурет)
салыстырғанда өсуі де ... ... ... ... зат ... ... ... мессбауэрлік спектрлері көрсетілген.
Жаңа үлгі спектрі (1 қисығы) катализатордағы темір иондарының
әр түрлі күйлеріне сәйкес ... ... ... ... тән ... ... анық байқалады. Марганец
ферритіне сәйкес келетін жолақтар бұл спектрде ... ... ... ... ... ... (2
қисық). Мессбауэрлік спектрде бұрынғы жаңа катализаторға тән
жолақтар толығымен жойылып, -не тән жаңа жолақтар пайда
болады. Изомерлік жылжу көлемі 0,47мм/с тең, бұл ... ... ... ... ... ... ... істету
кезінде негізіндегі қатты ерітінді, қатысуы
изопентендерді изопренге тотығу дегидридтеу
процесінде жоғары белсенділікке жету үшін аса қажет
болатын фазасына ... ... ... ... ... ... ... гологендерді енгізу арқылы жақсартуға
болады. Гологендер не элементтер түрінде, не реакция жағдайында
еркін гологен бөлетін бірікпелер ... ... ... ... ... ... 1 ... шаққанда
0,001-ден 0,09-мольге дейін өзгере алады.
Күрделі ферритқұрамды жүйелерді олардың фазалық құрамдарымен
салыстырудан жасауға болатын қорытынды, жоғары белсенділік
пен селективтілікке қол ... ... ... ... ... ... марганец ферритімен қатар жеке фаза түрінде де
болуы қажет. Егер бастапқы ... ... ... (90%) ... әр ... 5%-ден және MnO болса,
онда дезактивтелген катализаторда фазасы болмайды.
[-- Image: ... 47 ... ... (1) және ... екі марганец ферритті катализатор
үлгілерінің мессбауэрлік спектрі [34].
Қаныққан көмірсутектердің дегидрленуі механизмі
Органикалық қосылыстардың химиялық реакциялары бағыты,
жылдамдығы және механизмі арқылы ... ... ... ... ... бірнеше бағытта жүреді. Сол бағыттардың біреуінің
басым болуы реакцияның селективтігін, яғни даралығын
көрсетеді. Реакцияның бағыты ... ... ... сыртқы жағдайларға тәуелді болады. Екі заттың (бөлшектің)
арасында реакция жүру үшін, олардың молекулалары бір-бірімен
соқтығысу керек. Бірақ кез ... ... ... Тек реакцияның тууына қажетті артық
энергиясы бар активті бөлшектердің соқтығысуынан ғана
реакция жүреді. Бұл артық энергияны активтендіру ... ... ... энергиясының шамасы берілген жағдайда
реакцияның жылдамдығын және жүру мумкіндігін анықтайды.
Активтеңдіру энергиясы неғұрлым аз ... ... жүру ... артады.
Реакция барысында активті бөлшектердің әрекеттесуінен активті
ауыспалы комплекс түзіледі:
Әрекеттесуші ... ... ... ... комплекс өнімі
Абсцисса өсіне реакция барысын, ал ординат осіне потенциалдық
энергияның өзгеруін салу ... ... ... ... ... ... болады (14-сурет). Графиктен ауыспалы
комплекске потенциалдық энергияның максимумы, ал бастапқы ... ... ... ... минимумы келетіні көрініп тұр.
Ауыспалы комплекстің өмір сүру мерзімі өте аз — 10-12 сек.
шамасында болады. ... ... ... ... ... Ауыспалы комплекстің тұрақтылығы
электрондық тығыздықтың қайта бөлінісу (делокализациялану)
мүмкіндігімен анықталады. Демек, реакцияның қай бағытта
жүру мүмкіндігі бар екенін айту үшін ауыспалы ... білу ... Оны ... әдістердің
ешқайсысымен анықтау мүмкін емес.
Ауыспалы күйдің параметрлерін тек кванттық әдістерімен жуықтап
есептеп шығаруға болады.
Сонымен, тепе-теңсіздік жағдайдағы органикалық реакциялардың
бағытын анықтаушы басты ... - ... ... ... Ал бұл тек ... ... мен құрылысына ғана емес, сонымен бірге
еріткіштің табиғатына, катализатордың ... және ... ... химиялық реакцияның бағыты, ең алдымен, заттың
реакциялық, ұйымдасуына сәйкес анықталады. Бұл ... ... ... реакция ортасының барлық
компоненттерінің және сыртқы факторлардың әсерін
қамтыды.
Реакцияға түсуші бастапқы заттың реакция өніміне айналғанға
дейін жүретін жолын реакция механизмі дейді.
Орынбасу реакциясы жай ... ... және ... ... Жаңа атом ... ... ... орнын басады. σ-
байланыстың үзілуінің екі жағдайы бар.
Бірінші жағдайда әрбір атом бір жалқы электронмен қалады, яғни
молекула екі бос ... ... : X → R + X ... ... ... ... бірдей екі бөлшек
түзіледі. Сондықтан байланыстың бұлай үзілу механизмін
гомолиттік немесе радикалды деп атайды [14,28,37]. Түзілген
радикалдар басқа молекуладағы атомның немесе атомдар
топшасының ... ... да, ... ... бөліп
шығарады:
R + R1 : У → R : У + R1 ... ... ... ... ... X ... У атомы басып, жаңа R:У молекуласы түзіледі. Мысалы:
Н3С:Н → Н3С + ∙Н Н3С + С1:С1 → Н3С :С1 + С1 ... бұл ... ... деп атайды да, SR
таңбасымен белгілейді. S латынша "substitut" орынбасу
деген сөздің бас ... ... ... ... ... жұбы атомның
біреуінде қалады да, бір атом анионға, екінші атом
катионға айналады. Нәтижесінде, электрондық ... ... ... ... ... ... үзілу механизімін
гетеролиттік немесе иондық деп атайды. Түзілген анионға немесе
катионға басқа молекуладан қарсы зарядталған иондар келіп
қосылады. Орынбасудың бұл механизімін ... ... ... ... екі ... жүреді:
Орын босататын атом немесе атомдар тобы электрон жұбын
үзілгенде өзімен бірге алып кетеді. Қалған оң зарядты
карбокатионға ... ... ... → R+ + : X- R+ + :У ... H3С :С1 → Н3С + + : Сl- Н3С + : ОН- → Н3С : ОН ... ... ... ... (:у- ) реагент қатысып
отыр, сондықтан реакция иондық нуклеофильді механизммен
жүрді және оны SN ... ... ... деп ... ... бар өзінің
бөлініспеген электрон жұбын байланыс түзуге беретін
бөлшектерді айтады. Оларға бөлініспеген электрон
жұптары бар аниондар (:ОН" т.б.), нейтрал қосылыстар (:NH3
т.б.) жатады.
2) Орын ... атом ... ... тобы электрон жұбын
қалдырып кетеді. Қалған теріс зарядты карбоанионға
катион келіп ... → R-: + X+ R-: + У+ → R:У ... ... ... электрофильді бөлшек (у+) катысып отыр.
Сондықтан реакция иондық электрофильді механизммен жүреді
және оны SЕ таңбасымен белгілейді.
Электрофилъді реагенттер деп электронакцепторлы қасиеті ... түзу үшін ... ... ... ... ... жұбын қосып алатын бөлшектерді айтады.
Оларға бос орбитальдары бар катиондар (Н+ және ... ... (ВҒ3 және т.б.) ... ... реакциясы, көбінесе ароматты
көмірсутектерде кездеседі.
1923 жылы Бренстед және Лоури бір-бірінен тәуелсіз қышқылдар мен
негіздердің протолиттік ... ... Бұл ... ... ... ... ... қышқылдар деп, ал
протонды қосып алатын қосылыстар негіздер деп аталды.
Г.Льюис қышқылдар және негіздер түсінігін ары қарай ... ... ... дегеніміз -негіздермен қосылуға
қабілетті барлық катиондар мен электрон қосып алуға
мүмкіндігі бар нейтрал қосылыстар. Негіздер дегеніміз
барлық аниондар мен ... ... жұбы ... ... + В
Қышқыл негіз
Льюис қышқылдарына ВҒ3, ... ВСІ3, ... SnСІ4, SО3, ... т.б. жатады.
Льюис негіздеріне Н2О, :NН3 :NR3 ОH-, Сl, Ғ- және т.б. жатады.
Демек, нуклеофильді реагенттерге барлық Льюис негіздері, ал
электрофилъді реагенттерге барлық ... ... ... және ... ... ... ... мен қышқылдары) поляризацияланғыштығы әр түрлі
болады. Сондықтан оларды күшті және әлсіз ... деп ... ... ... реагенттер деп поляризацияланғыштығы төмен
нуклеофильді және электрофильді реагенттерді атайды.
Мысалы, нуклеофильдер: Н2О, КОН, NH3, ОН-, RO-, ... Н+, Li+, А1С13, ... ... деп ... жоғары реагенттерді
айтады. Мысалы, нуклеофильдер: R2S, RSН, R3Р, J-, R-;
электрофильдер: Нg2+, Сu+, Аg+.
Р.Пирсон 1963 жылы күшті және әлсіз қышқылдар мен негіздер
принципін ... ... ... и ... ... ... ... Бұл принцип бойынша, күшті қышқылдар
мен күшті негіздер немесе әлсіз қышқылдар мен әлсіз негіздер
бір-бірімен әрекеттескенде тұрақты байланыс түзілу керек. Бұл
принцип ... әр ... ... мен электрофильдердің
реакциялық қабілеттігін жуықтап анықтауға болады.
[48-61] жұмыстарда алкандардың тотығуы цеолитті катализаторларда
жүргізілген. Сонымен қатар, мақсатты өнім алу процесі бірнеше
сатыда жүретіндігі ... [62-76] ... ... ... пропанның
дегидрленуі, ZSM-5 типті катализаторларда алкандардың
тотыға дегидрлену процестері зерттелген.
Табиғи сазбалшықты тасымалдағыш және оған ... ... ... ... ... ... ... алғаш рет пропан-бутанды қоспаны тотықтыру,
дегидрлену, толық тотығу, ароматтану процестері көрсетіліп,
альдегид бойынша шығым 41,0% көрсеткен. Себебі,
тасымалдағыштың беттік ауданы, фазалық құрамына,
біріккен фазалардың ... ... ... ... ... болу ... зерттелген.
Кесте 7
Қаныққан көмірсутектердің тотыға дегидрлену процесінде
қолданылатын катализаторлар
Реакция
Реакция жағдайы
Катализатор
Конверсия, шығым, талғамдылық
ескерту
әдебиет
1
2
3
4
5
6
Дегидрлене тотығу
О2/пропан=0,1-1; 510оС
60% ... ... ... ... ... ... жағдайда: C3H8  C3H6  C2H6  CO  CO2
SO2 қатысқанда: C3H8  C2H6  CO  ... ... ... Zn, ... ... ... ... SC3H6=22%, KC3H8=20%
LaMo0,1V0,9O4:
SC3H6=56%, KC3H8=10%; SC3H6=43%, KC3H8=20%
Пропиленнің пайда болуын қамтамасыз ететін Мо қатысқанда
белсенді орталаықтардың табиғаты ... ... ... бар катализаторлар
650 және 750оС кезіндегі термикалық АрУдың шығарылымын ... ... ал ... ... үлгілердің белсенділігін төмендетеді. 750оС-де 6 сағатта
термикалық өңдеген абзал.
[64]
7-кестенің жалғасы
1
2
3
4
5
6
Ароматтау
Cs негіздегі Pt нанобөлшектері
[65]
Ароматтау
Силикалит-1
[66]
Пропиленге дейін тотықтыру, содан кейін 1) ... ... ... ... ... ... ... аралас металоксидті
5
[67]
2) акрилды қышқыл және ацетонға дейін
VO-H-бета (1 ... ... (2 ... ... қасиеттерінің басымдығы жайлы қорытынды
жасалынды.
[68]
7-кестенің жалғасы
1
2
3
4
5
6
Пропилен және акролейннің тотығуы
CdMoPO6 (1), AgMo3P2O14 (2), FeMoPO6 (3).
(1) мен (2) үшін 733К кезіндегі К=6,5% және S ... ... ... ... ... мен (2) бойынша Мо-ның оңтайлы орташа тотығу дәрежесіне қол
жеткізіледі (+5,25), ал (3) -де Мо(5+) Fe(2+) Fe(3+)-ке тотығу
процесінің әлдеқайда ... ... Мо ... ... деп пайымдалады.
[69]
Пропиленге дейін дегидрлеу
Алюмохромды катализатор
Жартылай өндірістік қондырғы, қайнайтын қабат
[70]
Пропинеді тотықтыра дегидрлеу содан кейін акролейнді және
акрилды қышқылды тотықтыру
1 деңгей - ... ... ... 2-сі – ... ... 2 деңгейдегі оттегімен тотығу.
[71]
7-кестенің жалғасы
1
2
3
4
5
6
дегидрлеу содан кейін акролейнді және акрилды қышқылды
тотықтыру
Дәл солай
Оттегі мен азотпен тотығуы, құрамында ... ... ... тотықтыра дегидрлеу содан кейін акролейнді және
акрилды қышқылды тотықтыру
Дәл солай, ... ... газ. ... ... ... бар ... ... қайтарады
[73]
Дәл солай
[74]
7-кестенің жалғасы
1
2
3
4
5
6
Пропинеді тотықтыра дегидрлеу содан кейін акролейнді және
акрилды қышқылды тотықтыру
513оС, 0,18МПа
Акр. қышқылының шығыны =56,6% мол., оксидегидр. деңгейіндегі
оттегі конверсиясы.=72,8%, ... ... ... ... ... МПа, 590оС, ... 12 мол.% Н2 ... және 1:1 (мол) су буында алынған пропанды береді.
Pt, Zn на гидротальците
КС3Н850%, ... ... ... ... 0,05% жұмыстың 75
сағатта.
[76]
CH2=CHCOOH, AcOH. тотықтыру
350-400оС, Р=0,175МПа, регенерацияның уақыты-5-15мин, -2-5с
(VO)2P2O7
KC3H8=20-30%, S=31,7%
Импульсты реактор
[77]
7-кестенің жалғасы
1
2
3
4
5
6
Акрилды қышқылға дейін ... 10 ... ... ... дегидрлеу
900-1000оС, УВ;О2=1,5;2,1
құрамында Cu және Sn катализатор бар Pt
[39]
Этиленге дейін ... және ... ... - ... ... ч-1 Термикалық. конверсия -
650-900oC, -0,1-20c
Si/Al 2,0:1-ден 2000:1-ге дейін. ZSM-5 алған жөн.
[39]
7-кестенің жалғасы
1
2
3
4
5
6
Пропан конверсиясы
Cu-ZSM-5
Қышқылдық және каталитикалық қасиеттер зерттелінді.
[40]
Пропан дегидрогенизациясы
Испанияда ... ... ... ... ... ең ірі ... ... көзделінді.
Қуаты 350 млн т/жыл.
[41]
Пропан дегидрогенизациясы
Испан-алжир бірлескен ұйымы. 300 мың т/жыл қуаты бар ... ... ... ... ... ... ... басты рөл ойнайды. Пропан пропиленге 10-100 нм
радиусты пораларда анағұрлым селективті түрде айналады, ... ... ... ... болуын және толық тотығудың
өнімін ықпал етеді.
[43]
7-кестенің жалғасы
1
2
3
4
5
6
Клеткалы оттекті акрилды және сірке қышқылына дейін тотықтыру
Ванадий-фосфорлы оксидті катализатор
Импульсты реактор. Тотығу торлы ... ... ПВ ... ... ... оттегімен жүзеге асады.
[44]
Тотығу
1%Pt,Pd,Ag,Au/-Al2O3
ТПР.
[45]
Конверсия Бөлу
T500oC
V2O5/Mg3(PO4)2, V2O5/AlPO4, V2O5/Zr3(PO4)4, MgO/SiO2 Пластиналық
қондырма каталитикалық құрылғылар
Тотықтырғыш дегидреленуі және терең тотығу бір температураларда
жүреді. Акт.ценнің табиғаты жайлы айтылды. ... ... ... ... ... этилбензолды ароматтау
450-600оС. 550оС кезінде оңтайлы нәтижелер.
Zn/HZSM-5
KC3H8-95,02%, S-74,64%, ... ... ... рөл тек ... ... ғана емес, сондай -ақ
димеризация және дегидроароматизация реакцияларын
промотирлеуге де қатысты екндігі анықталынды.
[47]
7-кестенің ... ... Al, Si, Hf, Ti, ... мен оның кейінгі тотығуы ПВ –дағы
VOx тасымалдаушысының табиғаты мен концентрациясына тәуелсіз,
яғни ... ... мен V2O5 ... бір ... ... ... тотықтыру
Жоғары температура,
Контактің аз уақыты
Pt
ВC3H6-50%
Адиабатикалық реактор
[49]
Пропилен және этиленге дейін
C3H8/О2=2,0-8,0;
17,3%SrO/17,9%La2O3/
Су буы қатысуымен
[50]
тотықтыра конверсиялау
H2О/C3H8=0,5-2,5. W=2000-15000 см3 г-1с-1 ... ... ... ... ... ... ішінде жүреді деп
пайымдалады
[52]
7-кестенің жалғасы
1
2
3
4
5
6
Парциалды тотықтыру
C3H8:О2:H2О=
3,2:73,4:23,4,
W=900h-1, 573K.
V-P-O/(TiO2+SiO2)
КТ температураларда тұрақты  923К, Ванадий ПВ-да негізінен
жағдайында тұрақтанады V(4+). БЭТ, рентг. дифр., ЭМ, ... ағын ... 2,5 ... ... Р, Сl, S, Со, Сr , Мо, ... В-33,7% (2% ... ... В-35,2%
(1%Сr/2%ZnZSM-5), К-67,7%, В-32,3% (1%Со/2%
ZnZSM-5), К-58%, В-32,3% (1%Мо/2% ZnZSM-5), К-68%, В-35,2%
(0,5%Р/2% ZnZSM-5).
Цеолиттің ПВ-сының қышқылдығы ... ... ... ... ... ... ... себебі Pt ПВ-сында және пропанның
диссоциативті хемосорбциясын жеңілдететін тасымалдаушысында
SO4 –тің тұрақты формаларының пайда болуында
[58]
Пропиленге дейіндегидридті тотықтыру
Pt/Al2O3
Сақинатәріздес реактор
[59]
7-кестенің жалғасы
1
2
3
4
5
6
Ароматтау
Тр=550оС; Ратм;
Құрамында Ga ... Si/Al ... ... Н+ (2-98%); Т прокал. (600-800оС).
Ga/HZSM-5
Цеолиттің белсенділігі мен селективтілігі күшті қыщқылдық
орталықтардың өсу санымен шұғыл түрде өседі. Цеолиттің
қышқылдығы өз ... ... ... ... ... Si/Al қатынасы мен тесу
температурасы ның өсуі кезінде төмендеуі байқалады, Ga
мөлшерінің өсуімен ақырындап төмендейді.
[60]
Акрилді және сірке қышқылына ... ... мен РЭС ... VPO-КТ ... ... акр. және сірке
қышқылының пайда болуы болатын пропанның тотығуында қатысады
және КТ-ның қайта тотығуы лимитті деңгейі болып ... ... ... ... БӨЛІМ
2.1. Тәжірибе жүргізу жағдайы
Қаныққан көмірсутектердің тотыға дегидрлену процесі ағынды
қондырғыда атмосфералық ... ... ... ... Газ және сұйық заттарды хроматографиялық әдіспен анықтау
Қаныққан көмірсутектердің жартылай тотығуында бастапқы заттар
мен шыққан өнім құрамы хроматографиялық әдіспен зерттелді
[77-121].
2.3. Көп компонентті ... ... ... ... көмірсутектердің тотығу процесінде қолданылған
Сары-Өзек цеолиті негізіндегі катализаторлар [77-121]
жұмыста көрсетілгендей дайындалды.
Қаныққан көмірсутектердің тотығу процесінде қолданылған
катализаторлар Д.В. ... ... ... және ... институтының катализаторларды
физика-химиялық зерттеу әдісі зертханасында орындалды.
Ренгенофазалық зерттеу әдісі В.П. ... ИҚС ... И.С. ... ... ... жүргізілді.
2.4. Рентгенофазалық анализ
Химиялық зерттеу практикасында рентген сәулелерінің дифракция
құбылысын белгілі заттардың бұрын белгісіз құрылысын
анықтауда ғана ... ...... фазалық
құрамын анықтауда кеңінен қолданылады. Рентгендік фазалық
талдау сандық немесе ... ... ... жіне ... ... кристалдық фазалардың қатынасын
көрсетеді. Ол әрбір кристалды фаза дифракциялық
сақиналарының және олардың интенсивтіліктерінің
орналасуының жеке, дара қайталанбас катинасын беруіне
негізделген. Сондықтан әр түрлі ... ... ... ... ... картина қоспадағы олардың
әрбіреуінің сандық құрамына пропорционалды олардың
дифрактограммаларының жиынтығын береді. Рентгенограмма
(дебаеграмма) бойынша зерттелетін үлгілердің фазалық
құрамын есептеу келесі жолмен жүргізіледі:
рентгенограмма ... ... ... ... ... ... ... сызық интенсивтілігі анықталады;
спектрдің симметриялық сызықтары арасындағы 2l қашықтықты
өлшейді, және рентгенді камераның диаметрлерін ... θ ... ... мәнін сол бойынша есептеп
алады;
θ бұрышы бойынша sin θ табылады, және барлық сызықтардың ... ... емес ... сәулеленуге байланысты
жалған (фиктивті) d мәнін шығарып және жинап алу
мақсатында ең интенсивті сызықтардың sin θ-мен
салыстырады;
жалған емес сызықтар үшін d ...... ... ... үш ең ... сызықтар таңдап алынады,
және олардың d мен I мәндерін анықтауыш кілт ... ... ... ... ... табады.
Рентгенофазалық талдау әдісін әртүрлі қосылыстардың күрделі
жүйелерінің қасиеттерін (балқыту, еріту, химиялық
қосылыстардың түзілуі мен ыдырауы) зерттеуде
қолданылады. Әсіресе рентгенофазалық талдау ... ... ... ... ... ... ... қатты денелерді зерттеуде бағалы
болып келеді. Рентгенофазалы талдау металтануда (металдар мен
балқымаларының фазалық құрамын зерттеуде), минерологияда
(күрделі минералдардың құрамын зерттеуде), химия мен
химиялық технологияда ... ... ... ... ... ... мен ... зерттеуде) кең қолданылады.
Тасмалдағыштардың фазалық құрамы рентгендік дифрактометр
DRON-4-07 Со Кα-сәулелену арқылы анықталды ... ... ... ... өте ... ... өте интенсивті рефлекстер
байқалады (6-сурет). Негізінен тасымалдағыш
клиноптиллолиттен тұрады.
2.5. ИҚC зерттеу әдісі
Спектрдің ИҚ-облысы көзге ... ... ... ... ... яғни 0,7 мкм–ден 1000
мкм-ге дейінгі аумақты қамтиды. ... ... ... ... және ... ауысулар байқалатын 4000÷12500 см-1
толқындық сандар диапазонынындағы жақын облысқа,
молекулалардағы тербелісіне байланысты болатын
625 пен 4000 см-1 ... ... ... және ... ... ауысулары байқалатын 50 мен 625 см-1
диапазонындағы алыс облысқа бөлінеді.
ИҚ-спектрометріндегі сәуле көзі толқын ұзындығының үлкен
интервалын қамтиды. Солардың ішінде көп ... ... ... қыздырылатын кремний
карбидінен (глобар) немесе сирек жер элементтерінің
оксидтерінен (Нернст штифі) жасалған (өзектер)
стерженьдер. Осы заттардың (сәуле көзінің)
интенсивтіліктерінің қисығы абсолютті қара ... ... ... ... ... кез-келген агрегаттық күйдегі
үлгілердің спектрін температура мен қысымның кең
диапазонында түсіруге болады. Жиірек сұйықтар мен
ерітінділердің спектрлері түсіріледі. Заттың ... ... үшін ... бір тамшысын сәйкес
материалдан жасалған екі пластинаның ортасына
орналастырады. ИҚ-спектрлер толық ... ұзақ ... осы ... аралығында пластаналардың сәулемен қызуы
нәтижесінде ұшқыш сұйықтар буланып кетуі ықтимал.
Сондықтан жеңіл қайнайтын сұйықтар мен ерітінділер ... ... ... герметикалық кюветалар дайындалып
(тұз пластиналары арасына қорғасыннан жасалған нығыздағыш
орналастырылады), зерттелетін үлгі шприц көмегімен арнайы
саңылаудан енгізіледі.
ИҚ-спектроскопияның 900÷1400 см-1 ... С-О, С-N және ... ... ... және ... да көптеген
скелетті тербелістер байқалады. Осы тербелістердің қатты
әсерлесуі кесірінен жолақтарды жеке байланыстардың жолағы деп
қарастыру қиынға соғады, ... ... ... ... ... ... ... осы
жиілік интервалға «саусақ ізі» облысы деген ат берілді.
Бірақ сипаттамалық жолақтар концепциясын қолдана отырып, оның
шектеулерін ұмытпау керек.
3. ҚАНЫҚҚАН КӨМІРСУТЕКТЕРДІҢ ... ... ... ... процесінде түзілетін
өнімдердің шығымына тасымалдағышты өңдеудің әсері
Қаныққан көмірсутектердің дегидрленуі процесінде түзілген
этиленнің шығымына ... ... ... ... ... ... К
Сурет 5. Қаныққан көмірсутектердің дегидрленуі процесінде
түзілген этиленнің шығымына Сары-Өзек цеолитінің әсері.
№4 өңдеу әдісі ... ... ... ... ... ... ... әдісі - №4.) 573-623К
температурада этиленнің ізі байқалды. Температураны одан
ары қарай 673К температураға жоғарылатқанда 0,2% этилен алынды.
Температураны 723К температураға көтергенде ... ... ... 773К температураға жоғарылатқанда 1,3%
этилен түзілді. 823К температураға арттырғанда этиленнің
шығымы 1,6% ... да, 873К ... 0,2% ... ... көмірсутектердің дегидрленуі процесінде түзілген
этиленнің шығымына Сары-Өзек цеолитінің әсері 6-суретте
көрсетілген.
Катализат құрамы
Температура, К
Сурет 6. Қаныққан көмірсутектердің дегидрленуі ... ... ... ... ... әсері.
6-суретте мынадай нәтижеге қол жеткіздік. (Реакция жағдайы:
W=7500сағ-1; ҚК: О2:N2=7:1:4; Тасымалдағышты өңдеу ... - ... ... ... ізі ... 623К температурада
0,1% этилен алынды. 673К температурада 0,2% шығым ... ... 1%, ... ... 0,3% ... ... 0,2% ... алынды.
Қаныққан көмірсутектердің дегидрленуі процесінде түзілген
этиленнің шығымына Сары-Өзек цеолитінің әсері төменде
7-суретте көрсетілген.
Бұл әдіс бойынша (Реакция жағдайы: W=7500сағ-1; ... ... ... ... - №2.) 573-623К
температурада этиленнің тек ізі ғана ... ... 0,3%, 723К ... 1,4%, 773К
температурада 1,7%, 823К температурада 0,9%, 873К
температурада 0,2% этилен түзілді.
Катализат құрамы
Температура, К
Сурет 7. Қаныққан ... ... ... ... ... ... ... әсері.
Қаныққан көмірсутектердің дегидрленуі процесінде түзілген
этиленнің шығымына Сары-Өзек цеолитінің әсері 8-суретте
көрсетілген.
Катализат құрамы
Температура, К
Сурет 8. Қаныққан көмірсутектердің дегидрленуі процесінде
түзілген ... ... ... ... ... ... (Реакция жағдайы: W=7500сағ-1; ҚК:
О2:N2=7:1:4; Тасымалдағышты өңдеу әдісі - №1) жұмыста ... ... ... ... ... ізі ... 673К ... 0,3%, 723К температурада 0,7%,
773К температурада 2,4%, 823К температурада 1%, 873К
температурада 0,2% этилен түзілді.
Жүргізілген тәжірибе нәтижесі бойынша №1 өңдеу ... ... 2,4% ... ... ... ... ... процесінде түзілетін
өнімдердің шығымына температураның әсері
Қаныққан көмірсутектердің дегидрлену процесінде 10% және 5%-дық
CrGa/СӨЦ катализаторын пайдалана ... ... алу ... ... ... CrGa катализаторымен жұмыс жүргізу
барысында температураның жоғарылауына байланысты этиленнің
шығымы ... Яғни ... ... ... 573-623К температурада этиленнің тек ізі
ғана байқалды. Температураны одан ары қарай 673К
температураға жоғарылатқанда 0,7% ... ... 723К ... ... ... ... ... 773К температураға жоғарылатқанда 6% этилен
түзілді. 823К температураға арттырғанда этиленнің шығымы 8%
болды да, 873К температурада ... ... ... 9. ... ... ... ... процесінде
10% CrGa/СӨЦ катализаторының этилен шығымына температураның
әсері.
Осындай тәжірибе арқылы 10%-дық CrGa катализаторы арқылы
Сары-Өзек цеолитінен этилен алуда 773-823К температура
тиімді екені ... ... ... 6%-8% ... жұмысты CrGa катализаторының 10-суретте көрсетілген 5%-дық
мөлшерімен жүргізгенде мынадай нәтижеге қол жеткіздік.
573-623К температурада этиленнің ізі ... ... 1,5% ... ... 723К температурада
2,5% шығым көрсетсе, мұнда да 773-823К температурада ең ... ... яғни 773К ... 8,4%, ... 11% ... ... Температураны 873К-ге
жоғарылатқанда этилен мүлдем түзілмеді.
Сурет 10. қаныққан көмірсутектердің ... ... 5% ... ... ... ... ... көмірсутектердің тотыға дегидрлену процесіндегі
тасымалдағышты өңдеу және температураның әсерін зерттей
келе, 5%CrGa/СӨЦ катализаторында 823К ... ... өнім ... ... РФА және ИҚС ... арқылы
зерттелінді.
4. ҚАНЫҚҚАН КӨМІРСУТЕКТЕРДІҢ ДЕГИДРЛЕНУІ ПРОЦЕСІНДЕ
ҚОЛДАНЫЛҒАН КӨП КОМПОНЕНТТІ ОКСИДТІ
КАТАЛИЗАТОРЛАРДЫ ФИЗИКА, ... ... ... ... ... құрамы рентгендік дифрактометр
DRON-4-07 Со Кα-сәулелену арқылы анықталды.
ИҚС зерттеу
ИҚ-спектрлі техникасымен онда қолданылатын әдістерді
қарастырайық. Спектрдің ИҚ-облысы ... ... ... басталған толқын ұзындықтарын, яғни
0,7мкм-ден 1000мкм-ге дейінгі аумақты қамтиды. Барлық ИҚ-облыс
шартты түрде электрондық және тербелмелі ауысулар байқалатын
4000÷12500 см-1 ... ... ... жақын облысқа,
молекулалардың тербелісіне байланысты болатын 625 пен 4000
см-1 диапазонында жататын негізгі немесе орташа облысқа,
айналу ауысулары байқалатын 50 мен 625 см-1 ... ... ... ... ауыр ... иондық және
молекулалық кристалдардағы, қатты денелердегі кейбір
электрондық ауысулар, күрделі молекулалардағы,
мысалы, биополимерлердегі, айналмалы және
скелетті-деформациялық тербелістер.
ИҚ-спекттрометрінің жалпы конструкциясы сәуле көзінен,
дисперсиялау жүйесінен ... және ... ... тұрады. ИҚ-сәуле шығарудың
спецификасына байланысты аспаптың әр элементінің
құрылымы өзара ерекшеленеді.
Қазіргі ИҚ-спектрометрлерінде кез келген агрегаттық күйдегі
үлгілердің спектрін ... мен ... ... ... болады. Жиірек сұйықтар мен
ерітінділердің спектрлері түсіріледі. Заттың сапалық
талдауын жасау үшін ... бір ... ... ... екі ... ... ИҚ-спектрлер толық түрде ұзақ жазылады
және осы уақыт аралығында пластиналардың сәулемен қызу
нәтижесінде ұшқыш сұйықтар буланып кетуі ... ... ... ... мен ... үшін
қатты қысылып жабылатын герметикалық кюветалар дайындалып
(тұз пластиналары ... ... ... ... ... үлгі ... ... арнайы
саңылаудан енгізіледі.
Сипаттамалық жолақтарға сәйкес келетін нормальды тербелістер
көп ... аз ... ... ... жеке ... ... мұндай жағдайлардағы молекулалар
дөрекі жақындастыруда екі атомды деп қабылданады. Егер осы
жағдай дұрыс болса, онда топтық жиіліктердің жіңішке
интервалын байқауға болар еді. ... ... ... >С=O көп ... кезде ИҚ-спектрінде
~1700см -1 облыста жұтатын өте күшті жолақ байқалады. Ал
расында, құрамына осы топтар кіретін қосылыстардың
көптеген класы үшін >С=О ... ... ... кең ... ... ... осы топтар болатын
кейбір қосыластар класында сипаттамалық жиіліктер ν ... ... см -1 ... С – О, С – ... С – С ... бойынша тербелістер және басқа да
көптеген скелетті тербелістер байқалады. Егер үлгінің
спектрінде «артық» жолақтар эталонда байқалатын болса,
онда үлгі мен ... ... ... ... ... салыстыстыру үшін зерттелетін заттар
аса таза болу қажет, сондықтан ИҚ-спектрлі талдауды алдын-ала
хроматографиялық бөлу арқылы жүргізген қолайлы. Қоспаны
талдаудың тағы бір ... ... ... ... ... ... оның ... өзгерту.
Егер үлгіде осы компонент бар болса, онда жолақтардың
бірқатары жоғалады, ал егер осы компоненттер болмаса,
онда аз концентрацияларда «теріс» жолақтар ... ... ... ... зерттеледі.
ИҚ-спектрлі талдау классикалық әдістерді толық алмастыра
алмайды. Бірақ қарапайым жолмен анықтағанда бір-біріне
кедергі келтіретін ... ... ... ... ... әдісінің күмәнсіз құндылығы –
үлгі талдаудан кейін сақталып қалады. Сұйық қоспаларда
(ерітінділерде) жеке компоненттерде байқалмайтын жолақтар
жиі кездеседі. Олардың пайда болу себептері – ... ... ... ... Бұл кезде
әртүрлі еріткіштерде әртүрлі жолақтар байқалады.
Сурет 11. Сары-Өзек цеолитін ИҚC әдісімен зерттеу нәтижесі
Сурет 11-дің жалғасы
Сурет 12. Сары-Өзек цеолитін ИҚС әдісімен ... ... ... ... ... ... ... қысымда ағынды қондырғыда кварцты
реакторда жүргізілді. Қаныққан көмірсутектерді дегидрлеу
процесі өте күрделі болып келеді. Бірақ, осы дипломдық
жұмыста табиғи тасымалдағыштың әсері зерттелді. ... ... мен ... ... ... қымбат бағалы зауыттық тасымалдағыштарға
қондырылған катализаторлардың әсері зерттелініп келген. Осы
жұмыста тасымалдағыш ретінде алынған Сары-Өзек ... ... ... ... және ... қышқылдық және негіздік орталары РФА, ИҚС
әдістері арқылы зертелініп, оның этилен шығымына әсері
анықталды. Тәжірибе барысында төмендегідей нәтижеге ... ... ... ... ... сазбалшықты
қолдану арқылы жұмсақ жағдайда өткізілді.
Қаныққан көмірсутектердің тотыға дегидрлену процесінде
қолданылған Сары-Өзек цеолитін 4 түрлі жағдайда ... ең ... ... ... анықталды.
Сары-Өзек цеолитіне CrGa фазасының 10 және 5%-дық мөлшері
қондырылып, қаныққан көмірсутектерінің тотыға дегидрлену
процесінде қолайлы мөлшері ... ... ... ... ... ... РФА, ИҚС әдістерімен
зерттелінді.
5%CrGa/СӨЦ катализаторын қолдану арқылы қаныққан көмірсутектерді
тотықтыра дегидрлену процесінде ... ... ... ... 11% ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1
Крылов О. В., Марголис Л.Я. Окисление углеводородов. Проблемы
кинетики и катализа. –М.: Наука , 1985. 19.Т. ... C. F., Huknall D. Y. J.Catal. 1984. 5.V. ... Т. Г., ... К.Ю., Ханмамедова А.К. //Ж.Усп. Хим.
1982.60.Т, № 6. -С.950-966.
4
Grasselli R. K., Burrington J. D. J.Adv.in Catal. 1981, N 30,
-P.132-162.
5
Голодец Г.И. ... ... ... - ... ... думк,. 1978.
6
Крылов О.В., Марголис Л.Я. высокоселективные катализаторы
парциального окисления //Ж.Хим. пром. 1985, № 4,
-С.208-215.
7
Матышак В.А., Курман П.В., Кутырев М.В. ... ... ... № 2, ... Л.Я . ... А.В. ... ... и катализа. -
М.: Наука, 1968. 13.Т. -С. 201-216.
9
Думен Д.А., Айрапетова Р.П., Калбановская Е.И., Парфенов ... и ... 1971. 12.Т. № 4. С. 953- ... Э.А., ... В.И., ... В.С. ... ... 1978. 19.Т. № 3. -С.796-800.
11
Алхазов Т. Г., Аджамов К.Ю., Мамедов Э.А. //Ж.Кинетика и
катализ. 1979. 20.Т. №6. ... Т.Г., ... М.С., ... Р.М. ... IV
Международного конгресса по катализу. - М.: Наука,
1970. 1.Т. -С.212.
13
Голодец Г.И. Ж.Проблемы кинетики и катализа. - М.: Наука,
1985.Т.19. -С.28-58.
14
Марголис Л.Я ... ... на ... - М.: Химия. 1977.
15
Keulks G. W., Krenzke L.D., Notermann T.M. //Adv . in ... 27.V. ... L.D., Keulks G. W. J.Catal. 1979. 61.V. N 2. ... E.W.6 Monnier J.R., Keulks G. W. J.Catal. 1978. 57.V. N ... 331-339.
18
Miura T., Otsura T., Shirasaki J., Marikawa Z. J.Catal. 1979.
57.V. N 1. -P. 84-89.
19
Dadyburjir D. B., Ruckenstein E. C. J.Phys. Chem. 1978. ... -P. ... Ф., ... П., Паскуон И., Иру П. Основы предвидения
каталитического действия Труды IV Международного ... ... - М.: ... 1.T. ... К.Ю., ... Т. Г., Долгов В. Я. и.др. - ДАН СССР,
1973. 209.Т. №5. -С.1127-1130.
22
Margolis L. Ja. J.Catal. Rev. 1974. 8.V. -P.241-264.
23
Кутырев Я.Ю., ... Л.Я ... ... и катализа. -
М.: Наука, 1985. 19.Т. -С.51-63.
24
Linde V.R. Margolis L. Ja. Lubentsov B. L. e. a. ... -1983. V.5, N 1-2. ... A.W., Linn W.J. ... in Catal. Acad. -Press: ... -P. ... Ю.М., Данилова Н.К., Гурьянова Р. Н., Гельбештейн А. И.
Ж.Нефтихимия. 1971. 11.Т. №6. -С. ... Oka J., Takita J., Azaku A. J.Catal. 1971. ... T.G., Adzamov K.J., Paladov F.M. J.React. Catal. ... 7.V.mN1. -P.65-68
29
Голодец Г.И. Гетерогенно-каталитическое окисление органических
веществ. - Киев: Наукова думка, -1978.
30
Касумов Ф.Б., Ханмамедова А.К., Аджамов К.Ю., ... ... и ... 1981. T.22, № 6. -С. ... J. J.Catal. 1969. V.13,N4. ... O., Okamoto T. J.Chem. Lett. 1978. ... П., Аджамов К.Ю. Избирательное каталитическое окисление
углеводородов //Сб. науч. Работ Института нефти и химии. -
Баку, 1983. -C 13-22.
34
Касумов Ф. Б., Ефремов А. А., и др. ... и ... T.23, № 3. ... Н. Х., Касумов Ф. Б., Аджамов К. Ю., Алхазов Т. Г.
//Ж.Кинетика и катализ. 1984. T. 25,№3. -С.684-689.
36
Jan S., Moro-Oko J., Azaki A. J.Catal. 1970. V.17, N ... Т. Г., ... К. Ю., ... Ф. М., ... В. Л.
//Ж.Нефтехимия. 1980. T. 20, № 1. -C.87-93.
38
Hins A., Skoglundh M., Fridell E., ... A. An ... the reaction ... for the ... of propane ... Pt/Al2O3 by SO2 J. Catal. 2001. V.2, N.2, ... A., Skoglundh M., Fridell E., Andersson A. An investigation
of the reaction ... for the ... of propane ... Pt/Al2O3 by SO2 J. Catal. 2001. V.2, N.2. ... P., Berndt H., Radnik J., Pohl M.-M., ... M., Bruckner A.J. The ... of active sites ... catalysts (Me=Mg, Zn, Pb) and its influence on the
catalytic performance in the oxidative dehydrogenation (ODH) of
propane J.Catal. 2001, V.2, N.1. ... Ge-Tu, Li ... Yu ... Xu ... ... ... дегидрирование пропана на катализаторе
LaVO4 с добавками молибдена //Wuli huaxue xuebao= Acta
Phys.-Chim.Sin. 2002. 18, N.1, C.1-4. Кит. ... of ... //J. Catal. 2001, V2, N.2, ... М.М., ... А.А., ... Г.Ф. Влияние термо-
и парообработки на свойства модифицированных цеолитных
катализаторов ароматизации пропана Ж.Изв. вузов
Азербайджана. 2001, №1. -С.35-38.
43
Jia C., Antunes A.P., Silva J.M., Ribeiro M.F., Lavergne ... M., Massiani P. Basic Cs  - a new support for ... active in ... of parafins ... Congress on ... Granada, July 9-14, ... Pt C. Amsterdam etc.: Elsevier. 2000, Р.
2993-2998.
44
Luo Lin, Labinger Jay A., Davis Mark E.J. Comparison of reaction
pathways for the partial ... of propane over ... zeolite beta and ... J. ... V.2, N2. ... G., Lavalley J.C., Studer F.J. Mo oxidation state of
Cd, Fe, and Ag catalysts under propane mild oxidation reaction
condition J.Catal. 2001. V.2, N2. ... Г.Р., ... С.М., ... В.И., ... ... ... ... дегидрированием пропана в
кипящем слое алюмохромового катализатора Ж.Нефтехимия.
2001. Т.41, №6. -С.458-463.
47
Заявка 19837519 Германия, МПК7 С 07 С 45/35. BASF AG,
Machhammer Otto, Tenten Andreas, Jachow Harald, Haupt ... Heiko, ... Signe. [24] ... zur ... Acrolein und/oder ... aus Propan. Способ получения
акролеина и/или акриловой кислоты из пропана. № 19837519.0;
Заяв. 19.08.1998; Опубл. 24.02.2000. ... 45/35. BASF AG, ... Otto, Tenten Andreas, ... Haupt Susanne, Arnold Heiko, ... ... zur ... von Acrolein und/oder Acrylsaure aus
Propan. Способ получения акролеина и/или акриловой кислоты из
пропана. № 19837518.2; Заяв. ... ... 19837517 ... МПК7 С 07 С 45/35. BASF ... Otto, Tenten Andreas, Jachow Harald, Haupt Susanne,
Arnold Heiko, ... Signe. ... zur ... ... und/oder ... aus Propan. ... ... и/или акриловой кислоты из пропана. №
19837517.4; Заяв.19.08.1998; Опубл. 24.02.2000. Нем.
50
Заявка 19837520 Германия, МПК7 С 07 С 45/35. BASF ... Otto, Tenten Andreas, Jachow Harald, Haupt ... Heiko, ... Signe. Verfahren zur Herstellung von
Acrolein und/oder.Acrylsaure aus Propan. Способ получения
акролеина и/или акриловой кислоты из пропана.
№19837520.4; Заяв. 19.08.1998; Опубл. ... ... 19858747 ... МПК7 С 07 С 5/333. Linde AG, ... Peter ... Bolt Heinz. ... ... zur Dehydrierung von Alkanen. Способ и
катализатор дегидрирования алканов. № 19858747.3; Заяв.
18.12.1998; Опубл. ... ... Jian, Zhao Ru-song, Wang Li-xia, Liu Fu-min, Liu ... , Dept of ... ... Daqing ... Anda, Heilongjiang 151400). Селективное окисление
пропана на VPO- ... в ... ... ... xueyuan ... Daqing Petrol. Inst. 2000.24, ... ... for producing acrylic acid: Пат. 6060422 США, МПК7 B 01
J 23/00. Toagosei Co., Ltd, ... Mamoru, Tu xinlin, ... Ishii ... ... ... 24.06.1999; Опубл.
09.05.2000; Приор. 21.10.1996, N8-297755 (Япония); НПК 502/312.
54
Catalytic oxidative dehydrogenation process and ... ... США, МПК7 C 07 C 5/327. Regent of the Univ. ... Yokoyama ... ... sameer S., ... D. N09/146409; Заявл. 03.09.1998; Опубл. 06.06.2000; НПК
585/658.
55
Ерофеев В.И., Трофимова А.С., Коваль Л.М., ... ... ... и ... ... в ... ... низших алканов Ж. прикл. химии.
2000. 73, № 12, С. 1969-1974. Stephens Flo P. HP in
construction //Hydrocarbon Process. 2000.V.79, N 7, ... zur ... 2001. 117, N 5, C. 274. ... И.Г., ... А.С. Роль ... алюмокремниевых
катализаторов в реакции окислительного дегидрирования
пропана в присутствии диоксида серы ... и ... Т.41, №4. ... Jian, Zhao Ru-song, Xu Zhu-de. ... ... ... ... селективного
окисления пропана решеточным кислородом.Fenzi cuihua=J. Mol.
Catal. (China). 2000.V.14, N 1, -P. 11-14. Кит.
59
Bera Parthasarathi, Patil K.C., Htgde M.S. ... of CH4 ... over ... ... nanosize metal ... on ... Phys. Chem. Chem. Phys. 2000. 2, N ... Chen Ming-shu, Weng Wei-zheng, Wan Hui-lin Fenzi
Cuihua=J. Mol. Catal. (China). 2000. V.14, N1. P. ... У.Р., ... Р.Н., ... Н.А., ... ... каталитического разложения пропана Ж.Хим.
промышл. 2000, № 8. -С. 36-39.
61
Влияние распределения ароматических соединений в реакции
ароматизации пропана на цеолитных катализаторах
Zn/HZSM-5. Wang Jun-wei, Zhang Zhi-xin, Wang Xin-kui ... Mol. Catal. (China). 2000. V.14, N 1, ... Andrei, Olthof Bryan, Bell Alexis T., Iglesia ... and ... ... of ... vanadium
oxides: Support effects on oxidative dehydrogenation reactions
J. Catal. 1999. –V.181, N 2, C.205-216.
63
Beretta ... Forzatti Pio, Ranzi Eliseo. ... ... via ... ... of propane in ... J. Catal. 1999. V.184, N 2, ... Vasant R., Rane Vilas H., Rajput Amarjeet M.
High-temperature catalytic ... ... of propane ... and ethylene ... coupling of ... ... ... Ind. and Eng. Chem. Res. 2000. V.39, N 4.
-P. 904-908.
65
Ботавина М.А., Некрасов Н.В., Киперман С.Л. ... ... на ... типа ... и ... 2000. -V.41, №5, ... Hua, Han Yi-Fan, Wang Huai-Ming Приготовление и изучение
катализатора V-P-O/(TiO2-SiO2) и его применение в реакции
парциального окисления пропана. Huaxue ... ... -2000. -V58, N2. P. ... ... на катализаторе ZnZSM-5, модифицированном
неметаллическими и металлическими компонентами Zhang
Jian-xiang, Guan Nai-jia, Li Wei, Liu Shu-quan, Liu ... xuebao. Shiyou ... Petrol. Sin. ... Sec. 2000. -V.16, N1, ... D., ... D., Hudgins R.R., Silveston P.L. Transient
kinetic analysis of the ... ... of propane ... 1999. -V.182, N1. ... F.J., Rodriguez-Castellon E., Jimenez-Lopez A.
Dehydrogenation of propane over chromia-pillared zirconium
phosphate catalysts Langmuir. 1999. -V.15, N24, -P. ... ... ... Wiroj, ... Goto Shigeo. Kinetics for ... of ... ... //J. Chem. Eng. Jap. 2000. -V33, N ... B., Ge Qingjie, Li Wenzhao, Jia Meilin, Yu ... Hengyong ... ... ... в ... на
Ni-V-O- катализаторах Cuihua xuebao.//J. Catal. 2000. –V.21, N
4. -P.332-336.
72
Lee Adam F., Wilson Karen, Lambert Richard M., Hubbard Carolyn
P., Hurley Ronald G., McCabe Robert W., Gandhi Haren S. ... of SO2 ... of propane ... over Pt/Al2O3
catalysts J. Catal. 1999. –V.184, N 2. -P.491-498.
73
Beretta Alessandra, Piovesan Laura, Forzatti Pio. An
investigation on the role of a Pt/Al2O3 catalyst in ... ... of propane in annular reactor ... 1999. -V.184, N 2, ... Philip G., Bailey Craig, Azelee Wan. Modified tin ... (M/SnO2 M= Cr, La, Pr, Nd, Sm, Gd) ... for ... of carbon monoxide and propane //J. Catal. 1999.
–V.186, N 1. -P. 147-159.
75
Choudhary Vasant R., Mantri Kshudiram, Sivadinarayana Chinta.
Influence of zeolite factors ... zeolitic acidity on ... ... activity and ... of ... and Mesoporous Mater.: Zeolites, Clays, Carbons and
Related Materials. 2000. -V37, N1-2. ... Jian, Zhao Ru-Song, Xu Zhu-De, ... ... ... ... ... катализаторов с
участием кислорода решетки в реакторе с циркулирующим кипящим
слоем Yingyong huaxue=Chin. J. Chem. 2000. –V.17, ... ... К.Д., ... С.А., Күзембай Қ.К., Масалимова Б.Қ.
Тасымалдағыштарға қондырылғанполиоксидті катализаторларда
пропан-бутанның ... ... ... НАН РК ... 2008.
78
Тунгатарова С.А., Савельева Г.А., Сасс А.С., Досумов К.Д.,
Масалимова Б.К. Окислительное дегидрирование метана и
этана на нанесенных катализаторах ... ... ... ... 2003, ... ... С.А.Тунгатарова, К.К.Кузембай, Б.К.Масалимова.
Окислительная конверсия С3-С4 углеводородов до олефинов и
кислородсодержащих соединений Ж. Известия НАН РК ... 2004, №5. ... ... ... ... ... углеводородов С3-С4 в олефины и
кислородсодержащие соединения в присутствии
полиоксометаллатов молибдена и вольфрама
//Ж.Нефтехимия. 2005. -Т.45, -№4. -С.287-289.
81
K. Dosumov, S. A. ... K. K. ... B. ... ... C3–C4 ... ... to Olefins
and Oxygen-Containing Compounds in the Presence of Molybdenum
and Tungsten Polyoxometalates J. ... ... ... 45. -No. 4. -P.261-263.
82
Масалимова Б.К., Тунгатарова С.А., Досумов К.,
Күзембай Қ.К. С3-С4 көмірсутектерден полиоксидті катализаторлар
негізінде кетондар және альдегидтер алу //Ж. ... ... 2006. -№4. ... Б.К., ... С.А., ... К., ... К.К.
Пути получения водородсодердащих топливных смесей и
оксигенатов из углеводородного сырья //Ж. Вестник
КазНУ, Серия химическая. 2006, ... ... ... ... ... ... қондырылғанполиоксидті катализаторларда
пропан-бутанның жартылай тотығуы //Ж. Известия НАН РК Серия
химическая. 2008. №2. -С.3-6.
85
Досумов К.Д.,Тунгатарова ... ... ... ... ... ... ... //Ж. Известия НАН РК Серия
химическая. 2009, № 4. -С.10-14.
86
Досумов К.Д.,Тунгатарова С.А.,Күзембай Қ.К.,Масалимова Б.Қ.
Пропан-бутан қоспасының сутегі және ... ... ... //Ж. ... ... 2009, № 4. ... ... Г.А.Савельева
Полиоксометаллаты молибдена в реакции
окислительного дегидрирования этана в ... ... ... - ... ... -2003. ... ... С.А.Тунгатарова, Б.К.Масалимова
Нанесенные полиоксометаллаты в процессах синтеза
С2-углеводородов из С1-С2 насыщенных углеводородов. //Ж.
II Межд. научно-практ. конф. «Актуальные проблемы экологии»,
Караганда. 4-5 дек. 2003. ... ... ... ... ... и ... ... в олефины и
кислородсодержащие органические соединения. //Ж. Труды Респ.
науч. конф. ... ...... ... Ч.2. ... Март. 2004. -С.527-530
90
Б.К.Масалимова, С.А.Тунгатарова, Досумов К.,Кузембай К.К.
Пропан-және пропан-бутанды коспаның олефиндерге және
кұрамында оттегi бар ... ... ... //Ж. IV ... ... Конф. Мол. ученых
«Казахстанские химические дни 2004». КазНУ им. Аль
Фараби. 2004. ... ... ... ... ... С3-С4 ... углеводородов до
оксигенатов на полиоксидных катализаторах. //Ж. Мемор.
конф. «Молекулярный дизайн катализаторов и катализ в
процессах ... ... и ... ... Ю.И. ... ... г. ... 2005. -С.157-158
92
К. Dosumov, S.A.Tungatarova, K.K.Kuzembai, B.K.Masalimova.
Oxidative conversion of propane-butane hydrocarbons to olefins
and oxygen containing ... //J. 7th European Congress ... ... Sofia, ... ... Dosumov, ... ... K.K.Kuzembaev
Partial oxidation of C3-C4 hydrocarbons to oxygenates over
Mo-containing modified catalysts //J. 5th World Congress ... ... 25-30 ... 2005, Sapporo, Japan.
-P3-084
94
К.Досумов, С.А.Тунгатарова, Б.К.Масалимова, К.К.Кузембае
Парциальное окисление ... ... до ... ... //J. II ... конференция «Актуальные проблемы
нефтехимии». Уфа. 11-13 октября, 2005. -С.123
95
K.Dossumov, S.A.Tungatarova, K.K.Kuzembai, B.K.Massalimova
Low-percentage MoCrGa/clay catalysts in the process of
oxidative conversion of C3-C4 ... ... ... Tokyo ... on Advanced ... Science and
Technology (TOCAT 5), Tokyo, Japan. July 23-28, 2006, -P-164.
96
Tungatarova S.A., Dossumov K., Salakhova R.Kh., Masalimova B.K.,
Turlygazhaeva D.Zh Oxidative ... of methane ... and hydrogen over ... oxide ... XVII International Conference on Chemical Reactors.
Athens-Crete, Greece, May 15-19, 2006. -РР-83. -С.570-573
97
Б.К.Масалимова, ... ... ... ... метилэтилкетона, ацетальдегида из сжжиженного
нефтяного газа на полиоксидных катализаторах. //J.
Межд. научно-практ. конф. ... ... ... электрохимии и катализа»
посвященная 80-летию профессора Кирилюса И.В. Караганда,
Казахстан, 4-5мая 2006г. -С.176-179
98
Б.К.Масалимова, К.Досумов, С.А.Тунгатаорва, Қ.К.Күзембай
Сығымдалған мұнай газдарынан полиоксидті катализатор
негізінде ... ... ... алу. ... ... ... ... проблемы экологии и
природопользования в Казахстане и сопредельных территориях».
Павлодар, Казахстан, 25-26 мая 2006г. -Т.2. -С.188-190
99
Масалимова Б.К., Тунгатарова С.А.,Досумов К., ... ... ... ... ... катализатор
негізінде тотығуын зерттеу. //Ж. Межд. науч.
школа-конф. Мол. ученых «Инновационные нанотехнологии
в области катализа и электрохимии». ИОКЭ им.Д.В.Сокольского.
6-7сентября, -2006. ... ... ... S.A.Tungatarova, K.K.Kuzembai.
Production of ketones from C3-C4 saturated hydrocarbons over
MoCrGa-polyoxide catalysts. //J. 4th EFCATS School on Catalysis
“CATALYST DESIGN – FROM ... TO ... ... 20-24, 2006. -Р.133. ... ...... к ... реализации”
101
К.Досумов, С.А.Тунгатарова, Б.К.Масалимова, К.Кузембай,
Л.В.Комашко, В.П.Григорьева Сжиженный нефтяной газ как
сырье для ... ... ... соединений. //J. VI международная
конференция «Химия нефти и газа». г.Томск. 5-8 сентября,
2006г. -С 421-423
102
Масалимова Б.К., Тунгатарова С.А.,Досумов К., Кузембай К.К.
Парциальное ... ... ... газа в ... и
альдегиды. Школа-конференция молодых ученых по нефтехимии,
посв. 100-летию со дня рождения А.Ф.Платэ. 3-6 октября
2006г. г.Звенигород, Россия. С.70. ... ... K., ... B.K., Tungatarova S.A., Kuzembai K.K
Modified polyoxide catalysts for synthesis of oxygencontaining.
III InternationalConferenceCatalysis:Fundamentals and
Application. 4-8 July, 2007. Novosibirsk, Russia.
104
Dossumov K., ... ... N.M., ... ... V.P., Komashko ... T.S.,Massalimova
B.K Nanostructured polyoxide and Pt-Ru metal clusters over
alumina promoted by CeO2 for production of ... ... ... Catalysis:Fundamentals and
Application. 4-8 july, 2007. Novosibirsk, Russia.OP-II-4.
-V.I.- P.125-126.
105
Dossumov K., ... R.Kh., Popova N.M., ... ... V.P., Nanosized bimetallic and mixed oxide catalysts
for production of synthesis-gas from methane. Intern. Symposium
on Metastable and Nano ... ISMANAM 2007, August ... Corfu, Greece. ... К., ... С.А., ... Б.К., ... К.К.
MoCrGa катализатор селективного сжиженного нефтяного газа в
кетоны, альдегиды и спирты. XVIII Менделеевский съезд по
общей и прикладной химии. Москва, Россия, ... ... K., Popova N.M., ... S.A., Salakhova R.Kh.,
Komashko L.V., Shapovalov A.A., Massalimova B.K., Baishumanova
T.S. Production of synthesis-gas and hydrogen by selective
conversion of natural gas over ... ... ... VIII. 26-31 August, 2007. ... -Р8 ... of acetone and ... from propane-butane
mixture. Catalysis for Society.11-15 May, 2008.Krakow, Poland.
-Cтр.164.
109
S.A.Tungatarova,K.Dossumov,R.O.Sarsenova,В.K.Massalimova
Aromatization of methane and propane-utane over mono-, di- and
tri-metallic ... ... ... ... of advanced selective catalysis”. Kyoto, Japan.
8-9july, 2-008.
110
S.A.Tungatarova, K.Dossumov, R.Kh.Salakhova, ... ... ... ... Methane and ... mixture as a source
for production of hydrogen-containing fuel “Catalysis for
Hydrogen Energy Production & Utilization” A Post-Symposium of
the 14th ... Congress on ... ... Korea.
July 20-22, 2008. -P.246-247
111
Тунгатарова С.А.,Салахова Р.Х.,Байжуманова Т.С.,Масалимова
Б.К.,Сасс ... ... ... ... ... ... катализатора
получения синтез-газа. VI Рос.конф. «Научные основы
приготовления и технологии катализаторов» и V
Рос.конф. “Проблемы дезактивации катализаторов”.
4-9сентябрь, 2008. Туапсе, Россия.
112
Масалимова Б.К.,Тунгатарова ... ... ... ... ... в ацетон. -
Звенигород, Россия. 2009, 27-30 октября.
113
Масалимова Б.К.,Тунгатарова С.А.,Досумов К.,Кузембай Қ.К.
Табиғи тасымалдағышқа қондырылған полиоксидті
катализаторларда пропан-бутанның жартылай
тотығуы.// 8-9 қазан 2009 жылы ... ... ... ... ... ... ... “Қазақстанның
индустриалдық-инновациялық дамуындағы
ғылымның рөлі” «Аманжолов оқулары-2009» Халықаралық
ғылыми-практикалық конференция
114
Досумов К, Тунгатарова С.А.ю, Масалимова Б.К. - Лион, Франция.
2010 30мая-3июня. NGCS 9th. ... К, ... ... ... Б.К. ... пропан-бутана до кислородсодержащие композиции»
Энерго- и ресурсосберегающие технологии в химической и
нефтехимической ... ... ... ... - ... Россия. 29-30 сентября,
2009г
116
Досумов К, Тунгатарова С.А.ю, Масалимова Б.К. ... ... в ... ... ... Россия. 27-30 октябрь, 2009ж).
117
Досумов К, Тунгатарова С.А.ю, ... Б.К. ... ... до ... ... и ... ... в химической и
нефтехимической промышленности». Российское химическое
общество им.Д.И.Менделеева. - Москва, Россия. 29-30 сентября,
2009г
118
Досумов К, Тунгатарова С.А.ю, Масалимова Б.К. ... ... ... қосылыстарға
жартылай тотығуы. Алматы қ.,13-14 қараша 2009ж.
Қ.И.Сәтбаев атындағы Қазақ Ұлттық техникалық
университетінің 75 жылдық мерейтойына
арналған«Шекарасыз ... мен ... ... ... ... -Т.2. ... Б.К., ... С.А., Досумов К., Кузембай К.К.
Cелективное окисление пропан-бутана до акролеина //Сб.мат.
Евразийского Симпозиума по электрохимии и катализа. -Алматы,
28-29 мая, 2010г. –С.165.
120
Massalimova B.K., Kuzembai K.K. ... of acetone ... from ... mixture ... Қазақстан:
мемлекеттілігінің қалыптасу тарихы мен қоғамдық-саяси
дамуының өзекті мәселелері. 20 мамыр 2011ж. Арқалық қ.
С.366-371.
121
Масалимова Б.Қ. Табиғи сазбалшыққа ... ... ... ... тотығуы.
Канд.дисс.автореф. - Алматы қ. 2007.

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Химия сабағында қаныққан көмірсутектерді оқыту50 бет
Қаныққан көмірсутектердің моногалогенді туындылары8 бет
Қаныққан және қанықпаған көмірсутектер15 бет
Қаныққан көмірсутектер туралы7 бет
Қаныққан қанықпаған көмірсутектер16 бет
Күкіртсутекпен тазалау қондырғысы44 бет
Мұнай құрамының қалыптасуының биогеохимиялық факторлары3 бет
Мұнаймен ластанған топырақты зерттеу әдістері19 бет
Спирттер көмірсулардың туындылары15 бет
Мұнай өнімдері құрамындағы қанықпаған көмірсутектерді анықтау30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь