Күн-ең жақын жұлдыз

1. Күн энергиясы. Күн — Күн жүйесінің орталық және ең үлкен денесі. Күн массасы Жер массасынан 333 000 есе артық және қалған барлык, планеталардың жиынды массасынан 750 есе көп. Күн — энергияның аса қуатты көзі, оның энергиясы электромагниттік толқындар спектінің барлық бөлігінде — рентген және ультракүлгін сәулелерден бастап радиотолқындарға шейін ұдайы сәуле шығарып, таратып тұрады. Бұл сәулелер Күн жүйесіндегі барлық денелерге күшті әсер етеді: оларды қыздырады, планеталардың атмосферасына әсер етеді. Жердегі тіршілікке қажетті жарық пен жылу береді.
Сонымен қатар, Қүн — бізге ең жақын жұлдыз, өзге жұлдыздардан оның айырмашылығы, біз оның дөңгелек шарасын бақылай аламыз да, телескоптын көмегімен өлшемі бірнеше жүз километр шамасындағы ұсақ бөлшектеріне шейін зерттей аламыз. Күн — нағыз жұлдыз, сондықтан оны зерттеу жалпы жұлдыз атаулының табиғатын түсінуге көмегін тигізеді.
Жер орбитасының эллипстігіне байланысты Күннің көрінетін бұрыштық диаметрі едоуір өзгеріп тұрады. Орташа алғанда ол 32 немесе 1/107 радиан. Ендеше Күн диаметрі 1/107 а. б., яғни 1 400 000 км-ге жуық, Жер диаметрінен 109 есе артық деген сөз.
Жер атмосферасының шегінен тысқарыда күн сәулелеріне перпендикуляр орналасқан 1 м2 ауданға Күннің 1,36 кВт сәулелік энергиясы сәйкес келеді. Осы санды радиусы Жерден Күнге дейінгі қашықтыққа тең шар бетінің ауданына көбейтіп, Күннің толык сәуле шығару куатын (оның жарқырауын) табамыз, ол 4 • 1023 кВт-қа жуық. 6 000 К (Күннің эффектілі температурасы) температураға шейін қыздырылған дене осындай куатты сәуле шығарады. Жердің Күннен алатын энергия ағыны шамамен оның толық энергиясынын, 1/2 000 000 000-іне тең.
2. Күннің құрылысы. Өзге элементтердің бәрін қоса алғандағы атомдарының саны шамамен 1000 есе кіші. Сөйтсе де, масса жағынан осы ауырырақ элементтерге Күн массасының 1—2%-і келеді.
        
        КҮН-ЕҢ ЖАҚЫН ЖҰЛДЫЗ
1. Күн энергиясы. Күн — Күн жүйесінің орталық және ең ... ... ... Жер ... 333 000 есе ... және ... барлык,
планеталардың жиынды массасынан 750 есе көп. Күн — ... аса ... оның ... ... толқындар спектінің барлық бөлігінде
— рентген және ультракүлгін сәулелерден бастап радиотолқындарға шейін ұдайы
сәуле ... ... ... Бұл сәулелер Күн ... ... ... әсер ... ... ... ... атмосферасына
әсер етеді. Жердегі тіршілікке қажетті жарық пен жылу береді.
Сонымен қатар, Қүн — бізге ең жақын ... өзге ... ... біз оның ... шарасын бақылай аламыз да, телескоптын
көмегімен өлшемі бірнеше жүз километр шамасындағы ұсақ ... ... ... Күн — ... ... ... оны зерттеу жалпы жұлдыз
атаулының табиғатын түсінуге көмегін тигізеді.
Жер орбитасының ... ... ... ... ... едоуір өзгеріп тұрады. Орташа алғанда ол 32 ... 1/107 ... Күн ... 1/107 а. б., яғни 1 400 000 ... жуық, Жер диаметрінен
109 есе артық деген сөз.
Жер атмосферасының шегінен тысқарыда күн сәулелеріне перпендикуляр
орналасқан 1 м2 ... ... 1,36 кВт ... ... ... ... санды радиусы Жерден Күнге дейінгі қашықтыққа тең шар бетінің ауданына
көбейтіп, ... ... ... ... ... (оның жарқырауын) табамыз, ол 4
• 1023 кВт-қа жуық. 6 000 К ... ... ... ... ... дене осындай куатты сәуле шығарады. Жердің Күннен алатын
энергия ағыны шамамен оның толық энергиясынын, 1/2 000 000 000-іне тең.
2. ... ... Өзге ... ... қоса ... саны ... 1000 есе ... Сөйтсе де, масса жағынан осы
ауырырақ элементтерге Күн массасының 1—2%-і ... ... ... ... яғни ... өздерінің сыртқы
электрондарынан айрылған. Ол ... ... ...... еркін
бөлшектеріне айналады.
Плазманың, мысалға, 107 бөлшектері бар қайсы бір ... ... ... ... не ... ... затының орташа тығыздығы р=1400 кг/м3. Осы мән су тығыздығымен
шамалас та, Жtр бетіндегі ауа ... мың есе ... ... ... ... тығыздық орташа тығыздықтан миллион есе кіші де, ... 100 есе ... ... бағытталған гравитациялық тартылыс ... оның ... зор ... ... ... Күн ... зат ... таралған және тығыздық барлық ... тең ... онда ішкі ... есептеу оңай болар еді. -ге тең
тереңдік үшін шамамен мынадай есептеу жүргізелік.
Осындай тереңдіктегі Ғ = тg ... күші ... 5 ... биіктігі
1/2) радиал бағанның ішіндегі заттың массасымен, сонымен қатар радиусы
1/2/ сфера бетіндегі мәнімен анықталатын болады. Осындай ... ... ... ... тең ... біртекті Күннін иентрінен 1/2 ... ... ... ... заны бойынша мынаған тең болады:
өйткені көрсетілген сферапың көлемі барлық Күн көлемінін. -не тең және
тығыздық тұрақты ... ... онын ... болады. Сондықтан қысым:
Осыдан р=6,6- 1013 Па болады, яғни ол атмосфералық қысымнан миллиард
есе артық.
Газ ... ... ... ... мен ... ... Бұл Күн ... температураны анықтауға мүмкіндік береді.
Тығыздық пен температураның центрге қарай ... ... ... ... ... газ тығыздығынын 1,5- 105 кг/м3 шамалас екенін
көрсетеді (қорғасыннің тығыздығынан 13.есе артық), ал қысым 2 • 1018 ... та, ... — 15 000 000 К ... ... ... ... ... (протондар) өте
жоғары жылдамдыққа (секундына жүздеген километр) ие болады да, бір-бірімен
(олардың арасындағы электростатикалық тебілу күштердін ... ... ... ... соқтығысулардың бағзы біреулері ядролық
реакциялармен тынады, ол кезде сутегінен гелий ... де, көп ... ... ... Бұл ... Күннің қазіргі эволюция кезеңіндегі Күн
энергиясының көзі болып табылады. Соның нәтижесінде Күннің ... ... ... ... артады да, сутегі мелшері кеми
береді.
Күн центрінің өзінде Күн қойнауларында пайда болатын энергия ағыны сыртқы
қабаттарға ... ... ... ... ... ... ... Осының
салдарынан Күн центрінен алыстаған сайын күн газдарының температурасы ... ... ... ... және онымен анықталатын процестердін
сипатына қарай, бүкіл ... ... ... 4 ... бөлуге болады
1) ішкі, центрлік аймақ (ядро), мұнда қысым мен температура ядролық
реакциялардын, жүруін қамтамасыз ... де, ол ... ... ... ... ... ... белдеу (1/3-ден 2/3 аралықта), мұнда энергия
қабаттан қабатқа электромагниттік энергия кванттарын алма-кезек жұту ... ... ... беріледі;
3) конвекңиялық белдеу— «сәулелік» белдеудін үстінгі жағынан Күннің дәл
көрінетін шекарасына ... ... ... ... ... ... ... сайын тез кемиді де соның нәтижесінде зат
алмасуы (астынан жылытқан ыдыстағы сұйықтың қайнағаны сияқты ... ... ... бұл ... ... ... басталады да, Күннің
көрінетін дөңгелек жүзінін шегінен ... ... ... ... ... ... жұқа қабаты кіреді де, біз оны Күннің беті
ретінде қабылдаймыз. ... ... ... тікелей көрінбейді,
олар не Күннің ... ... ... не ... ... ... Күн атмосферасы және Күннің әрекет-қимылы. Шартты түрде Күн
атмосферасын да ... ... ... ... ... ... км, ең ... қабатын фотосфера (жарық
сферасы) деп атайды. ... ... ... бақыланатын бүкіл дерлік
Күн энергиясы осы фотосферадан шығады.
Күннің тереңірек қабаттарындағыдай ... да ... ... ... 8000-нан 4000 К-ге шейін жуық өзгеріп, кеми
береді: фотосфераның сыртқы ... ... ... ... ... ... таралып кетуінен болады.
Фотосфераның фотосуреттерінен жіңішке күңгірт аралықтармен бөлінген,
мөлшері орта есеппен 1000 ... жуық ... ... ... - г ... н у л а ... оның нәзік құрылымы жақсы байқалады. Бұл ... деп ... Ол — ... ... ... ал газдар
қозғалысы фотосфераның астында орналасқан конвекциялық белдеуде болады.
Фотосфераның сыртқы қабаттарында ... ... ... ... ... (ол ... ... фотосферада өтеді) жұтылу
қара сызықтары ... ... 1814 жылы ... ... ... ... ... неміс оптигі ... ... ... ... ... ... деп атайды.
Тағы әлгі себептен (Күн шетінен алыстаған сайын температураның түсуінен)
Күннің дөнгелек шегі қараңғыланып көрінеді.
Фотосфераның ен ... ... ... 4000 К-ге жуық ... Осындай температурада және 10-3 -10-4 кг/м3 тығыздықта сутегі іс
жүзінде бейтарап қалыпта болады. ... ... ... ... %-ке ... ... ... шамасында ғана. Дегенмен, жоғарырақта
атмосфера ішінде ... ... ... бірге иондану да әуелі
ақырын, содан кейін өте тез қайтадан өсе бастайды. Жоғары ... ... ... және ... ... және тағы басқа элементтердің
иондануы бірінен соң бірі ретімен жүре бастайтын күн атмосферасының ... деп ... Оның ... он ... және жүз ... ... Ол күннің тұтылуының сирек мезеттерінде Айдың қараңғы
жүзінің айналасында жарқырап ... ... ... көрінеді. Хромосферадан
жоғарырақ күн газдарының температурасы 106 —2 • 106 К-ге ... де, ... ... ... ... ... өзгермейді. Осы сирек және
ыстық қабық к ү н т а ж ы деп аталады. Оны ... ... ... фазасында
маржандай жарқын сәуле түрінде көруге болады, сонда ол ... ... ... Таж ... ... кеңістікте «буланып», Күннен
ұдайы ағып тұратын сиректелген, ыстық плазма ағыны — Күн желі ... мен ... ең ... ... және ... ... спутниктер мен орбиталық космостық станциялардан бақылаған жөн.
Кейде фотосфераның жеке аймақтарында ... ... ... ... дөңгелекше кішкене кеуектер ... ... ... қарауытқан дақтарға айналып, шала көлеңкемен жиектеледі;
шала көлеңке өзі бой-бой радиал созылған фотосфералық гранулалардан тұрады.
Галилей Күн дақтарын телескоппен бақылап, ... ... ... ... ... Ол — ... ... Күн өз осінен айналады
деген қорытындыға келді. ... ... ... жылдамдығы экватордан
полюстерге қарай кемиді, экватордағы ... бір ... ... ... ... да, ... ... Күннің жұлдыздық айналу периоды 30
тәулікке дейін ұлғаяды. Жер өз ... ... ... ... ... Сондықтан Жердегі бақылаушы үшін Күннің өз осінен
айналу периоды екі ... ... ... да, Күн ... тап
ортасында болған дақ қайтадан Күннің орталық меридианынан 27 тәуліктен
кейін өтеді.
Дақтар — ... ... ... Күн ... дақтардың саны және
пішілі ұдайы өзгереді. Тегінде Күн дақтары топ-тобымен ... ... ... ... ... дақтар төңірегінде ... ... ... күн ... ... ... ... әлгілер
байқалмайды дерлік. Осы жарық түзілістер факелдер деп аталады. Егер ... ... ... ... ... ... және ... кейбір элемент-
тердің спектрлік сызықтарына сәйкес келетін сәулелерде фотоға түсірсе, әлгі
факелдер ... ... және ... ... ... көрінеді.Сондай
фотосуреттерді спектрогелиограмма деп атайды. Осылар бойынша ... ... ... ... және көбінесе
хромосфераны зерттейді.
Күн бетіндегі ... - ... ... аймақтар және дақтар уақыт
бойынша периодты түрде орташа ... 11 жыл ... ... отырады. Осы
құбылысты күн ... ... деп ... Цикл ... ... ... ... ... ... саны ... экватордан жырақта,
одан кейін оған ... ... ... Бірнеше жылдан кейін
дақтар саны ... ... яғни оны күн ... ... ал ... ... ол ... және факелдердің басты ерекшелігі — ... ... ... ... ... өрісі индукциясы ... де, ... ... ... ал факелдерде магнит ерісі бәсеңдеу.
Қашан да, дақтар тобында өте-мөте ірі екі дақ бар, оның ... ... ... ... ... ... таға ... магниттің екі
полюсі сияқты ... ... ... ... ... магнит өрістері өте маңызды роль атқарады — олар
плазманың ... оның ... және ... күшті
әсер етеді. Атап айтқанда, фотосфера жарықтығының факелдерде күшейіп, ал
дақтар аймағында онын әжептәуір (10 ... ... ... ... ... конвекциялык. қозғалыстар күшейіп, ал магнит өрісінің
индукциясы үлкен болған ... ... өте ... болады.
Дақтарлын қара болып көрінуі тек қарам-қарсы түстердің әсері ғана
олардың айналасындағы фотосфера ыстығырақ ... ... ... ... 3700 К ... сондықтан дақ спектрінде қарапайым
екі атомды: СО, ТіО, СН, СN сияқты, молекулалардың жұтылу жолақтары бар, ... ... ... ... ... мем ... ... болғандықтан, факельдер үстіндегі
хромосфера жарығырақ. Дақтар тобында едәуір ... ... ... ... ... ... ... о т а л ы с т а р пайда болады:
кенеттен 10—15 ... ... ... ... ... күшейеді,
қойыртпақталып газ атылып шығады, ыстық плазма ағыны үдем түседі.
Бағзы бір ... ... жеке ... өте зор энергия
мәніне жете үдей қозғалады. Бұл ... ... ... шығару қуаты
әдетте миллион еселеп үлкейеді (радиосәуле шығару шарпуы).
Тажда мөлшері одан да керемет, әрекетті ...... Олар таж ... ... тығыздау газдардың бұлттарының
қозғалыстары, бұлардың қозғалыс сипаты және пішіні ... ... ... және ... қозғалысы, фотосферадағы тажға
кеулеп өтетін магнит ерістерімен байланысты.
4. Күн-Жер байланысы. Жерде ... ... ... Күн зор ... Жер ... ... қабаттарындағы ең маңызды физикалық
және химиялық процестер ... ... ... ... ... және инфра-қызыл сәулелер Жерге негізгі жылу «берушілер» болып
табылады. Әр түрлі елдерде, оның ішінде ... елде де, күн ... және ... ... кеңінен қолдану бағытында жұмыстар
жүргізілуде (электр энергиясын алу, ... ... және т. б.) ... ... энергиясын пайдаланудын артатыны сөзсіз.
Күн Жерге жарық беріп және жылытып қана ... ... ... Күн әрекетінін білінуімен қосарласа ... ... ... ... ... Жердің магнит өрісіне әсер
етеді де, магнит дауылдарын туғызады, ал ... ... ... ... ... ... де, осыдан полярлық жарқыл
туады. Күннің қысқа толқынды сәулесі мен ... ... ... ... ... ал бұл радиотолқындардың таралу
жағдайына ... әсер ... ... ... ... Күндегі процестер
Жердің атмосферасы мен магнит әрісіне әсер ете отырып, жан-жануарлар әлемі
мен өсімдіктер әлемінің, органикалық әлемнің күрделі процестеріне де ... ... ... Бұл ықпалдарды және оның механизмін қазіргі кездерде
ғалымдар зерттеу үстінде.
Жұлдыздарға шейінгі қашықтықты ... ... ... ... ... ... ең көп таралған түріне жатады. 6-
жұлдыздық шамаға дейінгі ... ... саны ... 6000 ... ... ... ... миллионға жуық, ал 21-жұлдыздық шамаға дейінгі 2
млрд-қа жуық саны ... ... Күн ... ... жарық шығаратын газ шарлар болып
табылады, олардың ... ... мол ... ... тұрады. Бірақ
жұлдыздар ең күшті деген телескоптардың өзінде тек ... ... ... ... олар ... ... ... орналасқан.
1. Жылдық параллакс және жұлдыздарға шейінгі қашықтық. Жұлдыздардың
параллакстық ығысуын ... және ... ... ... ... негіз
болатын Жер радиусы тым кішілеу. Егер Жер Күнді айпала козғалып, ... ... орын ... ... онда ... ... көрінетін
орны өзгеруі тиіс. Жарты жылда Жер ... ... ... ... Осы ... ... екі ... жұлдызға карай тартылған
бағыттардын айырмасы параллакстық ығысу шамасына тең, болу ... ... ... ... ... ... керек.
Жұлдыздан қарағанда Жер орбитасының үлкен жарты осі ) 1 астр, бірлікке
тең) көру ... ... ... көрінетін бұрышты р жұлдыздың
жылдық ... деп ... ... D ... ... ... сайын оның параллаксы кіші
болады. Егер жұлдыз ... ... ... бір жыл ... ... ... ... шағын эллипс не дөнгелек бойымен болып өтеді.
Коперник қанша тырысса да, жұлдыздардың параллаксын аңғара алмады.
Ең ... ... ... ... 1837 жылы ... түрде өлшеген
көрнекті орыс ғалымы В. Я- Струве еді. Ол Вега ... ... ... Осымен бір кезде басқа елдерде тағы екі жұлдыздың
параллаксы өлшенеді. Оның, бірі ... а еді. Ол ... ең ... ... р = 0,75" ... ... ... Жай көзге жуандығы 1 мм сым
280 м қашықтықтан сондай бұрышпсн көрінеді. ... ... ... ... ұзақ ... аңғарылмауы ғажап емес.
Жұлдызға шейінгі кашықтық D = , мұнда а — Жер ... ... осі. Егер а=1 деп ... және ... кіші ... егер р ... аіn р= Сонда шығатыны:
Ең жақын Центаврдағы -ға шейінгі қашықтық D= 206265'': 0,75" ... 000 а. б. ... ... -ңа ... ... 4 ... ... ал Күннен Жерге шейін ол 8 минутта ғана, ал Айдан 1 секунд ... бір ... ... ... ... жарық жылы деп атайды,
Бұл бірлік парсекпен (пк) ... ... ... ... ... Жер ... үлкен жарты осі (көру сәулесіне
перпендикуляр болып келгенде) 1" бұрышпен ... ... ... ... ... ... (доғалық секундпен
өрнектелген) кері шамасына тең. ... ... ... ... ... 4/3 пк-ке тең.
1 парсек = 3,26 жарық жылы = 206265 а. б. = 3- 1013 ... ... ... ... ... ... ... анықтаудын негізгі тәсілі болып ... ... ... ... ... ... ... 100 пк не 300 жарық жылынан алыс
емес жұлдыздарға шейінгі қашықтықты сенімді түрде ... ...

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аспан механикасы10 бет
Астрономия4 бет
Биологиялық ырғақтар4 бет
Күн айналысы9 бет
Күн жүйесі эволюциясы3 бет
Күн жүйесінің эволюциясы7 бет
Радиоастрономия тақырыбы5 бет
Ғаламшарлардың көрінетін және нақты қозғалысы3 бет
«Айнымалы жұлдыздар үшін информация мен энтропия қатынасын анықтау»48 бет
«Кино жұлдыздары» мәліметтер қорын құру.31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь