Ахмет Байтұрсыновтың мұраларының ғылыми-педагогикалық негіздері

Мазмұны

Кіріспе

Негізгі бөлім
І тарау. Ахмет Байтұрсыновтың мұраларының ғылыми.педагогикалық негіздері.
1.1. Ахмет Байтұрсынов мұраларының зерттелу жайы.
1.2. Ахмет Байтұрсыновтың ағартушылық қызметі.

ІІ тарау. А.Байтұрсыновтың тәлімдік ой . пікірлерін оқу . тәрбие үрдісіне енгізу мәселелері
2.1. Ахмет Байтұрсыновтың педагогикалық мұралары және оның тәлімдік мүмкіндіктері
2.2 Ахмет Байтұрсыновтың педагогикалық ой . пікірлерінің бастауыш сынып мұғалімінің қалыптасуына әсері.

Қорытынды.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе

Зерттеудің өзектілігі: Бүгінгі таңда қоғамда болып жатқан өзгерістер білім беру ісіне өзіндік ықпал етіп отыр. Қоғамдағы әлеуметтік жағдайларды негізге ала отырып,білім мен тәрбие берудің мазмұны жаңаша жасалу үстінде. Мұнда ұлттық салт – дәстүр , тарих , мәдениетімізді меңгеруге аса зор мән беріліп, жалпы білім берудің әлемдік стандартына сай келтіру мәселесі қарастырылуда.
Қоғамымызда болып жатқан экономикалық, саяси - әлеуметтік жағдайлар қазақ халқының тарихи дамуына байланысты жастарымызды ұлттық озық дәстүр, өнеге тағылымы негізінде тәрбиелеуге мүмкіндік туғызып отыр.
Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан - 2030» бағдарламасында , «Жалпы ұлттық татулық пен саяси қуғын – сүргін құрбандарын еске алу», «Ұрпақтар бірлігі мен сабақтастығы жылы» атты жарлықтарында кезінде асыра сілтеу мен зұлматтың зардабына ұшыраған қазақ зиялы қауымының мұрасын қалпына келтіріп, оны бүгінгі қазақ халқының жасап жатқан тарих тағылымдарымен сабақтастыра отырып жалғастыру көзделген.
«Қазақстан Республикасындағы мәдени – этникалық білім беру» тұжырымдамасында :
«Мемлекетіміздің тәуелсіздігін нығайту, елімізде асқақ руханият пен азаматтықты өркендету үшін бүкіл Қазақстандықтардың күш – жігерін жұмылдыруға қажетті құбылыстың бірі – республикада тұратын ұлттар мен ұлыстардың мәдени – этникалық мүдделерін жүзеге асырудың ықпалды мемлекеттік саясаты болып табылады. Қай халық үшін де барынша маңызды осынау міндет – шынайы мәдени – этникалық мұраны жандандыру мен болашаққа аманаттау, ұлттық тектестікті сақтау міндеті ең алдымен мектеппен байланысты», - деп атап көрсеткендей, бүгінгі таңда ұлттық мұраларды, оның ішінде ХХ
ғасыр басындағы қазақ зиялылары өмірлерінің тәлімдік мүмкіндіктерін оқушы бойына қалыптастырудың мәні зор.
Елім деп еңіреп өткен ұлы перзенттерінің өмірі арқылы жеке тұлғаны қалыптастыру бүгінгі күннің негізгі мәселелерінің бірі. Себебі, қазақ халқының тарихи даму үрдісіне зер салатын болсақ, әр дәуірдің, әр ғасырдың қоғамдық – тарихи дамуына байланысты ірі қайраткерлердің болғанын көреміз. Мәселен, қазақ деген ат әлі белгісіз болып тұрған кезде Түркі қағанаты тұсында Күлтегін ,Тоныкөк, Білге қаған, т.б. одан бері қарай әл – Фараби, Қожа Ахмет Яссауи , Алтын Орда тұсында Ер Едіге, Ер Қосай , ал ХІХ ғасырда Абай, Ыбырай сияқты ойшылдар жарқырады.
Біздің зерттеуімізге нысана болып отырған ХХ ғасырдың басындағы педагогикалық ой – пікірлердің қалыптасып дамуына өзіндік үлес қосқан көрнекті қоғам қайраткері Ахмет Байтұрсынов болып отыр. Аталған кезеңде қазақ халқының өмірі көптеген тарихи оқиғаларға толы еді. Бұл біріншіден, Ресей империясының қазақ елін отарлау саясатының күшейген кезі болса,
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. Адамбаев Б. Халық даналығы А, 1976 .
2. Ақынжанов М. Қазақ ағартушыларының қоғамдық - саяси көзқарастарының қалыптасуы А, 1955.
3. Алекторов А.Е. Очерки народного образования в Тургайской
области, летопись 1744 -1898 г.г, Оренбург 1900 , стр. 20.
4. Ахметов Ш.Балалар әдебиетінің очеркі. А, 1960.
5. Әбілқасымов Б. Ы.Алтынсариннің қазақша хаты жайында.
Қазақстан мұғалімі .1974, 5 сәуір .
6. Әбиев Ж., Бабаев С, Құдиярова А.М. Педагогика. А, 2004 .
7. Әдебиет энциклопедиясы 1 том, 300-306 беттер
8. Бастауыш сынып оқушыларын оқу – тәрбие үрдісіне жұмылдыру. Бұқпа 2002 ж. № 33.
9. Бержанов К. Оқу ағартудағы халықтар достығы. А, 1976.
10. Бержанов Қ, Мусин С. Педагогика тарихы. А, 1984.
11. Биобиблиографический словарь М. 1974 ж. 115 б.
12. Васильев А.В Исторический очерк русского образования в Тургайской области и современные его состояние. Оренбург ,
1896стр. 42.
13. Ғабдуллин Б. .Ысқақов А. Қазақ ағартушы демократтарының
дін туралы пікірлері. А, 1961.
14. Дербісалин Ә.Ж. Ы.Алтынсариннің жазушылық қызметі туралы.
Алматы, 1957 ж.
15. «Еңбекші қазақ» газеті 19 қаңтар 1923 жыл.
16..Ерғалиев Т.Ыбырай Алтынсариннің тіл білімі туралы қызметі.
1966, Семей таңы.
17..Жүмағұлова С. Ағартушы туралы әдебиет .Семей таңы , 1966 ,
қазанның 19 жұлдызы.
18. Жаңа мектеп журналы № 2 1925 ;/ 17-25 ,/
19.Жарықбаев Қ.Қазақ ағартушылары жастарды тәрбиелеу
туралы . А, 1965.
20.Педагогикалық көзқарастары 110 б..
21. Педагогика 1979 ж. 66 б.
22...Социалистік Қазақстан 1979 ж. 18 желтоқсан 5 б.
23.Қазақ әдебиетінің тарихы. II том , 1 кітап. А, 1961
24. Мауленбердина У. Ибрай Алтынсарин .Алма - Ата, 1961 .
25. Ұстаздық шеберлік және үлттық тәрбие . Этнопедагогика, этнопсихология 4 жинақ , 1997 ж. 3 б.
26.Халықтық педагогика және А.Б.Байтұрсынов Ұлт тағылымы. № 2, 2000 ж. 18 бет.
27. «Семей таңы» газеті 1989 ж. 16 қаңтар.
28.Тәрбие маңыздылығы . Бұқпа газеті 2001 ж. № 16
        
        Мазмұны
Кіріспе
Негізгі бөлім
І тарау. Ахмет Байтұрсыновтың мұраларының ғылыми-педагогикалық негіздері.
1. Ахмет Байтұрсынов мұраларының зерттелу жайы.
2. Ахмет Байтұрсыновтың ағартушылық ... ... ... ... ой – ... оқу - ... ... мәселелері
2.1. Ахмет Байтұрсыновтың педагогикалық мұралары және оның тәлімдік
мүмкіндіктері
2.2 Ахмет Байтұрсыновтың педагогикалық ой – пікірлерінің бастауыш сынып
мұғалімінің қалыптасуына ... ... ... ... ... таңда қоғамда болып жатқан өзгерістер
білім беру ісіне ... ... етіп ... Қоғамдағы әлеуметтік жағдайларды
негізге ала отырып,білім мен тәрбие берудің ... ... ... ... ... салт – ... , ... , мәдениетімізді меңгеруге аса зор мән
беріліп, жалпы білім ... ... ... сай ... ... ... ... экономикалық, саяси - әлеуметтік жағдайлар
қазақ халқының тарихи дамуына байланысты жастарымызды ұлттық озық ... ... ... ... мүмкіндік туғызып отыр.
Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан - 2030» бағдарламасында , ... ... пен ... ...... құрбандарын еске алу», «Ұрпақтар бірлігі
мен сабақтастығы жылы» атты ... ... ... ... ... ... ұшыраған қазақ зиялы қауымының мұрасын ... оны ... ... халқының жасап жатқан тарих тағылымдарымен
сабақтастыра отырып жалғастыру көзделген.
«Қазақстан Республикасындағы ...... ... ... :
«Мемлекетіміздің тәуелсіздігін нығайту, елімізде асқақ руханият пен
азаматтықты өркендету үшін бүкіл ... күш – ... ... құбылыстың бірі – республикада тұратын ұлттар мен
ұлыстардың мәдени – ... ... ... ... ... ... ... табылады. Қай халық үшін де барынша маңызды
осынау міндет – шынайы мәдени – ... ... ... мен ... ... ... сақтау міндеті ең алдымен мектеппен
байланысты», - деп атап көрсеткендей, бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... зиялылары өмірлерінің тәлімдік мүмкіндіктерін оқушы
бойына қалыптастырудың мәні зор.
Елім деп еңіреп өткен ұлы перзенттерінің ... ... жеке ... ... ... ... мәселелерінің бірі. Себебі, қазақ
халқының ... даму ... зер ... ... әр ... әр ғасырдың
қоғамдық – тарихи дамуына байланысты ірі қайраткерлердің болғанын көреміз.
Мәселен, қазақ деген ат әлі ... ... ... ... ... ... ... ,Тоныкөк, Білге қаған, т.б. одан бері қарай әл – Фараби,
Қожа Ахмет Яссауи , ... Орда ... Ер ... Ер ... , ал ХІХ ... Ыбырай сияқты ойшылдар жарқырады.
Біздің зерттеуімізге нысана болып ... ХХ ... ... ой – ... қалыптасып дамуына өзіндік үлес қосқан
көрнекті қоғам қайраткері Ахмет Байтұрсынов болып отыр. ... ... ... ... ... тарихи оқиғаларға толы еді. Бұл біріншіден,
Ресей империясының қазақ елін отарлау ... ... кезі ... , ... ұлт - азаттық қозғалыстар қазақ халқына да өз әсерін
тигізбей қойған жоқ...
Осындай саяси – демократиялық ... ... ХХ ... ... бір топ шоқ жұлдыздары: Ә.Бөкейханоы, А.Байтұрсынов,
М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, М.Дулатов, ... ... ... ... Бұлар ХХ ғасырдың басында ұлттық сезіммен рухтанған зиялы қауым
болды. Олар ұлттық дініміз бен ... ... бен ... қалыптасуына белсене ат салысты. Сондай ғұламалардың бірі - Ахмет
Байтұрсынов еді. Ғалымның мұраларын ... ... ... оның ... да ... іргелі үлесін көреміз.
Артында мол тәрбиелік мұра қалдырған энциклопедист – ... ... ... – педагогикалық, әдістемелік тұрғыда
А.Қыдыршаевтың «А.Байтұрсыновтың әдістемесі» атты ...... ... қазақ тілінің әдістемесіне қосқан үлестері , ... ... орны ... ... ... ... мұралары арқылы бастауыш сынып
оқушыларын адамгаршілікке тәрбиелеу» атты ...... ... ... ... ... жасай келе, бастауыш сынып оқушыларын
адамгершілікке тәрбиелеуде пайдаланудың жолдары қарастырылған.
Ал, ғалымның ... әр ... ... жайы ... кезде
біршама жақсы жолға қойылған. Мәселен, тарих ғылымы ... ... ... ... Қ.Нұрпейіс т.б. филология саласы
бойынша Р.Сыздықова, ... ... ... Ө. Айтбаев,
Т.Қордабаев, Б.Қойшыбаев, К.Суханбердина, Ғ.Құрманбаева т.б, пәлсапа ... ... ... ... ... т.б., ... ... саласы бойынша ... ... ... ... ... ... жан
– жақты зерттей отырып, бүгінгі ұрпақ тәрбиесіне пайдалану ... ... ... алып ... Ахмет Байтұрсыновтың педагогикалық
мұрасы, оның ішінде бастауыш буынға арналған білім мен тәрбие беру ... ... ... ... және Қазақстан педагогикасы
тарихынан ... орын ... Сол ... ... тұрғыдан зерттеу бұл
көтеріліп отырған мәселенің өзектілігін көрсетеді.
Зерттеу обьектісі: ХХ ... ... ... ... ой ... даму ... пәні: Ахмет Байтұрсыновтың тәлімдік ой – ... ... оқу – ... ... ... ... мақсаты: Ахмет Байтұрсыновтың педагогикалық – ағартушылық
ғылыми еңбектерін зерттеу , оның тәрбиелік ... ... ... оқу – ... ... құндылықтарын анықтау.
Зерттеу жұмысының міндеттері:
- А.Байтұрсыновтың еңбектеріндегі қоғамдық - ... ... ... ... ... ... А.Байтұрсынов пен Ы.Алтынсариннің педагогикалық ой – пікірлерінің
өзара ... ... ... ... ... ... ... дамуына қосқан үлесін саралап көрсету;
- А.Байтұрсыновтың тәрбиелік бағыттағы еңбектерін бастауыш ...... ... ... әдістемелік маңыздылығын
анықтау.
Зерттеудің болжамы:
Егер Ахмет ... ... ... құндылықтарды
іріктеп, тәлімдік мүмкіндіктерін айқындай отырып, әдістемелік ұсыныстар
жасалса, онда рухани ... ... ... ... және ... жоғары оқушылар қалыптасады.
Зерттеудің ғылыми - әдіснамалық негізі:
- Ахмет Байтұрсыновтың мұраларын ... ... ... ... психологтардың еңбектері;
-А.Байтұрсынов еңбектеріне деген әр тарихи кезеңдердегі көзқарастар;
- ҚР Білім туралы Заңы, ҚР Тіл ... ... ... білім
стандарты, бағдарламалар, оқу жоспарлары.
Зерттеудің көздері:
ХІХ ғасырдың аяғы ХХ ... ... ... оқу – ... білім
беру салалары бойынша жарияланған педагог, психолог, тарихшы, ... ... ... ... ... ҚР президенті мен
Үкіметінің қаулылары.
Зерттеу әдістері:
- ... ... ... ... жинақтау, қорыту және
жүйелеу , салыстырмалы талдау жасау;
- Сирек кездесетін қордағы тарихи, педагогикалық еңбектерді іріктеу,
тұжырымдау.
Зерттеудің ғылыми ... ... ... ... ... ғылыми – теориялық талдау жасалынды;
- ХІХ аяғы ХХ ғасырдың басындағы педагогикалық ой – ... ... ... педагогикалық мұрасының Қазақстандық педагогикалық
ой – пікірлердің дамуына қосқан үлесі ... ... ... ... ой – ... бастауыш сынып
мұғалімдерін даярлауға пайдаланудың тиімді жолдары, әдістері мен
тәсілдері анықталды.
І тарау. Ахмет Байтұрсыновтың мұраларының ғылыми-педагогикалық
негіздері.
1. Ахмет ... ... ... ... ... ... ... қоғамның дамуына байланысты үш
кезеңге бөліп жіктеуге болады.
Біріншіден, Ахмет ... көзі тірі ... ... және оған деге сол ... көзқарастар, яғни ғалым ... ... ... ... еңбектердің жарық көру кезеңі.
Екншіден, Ахмет Байтұрсыновтың ... ... ... ... ... ... дәуірдегі)ол туралы көзқарас-
пікірлер. Ол 1937-1980 жылдар аралығында уақытты ... яғни ... ... ... ... еңбектердің жариялануы.
Үшіншіден, еліміз егемендік алғаннан кейінгі ғалым еңбектерінің жарық
көруі және оның ... ... ... ... ... ... ... Ә.Тәкенов сынды тарихшы ғалымдар өздерінің зерттеу
еңбектерінде Ахмет Байтұрсыновтың жеке тұлға ретінде қалыптасуына ұлттық
баспасөздің ... ... ... ... ... ... : ... – халықтың көзі, құлағы, һәм тілі.
Адамға көз, құлақ, тіл қандай керек болса, ... ... ... ... арын ... зарын зарлап, халықтың сөзін сөйлеп, пайдасын
қорғап, зарына қарсы тұрып, қарғаға көзін ... ... - ... ... ... ... атап пайдасын көрсетеді . Ахмет Байтұрсынов
пен Міржақып Дулатов негізін ... ... ... ... ... ... мен ... шаруашылық кәсібін, тұрмыс – тіршілігін
насихаттаумен ... ... ... ... ... көзқарасын
қалыптастырды.
Сол кездердегі«Қазақ»газетінің беттерінде жарияланған мақалаларға
талдау жасасақ, ... ... ... ... ... ... ... Олардың ұстанған бағыттары, қазақ зиялыларының ол мәселелерге
көзқарасы айқын ... ... басы – ... ... ... өз отарына
айналдыруды күшейтіп, аграрлық және ұлттық мәселелердің ... ... Тура осы ... ... отырған Ресей империясын өзінде де көптеген
тартыстар, саяси қозғалыстар өрбіді, халықтың ... ... ... ... ... ... де әсер ... қоймады. Осындай белең алған саяси
толқуларға қазақтың ... ... ... араласты. Мәселен, Қазақстан
Республикасы орталық мемлекеттік мұрағат деректеріне жүгінсек, 1917 жылғы
12-26 шілдеде Орынборда ... ...... ІІ съезде ... ... ... ... ... кейін 1917 жылы ... ... ... ... ... ІІ съезде құрылған
«Алаш»партиясының бағдарламасын талқылауға Әлихан Бөкейхан, ... ... ... М.Дулатов, Ж. Х. Досмұхамедовтар, Х.Ғаббасов,
А.Сейітов бастаған ондаған зиялы азаматтар белсене ат салысып, өзіндік ... ... ... ... осы зиялы қауымның көшбасшы
көсемдері болған.
«Ұлы ағартушы Ыбырай ... ... ... ... ... ... ... жетер жеріне жеткізіп берген – Ахмет
Байтұрсынов», - деп ... атап ... ... ... ... ... идеяларды жалғастырушы болды. Олардың идеяларының
үндестігін шығармаларынан, әңгіме, өлең, ... ... ... ... ... анық байқаймыз. Мәселен, Ахмет
Байтұрсыновтың «Оқу жайы»атты мақаласында қай ... ... ... ... де, ... қалуы да оқу мәселесімен байланысты екенін дәлелдеді.
«Дүниенің бір шеті мен бір ... ... ... ... тұрған ғылым,
от арба, от кемелерді жүргізген ғылым. Осыларды істеп отырған жұттың бәрі
де сондай болмаған. Халық ... оқи, ... келе ... ... -
деген пікірі де Ыбырай Алтынсариннің «Өнер -білім бар жұрттар» атты өлең
жолдарындағы идеямен мазмұндас.
Ахмет ... осы ... : ... ... ... ... ... оқыту жайын дұрыс үйретіп, маман даярлайтын оқу орны –
педучилищелер жоқ», - деп ... ... ... орта және ... оқу
орындарын ашу керек, оларды дамыту, қаржыландыру мәселесін «Қазақ газеті
үнемі көтеріп, жұртқа жол көрсетіп ... деп ... алға ... ... де ... ... Байтұрсынов «Бастауыш мектеп»атты мақаласын да Ресей
үкіметінің орыстардың ... бет – ... аша ... ... керегі
мемлекеттегі жұрттың бәрі бір тілде, бір ... ... ... әр ... өз ... ... ... сақталуы. Солай ойлағанда көңілге ұнамды
мектептің түрі біздің ойымызша мынау», - деп бастауыш мектептің бес ... ... ... көшпелі ерекшелігін ескеріп, мектептерді келіп
оқитын және жатып оқитындай етіп ... қыр ... мен қала ... ... ... ... ... Артына осындай ұмытпас мол
мұра қалдырған, ... ... ... ойлаған ағартушы, энцеклопедист-
ғалымның педагогикалық көзқарастарын ғылыми – педагогикалық, әдістемелік
тұрғыда А.Қыдыршаевтың ... ... ... ғылыми –
зерттеу жұмысында ағартушының қазақ тілінің әдістемесіне қосқан үлестері,
тіл білімін дамытудағы орны ... ... ... ... қатар,
Р.Б.Үсенбаеваның «Ахмет Байтұрсынов мұралары арқылы бастауыш сынып
оқушылары адамгершілікке ... атты ... ... ғалымның
еңбектеріне ғылыми талдау ... ... ... ... оқушыларын
адамгершілікке тәрбиелеуде пайдаланудың жолдары қарастырылған.
Ал, ғалымның еңбектерінің әр слада ... жайы ... ... ... жолға қойылған. Мәселен, тарих ғылымы ... ... ... ... ... тағы ... филология
саласы бойынша Р.Сыздықова, ... ... ... ... ... У.Сухамбердинов т.б пәлсапа саласы
бойынша Ж.Алтаев, А.Қасымжанов, А.Қасабеков, ... т.б ... ... саласы бойынша С.Қалиев, Қ.Жарықбаев, Н.Іргебаева ... ... ... ... ... ... бүгінгі ұрпақ
тәрбиесіне пайдалану жолдары көрсетілген.
Газет мақалаларымен қатар «Труды ... ... ... жинақта оның өмірі мен қызметін, тіл ... ... ... ... ... М.Дулатов пен Е.Омаровтың мақалалары ... ... ... де ... ... Ахмет Байұрсыновтың
мәліметтері негізінен М.Дулатовтың ... ... ... ... деген көлемді әр көп ... бар ... ... ... ... өмірі мен қызметі туралы деректер
А.Б.Луначарскийдің жауапты редакторлығымен 1929-1931 ... ... ... І ... берілген және осы кітаптың Y ... ... ... ... ... онда бұл ... алфавит» деп көрсетеді.
Баспасөз бен жинақтарда және энциклопедияларда жарияланған бұл
материалдың барлығында да ... ... ... ... ... ... орны ... екендігі, көп ретте тыңнан жол салған көш
бастар болғандығы және ... ... ... ... абыройы биік болып келе
жатқандығы айтылады.
Ахмет Байтұрсыновтың тіл ... мен ... ... саласындағы
еңбегі репрессиялардан кейінгі кезеңдердің өзінде де кейде ашық, ... ... ... ... ... ... «Осы ... басында тұңғыш
әліппеміз жасалды» деп /1/ жазғанда, ол айтып отырғаны Ахмет ... еді. ... ... ... мәлім аса беделді түрколог академик
А.Н.Кононов Қазан революциясына ... ... ... ... ... ... ... Байтұрсыновты
Отандық түркологтардың қатарында көрсетеді де, оны «жетілдірілген қазақ
алфавитін ... ... ... ... ... ... оқулықтарын түзуші, қазақ әдебиеті мен ... ... деп ... ... ... Одағына, тіпті бүкіл дүние жүзіне
тараған бұл құнды ... ... ... ... ... ... түркологтарының бірі деп біледі және бұл кітап
шыққаннан бергі уақыттың ішінде ондағы осы ... ... ... ... ... ... ... қазақ тілі ғылымының отауын тігудегі еңбегі - өз
алдына шертілетін ... ... 1974 жылы ... ... шығыс әдебиеті
бас редакциясы «библиографический словарь отечественных тюркологов» деген
кітап шығарғаны бәріміздің ... Сол ... ... ... ... ... ... тіл ғылымы саласындағы еңбегін былай деп
бағалайды: Ахмет Байтұрсынов –«арап»алфавиті негізінде ... ... ... ... авторы. Ол қазақ тілнің ... ... ... Қазақ әдебиеті мен тарихын жазған.
Қазіргі қазақ тілі ғылымының жетекші білгірлері Әбдуәли Хайдаро пен
Рәбиға ... ... ... ... ... тіл ... ... тұңғыш лингвист-ғалым.
Ахмет Байтұрсыновтың қазақ мектептеріне арналған тұңғыш оқулықтар
жасаудағы еңбегі өз алдына бір ... Олар «Оқу ... ... –би », ... «Тіл ... әдебиетші ғалым Қ.Мұхамедханов Ахмет ... ... ... екен. Соны есіне ала ... ... ... ... ... ... ерекше ілтипатпен жазады.
Оның «Оқу құралынан» алған мына бір жерінен көз ... ... ... ... тілі ... баланы қызықтырып, ынталандырып,
баурап әкетеді. Туысқан -туған қалай аталады, киім-кешек, ойын-ойыншықтар,
тамақ, сусын, дене ... үй ... ... мал ... малдан
басқа төрт аятылар, құстар, бақа-шаян, құрт-*құмырсқа, жер аттары, сан...-
осының бәріне үйретеді.».
Бұдан әріҚ.Мұхамедханов оқулықтағы ... ... ... «Әр ... ... деп ... ол, -ьобықтай түйіні ... ... ... ... әңгімесінің қорытындысы: «қол жетпеген
қорлаушылық», «Ата насихаты»әңгімесі: «тірліктің күші - ... ... ... ... публицистік, қайраткерлік өз
заманында аса жоғары бағаланған. ... ... , ... ... ғана ... ... ... тарихи тұжырымдардың орны ерекше.
Ақын, публицист, ғалым, қоғам қайраткерінің өмірі, шығармашылығы
әлеуметтік қызметіне байланысты маңызды еңбектер, ... оның ... жыл толу ... ... ... ... (қазақ) өлкесін зерттеу
қоғамы еңбектерінде» /Орынбор,1922/ орыс ... екі ... ... ... ... тарихи деректер күні бүгінге дейін өз маңызын
жойған жоқ. Ақиқатқа жүгінгенде, ... ... ... ... ... ... бәрі де осы еңбектің материалдарын пайдаланғанын көреміз.
Мақалада тұңғыш рет ... ... ... ... қайраткерінің туған
уақыты, кіндік қаны ... ... ... ... ... білім алған
ошақтары, қызмет еткен орындары, әлеуметтік қызметтері, саяси-қоғамдық
көзқарастарының өзгеруі, сан ... ... ... ашып ... ... ... Ахмет Байтұрсыновтың ғылыми еңбектерін, әсіресе тіл саласында
саралауға арналған.
Мәскекуде 1929 жылы «Коммунистік академия» баспасынан шыққан ... І ... /300-306 ... ... «аса ... қазақ ақыны, журналисі және педагогы... Ол
– қазақ тілі емлесінің реформаторы, ... және ... ... негізін салушы» деп бағаланып,негізгі ... ... ... ... ... уақытының аласапыран құбылыстарын бағалау, болашақ алыс өрістерді
көруге келгенде, жас Мұхтар Әуезов даналығына таң ... ... ... ... ... ... адаспай, Ахмет Байтұрсыновтың
тарихтағы орнына қатысты дәл бүгінгі күнмен үндес, ... құру ... ...... жігіт-желең, жиырма бес- ... ... ... ... ... ... екен деп таң қаласың: «Ахмет Байтұрсынов
ашқан қазақ мектебі, Ахмет ... ана ... ... салған әдебиеттегі
елшілдік ұраны, ... ... ... ... «Қазақ» газетінің 1916
жылдағы қан жылаған қазақ баласына істеген еңбегі, өнер-білім, ... ... ... біз ... да, ... ... ... Оны жұрттың бәрі де біледі. Бұның шындығында ешкім дауласпайды.»
/2/
Ахмет Байтұрсыновтың ... ... оның ...... ... кейбір қайшылықтарды өз кезінде дұрыс ... ... ... бірі – Сәкен Сейфуллин. Ол ... ... / 1923 ж. 19 ... «Ахмет Байтұрсынұлы елуге толды»деген арнаулы
мақала жазылып онда былай ... ... ... қарапайым кісі емес,
оқыған кісі. ... ... ... өз заманында патша арам қулықты
атарман –шабармандардың қорлығына, мазағына түскен халықтың намысын жыртып,
дауысын шығарған кісі. Өзге ... ... мен ... ... ... құлдыққа көніп, ұйқы басқан қалың қазақтың ұлт намысын жыртып,
ұлттың арын жоқтаған ... ... ... – ақ ... ... ... ол ... кейбір оқырмандары губернатор соттарға күшін сатып
тілмаш ... ... ... ... ... ... ... жүргенде, Ахмет
Байтұрсынов қазақ халқына жанын аямай қызметтерін қылды». «Қырық мысал»,
«Маса»кітаптарын, «Қазақ»газетіне редакторлық ... ... ... ... ... ... түгел шолып айта келіп, мынадай түйін
түйеді: «Қалай болса да, жазушысы азғана әдебиеті нашар қазақ ... һәм ьтіл ... ... ... таудай... Елуге келген Ахмет
Байтұрсыновты шын көңілден құттықтап, өмірінің ұзақ болуын тілеймін».
Түркістан Республикасы Орталық ... ... мен ... ... ... газеті бірқатар пікірлер жазылған./3/
«Қазақтың дыбысына, сөзіне арнап әліппе шығарып, тіл һәм ... ... ... ... талайға үйреткен АхметБайтұрсынов еді. Ұлт
қамы дегенді көксеген адам болмай, қазақ ... кез ... жол ... ... ... ... деп ... Бұдан
кейінгі уақыттарда лениндік қағидалар ... ... ... ... ... жылдар, нәубет, селебе, қан-қырғын репрессиялар басталған
кезде, көп нәрсе мүлде бұрмаланады.
Ол шақта Ахмет ... ... ... ... ... ... атын ... өзі –қылмыс, азамат басын жұтатын, абақтыға
апаратын жолға айналды.
Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің Бюросы ... ... ... ... туралы хазылған пікірлердің сілемі осындай.
Күрделі тұлғаның өмірі , ғылыми , әдеби мұрасы жайлы ... ... ... ... әдебиетшілер: Қ.Мұхаметханов,
Р.Нұрғалиев, А.Мектепов, Ғ.Әнесов, С.Негимов және тағы басқа ғылымдардың
мақалалары шыға ... ... ... ... ... ... ... мен
оқулықтарының авторы, сонымен із салған жаңашыл ағартушы. Ол жазған мектеп
оқулықтары 1914-1945 жылдардан 1927-1928 жылдарға ... ... ... ... ... буыны сауатын Ахмет Байтұрсыновтың
«Әліпбиімен»ашып, ана ... ... ... «Тіл құралы»арқылы оқып
үйренеді.
Екіншіден, Ахмет Байтұрсынов – араб графикасына негізделген ... ... Бұл жазу да ... ... ... ... ... жылдардың соңына дейі / ... ... ... ... жақсы қызмет етті. Ахмет ... ... жазу күні ... ... ... тауып келеді: Қытай ... ... Иран ... ... ... бауырластарымыз
сауаттарын осы жазумен ашып, баспа дүниелерін осы графикамен шығарады.
Шетелдік ... ... ... осы ... ... шығаратын «Біздің
Отан» атты газетіміз де ... ... ... араб ... ол ... емле ... ұстайды.
Үшінщіден, Ахмет Байтұрсынов –қазақ әдебиеті мен мәдениетін зерттеуші
тұңғыш филолог – ... және ... ... ... ... ... ... – қазақ халқына, жас кеңес ... ... ... ... ... Байтұрсынов ХХ ғасырдың басындағы ұлттық ... ... ... ... ... ... ... бүкіл- қайратын жасаған
ағартушы ғалымдардың бірегейі.
Міне, қазақ халқының абзал ұлдарының бірі, ХХ ғасырдың бас ... ... топ ... бағыттағы қазақ интеллигенциясының ең ірі,
ең беделді өкілі, бір емес, екі рет заңсыз ... ... ... ... ... Байтұрсыновты осылай танимыз.
1.2 Ахмет Байтұрсыновтың ағартушылық қызметі.
Ахмет Байтұрсынов –қазақ мәдениетінің тарихында ... бір ... ... ... Оның ... ... мол, тәрбие туралы өзіне тән
прогрессивтік ой-пікірі бар ұлы ғалым. ... ... /тіл ... ... ... салушы педагог –ағартушы, мәдениет қоғам
қайраткері.
Ахмет ... ... ... тілінің авторы /1912 ж/.Сол кездің
өзінде ол жүзеге асырған қазақ жазуы ... емле ... ... ... ... ... Оған прогрессивтік зиялы қауым ерекше аударады,ал,
1924 жылы ол жаңа ... ... ... қабылданып, оған ғалымның
құрметіне Ахмет Байтұрсынов аты берілді. Ол өз ... ... ... ... ең жақсы үлгісі ретінде қабылданды. Сондай-ақ біздің
шетелдік отандастар күні ... ... ... ... ... ... Байтұрсыновтың әдістемелік еңбектері қазіргі ... ... ... ... Оның ... тіл ... және қазақ тілін
оқыту әдістемесі өзінің сапалылығымен және ана ... ... ... негізі ретінде үлкен табыспен мектептер мен жоғары оқу
орындарында оқытылып, ... ... ... ... оқулығына айналып
отыр.
Ол өмірінің алғашқы жылдарын бала оқытудан бастайды, ол жөнінде былай
деп жырлайды.
Адамдық диқаншысы – ... ... жоқ, ... жоқ – ... ... ... шаштым, ектім,
Көңілін көтеруге бұл халықтың,- деп бейқам жатқан халқын ... ... ... ... 1890 ... ... Ахмет Байтұрсынов тәрізді оқыған, білім
алған, мектеп бітірген, орысша ... ... өзге де ... ... көріне бастаған кезі еді. 1896 жылы ... ... ... ... ... ... Семей оқу жүйесін басқарады. Сол жылдары ол Қазақ
даласында бала оқыту жайы оны ... ... Осы ... ... ... ... ой түюінше өзгелерді емес, өзі ... ... ... парызы деп түсінеді. Ахмет Байтұрсыновтың
осындай мақсаттарды көздеп, спяси көзқарастары шыңдай ... ... ... ... ... ... ... Осы жылдар ... ... ... ... бастады.
Ахмет Байтұрсынов 1907-1917 жылдар арасында Орынборға жер аударылып,
сонда тұрған жылдарында ғылым, білімге бұрынғыдан да ... ... ... ... ... ... тілі мен ... өнері, тарихы,
мәдениеті туралы өрелі ойлар айтылып, бастауыш сыныптарға арнап оқулықтар
мен оқу құралдарын жаза бастады. ... ... ауыз ...... ... жинап бастыру ісімен айналысады, ғылыми-зерттеу
жұмыстарымен шұғылданады.
Ахмет Байтұрсыновтың ... ... ... ... снасына сәуле құюға
байланысты жасап жүрген ... елге ... ... ... жылдар
аралығында биресми газет «Қазақ»газетінің редакторы болып жұмыс істеген
жылдарында – газет бетінде халықтың ... ... ... ... ... ... ... беттеріне ашық жариялады.
Қазақтарды надандық шырмауынан шығарудың бірден-бір жолы ... ... ... ... айналысу деп түсінген Ахмет
Байтұрсынов бұл ... ... ... ... ... ... ... демократтық ағартушылық қызметті өзінің азаматтық
борышы ретінде және ұстаған жолының негізі деп санаған. Ол білім-ғылымнан
кенже ... ... ... ... ... ... халқын сол қараңғылықтан,
сол марғаулықтан маса болып ызыңдап оятып алып шығуды өміріне мақсат етіп
қояды.
1911 жылы ... ... ... атты ... ... өз тағдыры
үшін күреске шақырып, жұртшылықты шырт ... ... ... ... ... болған. Ахмет қалғыған халқын ең болмаса маса ... ... ... деген мақсат көздейді.
Сары маса болып ызыңдаған өзі ... ... ... 1909 ... ... «Қырық мысал»атты ... ... ... жасырмай ашық айтады. Онда мынадай шумақ өлеңдер болған:
Мысалы, қазақ малшы ұйықтап жатқан,
Жыланды пәле дедік аңдып жатқан.
Пәленің түрін көргенмен Сары ... ... деп ... шаққан
«Айқап журналы» мен «Қазақ» газеті бетінде көптен көтеріп жүрген,
елдің санасын көтеруден ... ... ашар ... тіл ... жазу ... және ... ... дыбыстық жүйесін жасаумен Ахмет Байтұрсынов 20
жыл ... ... Ол әуел ... араб ... бейіл береді.
Ахмет Байтұрсыновтың араб жазуын қазақ тіліне икемдеген ... ... ... мұғалімдер қауымы ешбір талассыз қабылдады,
себебі ... ... ... ... ... табиғатына, яғни дыбыс
үндестігі заңдылығына сүйеніп, ғылыми негізде ... ... ... дыбыстарының табиғатын айқындап тануы, ғалымға қазақтың жаңа әліпбиін
/алфавитін/ жасауға ... ... Оның 1912 ... ... ... осы
алфавитке негіздеп алған жаңа жазуы іс жүзінде қолданыла бастады. Баспа
беттерінде жарияланған ... ... 1915 ... бір ... ... ... ... басылып шығыпты. Сондай-ақ Ахмет Байтұрсынов ұсынған
«жаңа емле» 1913 жылдардан ... ... ... де, қазақ - орыс
мектептерінде де қолданылы бастаған.
Дәл осындай құралдың ересектер үшін де аса ... ... ... ... бұл оқулық 1924 жылы Орынборда, 1926 жылы Семейден
басылып шыққан. Ал «Тіл ... 1924 ... ... ... бастады.
Ахмет Байтұрсыновтың ағартушылық, ғалымдық, қайраткерлік, ... ... - ... ... үш ... Абайдың ақындығын,
Ыбырайдың ағартушылығын, Шоқанның ғалымдығын, оны бір өзі ... ... ... ... осы үш ... бірдей табылған. Өлеңін, ақындық
шеберлігін Ахмет Абайша ... адам ... ... ... ел ... бірігуге шақырады.
Бұл неткен жұрт ұйқышыл,
Болсын кедей, болсын бай,
Жатыр бейқам ... жай ... енді ... бір жеңнен қол, бір жерден сөз
Адалдық, алтыбақан, дерпен кірдік,
Жан-жақты жаратқанға күзеттіріп,
Жақынмен ырылдасып, иттей үрдік- деп сол ... ... ... ... өлеңін өткен уақыттың жайын ғана ... ... деп ... ... ... ... Байтұрсынов
туындыларының да шеңбері ауқымы уақытпен шектеліп қалған емес.
Ахмет Байтұрсынов еңбек тәрбиесін жырлаған, еңбек тағылымының ... ... ... ... арзан істерді надандықты, мешеулікті,
білімсіздікті өткір ... ... Ол ... ... ... ... ... өзге десе көнгішсіңдер,
Сықылды сынық бұтақ төмендесең,
Кім жұлмас оңайдағы жемісіңді.
Сонымен қатар, Ахмет Байтұрсынов үлкен аудармашы. Ол ... ... ... ... һәм ... ... мысал өлеңін былай
тұжырымдайды:
«Кісіге таза жолдас табу қиын
Көбіне – ақ дос ... мал мен ... ... ... ... сірә «Ахмет болса миың»»- деп өзіне арнаған.
Ахмет Байтұрсыновтың аудармасы болсын, бәрін қазақ өміріне ... ... ма ... ... алар ма ... ... ме екен деумен болады.
Ахмет Байтұрсынов ұлттық ғылым – білімді жандандыру, білім ... ... ... және ... ... ... даярлау ісіне ерекше мән
берді. Мәселен, «Мектеп керектері»атты мақаласында: «...ең әуелі мектепке
керегі- білімді, педагогикадан, ... ... ... білетін
мұғалім. Екінші- оқыту ісіне ... ... ... һәм ... болуы.
Құралсыз іс келмейді һәм құралдар қандай болс, істеген істе сондай болмақ.
Үшінші – ... ... ... бағдарлама. Әр іс көңілдегідей болып
шығуы ... оның ... я ... өлшеуі боларға керек. Үлгісіз я
өлшеуксіз ... іс- ... я ... я кем шықпақшы»- деп оқытудың
дидактикалық ұстанымдарын тұңғыш ғылыми тұрғыда нақтылады, ... ... ... мұғалімнің кәсіби шеберлігімен тығыз байланысты екенін
дәлелдеді. Сол үшін ... ... ... «Оқу ... ... құралдар жазды.
Ал, «Қазақша оқу жайынан» атты ... ... ... әлі де дұрыс жобаның жоқтығын, әліппеден әрі ... ... ... ... оның аса ... ... ... оқытуын жақсы білейін деген адам, әуелі балаларға
үйрететін нәрселерін өзі жақсы білерге ... ... ... ... ... сарайын танитын адам боларға керек», деп педагогтардың білім
беруді ... ... мен бала ... ... керектігін
дәлелдейді. Қазақ елінің қай кәсіп саласынан болмасын мамандардың кәсіби,
ғылыми даярлығының кемдігінен сапасыз, көп ... ... ... ... ... біз елді ... бастауымыз керек. Неге десек, болыстық та
билік те, халық та –оқумен түзеледі», -деп оқу ... ... ... ... ... Ахмет Байтұрсынов ескі оқу жолының тозып, тұтынудан
шыққанын, жаңаша оқытудың ... сөз ете ... ... ... оқуы ... ... мұғалімдердің қолында. Бұлардың күштері тың, білімдері соны,
пікірлері жаңа, ... ... ... - деп ... ... ... ... түседі.
Ахмет Байтұрсынов оқытудың әдістемесін жетілдіру мәселесіндегі
кемшіліктерді атап ... ... «- ... ... ... ... қолында, үйрету әдістемесі жақсы болса, балалардың түсінуіне де жеңіл
болады, және жеңіл қол ... ... ... пен ... Ал, оның аяғы ... ... әкеледі»,- деп әдістеменің оқытудағы
мәніне ғылыми баға береді. Ахмет Байтұрсыновтың «Баласының алған білімінен
сапалы нәтижені ... ... да ... ... ... оқытуға
ықыластанады және іс осындай ... ... ... ... ... ... ... ісінің жүрісі шапшаңдап, сапасы ... ... ... ... күнге дейін маңызын жойған жоқ.
«Оқу- ұлт жұмысы, ал ұлт ... ... ... ... көп жұмысшы
керек. Жұмысшы аз болса, ... ... де аз ... деп ... шақырады.
Ахмет Байтұрсыновтың бар арман мақсаты ұрпағын білімді ету, ел ... рух пен ... ... болды. Ол тек күндізгі білім беру ісіне ғана
емес мектеп ... асып ... ... сауатын ашу мәселесіне де
ерекше көңіл аударды. Ахмет Байтұрсынов 1920 жылы 8 ... ... ... ... кешкі мектеп үшін оқу бағдарламалары мен ... және ... ашу ... ... ... ... ... Ахмет Байтұрсыновтың жетім балаларын жақсартып, ... ... ... жасау туралы жиі-жиі көөтергендігі жайында мәлметтер бар. Ол
осы жұмысты орындаумен бхалық ... ... ... ... ... комитетінің құрылуын талап еткен.
1937 жылы ... ... ... ... ... еңбектерін
жариялауға тыйым салынумен байланысты, ол туралы жағымсыз көзқарастар туды.
Мәселен, Ғ.Тоғжановтың «Ахмет Байтұрсынұлы және байтұрсыновшылдық туралы»,
Сәбит ... ... ... атты ... Ахмет Байтұрсыновтың
еңбектері туралы сыңаржақ пікірлер білдіреді.
Қаршадайынан елім-деп ... ... ... ... ... азап пен тозақтың бәрін басынан кешірген, ... ... ... ... оның ... білім, оқу-тәрбие, тарихи тағылымы
ұрпақтан ұрпаққа сақталып, ұлы адамның аты-әр ... ... ... ... сақталары даусыз.
Міне, осы орайда Ахмет Байтұрсынов қазақ мәдениеті көгінде жалаң
ағартушы болып емес, ғалым-ағартушы ... ... ... ... ... ой – ... оқу - ... үрдісіне
енгізу мәселелері
2.1 Ахмет Байтұрсыновтың педагогикалық мұралары және оның ... ... ... ... «Қырық мысалдың"
бірінші бетінде осы кітапқа енген ... ... ... ... әрі «Замандастарыма" атты өлеңінде:
Орыстың тәржіме еттім мысалдарын,
Әзірге қолдан келген осы барым.
Қанағат азға деген жоққа сабыр,
Қомсынып, қоңырайма құрбыларым - дегенде
халқына ... деп ... ... ... ... жақсылықтарды ізденіс жолында пайдалануды, үлгі етуді мақсат-
ниет тұтқанын айтқан. Ғұламаның
әрбір мысал соңындағы қорытынды түйіні оқырманды ... ... ... ... Ел ... оқу, білім,адалдық, шешендік, тіл мен ой
бірлігі, жақсыдан ғибрат алу,
жаманнан жирену , ... ... - ... ... Біз үшін ... ең бағалы мүралары оның ағартушылық,
прогрессивті ... ... ... ... ашық ... ... көзін ашуға
тырысқандығы. Мысалы:
Білмейсің жөнің менен терісіңді
Ел болып іс ... ... ... жұртшылыққа адам болса,'
Шығарсың қолыңа ала керісіңді - десе, тағы ... өзді - ... ... , өзге десе ... сынық бұгақ төмендесең,
| Кім ... ... ... - деп ұлты ... ... көре алмаушылық, қызғаншақтық жағымсыз
қасиеттерін ашына мысқылдап, ол қасиеттердің қауіпті екенін,
сондықтан опық жемей тұрғанда одан құтылыр жол ізде деп ... ... ... аударған "Аққу, Шортан һәм Шаян"
атты мысалының соңында:
Жігіттер мұнан гибрат алмай болмас,
Әуелі бірлік керек болсаң жолдас.
Біріңнің ... ... ... ... ісің ... - деп ... ... шақырып, олай болмаған күнде "бөлінгенді бөрі жеп" ... ... жем" ... жстесіне жеткізеді.
Осы секілді "Ат пен есек" мысалында не ... ... да ... ... ... ... өкінгеннен еш нөрсе өзгермейді деген бір ой тастаса,
екіншіден біреу ... ... ... ... ... деп ... жайын ұғуға шақырады. Бүгінгі заманда А.Байтұрсыновтың осындай терең
мәнді өсиеттері кесектеп кіріп, мысқалдап әрең ... ... ... ... ... ... қажет. Ахмет өз бойындағы шешендік ... ... ... ... ... ... ... етіп
тәрбиелеу құралы етуге тырысқан. Көптеген мысалдарын ... ... ... арнаған. "Егіннің бастары" мысалыңда өзі жемісін
жеп .тойып, .семірген соң ... ... ... ... ... ... өзі ... көріп тұрған дүниенің қайдан келгенімен ісі жоқ санасы
таяз надандардың да болатынына қынжылып, ... . ... болу ... дейді.
"Маймыл мен көзілдіріктің" де қозғар ойы осы пікірді жалғастырады. Онда,
ғылымның жетістігін ... ... ... ... ... ... кінәні басқадан іздейтін адамдар тобының
да кездесетінін дәлелдейді. "Сары шымшық" мысалында ... ... ... ... оның ... сөзі ... ... істе
тындырымдылыгы демек, парасаттылығы мен даналылығы ал, әлі ... әлек ... ... жоқ, ... ... ... ... халық
даналығымен ұштасатын өсиет айтады. "Маймыл" - атты мысалында алғыс, ... үшін ... құр ... ... қажеті жоқ, күншілдіктің соңы күйік,
орынсыз ... аяғы ... ... ... ... үшін ... шарапаты тиер
игі іс жасау керек, көзге түсем деп шапқылап ... ... ... ... ... ... жете ... шашып құр далаға төккенменен
Пайдалы істен алар абыройың,
Кетпейді ... ... ... ... ... ... идеясы жастар тәрбиесін
құрғақ сөз "таусылмайтын" ақыл-кеңеске емес ... ... ... ... ... мәнін зерделей келе, болашақ
мамандарды тәрбиелеу, кісілік келбетін қалыптастырудағы мүмкіндіктерінің
мол екендігіне көзіміз ... ... ... тіл ... ... ... ... құбылысқа айналғанын теңей, салыстыра, астарлы
сөйлеуге тәрбиелеуде таптырмас ... ... ... ... ... ... өмір сүріп отырған жастарды имандылыққа, ... ... ... мен рөлі өте ... ... 1926 жылы ... ... "Әдебиет танытқыш "
еңбегінің де тәлімдік-тәрбиелік мәні өте зор. "Әдебиет танытқыш" еңбегінің
Асыл сөз ... ... ... ... ... үшін ... - тірнек
өнері, көркемшілік үшін-көрнек өнері болады,"-дей келе көрнек өнерін
төмендегідей 5 ... ... ... ... ( еуропаша архитектура )
2-Сымбат өнері ( скульптура )
3-Кескін өнері ( ... ... ... ( ... ... ... өнері ( қазақша - асыл сөз, арабша - әдебиет , еуропаша-
- литература)
Сосын сөз ... ... ... ... ауыз ... ... ... жақтарын ашып көрсетеді. Тіл ... ... ... тіл мен ой бірлігін дамытуға аса мән ... ... ең ... ... "- деп ... "Сөз ... адам санасының
үш негізіне тіреледі: 1) ақылға , 2) ... , 3) ... ісі - ... яғни нәрселердің жайына үғыну, тану, ақылға салып
ойлау; қиял ісі - ... яғни ... ... ... нәрселердің
тұрпатына, бейнесіне ұқсату, бейнелеу, суреттеп ойлау; көңіл ісі - ... ... - ... андауын андағанынша, қиялдың меңзеуін
меңзегенінше, көңілдің түюін ... ... ... - ... ауыз әдебиетіндегі ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан
ұлттық ... бір ... ... ғылыми негіздеген. Мысал ретінде
көбіне Абай, Мағжан, Нысанбай жырау шығармаларынан және ... ... ... "Ер Сайын" жырларынан үзінділер алған. Оның ... ... ... ... жыр-жоқтаулары, қисса-
дастандары бүгінгі жас ұрпақты халықтық педагогика негізінде тәрбиелеуде
аса қажетті тәрбие көздері болып ... ... ... ... ... ... көрсеткен.
"Мақал да тақпаққа жақын ... ... ... ... гөрі мақал маңызды, шын келеді" - дейді. Мысалы, "Мал-жанымның
садағасы, жан-арымнын садағасы" ... ... ... ең ... ... – ар ... ... "Әкім адал болмаса, халық бұзылар, сауда
адал болмаса, ... ... - ... ... ... нарықгық қатынас
қағидасы іспетті адалдыққа үндейді. "Қатты жерге-қақ тұрар, қайратты ... ... ... ... ... адам ... текке кетпейтінін,
ерінбей еңбек етуді уағыздайды «Төртеу түгел болса төбедегіні алады, алтау
ала болса ауыздағы кетеді» , демек ... ... ... ... не ... ... соны ... - мұңда ата-ана тәрбиесін, отбасы
мүшелерінің бір-біріне ықпалын, тәлімдік мәнін ашады. ... ... ... ... ... ... қалыптастыратындай
етіп.топтастыру арқылы жас ұрпақ бойында жағымды қасиеттер себуді ... ... ... - ... келгенде кесегімен айтылатын белгілі-белгілі
сөздер. Мәтел мақалға жақын болады.
Бірақ, мақал тәжірибеден шыққан ақиқат жағын қарамай, әдетті сөз ... ... ... ... ұлы той" мәтелі жастарды ... ... ... "Бір ... беріп жырлатып, мың теңге ... ... ... ... ... ... үйір ... шақырады.
"Қызым саған айтамын, келінім сен тыңда",-мәтелі арқылы ... ойын ... ... жас түскен келіннің
артық-кем кемшіліктерін ақылмен аңдап ... ... ... ... сөзі батпандай - келіннің сөзі кетпендей",-деп кейбір ұяда көргені
мен түйгені жоқ, санасы ... ... ... кездесетінін де көрсетеді.
А.Байтұрсынов ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан мақал-мәтелдерді жинақтап,
анықтама беріп олардың ара жігін, ... ... мен ... ... ... ... жинақтаған мақал-мәтелдер арқылы жас
ұрпақ бойында ... ... ... ... ... ... ... мұрасында жас үрпақ тәрбиесінің негізі болатын
халықгық ... бірі - ... ... мәні зор. ... атты ... ... ... той бастар, жар-жар, беташар,
сыңсу, неке ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін ашып көрсетеді. Мысалы, той бастар ұғымына ол былай
деп түсініктеме береді. "Тойдың ... ... ... ... Соңда Қыз өз
үйінен аттанардағы айтылатын әні - сыңсудың мазмұны әке ... ... ... ... ... еске ... қимастықпен қоштасудағьі
қыз баланың нәзік жүрегінің ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық мәніне жан-жақты тоқталады. Мысалы, қыз ұзатар
кезінде айтылатын жар-жар жұбату өлеңінің мән-мағынасын ашып ... ... ... қыз ... аттанып бара жатқан кездегі қыздар мен жігіттердің
кезектесіп айтатын жұбату әні. ... ... ... ... табылады.
Қазіргі қоғамдағы әлеуметтік өзгерістерге байланысты жар-
жардың айтылуына, ... жаңа ... ... ... ... келін болып түскеннен кейін беташар тойларында айтылып
жүр. Автор беташардың мағынасын былай түсіңдіреді: "Қыз
келіншек болып түскенде бетін көрсетпейді. Ауылға келерде
алдына шымылдық ... ... ... Үйге ... соң ... ... тұтып, қыз - келіншек, бала - шағаларға ғана
(болмаса, басқаларға ... ... ... ... беті ашылып, шымылдьіқ алынып, ғұрып бойынша көрінетін
адамдарына келіншек сонаң соң көрінеді. Беташарды әндетіп
айтпайды, жай сүйретіп, өлең ... ... ... әуелі басында толып жатқан нұсқау, жол, ереже
(орысша айтқанда устав) - түрінде айтылып,келіншекке естіртіліп,
орнына келтіруге керек деген мағынада шығарған сөз".
Осы беташардан соң ... ... ... неке ... Байтұрсынов: "Неке қияр сөз" деп неке қияр кезде екі арада
жүретін екі куәнің күйеу мен қыздың ырзалығын сұраған уақытта
айтатын сөздерін ... Бұл ... ... ... ... дәйім бір қалыпта айтылады"- деген анықтама
береді.Мысалы:
Куә,куә куәдүрміз ,
Куәлікке жүрәдүрміз.
Мұнда халық қасында ,
Таңда хақ ... ... ... хақ ... ... ... (әкесін айтады),- пәленшеден туған,(шешесін айтады)
пәленше қызды (қызды ... ... ... ... ... ... ба?
Қызға айтқанда да бәрін осы қалыпта айтып, аяғында пәленшеге халал
жұпты; болдыңыз ба? ... - деп, неке қию ... ету ... әдет –ғұрыптарымызды ұмыту,өткенді білмей алға жылжу
өрескелдік. ... ... келе ... асыл ... ... ... осы ... ғұрыптар, салт-дәстүрлер. Олардың халық ғұрпын санасына
сіңірген саналы ... ... ... ... ... көмегі мол.
Қазақ халқының тұрмыс тіршілігінде, әдет-ғұрпында бата негізгі орын
алады. "Бата-біреуге ... ... ... сөз; ... ... ... ... шалдар бас қойылған табақгы тартуға алып келгенде, асты жеп
болғанда да бата ... ... бата ... жеп ... соң ... ... Ахмет ауыздан-ауызға тараған баталарды жинақтай ... бір ... ... ашып ... ... бай ... түлігін сай қылсын!
Кетпес дәулет берсін!
Кең пейіл берсін!
Сонымен қатар,ол өзінің "Тілек батам"-атты өлеңінде алты
алаштың адаспай ақ жолға түсуін, ... ... ... ... кездесетін кертартпа сыңаржақтардың есінің кіруін тілейді.
Осы тілектің қабыл болуын Алладан тілеп, қара ... ... ... бабаларының халқын қолдауын сүрайдьі.
¥рпағының тілеуін тілеп, өз батасын береді. Сондай-ақ, ғалым:
«Бесік жыры», яки бала тербету - баланы ұйықгату үшін ... бала ... ... ... ... бірдей айтылатын
жерлері де бар" - деп бесік жыры үлгісінің көптүрлілігі туралы ... ... ... ... ... бала бойында ұлттық ерлік
сезімін оятатын тәрбиенің алғашқы нәзік пернесі арқылы ... ... ... жырларынан ананың, балаға, әжесінің - немерелеріне деген
құлаққа сіңімді, баяу ... ... ... ... ана ... ... болады" - дейді. А.Байтұрсынов жинақтаған бесік жырлары
арқылы жас сәбиді тал есікте тербете отырып, ананың ... мен ... ... ... үні арқылы адамгершілікке, ерлікке, анаға, Отанға,
ұлтына, туған жер табиғатына деген сүйіспеншілікке ... мәні ... ... ... деп ... қалпында болатын істер сарынымен айтылатын
сөздерді айтады. Мәселен, бал ... ... ... ... ... ... құрт шақыру, мал бәдік болғанда, адамға ... ... я ... көшіру, бала тербеткенде айтатын бесік жыры-
осылардың бәрі қалып сөзінің тобына ... дей келе ... ... ... жын ... ... ... үйқастырып,
түрлі сөздер айтады. Алладан, әулиелерден, аруақтардан жәрдем тілейді.
Жындарының атын атап, ... сөз ... ... ... ... үйлестіріп
, ұйқастырып, әдемі түрде айтады. Сол құрт шақыру сөздері деп аталады.
Дерт көшіру. Малда болатын бәдік ... ... ... ... ... ауруды қазақта өлеңмен емдеу бар: бәдік болған малды, ... ... ... ала ... ... ... ... өлең айтып "Көш! Көш!"
деп, анда-санда айқайлап қояды. Өлендері онша ... ... ... жай сөз сияқты көріксіздеу келеді. Бәдік пен күлапсан өлеңі ... ... - деп ... Сол ... ... ... ең көп ... жарапазанды А.Байтүрсынов: "Жарапазан рамазан деген сөзден шыққан,
ораза ... ... ... ... ... ... тұрып, жарапазан
өлеңін айтады. Ораза үстаған адамдар, сауап болады деп, ... ... май, ... бір ... ... басқа сол сияқгы
нөрселер береді. Жарапазанды кәсіп етіп, ... ... ел ... ... ... ... ... болады. Жарапазан айтатын екеу болып жүріп
айтады. Бірі ... ... ... ... ... ... ... өлеңдері арқылы бала бойында ата - ... ... жаңа өмір ... да ... ... орынды
пайдалануға, жарапазан құрастырту арқылы шығармашылық қасиеттерін дамытуда,
үлттық мақтаныш ' сезімін оятуда пайдаланудың тәрбиелік әсері терең болмақ.
Осындай ... мәні ... ... бірі ... өзі
жинақтап, өңдеп бастырған 1926 жылы Москвада ... "23 ... ... Бүл ... ... халқының 400 жылдық тарихында кездескен 23
жоқтау яғни, трагедиялық жырлар ... ... ... ... ... биді, Алтай тәжіні, Кеңесары-Наурызбайды, Төлебайды ... ... ... Әбдірахманды жоқтауы т.б. енгізілген.
Мысалы Қаз дауысты Қазыбекті қызы Қамқа жоқтаған, Қамқаның жоқтауы
арқылы жоқтаудың бұрыннан келе ... салт ... ... Алты ... бес ағайынға аға, жол басшы болған тек ақыл иесі ғана емес ... ... пана ... ... қалмақ ханы Қоңтәжіге барып қазақ
мерейін асырғаны, жер, мал ... ... ... ... зор ... ... ... батыр, хан болып жауға шаппаса да, ... ... ... ... ... козін жеткізгісі келеді. Білім жарысын қазақ
арасында өткізу қажеттілік, ... ... ... ... ісін
жандандырудың бірден- бір көмекші жолы екенін уағыздайды: ... ... ... ... жайылады. Білімнің бас қүралы - кітап. Қазақ
арасына білім жайылуына, әуелі оқу ... ... ... болу ... білім тарататын кітаптар жақсы боларға керек һәм халық арасына көп
жайыларға керек. Осы мақсатқа жетуге зор ... ... ... бірі ... ... - ... ... автордың мақсаты ... ... ... ... ... ... ... мамандарды саралау
.
"Қазақ арасында оқу жұмыстарын - қалай жүргізу керек" ... ... ... ... оқу ... ұйымдастыруы
мардымсыз, себебі қаржыландыру жағы жеткіліксіз, оқу ... өзі ... ... ел ... жүмыла кірісу керек"-дейді. Ол үшін, әр отбасы
жағдайына лайық салық салып, жиналған ... ... ашу ... жүмсауға
шақырады. Кедей балаларына бірнеше тегін орын бөлуді үсынады. Ауылдардың
сирек орналасуына карай ... ... ... ... ашу ... Ел ... үшін керек жұмысқа жекелеген шығынды қиынсынбай,
күресуге ... ... - ... сау"- атты ... ол тән мен ... ... ... түсіндіреді. Тән тозса» жанның да ... ... ... қатарына жететінін, қазақ халқының тәнін де, жанын да ... ... ... ... ... ... философиялық,
психологиялық көне тәрбиелік мәні зор. Тән ... ... айта ... ... тоздырмай, оның саулығы үшін қажет нөрселерге
қысқаша былай токталады:
1) Тәннің ... ... ... (ауа, ... ... сияқты
нәрселерді) мезгілімен тиісті күйінде, керек мөлшерімен алып тұруы;
2) Ағзамыз ор түрлі қызметін мезгілімен дүрыс басқарып, ... ... ... ... тамақтың қарында қайнап пісуі, бойға сіңуі,
қан мезгілімен тарап түруы сияқты қызметтер.
3)Тәнге зиян ... ауру ... у. ... ... тәнді қорғау.
"Бұл үш шартты орнына келтіру үшін әуелі демалатын ауа , ... ... ... жәй – ... білу ... тұратын үй, киетін киім, түтынатын нәрсе, істейтін
жұмыс, тән тәрбиесіне керек толып жатқан нәрселер бар – ... ... білу ... ... зиян ... нәрселердің тәнге кіретін жолдары бар, ауру
құрттарының өсетін, көбейетін орындары бар - ... білу ... ... оның тән ... ... тазалықта, жан саулығының тамыры тән
саулықга ... ... ... мәні өте зор. Әсіресе, мүндай
түсініктерді ... ... ... ... ... ... ... мүндай мәселелер ел президентінің ... ... 2030" - ... мазмұнымен де ұштасып жатыр. Жалпы
А.Байтұрсынов педагогика ғылымына өзінің қолтаңбасымен ... ... ... пен оның ... ... жайындағы қазіргі
жүргізіліп жатқан ізденіс-зерттеулерімізді жинақы бір атаумен ... атар ... ... - тек бір ғана ... ... - білу ... ... бір кезеңге қатысты мәселелерге баратын таным ... ... -деп ... атап ... XX ... ... ... өзара сабақтастығын "Ахметтану" деп атау ... ... ... ... ... ... пен А.Байтұрсыновтың педагогикалық еңбектерін саралағанда
олардың еңбектеріндегі ой-тұжырымдар бір-бірімен үштасып жатады. ... ... ... үйрету үшін төмендегі шарттарды белгілейді:
1) Басқа пәндерден тіл оқуында ... ... ... ... тіл ... көмек етсін; 2) Жан дүниесінде (психологияда)
тіл үйрену басты жұмыс емес, жанама жүмыс болғандықтан, бала
өуелі ... ... ... ... кейін сол нәрсе
туралы сөйлесін, тыңдасын, жазсын, оқысын-тілге үйренсін; 3).Баланы тілдің
әр түріне машықтандырғанда, белгілі жүйе қолданылсын. Жазу, оку, ... соң ... ... соң келеді. Сондықтан әуелі
баланың көрген білгені туралы әңгіме құрып, кейін ... ... ... Бала әуелі шз бетімен сөйлеуге, жазуға төселіп, сонан кейін үлгілі
сөздерге
еліктеуге мүмкіндік берілсін; 5) Әңгіме үшін ... ... даяр ... бола ... ... ... көрген-
білгенінен алынсын. Кітаптан өмірге емес, өмірден кітапқа карай
жылжысын .
Ал, А.Байтүрсыновтың "Тіл жүмсар" атты әдістемелік ... ... ... ... өздігінен алу керек, Мұғалімнің қызметі оның
білімінің ұзақ жолын қысқарту үшін, ол ... ... ... оңай ... керек білімін кешікпей кезінде алып отыру үшін, балаға жұмысты ... беру мен ... ... ... ... түзеп отыру керек",-
дейді. Сонымен қатар, оқыту теориясына байланысты да қос ... ... ... ... Ж.Аймауытов оқудың негізгі әдістемелік
ұстанымын былай деп ... 1) Жаңа ... ... ... ... ұштастыру; 2) Тиісті таныстыру арқылы сабақтың мазмұнына
ынталандырып, ... ... 3) ... ... ала ... ... ... ынтасын арттыру, ілтипатын сақтау; 4) ... ... ... Ілтипатын қоздыратын қызықгы нәрселерді ғана сөйлеп,
үйрету; 5) Баланың ішін пыстыратын біркелкі ... ... ... теңестіру, үқсастыру, түрлі әдісті оңтаймен оқытуды ... 6) ... ... ... ... ... болу. Оған сай жобаларды
дүрыс қолдану; 7) Өзгелерді ынталандыру үшін ... ... ... де ... өзі де ... керуі, оқытушы сүйген нәрсені окушылар да
сүйеді
Ал, М.Жұмабаевтың ... ... ана ... ... ... ... ... әрі қарай дамытушы екенін көреміз.
М.Жүмабаев бастауыш мектептен ... әр ... ... мағынасын
түсініп оқуын талап етеді. Ол "баланы адам мектепке тоты бол деп ... ... ... ... ... мүлдем қарсы болса, А.Байтүрсынов
осылай оқытатын мүғалімдерге қарсы болған.
М.Жұмабаев бастауыш сыныпта ана ... ... ... ... Ол ана ... ... негізгі бағыттарын төмендегідей береді:
1)Оқу, жазуға үйрету;
2)Емлеге дағдыландыру;
3) Жазбаша сөзді ... ... ... ... ... һәм ... ... түрлерімен
таныстыру;
5) Үғып оқуға дағдыландыру.
Сонымен қатар, М.Жүмабаев ... ... ... ... ... ... ... таптырмайтын еңбек деп аса жоғары
бағалайды. Ағартушы ғалымдардың ... ... ... Байтұрсыновтың
да М.Жүмабаевтың да бүгінгі күн тәртібіндегі жан-жақты ... ... ... қатынастарына сәйкес іскер, қаны мен ... ... ... ... ... меңгерген түлға қалыптастыру ... ... ... ... дөп ... ... ... дамыта
оқыту, деңгейлік саралап оқыту, шығармашылық қабілеттерін дамыту жолдарын
педагог-ғалымдарымыздың ғылыми ... ... ... ... ... ... ... негізін салған
ғалымдардың бірі - Н.Қүлжанова. "Оның "Мектептен ... ... ... мен ... (1921) атты еңбектері_бала төрбиесінің ... ... ... ... ... күнды еңбектер. "Мектсптен бұрынғы
тәрбие" атты еңбегіне А.Байтұрсынов алғы сөз ... Алғы ... ... тәрбиелеу деген - баланы жас басынан дұрыс тәрбиемен өсіру деген
сөз. Дұрыс тәрбиемен өскен бала тіршілік ... ... ... ... ... ... тәрбиенің асылы-баланың жаны мен тәнімен керек деп танылған
істерді бала табиғатының өуенімен істеу - сол дұрыс ... ... - ... ... мен ... жас ... кезендерінің байланысын, мектепке
дейінгі тәрбиенің маңызын жоғары бағалаған.
салауатты өмір салтнша негіздеп ұйымдастыру. ... ... ... ... ойын әрекеті екендігіне тоқтала отырып: "Баланың ойыны қайсы
"жұмысы" қайсы, айыруға ... ... да ... ... да ... ... ... үстінде, ойын үшін істейді... Жас балаларға ... іс, ... ... ... ... ... ... үйрету үлкендерге іс үйрету сияқты
емес, әлгі айтылған сияқты балалар табиғаты тілейтін жолмен үйрету айтылады
яғни, ... ... ... ... ... ойыны қайсы, үйрстуі қайсы
скснін балалар айырмастай, сезбестей етіп ... деп білу ... - ... мектепке дейінгі тәрбиенің өзіндік ерекшелігін және жүргізілу
жолын сипаттайды.
Ол "Мектеп ... атты ... ... жаны - ... ... "балаға жұмсалатын тәрбие құралдарының ең күштісі - алдындағы
үлкеннің ... ... бала ... - жылы ... ... ... ... Бір сөзді де, жүмсақ та болғаны дұрыс" - дейді. Демек, олар
тәрбиеші түлғасының жас ұрпақ ... ... мол ... ... ... пен ... артына қалдырған мұрасын бүгінгі бастауыш сыныпта
оқыту, мектепке дейінгі тәрбие, отбасында білім беру бөлімдеріңде пайдалану
арқылы қос ... ... ... мен ... ... болатынын
жұмыс барысында аңғардық.
XX ғасырдың басындағы педагогикалық ой-пікірлердің бір-бірімен
сабақтастығын саралайтын болсақ, біз ... кете ... Сол ... ... ... ... Т.Шонанов,
Е.Омаров және т.б. ғалым - педагогтармен ортақ ағартушылық идеялары ... ... ... ісін жандандыру болғанына көптеген мысалдар
келтіруге болады.
1937 жылғы зұлмат оқиғалар Қазақстан педагогикалық ой ... ... ... ісінің дамуына үлкен кедергі болды. Кеңестік
дәуірдегі солақай саясаттың саддарынан ғұлама - ойшылдардың ... ... ... ... шықкандарын жоқ етті. Тек, 1960 жылы 37-жылғы
зүлмат оқиғаның салдарынан құрбан болған бір топ зиялы ... ... ... ... ... рүқсат болмады. Содан, 1988 жылдың 28-
желтоқсанында ақырғы рет акталып олардың еңбектерімен ... ... ... ... ... ... жинақтап, бір жүйеге
келтіруде профессорлар Қ.Б. Жарықбаев, С.Қалиев үлкен еңбек етті.
Дегенмен де, А.Байтұрсыновтың халық ағарту, ұлттық—
мөдениетіміз бен өнеріміздің ... ... ... ... әлі де болса талай гылыми-зерттеу жұмысын жүргізуді
қажет етеді.
Ғалымның біз нысанаға алып отырған мұрасы - ... ... ... ... ... ... ... дайындау мөселелері қазақ
бастауыш сынып ... ... ... ... зор ... ... ағартушының еңбектерімен бүгінгі таңда бастауыш білім беру
саласындағы іс-шараларды салыстыра, ... ... ... ... ... ... XX ғасырдың басындағы педагогикалық ой-
пікірлердің даму тарихы және олардың ... ... мәні зор әрі жас ... ... ... мол ... келеміз.
Қорытынды.
Қазақ халқының абзал ұлдарының бірі, жиырмасыншы ғасырдың бас
кезіндегі демократиялық бағыттағы қазақ ... ең ірі, ең ... ... ... ... ... мен ... мәдениеті, тәлім
– тәрбие, оқу ісі тарихына сіңірген орасан зор еңбегінің ... ... ... ... мен ... салтанат құрған дәуірде өмір
шындығы дәлелдеп отыр.
Ахмет ... ... ... саналы өмірін қазақ қоғамында білім –
ғылымның дамуына, мектеп ағартушылық ... ... ... ... ... ... ... әдістемесінің іргетасын қалаушы.
Ол сауаттандыру әдісінің негізін салды.Ол әрі ... әрі ... ... ... ...... ... ,осы тәлім –
тәрбие бағытындағы еңбектерін ... ... ... ... , ... ... қолдану біздің алдымызға қойған міндетіміз болды.
Кезінде жеке басқа табынушылық құрбаны ... ... ... ... қазіргі қоғамға лайықты жеке тұлғаны қалыптастыруда пайдаланудың
мүмкіншілігі мол екенін зерттеу жұмысы барысында байқадық.
Ахмет Байтұрсынов мұраларын ... ... ... ... ... және ... төмендегідей талаптар негізге алынды:
- ғұлама ғалымның мұраларын сабақ үрдісінде ... ... ... ... ... ... жасалды.
- Мектеп бағдарламасында берілген әрбір тақырып мақсатына сәйкес
оқушылардың интелектуалдық дамуы көзделді.
- Бастауыш ... ... оқу ... ... әрбір
тақырыптың мазмұнына сәйкес алған білімдерін салыстыра, талдай,
қорытындылай және жүйелей білді.
- Оқушылардың дербес ерекшеліктеріне ... ... ... ... олардың жеке тұлға ретінде дамуына жағдай туғызылды.
Курстық жұмысының алғашқы тарауында ғұлама ғалым, көрнекті ... ... ... Байтұрсынов еңбектеріндегі қоғамдық – педагогикалық
көзқарастар мен тәлімдік ой – пікірлеріне тоқталдық. Сонымен ... ... ... зерттелу жайы, оның педагогикалық – демократиялық
озық ойдың иесі Ыбырай ... ... ... ... ... ... ... ,яғни мысалдарын бастауыш ... ... және ... ... ... ... ... Ахмет Байтұрсынов мұраларының оқытылуының теориялық
және тәжірибелік білім мазмұнына сәйкес қосымша іс – ... ... ... ... әдебиеттер тізімі.
1. Адамбаев Б. Халық даналығы А, 1976 .
2. Ақынжанов М. ... ... ... - саяси көзқарастарының
қалыптасуы А, 1955.
3. Алекторов А.Е. Очерки народного ... в ... ... 1744 -1898 г.г, ... 1900 , стр. 20.
4. Ахметов Ш.Балалар әдебиетінің очеркі. А, 1960.
5. Әбілқасымов Б. Ы.Алтынсариннің қазақша хаты жайында.
Қазақстан мұғалімі .1974, 5 ... .
6. ... Ж., ... С, ... А.М. ... А, 2004 .
7. Әдебиет энциклопедиясы 1 том, 300-306 беттер
8. Бастауыш сынып оқушыларын оқу – тәрбие үрдісіне жұмылдыру. Бұқпа 2002
ж. № ... ... К. Оқу ... халықтар достығы. А, 1976.
10. Бержанов Қ, Мусин С. Педагогика тарихы. А, 1984.
11. Биобиблиографический ... М. 1974 ж. 115 ... ... А.В ... ... русского образования в Тургайской
области и современные его состояние. Оренбург ,
1896стр. 42.
13. Ғабдуллин Б. ... А. ... ... ... туралы пікірлері. А, 1961.
14. Дербісалин Ә.Ж. Ы.Алтынсариннің жазушылық қызметі туралы.
Алматы, 1957 ж.
15. «Еңбекші қазақ» газеті 19 қаңтар 1923 жыл.
16..Ерғалиев ... ... тіл ... ... ... ... таңы.
17..Жүмағұлова С. Ағартушы туралы әдебиет .Семей таңы , 1966 ,
қазанның 19 жұлдызы.
18. Жаңа мектеп журналы № 2 1925 ;/ 17-25 ... ... ... ... ... . А, ... ... 110 б..
21. Педагогика 1979 ж. 66 б.
22...Социалистік Қазақстан 1979 ж. 18 ... 5 ... ... ... II том , 1 ... А, ... ... У. Ибрай Алтынсарин .Алма - Ата, 1961 .
25. Ұстаздық шеберлік және үлттық тәрбие . ... ... ... , 1997 ж. 3 ... ... және А.Б.Байтұрсынов Ұлт тағылымы. № 2, 2000 ж. ... ... ... ... 1989 ж. 16 ... маңыздылығы . Бұқпа газеті 2001 ж. № 16

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ахмет Байтұрсынұлы туралы18 бет
Ахмет Байтұрсынұлының термин қалыптастырудағы рөлі48 бет
Халел Досмұхамедұлы – мұрат ақын шығармаларын жинаушы һәм зерттеуші4 бет
Ғұмырын ғылымға арнаған ғалым6 бет
Қазақ тілі білімдерінің негізін салушы ғалымдар71 бет
Қазақ этнопадагогикасының ғылыми негIзIн қалаушы педагог-ғалымдар14 бет
Қаныш Сатпаев геология ғылымының ең алғашқы педагог - мұғалімдерінің бірі7 бет
«Өлең бунақтарының таңдамалы және талғамалы орындары (А.Байтұрсыновтың "Әдебиет танытқыш" еңбегінің "Өлең ағындары" тарауы).»6 бет
А. Байтұрсыновтың педагогикалық көзқарастары32 бет
А. Байтұрсыновтың педагогикалық көзқарастары жайлы30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь