Кәсіпорын шығындары мен пайданы арттыру

МАЗМҰНЫ


КІРІСПЕ


1 Кәсіпорынның есеп саясатының пайда мөлшеріне әсернің теориялық мазмұны
1.1 Нарықтық қатынастар жағдайындағы кәсіпорының есеп саясатының қызметі туралы түсінік
1.2 Пайда ұғымы, түрлері мен экономикалық мазмұны
1.3 Кәсіпорынның есеп саясатының пайда мөлшері мен табысты ұлғайтудағы маңызы

2 Кәсіпорындағы есеп саясатын басқару тиімділігі мен максималды пайда табу қызметін жетілдіру бағыттары
2.1 Кәсіпорындағы есеп саясатын басқару әдістерін жетілдіру мен табыстылықты арттыру жолдары
2.2 Шығындарды төмендету арқылы максималды пайда табу саясаты


ҚОРЫТЫНДЫ


ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ

Нарық жағдайында шаруашылық субъектілерінің табысы жұмыс істеу үшін осы заманға ғылыми теориямен практиканың әдіс амалдарын қолдана білудің маңызы зор, сондықтан нарықтық экономика ішінде ұйымдастыру процесі елеулі орын алады.
Нарық жағдайында қызмет атқаратын мұнай саласындағы кәсіпорындардың іс-әрекетінің экономикалық және ұйымдастырушылық тиімділігін анықтау кәсіпорынның басты проблемелаларының бірі болып саналады.
Кәсіпорындардың қызметін – қысқаша тұжырымдап айтсақ, нарықтық қатынас жағдайында шарушылық өндірісті басқарудың жүйесі мен ұйымдастыру процестерінің маңызды салаларының бірі болып саналады. Өндірістік жүйелердің экономикалық факторлары бүгінгі таңда түбегейлі өзгеруде, ал бұл ұйымдастыру және басқару тұрғысынан сәйкес өзгерістерді талап етеді. Айтылған өзгерістер өндірістік жүйелердің шаруашылық дербестік алуында, мұнсыз принципті түрде нарыққа көшу мүмкінде емес.
Нарық жағдайында қызмет атқаратын мұнай саласындағы кәсіпорындардың фирмалық қызметінің жүйелі ұйымдастырымдылығы оның қалыптасқан потенциалы арқасындағы белгілі уақыт мерзіміндегі даму барысында тікелей тіршілік параметрлерімен және потенциалдың ең жоғарғы тиімділік көрсеткіштерімен анықталады. Әрине, мұндай ең маңызды параметр деп тыныс-тіршіліктің нәтижесін білу қажет, ал нәтиже ретінде, бір жағынан, кәсіпорын шығарған тұтыну құнын, екінші жағынан, өнімді өткізуден түскен кірісті немесе пайданы түсінген жөн.
Экономиканы дамытудың алғы шартты бұл - әрбір ұтымда экономикалық көрсеткіштерді қолдау және дамыту, экономикалық көрсеткіштердің дамуына жағдай жасау болып табылады.
Қазақстан бойынша өндірісті жетілдіру, өнеркәсіп пен машина жасау салаларын өркендету, ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу көлемін өсіру, халық тұтынатын тауарларды өңдеуге бағытталған индустриалдық-инновациялық стратегиялар жасау арқылы ел экономикасына жаңа бағыттар ашылуда.
Өндірістік кәсіпорынның табысты болуы үшін және бәсеке қабілетті өнім алу үшін, бірінші кезекте жаңа алынатын өнім көпшығынды процесс болғандықтан, оны қажетті түрде қаржыландыру қажет.
Өнеркәсіптік кәсіпорынның қызметінің белсенділігі - кейбір деңгейде ретке келтірілмеген шаруашылық субъектілердің қаржылық міндеттемелерге де байланысты келеді. Өнеркәсіптік кәсіпорынның қызметінің белсенділігі қаржылық талаптардың өндірістегі орындалуы, төлем қабілетсізділігімен орындалмайды [1].
Қоғамдағы өндірісті ұйымдастырудағы ең бастысы болып, шығындарды үнемдеп, өнімнің өзіндік құнын төмендету болып табылады. Себебі: әрбір мекеменің негізгі мақсаты-өндірісті ұйымдастырып одан өнім алу және алынған өнімді сату арқылы табыс табу болып есептеледі. Осы өндіріс және сату процесінде өнімнің өзіндік құны анықталады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Колчина Н.В. «Финансы предприятия» - изд. «ЮНИТИ» Москва, 1998
2. Мамедов А.Т. «Современная Экономика» - изд. «Экономика»: Ростов – на -Дону, 1998 г.
3. Бренц А.Д., Колядов М.В., Комарова Л.А. и другие. «Организация, планирование и управление предприятиями нефтяной и газовой промышленности» изд. «Недра»: Москва, 1986 г.
4. Мамыров Е.Н. «Время в экономике: содержание, использование, стратегическая результативность» - изд. «Экономика»: Алматы, 2000 г.
5. «Атырау» - энциклопедия, изд. «Дидар»: Алматы, 1999г.
6. Шубкина И.П. Моделирование механизма принятия решений. Москва, Наука, 1976
7. Аксененко А.Ф., Бобижонов М.С., Пиримбаев Ж.Ж. Управленческий учет на промышленных предприятиях в условиях формирования рыночных отношений. изд. «Финансы и статистика» — Москва, 1994. - 128с.
8. Ластовецкий В. Е., Колядов М.В., Комарова Л.А. и другие. Учет затрат по факторам производства и центрам ответственности. изд. «Финансы и статистика» — Москва, 1998. - 165 с.
9. Марочкина В.М., Колпина Л.Г., Титкина А.Г. «Основы финансового менеджмента на предприятии» - изд. «БГУ»: Минск, 2000 г.
10. Пипко В.А., Ушвицкий Л.И., Булавина Л.Н. «Внеоборотные активы: учет, анализ, аудит» - изд. «Финансы и статистика»: Москва, 1999 г.
11. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. «Бухгалторский учет на предприятии» - изд. «Дәуiр»: Алматы, 1998 г.
12. Балабанов И.Т., Колядов М.В., Комарова Л.А. и другие. «Финансовый менеджмент» - изд. «Финансы и статистика»: Москва, 1994 г.
13. Бухгалтерский учет: Учебник/ П.С.Безруких, Н.П.Кондраков, В.Ф.Палий и др.; Под ред. П.С.Безруких. М.: Бухгалтерский учет, 1994. — 528с.
14. Индукаев В.П., Колядов М.В., Комарова Л.А. и другие. Организация оперативного учета и контроля издержек производства. М.: Финансы и статистика, 2001.
15. Бектаев К. «Словарь» - Большой казахско–русский, русско–казахский словарь – изд. «Алтын Қазына»: Алматы, 2001 г.
16. Ноздрачев А.Ф., Повлодский Е.А., Колядов М.В., Комарова Л.А. и другие. Применение законодательства о малом придпринимательстве. – изд. «Финансы и статистика» — Москва,1992
17. Шенаев В., Кондраков Н.М., Афанасьев В., Крылова Е. Экономика западноевропейских фирм экономист. – изд. «Финансы и статистика» — Москва,1992
18. Колядов М.В., Комарова Л.А. и другие. Американская экономика: человек, технический прогресс, предпринимательство. – М.: Наука, 1993.
19. Афанасьев В., Кондраков Н.М., Крылова Е. Малое предпринимательство в решении проблем занятости Российский экономический журнал. – 1996. - № 10
20. Бухгалтерский учет: Учебник/ П.С.Безруких, Н.П.Кондраков, В.Ф.Палий и др.; Под ред. П.С.Безруких. М.: Бухгалтерский учет, 1994. — 528с.
Индукаев В.П., Н.П.Кондраков Организация оперативного учета и контроля издержек производства. изд. «Финансы и статистика» — Москва, 1998. - 398с.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1. Кәсіпорынның есеп саясатының пайда мөлшеріне әсернің теориялық мазмұны
1. Нарықтық қатынастар ... ... есеп ... ... ... ... ұғымы, түрлері мен экономикалық мазмұны
3. Кәсіпорынның есеп саясатының пайда мөлшері мен ... ... ... есеп ... басқару тиімділігі мен максималды пайда табу
қызметін жетілдіру бағыттары
2.1 Кәсіпорындағы есеп ... ... ... ... ... ... ... Шығындарды төмендету арқылы максималды пайда табу саясаты
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кіріспе
Нарық жағдайында шаруашылық субъектілерінің табысы ... ... ... заманға ғылыми теориямен практиканың әдіс амалдарын қолдана білудің
маңызы зор, ... ... ... ... ... процесі елеулі
орын алады.
Нарық жағдайында қызмет атқаратын мұнай саласындағы кәсіпорындардың
іс-әрекетінің экономикалық және ... ... ... ... ... бірі ... ... қызметін – қысқаша тұжырымдап айтсақ, нарықтық
қатынас жағдайында шарушылық өндірісті ... ... мен ... маңызды салаларының бірі ... ... ... ... ... ... таңда түбегейлі өзгеруде, ал бұл
ұйымдастыру және басқару тұрғысынан сәйкес өзгерістерді талап ... ... ... ... шаруашылық дербестік алуында,
мұнсыз принципті түрде нарыққа көшу мүмкінде емес.
Нарық жағдайында ... ... ... саласындағы кәсіпорындардың
фирмалық қызметінің жүйелі ұйымдастырымдылығы оның ... ... ... ... ... даму ... тікелей тіршілік
параметрлерімен және потенциалдың ең жоғарғы тиімділік ... ... ... ең ... ... деп ... білу ... ал нәтиже ретінде, бір жағынан, кәсіпорын ... ... ... жағынан, өнімді өткізуден түскен кірісті немесе
пайданы түсінген жөн.
Экономиканы дамытудың алғы ... бұл - ... ... ... қолдау және дамыту, экономикалық көрсеткіштердің дамуына
жағдай жасау болып табылады.
Қазақстан бойынша өндірісті жетілдіру, ... пен ... ... ... ... ... өңдеу көлемін өсіру, халық
тұтынатын тауарларды ... ... ... ... ... ел ... жаңа ... ашылуда.
Өндірістік кәсіпорынның табысты болуы үшін және бәсеке қабілетті өнім
алу үшін, бірінші кезекте жаңа ... өнім ... ... оны қажетті түрде қаржыландыру қажет.
Өнеркәсіптік кәсіпорынның қызметінің белсенділігі - ... ... ... ... ... ... ... де
байланысты келеді. Өнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... төлем қабілетсізділігімен
орындалмайды [1].
Қоғамдағы өндірісті ұйымдастырудағы ең ... ... ... ... ... құнын төмендету болып табылады. Себебі: әрбір
мекеменің негізгі мақсаты-өндірісті ұйымдастырып одан өнім алу және ... сату ... ... табу ... есептеледі. Осы өндіріс және сату
процесінде өнімнің ... құны ... құн бұл - ... ... ... ... және соның
есебінен барлық элементтердегі ... ... ... ету ... ... ... төлем қабілеттілігі, пайдалығы, активтерді
пайдалану тиімділігі және меншікті (акционерлі) капиталы, өтемпаздылығымен
сипатталады.
Шығындарды басқаруда ... ... ... ... ... ... нәтижесінде қаржы үнемделеді. Мекеменің жоғарғы
қаржылық нәтижесі – ... ... ... байланысты. Шығындарды
басқару дегеніміз – ... ... мен ... қамтамасыз етуге
бағытталған басқару қызметі.
Пайда экономикалық санатының маңызды және кез ... ... ... негізгі мақсаты болып табылады. Нарықтық қатынастарда
пайда экономикалық санаты ретінде құрылған материалдық ... ... ... ... ... ... ... арзандату – еңбек өнімділігін арттырудың шартқа
айналған объективті бейнесі, экономикалық заң әрекетінің ... ... ... ... ... ... кеміп, жанды еңбек үнем өнімдірек
болып отырады. Өзіндік ... ... ... ... ... ... ... және қазіргі еңбектің үнемделу дәрежесін бейнелейді.
1 Кәсіпорынның есеп ... ... ... әсернің теориялық
мазмұны
1. Нарықтық қатынастар жағдайындағы кәсіпорының есеп саясатының
қызметі ... ... ... – қатынастар жағдайында экономикалық қызметтің орталығы
болып экономиканың басты негізгі звеносы – ... ... ... ...... ... ... дайындауға қабілетті
профессионалды ұйымдастырылған еңбек коллективі бар мамандандырылған ұйым.
Кәсіпорынның ішкі ортасына адамдар, өндіріс құралдары, ақпар және ... ... ... ішкі ... қарым – қатынасының нәтижесі
дайын өнім (қызмет) болып табылады.
Кәсіпорынның негізін профессионалдық ... ... ... ... ... ... коллективінің күштері мен
қабілетіне сай мекеме жұмысының нәтижелері көрініс ... ... ... ... яғни ... және айналым құралдары қажет.
Өндіріске қажет материалдар, құралдар, энергиялық ... ... ... ... ... ... қажет.
Кәсіпорынның сыртқы ортасы өнімді тұтынушылардан, өндірістік компоненттерді
жеткізушілерден, мемлекеттік органдардан және халықтан ... ... есеп ... сол ... қолда-нылатын бухгалтерлік
есеп жүйссінің тұтастығын және оны ... ... ... ... ... қамтиды.
Есеп саясатының өдістемелік жағына мына элементтер кіреді: ... ... ... ... ... ... ... бойынша
амортизация (тозу) есептеу әдістері, табысты (түсімді) есептеу ... тағы сол ... ... ... ... кез ... заңды түлға болып
табылатын ұйым өзінің есеп саясатын құрастырған ... ... ... ... ... ... аспекгілерін айқындауы қажет.
• Негізгі құралдарына амортизациялық аударым сомасын есептеу өдістері.
• Материалдық емсс ... ... ... ... ... ... ... шығару жолдары.
• Шығындарды топтау мен ендіріс шығындарына жатқызу ... ... ... ... және ... ... ... есептеу, яғни
калькуляциялау жүйесі.
• Жанама шығындарды анықтау және оларды ... ... ... ... ... ... кіріске алудың есебі.
• Аяқталмаған еңцірісті анықтау және бағалау жолдары.
• Материалдық қорларды бағалау өдістері.
• Негізгі қүралдарды жөндеу ... ... ... ұйымдастыру.
• Курстық айырманы есептеу.
• Тағы да басқалар.
Сурет 1. Қаржылық басқарушылықтың негізгі басқарушылық
комплексі
Барлық деңгейде басқаруды жетілдіру өндіріс салаларында ... ... ... зор және ол әлі аз ... ... ... ... табылады, ал басқару сапасы болса, ... ... және ... ... ... ... бір жағынан, басқарушы есеп - бұл шаруашылық
субъектінің акпараттык жүйесінің бір ... ... ... ... ... мен ... қабылдау үшін басшыны қажет акпараттармен
қамтамасыз ету, жедел түрде басқару мен бақылауға көмек беру, белгіленген
бағдарламаны ... ... ... ... ... ұйым ... ... аппаратының, жеке қызметкерлердің,
бөлімшелердің қызметтерін (жұмыстарын) бағалау мақсатындағы ... ... ... ... ... ... ... өткен құбылыстарды
талдау негізінде болашаққа ұсыныстар жасау болып табылады. Міне, сондықтан
өндірістік есепті ... ... ... ... деп те ... Осы
мақсаттарға қол жеткізу үшін басшылар басқарушы есеп бойынша оларға
мамаңдар ... ... ... ... ... ... ... Есептің
бұл түрі салыстырмалы түрде ... ғана ... ... ол ... акпараттық жүйесінің бір бөлігі болып табылады, сондықтан,
дәстүрлі қаржы есебінің ... ... ие, ... оның ... болуы да міндетті емес. Басқарушы есеп үшін жалпы қабылданған
есептік ... ... ... ... ... есеп ... ... үшін арналған, сыртқы емес.
Нарықтық экономика жағдайында, яғни қатал бәсекелестік күресте, табыс
табу мен кәсіпорынды ... ... ... факторы болып, өнімнің өзіндік
құнын ... ал ол үшін ... ... мен өнім ... ... ... дер кезінде және сенімді ақпарат қажет.
Ал бұл ... ... ... ... мен ... ... одан әрі жетілдіру жолдарын іздестіру, ... ... ... яғыни есептеудің жаңа нысандары мен әдістерін жасау
үйлесімділіктеріне сәйкес келетін жаңаша ... ... ... ... өзіндік құнын төмендету жолдары
|Өнімнің өзіндік құнын төмендету жолдары |
| ... ... ... |
| ... ... үнемдеу |
| ... ... |
| ... ... шығынын төмендету |
| ... ... ... |
| ... ... ... орындалуын қадағалау |
Бүгінгі таңдағы, шаруашылық ... өз ... ... өндірістік және әлеуметтік даму жоспарларын ... баға ... ... ... ... ... ондағы
қабылданған басқарушылық шешімдеріне басшылардың жауапкершілігі ... ... ... ... әртүрлі меншік нысандарына жекеленуі,
мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру ... ... ... ... өз бетінше жоспарлау мен ... баға ... ... ... ... ... ... дамытуда басқарушы
есепке біртіндеп қажеттілігі артып келеді.
Басқарушы есепті қалыптастыру мен дамытуда епті ... ... ... ... ... ... (бас-қарушылық)
бухгалтерияны бөлу қажет болды. Екі дербес бухгалтерияны (қаржылық ... құру ең ... ... ұлғаюымен, оны шоғырландырудьң
өсуімен, капиталды орталықтандырумен, ірі компанияларды ... ... ... ... сақтау қажеттілігімен байланысты болып
келеді.
Қазақстан Республикасында жүзеге асырылып ... ... есеп ... ... ... яғни жаңа ... ... түрде бухгалтерияның атқаратын қызметтері мен өкілеттіліктерін
ұлғайтты. ... ... ... деңгейге дейін шықса, ал бухгалтер-
талдаушы өз қызметінде шаруашылық фактілерді ... ... ... өтсе, онда есептің жаңа сатыға көтерілгені.
Қазақстан Республикасында қаржылық есеп берудің ... ... ... ... ... ... ... мақсаты, нарықтық экономиканың талаптары мен қаржы есебінің
халықаралық стандарттарына сәйкес ұлттық ... есеп ... ... ... ... болып табылады. Бұл мақсатқа - кәсіпорын өзін-өзі
тиімді басқару үшін қажет ақпараттар жүйесін қалыптастыра алса ғана жетеді
Басқарушы есеп бұл- ... ... ... ... ... ... ... жүйесі, жоспарлауы, бакылауы мен
шығындары туралы мәліметтерді талдауы, осының негізінде ұзақ және ... ... ... қаржылық қызметінің нәтижесін
оптималдандыру мақсатында әр ... ... ... ... ... есеп ... ... мақсаттарына бағынады. Басқару мақсаты
шаруашылық субъектінің болашақтағы дамуы мен қызметінің нақты нәтижелерін
талдау; түпкі мақсатқа қол ... және ... ... ... ... ... бағалау және бақылау; ішкі есеп беру
арқылы басқару деңгейі мен бір деңгейдегі әр түрлі өндірістік бөлімшелер
арасында ішкі ... ... ... басқару шешімдерін қабылдау
және бақылау, ағымдағы жоспарлау үшін басқарудың ... ... ... ... ету ... ... орындалуы басқарушы есептің
қатысуымен шешіледі.
Өндірістік есеп іс жүзінде ... ... есеп ... ... ... олармен бірдей объектілері бар:
• субъектінің шаруашылық қызметің процесінде адамдардың мақсатқа ... ... ... ... ресурстар;
• шаруашылық субъектілердің өндірістік қызметінің жиынтығын
құрайтын, шаруашылық процестері және ... ... Ал ... есептің объектілерінің екінші тобына келесі қызметтердің
түрлері жатады:
• жабдықтау-дайындау — өндірісті шикізат ресурстарымен жабдықтау ... ... ... ... ... және ... мен жөндеу үшін арналған косымша
бөлшектерімен, сондай-ақ жабдықтаушылық процестермен байланыс-
ты маркетингтік ... ... ... ...... ... технологиясына негізделген негізгі және қосымша
шаруашылық субъектісінің жүйесінен функционалдық бөлімдерді,
службаларды, цехтарды, ... ... ... ... мәні оның экономикалық табиғатын ашатын және
басқару процесінде категориялардың ролдерін көрсететін, ... ... ... ... ... ... қызметі болып
калькуляциялау болып табылады.
Бұл атқарылатын ... ... ... болып, кәсіпорынның
жалпы басқару жүйесінің бір бөлігі болатын: жоспарлау, бакылау, ынталандыру
сияқты экономикалық есеп ... ... ... ... бұл
қызметтерді бухгалтер-талдаушы (бухгалтер-менеджер) орындайды.
Жоспарлау сатысында бухгалтер-талдаушы басшының бекітуіне ... (бас) ... ... ... ... жеке
бюджеттерін дайындауға қатысады. Өндірістік ... ... ... ... дайындау кезінде бухгалтер-талдаушының
кызметінің арқасында жекелеген цехтар, бөлімшелер және ... - іске ... ... ... процесте олқы жерлері деп
аталатын кұбылысты болдырмайды.
Бухгалтер-талдаушы есепті кезең аяқталғаннан ... ол ... ... ... бюджеттерінің (жоспардың) орындалуы
туралы есепті ... осы ... ... және қол ... ... талдауын келтіреді. Сөйтіп нақты және жоспарлы
көрсеткіштер арасындағы орынсыз алшақтықтар анықталады, одан ... ... ... әсерін болдырмау мақсатында себептері анықталады.
Бухгалтер-талдаушы дайындаған корытынды есеп берулер (отчеттар), бір
жағынан, жауапкершілік орталықтары ... ... ... ... ... ... ... ал басқа жағынан — менеджерлер
мен басшыларға қандай бөлімшелерде жоспарлы көрсеткіштерге кол ... ... ... ... өндірістік есептің негізгі мақсатын құруға болады:
• басқарушыға жедел басқарушылық шешімді қабылдауда акпарат-
тық ... ... ... ... ... ... бақылау,
жоспарлау және болжау;
• баға белгілеу үшін базалық негізін жасау;
... ... ең ... ... ... бухгалтер-талдаушы біріншіден, бөлімшеннің бухгалтерлік
есеп беруінің нақтылығына басшы алдында жауапкершілікте болады, екіншіден,
жауапкершілік орталыктарындағы ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Сондықтан ол шаруашылық субъектісін
баскаруда менеджерге көмек беруде өзінің ... және ... ... [5].
Нарық жағдайында кәсіпорынның шаруашылық механизмін талдау өңдірістің
экономикалык тиімділігіне, оның ... ... ... ... мен ... ... көлемі мен өнімді өткізу; кәсіпорынның тұрақты
шығындары; өнім бірлігіне есептелген айнымалы шығындардың үлесі ... ... ... есеп ... ... ... - бұл ... жаңа
құбылыс, ол бухгалтерлік есептің бір бөлігі ретінде (бірақ бұл арада қаржы
есебінің жетекші ролі ... ... ... ... ... мен ... талдау элементтерін, сондай-ақ болашақ
оқиғаларды болжау сияқты ресурстарды бақылаудың ... ... ... ... ... оларды реттеу
механизмінде ... есеп ... роль ... Ол - ... ... ... және де бір мезгілде экономикалық саясатты
жүзеге асырудың маңызды құралы. Міне, сондықтан, бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ерекшеліктерін жете
түсінуді, олардың ішінен кәсіпорынды ... ... ... ... ... әдістерін көре білу қажет.
Менеджерлер әр заматта ақпараттарға зәру болады, егер олар ... ... ... бойынша шешім қабылдайтын болса, онда
оның түпкі әсері де қарастырылуы керек. Өндірістік ... ... ... ... ... ... ... жете түсіну болып табылады.
Бастапқы бас кезеңі шешімді ... мен ... ... Енді ... есептің шаруашылық етуші субъектісінің шеңберінде
атқаратын ролін сызбада қарастырайық [6].
Демек, өндірістік есептің ролі — бұл екі ... ... ... ... ... ... ... бизнесте ірі жетістікке
жетуге бағышталған бір бүтінге айналдыру.
Шешімді қабылдау ... ... ... - ... анықтау және
мәселелерді ұйымдастырудан тұрады
Басқарушы ... ... ... ... шешу үшін ... ... баламаларын анықтайды:
• запастар, материалдар мен кұрал-жабдықтарды сатып алуды жақ-
сарту;
• нысандарды және басқа да ... ... ... ... ... ... ... контор (кеңсе) жұмыстарын автоматтандыруды дамыту;
• материалдарды ысырап қылу мен ұрлықты ... үшін ... ... 3. ... ... ... ... бір өндірістің нәтижелерінің жоспарлы
көрсеткіштерінен ауытқу жағдайлары туралы менеджерге ... ... мен ... ... маңызды роль атқарады. Осыларды ... ... ... ... ... ... ... Бухгалтер-талдаушы өндірістің осал жерлерін анықтауда
және өндірістің нәтижелеріне жедел талдау жүргізе ... ... ... ... ... ... көмектеседі.
Стандартты емес жағдайларды шешу негізінен бухгалтер-талдаушыға
жүктелген. Ол -жетекші тұлға, ... ... ... ... ... іс жүзіне асырушы және бағыттаушы болуға ... ... ... сметалық басқару, іске асатын сметаны жетекшілік ... ... ... ... ала ... бухгалтер-талдаушы
орындағанда ғана мүмкін болады. ... ... ... ... ... ... ... мәселелердің ішінен тек мәліметтерді
өңдеу бөлімшесінен өткен бөлігіне ғана жүзеге асыруға жауап береді.
Әдетте, ұйымдастыру-әдістемелік процесінің ... ... ... ... алғы ... жасалады, яғни басқарушы есеп үшін өзіне ... ... ... ... ... құрамына басқарушы есепке тән ... ... ... ... ... ... ... т.б.
Осылардан сарапталып басқарушы есептің ақпаратттық ағыны қалыптасады. Бұл
ақпараттық ағын қабалданатын шешімнің талабына сай болуы керек. Егер ... ... ... ... ... онда ... ... экономикалық
есептеу жүйесінің қайта жасалуын немесе оның одан әрі жетілдіруін талап
етеді.
Ақпараттар негізінен ... және ... емес ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп және есеп беру;
- статистикалық есеп және есеп беру;
- жедел есеп және есеп ... ... ... ... ... мәліметтер.
Ақпаратпен қамту жүйесін дайындаудың екі бағыты (бабы) бар:
Бірінші бабы ... ... ... деп ... Осы ... ... келген бөлімшелер өздігінше барлық операция бойынша ... ... ... ... байланыс каналына, мәліметтерді
қалыптастыру тәсіліне, бастапқы есеп құжаттарына негізделген ... ... бабы ... бап деп ... Бұл ... қамту жүйесі әр қайсы атқаратын қызметке қарап емес, біртұтас
мәліметтер негізінде, жүйелі де, ... ... ... сақтай
отырып, басқарудың атқаратын кешенді кызметі жобаланады.
Ақпараттармен қамту жүйесі, негізінен жүйелік тәсілі бойынша құрылады
және оны ... ... деп ... ... ... ... ... өңдеу, сақтау және беру жұмыстарын ... ... оны ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Қаржылық тұрақтылықтың ішкі, маңызды факторларының бірі – бұл ... ... мен ... ... басқару стратегиясы мен
тактикасының ... ... ... ... өз ... ресурсы, соның
ішінде таза табысы қаншалықты көп болса, соншалықты ол өзін ... ... ... ... тек таза ... ... ғана ... сонымен қатар оны
тарату құрылымы, әсіресе ... ... ... ... де ... болып табылады.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына қарыздық капиталдар ... ... ... үлкен әсерін тигізеді. Кәсіпорын ... ... де ... ... болады, алайда, сонымен
бірге қаржылық тәуекелділік те өседі – яғни кәсіпорын өз ... ... ала ма, жоқ па? – ... қауіп туады.
Кәсіпорынның төлеу қабілеттілігінің қаржылық кепілінің бір ... ... ... роль ... ... қорыта келе,
кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына әсер ететін мынадай ішкі ... ... ... кәсіпорынның салалық топқа жатуы;
- шығарылатын өнімнің құрылымы және оның жалпы төлем ... ... ... төленген жарғылық капиталдың мөлшері;
- шығындардың көлемі, олардың ақшалай табыспен салыстырғандағы ... ... мен ... ... ... мен ... қоса алғандағы мүлік
пен қаржы ресурстарының жағдайы,
- кәсіпорындарды басқару тиімділігі
Сыртқы факторларға шаруашылық ... ... ... ... ... етуші техника мен технология, төлеу қабілеті бар
сұраныс және ... ... ... ҚР ... ... және ... кәсіпорынның қызметін бақылау жөніндегі заң актілері, сыртқы
экономикалық байланыс және тағы ... ... ... ... ... ... оның өз ... өзара қарым-
қатынасы үлкен әсер етеді. Сондықтан да серіктестермен реттелген іскерлік
қатынаста болу – ... ... ... бірден-бір шарты болып табылады.
Әрине, акционерлер өз жинақ ... ... ... ие ... ... ... ... тұрақты кәсіпорындарға салады.
Инвестициялық тартымдылығы болуы үшін, тек бүгінгі күні ғана емес,
болашақта да ... ... ... ... ... ... ... [7].
Сондай-ақ, бұл жыл сайын өз облигациясы бойынша белгілі бір пайызбен
алғысы келетін, ал заем мерзімі біткен уақытта – ... ... ... талап ететін облигация иелеріне де қатысты. Кез келген крммерциялық
кәсіпорын сияқты банктер өз несиелерімен тәуекел ете отырып, несие ... ... ... және ... ... қалайды, сондықтан оны беру туралы
шешім қабылдац отырып, кез келген банк ... ... ... ... бұл қарыздың қамтамасыз етілуін тексереді.
Басқаша айтқанда, кәсіпорынның қаржылық жағдайы ... ... ... беру орынды ма, жоқ па, ал бұл сұрақты дұрыс ...... ... ... ... ... ... шешудегі
негізгі белгі болып табылады.
Сурет 5. Жоспарлы басқару, бақылау және реттеу ... ... ... мен тұтынушылар сенімді және ... ... ... ... ... үлкен ықыласпен отырады. Тіпті қаржы
органдары, ... ... ... ... ... тұрақты тұрақты
болғанын қалайды, себебі тек осындай кәсіпорындар ғана салықтар мен басқа
да міндетті ... ... және ... ... алады. Осылайша, қаржылық
жағдай кәсіпорынның кәсіпорынның бәсекелестік қабілетін және оның ... ... ... ... өзінің және оның
серіктестерінің қаржылық және ... ... ... ... ... дәрежеде кепілдендірілген ... ... ... ... ... ... ... ең жақсы
тәсілі, бұл – ... ол ... даму ... ... оның
шаруашылық қызметіне кешенді түрде баға ... ... ... және
осындай жолмен басқарушылық шешімдерді өңдеумен кәсіпорынның ... ... ... арасында байланыстырушы қызметін атқарады.
Кәсіпорын осы мерзімге дейінгі уақытта қаржы ресурстарын қаншалықты
дұрыс басқарды деген сұраққа ... ... ... осы ... ... ... ресурстарын қаншалықты дұрыс басқарды.
Қаржы ресурстары жағдайының нарық талаптарына сай болуы және де
кәсіпорынның ... ... ... ... бере алуы өте ... табылады, себебі қаржылық тұрақтылықтың жетіспеушілігі кәсіпорынның
төлеу қабілетінің жоқтығына және оның ... ... ... ал көп ... – дамуға кедергі жасап, басы артық қорлармен және
резервтермен кәсіпорын шығындарын көбейтуіне ... ... ... Демек,
өндірістік есептің ролі — бұл екі ... ... ... өндірісті
басқарудың барлық шешуші ... ... ірі ... жетуге
бағышталған бір бүтінге айналдыру.
Шешімді қабылдау процесінің бірінші ... - ... ... ... ... тұрады. Баламаларды салыстыра отырып, басқарушы
бірінші кезекте: ақша мен ... ... ... ... ... етілетін уақытын, басқа бөлімшелердің мұқтаждары, еңбек
қатынастарына әсер етуін, қолда бар артықшылықтарын пайдалануын және ... осы ... іске ... бар ... қарастыру керек [8].
Қызметтің нәтижесін бақылау (мониторинг) үшін бухгалтер сметаның
орындалуы ... есеп ... ... және ... бір ... жауапты менеджерлерге ұсынады. Сметаны жасау кезінде бухгалтер-
талдаушы қысқа ... ... ... баса ... аударады және
өткен кезең нәтижелері туралы мәліметтердің қалыптастыруына да жауапты,
себебі олар ... ... ... қажет болады.
Смета - бұл ... ... әр ... шешімдерін жүзеге
асырудың қаржылык жоспары. Смета түсімдері және ... ... ... ... ... ... мен ... ескеріледі. Сметаларда болашақ
нәтижелер мен ұйымның ниеті шоғырланған нысанда, ... ... ... Бұл ... ... ... ... деп аталады және табыстар
(кірістер) мен шығыстардың сметалық шоттарымен, қолма-қол ақша қозғалысының
есеп айырысуы мен баланстан ... ... ... ... мен ... ...... категория ретінде ... ... ... ... ... құрылған таза кірісті
бейнелейді. өндіріс факторларының қосылысы және ... ... ... ... ... яғни ... товарды өткізген
жағдайда, дайын өнім болып ...... ... ретінде құру, бөлу және қайта
құрылған құнмен ұқсас келетін экономикалық, ... және ... ... – бұл ... ... ... және айналым сферасында
өткізілген, яғни мекемеге тікелей кіретін таза ... ... ... ол ... ... ... ... кейін акциздік салық
және табыстан басқа бюджеттік және бюджеттік емес ... ... және ... ... ... ... ... көрсетеді.
Пайданың мәні, экономикалық категорияда, оның функциясынан ... ...... ... ... ... ... себебі оның әрекетінің барлық жағы өндіріс ... ... ... ... функциясы – оның бөлінуі. Пайда қосымша өнімнің
бөлінуінің құралы ретінде және оның ақшалай ... – таза ... ... ... ... ... ... және өндірістік ... ... және оның ... ... пайдаланылады. Берілген
функция мекеменің ақша құралдарын ұйымдастыру қоры арқылы ... ... ... ... ... процессімен және оның
жұмысшыларымен байланысты.
Пайда нарықтық ... ішкі ... ... ... ... ... ... әрекетінің нәтижесінде алынған
экономикалық эффекті сипаттайды. Бірақ мекеме әрекетінің ... ... ... ... емес және ... әрекеттерді талдауда
көрсеткіш жүйелерін қолданады [9].
Пайданың мәні соңғы қаржылық нәтижені бейнелеуден тұрады. Сонымен
бірге ... ... оның ... ... ... ... ... емес факторлар әсер етеді. ... бір ... ... ... өнім бағасының деңгейі, менеджерлер мен ... ... ... ... ... және ... ... мекемеге байланысты болады.
Бөлінген факторлар пайдаға тікелей емес, өткізілген ... мен ... құн ... әсер ... ... соңғы қаржылық
нәтижені анықтау үшін өткізілген өнім ... құны және ... ... ресуртар мен шығындар құнын салыстыру қажет.
Екіншіден пайда ынталандыру функциясына ие ... Ол бір ... ... ... және ... ... ... элементі
болып табылады. Мекеме таза пайданың бір бөлігін салық төлемдері мен басқа
да төленетін төлемдерге жұмсағаннан кейін, ... ... ... және ... ... ... материалдық
марапаттауға бөлу керек.
Үшіншіден пайда әртүрлі деңгейдегі бюджетті қалыптастыру негізі болып
табылады. Ол ... ... ... және ... да ... қатарында
жалпыға бірдей қажеттіліктерді қаржыландыру, мекеменің өз фукнцияларын
орнындауын қамтамасыз етуі, ... ... ... ... және ... ... орындауда қолданылады.
Таза пайданы бөлу - өндірістік қажеттіліктер мен әлеуметтік
сфераның ... ... үшін ... ... мен ... қалыптастыру
процессінен көрінеді [10].
Таза пайданың бөлінуі - мағынасы нарықтық ... ... ... ішілік жоспарлаудың бағыты. Бөліну тәтібі және мекемедегі
пайданы пайдалану мекеме қаулысында тіркеледі және ... ... ... ... басқару органының бекітуімен
анықталады. Мекеме қаулысы бойынша пайдамен қаржыландырылған ... ... ... ... ... ... жинақтау қоры ... ... ... ... ... ... іздестірушілік,
жобалық, конструкторлық және технологиялық жұмыстар, өндіруді қаржыландыру
және жаңа өнім ... мен ... ... ... ... мен ... ... шығындары, құралдарды
модернизациялау, техникалық жабдықтаумен байланысты ... және ... ... ... құру мен кәсіпорынды кеңейту ... ... ... бұл шығындар тобына ұзақ ... банк ... ... ... ... шығындары жатады.
Мұнда сонымен қатар табиғатты қорғау ... ... және ... ... ... ... ... ретінде
пайда бөлігінен салым салады.
Табыс - қосылған құнға және акцизге салықсыз ... ... ... ... болып табылады. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... шығарылады. өнім
шығарушы кәсіпорын экспорттық тарифтерді де ... ... ... ... ... ... ... өнім өткізудегі пайдамен сәйкес саналады.
Табыстың ... ... ... пен ... ерекшелігі және қолданылатын
есеп формасымен тығыз байланысты. Негізгі қорларды өткізудегі және ... ... ... – бұл ... ... ... ... қаржылық нәтиже. Мекеме өз мүлкін өзі басқарады. Ол өз мүлкін
сызып тастауға, шығаруға, ... ... ... ... ... ... да негізгі қорларды беруге құқылы. Қаржылық
нәтиже сату кезінде орын алады. Негізгі қорларды өткізуде қаржылық нәтиже
негізгі ... ... сату ... және ... ... шығындарды
есептегендегі қалған құнының айырмашылығын анықтайды [11].
Өзге мүліктер – бұл ... ... ... ... емес ... Мекемедегі мүліктің бұл түрлерін сату ... ... ... ... ... ... ... Ол
баланстық пайданың саласына әсер ... ... ... ... ... – бұл мекеменің негізгі әрекетіне соқпайтын және
негізгі қорлар ... ... ... ... өзге ... емес әртүрлі операциядаға пайданы сипаттайды.
Рентабельділіктің әртүрлі көрсеткіштері пайда болған, соның ішінде
сатушы мекеменің жалпы экономикалық ... ... ... ... ... ... ғимаратты арендаға алса, немесе арендаға берсе,
онда жалға берілген немесе алған негізгі ... ... ... ... ... арендаға берілген негізгі қордың жалпы арендалық және өзіндік
құнымен анықталады.
Рентабельділіктің негізгі ... ... ... ... ... тірі ... ... рентабельділігі,
айналым құралдарының рентабельділігі, жұмысшы күшін қолдану тиімділігіндегі
рентабельділік, сауда орындарын пайдалану тиімділігіндегі ... ... ... тиімділігі рентабельділігі және ... ... ... ... ... ... қолданудағы тиімділікпен сипатталады.
Рентабельділік – сатушы мекеменің ... ... ... болып табылады. Сондықтан талдау кезінде рентабельділік
көрсеткіштерімен қатар, олардың динамикасы пайдаланылады [12].
Сурет 6. ... ... әсер ... факторлар
Кәсіпорындар жұмысының тиімділігін көтеру үшін ... пен ... ... ... анықтау, өнімнің өзіндік құнын төмендету,
пайданың өсімін анықтаудың мәні зор. Пайданы ұлғайту резервтерін іздеудің
негізгі бағыттарын ... үшін оның ... әсер ... факторларды,
түрлі көрсеткіштері бойынша классификациялайды. Сыртқы ... ... ... ... ... ... ... ставкалары
мен льготтардың, штраф санкцияларының және ... ... ... ... ... қызметіне тәуелсіз болады, бірақ ... ... әсер ете ... ... ... және ... емес болып бөлінеді.
өндірістік факторлар құралдар мен ... ... ... және ... ... мен пайдаланылуын ерекшелендіріледі, олар өз ретінде
экстенсивті және интенсивтілерге бөліне ... ... ... ... арқылы пайда алу процессіне әсер етеді:еңбек құралдары
мен заттардың көлемі, қаржылық ресурстар, құрал – ... ... ... ... ... ... қоры және ... Интенсивті
факторлар «сапалық» өзгерістер арқылы пайда алу ... әсер ... және оның ... ... ... материалдардың
прогрессивті түрлерінің пайдаланылуы және оларды өңдеу технологиясының
жетілдірілуі, айналым ... ... ... ... ... және ... өсірілуі, өнімнің
материал ... мен ... ... ... ... және ... ... тиімді пайдаланылуы
[13].
Жалпы пайда тауарды, өнімді, жұмыс, қызмет көрсетулерден ... және ... ... ... жұмыс, қызмет көрсетулердің
өзіндік құндарының арасындағы айырмашалығымен анықталады. Тауарды,өнімді,
жұмыс, қызмет көрсетуден түскен кірісті қарапайым ... ... ... ... Тауарды, өнім, жұмыс, қызмет ... ... ... ... ... ... ... деп атайды.
Жалпы пайданы мына формуламен есептейді:
Пвал = ВР*С
Мұндағы:
ВР - ... ... ... - ... тауардың, өнім, жұмыс, қызмет көрсетудің өзіндік құны.
Сатудан түскен пайда жалпы ... ... және ... ... тең:
Ппр = Пвал -Ру -Рк;
Мұндағы:
ВР - өткізуден түскен табыс;
Ру – басқаруға кеткен шығындар;
Рк – ... ... ... түскен пайда – бұл әртүрлі табыстар мен шығындарды
қосқандағы сатудан түскен пайда олар ... және ... тыс ... =Ппр ... ... одр - ... шығындар мен кірістер
С вдр - өткізуден тыс шығындар мен кірістер .
Операциялық кірістер қатарына ұйымның ... ... ... ... ... түсімдер, басқа ұйымдардың жарғылық капиталының
қатысуымен байланысты ... ... ... мен ... да ... ... түсімдер; ұйымның ақша ... ... ... үшін
алынған проценттер, және банктерде ұйымның есеп шотында тұрған ақша
құралдарын банк ... үшін ... ... ... - бұл ... активтерін уақытша
қолданғагы үшін төлемдер мен ... ... ... ... ... ... ... шығындар, ақша құралдарын
қолдануға бергшені үшін ... ... ... ... ... басқа да активтерді сатумен байланысты, істен шығумен ... ... ... ... ... ... ... шығындар жатады [14].
Өткізуден тыс кірістерге ... ... үшін ... табыс ету келісім шарты бойынша алынған активтер, ... ... ... дейінгі сома, уақыты өтіп кеткен
несиелік бережақтың сомасы және т.б. жатады.
Қарапайым қызметтен ...... ... ... ... ... ... да міндетті төлемдерді шегергенге тең.
Под =Пдно -Н
Мұндағы:
Н – салық ... ... - бұл ... қызмет пайдасынан төтенше кірістер мен
шығыстарды есепке алу.
Пч =Поб +Чдр
Мұндағы:
Ч – төтенше кірістер мен ... ... ... ... өнім шығару бойынша өндірістік саланы
дұрыс таңдауы, өздерінің тауарлары мен қызмет ... ... ... ... байланысты, өндіріс көлемінебайланысты;
өндіріс шығындарын төмендетумен байланысты болады.
Пайданың өзгеруіне екі топ ... әсер ... ішкі және ... ... табиғи жағдайлар, транспорттық жағдайлар, ... ... ... ... ... даму ... ... баға және басқалары жатады.
Пайданың өзгеруінің ішкі факторы болып негізгі ... ... ... ... ... шығындар мен өндірістің құрылымы, өнімнің
бағасы), шаруашылық жағдайды бұзғанмен ... ... ... ... ... еңбек жағдайын және өнім сапасын ... олар ... ... және экономикалық санкцияларға әкеледі( жатады.
Пайданы жоғарылату жолдарын таңдау ... ... ... әсер ... ішкі факторларға көп көңіл аударылады. Мекеменің
пайдасын жоғарылатуға өнім ... ... ... өнім ... ... ... емес қондырғыларды және басқа мүліктерді сатып
немесе жалға бере ... ... ... ... ... ... ... ұлғайта отырып жетуге мүмкіндік бар.
Таза пайда ... ... ... нәтижесін мазмұндайтын, ең басты
экономикалық көрсеткіштердің бірі ... ... ... ... ... пайда сомасымен пайдадан салықты бюджетке төлеу ... ... ... ... бөлінген ақша және ... ... ... ... да ... ... ... пайданың нақты сомасы баланстық пайданың жалпы ... ... ... ... ... оның ... ... үлесі,
экономикалық санкциялар үлесі, қайырымдылық қорына бөлінген ақша және
басқа да ... ... ... баланстық пайдамен факторлардың
өзгерісіне байланысты.
Экономисттер пайданы жалпы кірістер және ... ... ішкі және ... қоса ... ... ... кәсіпкердің
қалыпты пайдасын қоса алғанда арасындағы айырмашылықтарын бөледі. Сондай
жағдай мен ... ... ... егер ... ... әрең-әрең
жапса, ол тек өндіріске барлық шығындардың орнын толтырады деген мағынаны
білдіреді. Кәсіпкер бұл жағдайда ... ... ол оған ... ... ... әрең жетеді.
Пайда көлеміне әсер ететін факторлардың екі топқа бөлуге ... ... ... факторларды жатқызамыз, олар ... ... ... әсер ... ... жататындар:
- тауарды өткізуден түскен пайда(шығын)
- мекеменің саудадан тыс қызметінен түскен пайда (шығын)
- өткізу операцияларынан тыс түскен кірістер мен ... ... ... ... ... өткізуден түскен пайда (шығын)
Екінші топқа өзара ... деп ... ... ... тауарды сату көлемі
- өткізіп жатқан тауардың бірлік бағасы
- айналым шығындары
- жұмысшылардың қормен жарақталуы
- мекеменің салық сыйымдылығы
- ... ... ... ... ... және ... пайдаға жатқызылатын шығындар
Егерде пайдаға әсер ететін негізгі факторлар туралы айтатын ... ... ... ... ... ... ... түскен пайда
есебінен құралатындығын айта кету керек. ... ол ... ... ... ... ... ... арттыруы мүмкін, өткізуден тыс операциялар
бойынша шығарылған жағымды (жағымсыз) сальдо көлеміне, негізгі қорларды
өткізуден ... ... ... сонымен бірге негізгі ... ... ... сату және оның ... құны немесе қайта
бағалаумен бірге алынғандары қалдық құн ... ... ... ... ... ... бұл ... ие
болады, сондықтан әр кәсіпорын тек өзінің нарықтарғы ... ғана ... ... де ... ... ... ... өнім өндірушілері
салып алушылар, тұтынушылар ... ... ... ... тек мұндай жағдайда ғана олар өнім ... ... ... ... ... ... ... және ішкі
факторлардың әрекеті есебінен қамтамасыз етіледі.
Сыртқы ортаны талдау ... оның ... ... ... ала көру ... факторларды ұйымдастыруға қатысты
сыртқы факторларды басқарады және жаңадан ашылған мүмкіндіктерді уақытында
қолданады. Сыртқы ... ... ... ... ... ... уақытында жоспарлауға күтілмеген жағадйлардың болу жағдайына
жағдайлық ... ... ... ... ... ... және потенциалды қауіптерді пайдалы мүмкіндіктерге айналдыруға
мүмкіндік беретін стратегияны жасақтауға ... ... ... ... бойынша өнімді ... ... ... бірінші деңгейінің 4 факторына тәуелді болады:
- өнімді өткізу көлемі
- өнім құрылымы
- өнімнің өзіндік құны
- өнімді өткізу бағасының орташа деңгейі
Тауарлыөқ ... ... ... ... жағымды және жағымсыз әсер
етуі мүмкін. Егер жалпы өткізудегі рентабельділігі ... өнім ... ... онда ... ... ... және ... төмен
рентабельділікті немесе шығынды өнімнің үлес ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құны және пайда кері
пропорционалды ... ... ... құнын төмендету сәйкесінше
пайда сомасының ұлғабына әкеледі және керісінше. Орташа өткізу бағалары
деңгейінің ... және ... ... тура ... ... ... Кәсіпорынның есеп саясатының пайда мөлшері мен табысты ұлғайтудағы
маңызы
Табыс - ... ... кең ... ... ... ... ... қолданылатын көп мағыналы ұғым. ... кең ... ... ие ... кез ... ақша қаражатының түсімі немесе
материалдық құндылықты алуды көрсетеді.
Қаржылық басқарушылықтың ... ... ... ... тәуекелділікті басқарушылық, несиелік операцияларды
басқару, бағалы қағаздардың операцияларын басқару, валюталық ... ... ... ... ... ... басқарушылық.
Сурет 7. Кәсіпорынның табыстарын қалыптастыру
Кәсіпорынның табысы олардың ... ... ... ... ... ... ... кемуі. “Табыс” ұғымы жалпы
мемлекетте, кәсіпорындарда , ал жеке тұлғаларда болып қолданылады.
Кәсіпорынның жалпы ... ... ... ... сату және ... ... ... түсім, атқарылған қызметтен, мүліктік
бағалылықты сатудан, ... ... ... тиісті проценттер және
басқа да ақшалай және ... ... ... [16].
Жиі қолданылатын “таза табыс” ұғымы жалпы табыс және ... ... ... ... ... ... теорияда субъектілердің қарамағына заңды түрде тікелей түсетін
ақша ... ... ... шығарған әрбір қосымша өнім өлшемінің ... ... ... Және де ... ... ... отырып,
кәсіпорынды ұлғайту мүмкіндігіне құндық бағдарлар қызмет ... ... ... ... ... және кез ... мекемелері қызметінің негізгі мақсаты болып табылады. Нарықтық
қатынастарда пайда экономикалық санаты ... ... ... ... таза пайдасын қамтиды [17].
Әрбір кәсіпорынның жиынтық көрсеткіші пайда түсімі болып ... ...... ... және ... көрсетуден алынған ақшалай
кіріс пен оны өндіруге және сатуға жұмсалған шығындардың ... ... ... – бұл ... ... қаржылық қорытындысын
білдіретін кәсіпорын қызметінің нәтижелі экономикалық көрсеткіші.
Пайда ... және ... ... бөлінеді.
Сурет 8. Пайданың бөлінуі
Кез - келген кәсіпорында жалақы ұжымға оның жұмсаған ... ... ... ғана ... ... ал оның ... бөлігі – қосымша еңбек
– қосымша өнім немесе құн жағынан алғанда, пайда құрайтыны осыдан ... ... ... тауар өндірісінің болуы мүмкін емес, шынында да
сатқанда бұйым тек ... ... ғана ... ешқандай пайда келтірмесе,
кәсіпорынға бұйым шығарудың қажеті не? ... да, ... ... неге байланысты? Егер белгілі бір кезеңде ұжым қажет болып отырған
өнім өндіруді арттырып, оның сапасын ... ... ... еңбек өнімділігі артып, өндіріс шығыны азайтылса, пайда мөлшері ... ... бұл ... ... тиімділігін арттырады деген сөз.
Жалпы баланстық пайда мынадан құралады: тауарлы өнімдерді ... ... ... өнімнің құрамына жатпайтын басқа өнімдерден және
қызмет көрсетуден түскен пайда немесе зиян, сатылатыннан тыс ... ... ... ... ... Оған ... айыппұлдар,
сыйлықтар, т.б [18].
Нарықтық экономика жағдайында пайданың маңызы орасан зор. Оны алуға
ұмтылу тауар өндірушілерді өнім өткізудің көлемін ... оған ... ... ... ... [19].
Кәсіпорынның пайдасы әр түрлі қызмет есебінен алынуы мүмкін.
Барлық пайданың жиынтық деңгейі – кәсіпорынның жалпы пайдасы.
Жалпы пайданың ... ... ... ... өнімді сатудан, қызмет атқарудан, қызмет көрсетуден түсетін пайда;
• негізгі қорларды, сол сияқты басқа да ... ... ... ... ... тыс операциялардың қаржы нәтижелері.
Кәсіпорынның қарауында қалатын пайда екі бөлікке ... ... ... мүлкін көбейтеді және тұтыну процесіне қатысады. Екіншісі –
тұтынуға ... ... ... сипаттайды. Сонымен, тұтынуға
пайдаланылатын барлық пайданы ... ... ... жоқ. ... байланысты пайдаланбай қалған пайда қалдығының үлкен маңызы бар
және алдағы жылдардағы қаржыландырудың орнын толтыруға бағытталады [20].
Пайданың ... ... ... немесе толығынан
пайдалық мөлшерін білдіреді.
Практикада пайдалылық мөлшерін ... екі ... ... Бұл
пайданың ағындағы шығындарымен қатынасы немесе аванстық жұмсау. Бұл екі
өлшеуші аванстық жұмсау айналымы жиынтығының көрсеткішіне ... ... ... ... мына ... ... ... = Ө (Б – Қ) / Нқ + Ақ
Мұндағы: Ө - өнім көлемі;
Б - өнім өлшемінің бағасы;
Қ - ... ...... өндірістік қорларының құны;
Ақ – айналымы қаражаттың көлемі.
Практикада кәсіпорын ... ... ... ... Өнімнің пайдалылығының барлық сатылған өнімнің және оның жеке
түрлерін ... ғана ... ... Бірінші жағдайда ол ... ... және оны ... және ... ... шығындарды
қатынасын анықтайды. Барлық сатылған өнімнің пайдалылығын тауарлы өнімді
сатудан алынған пайданың ... ... ... ... есептеп
шығарады; баланстық пайда жөнінде - өнімді ... ... ... ... ... ... есептеп шығарады; баланстық пайда
жөнінде - өнімді сатудан алынған ... таза ... ... - өнімді
сатудан алынған түсім. Барлық өнімді сатудағы ... ... ... ... тиімділігі және өнімді сату табысы
жөнінде түсінік білдіреді.
Сурет 9. ... ... ... ... мәні
Өндіріс қорларының пайдалылығы баланстық пайданың негізгі өндірістік
қорларының және айналым қаржыларының жылдық ... ... ... ... таза ... ... да ... болады.
Кәсіпорынның жұмсалым пайдалылығы оның қарауындағы мүліктердің құны
арқылы есептелінеді. Есептегенде ... және таза ... ... ... жеке ... ... таза ... баланс арқылы
есептелінетін оның жеке қаржысының қатынасымен ... ... ... ... ... ... процент
мөлшерлемесі:
( басқа кәсіпорындардың үлес қосуынан түсетін табыстар;
( құнды қағаздардан ... ... ... ... асып түсу, өсімақы, төлемнің тұрақсыздығы.
Шығынның белгілі бір мөлшерін мейлінше тиімдету – ... әр ... ... ... ... басты талап осы болып отыр.
Тек қанша өнім ... ғана ... оны ... ... ... да маңызы зор. Мәселенің бұлай қойылуы мынаны аңғартады:
шикізат пен материалды жұмсай отырып, ... ... ... ... өнім ... шығарылатын бұйымдардың пайдасын көбейтуге, өндірістің
тиімділігін арттыруға жету керек.
2 Кәсіпорындағы есеп саясатын басқару тиімділігі мен ... ... ... жетілдіру бағыттары
2.1 Кәсіпорындағы есеп саясатын басқару әдістерін жетілдіру мен
табыстылықты арттыру жолдары
Өндіріс тиімділігін арттырудың ... ... - ... ... өндірісті ұйымдастыру.
Техника өндірісті автоматтандыруға және механизациялауға мүмкіндік
береді. Механизациялау және ... ... ... ... ... ... механизациялау - механизациялаудың бастапқы
формасы, ол бөлек ... ... қол ... машиналармен
ауыстыруын мінездемелейді, әсіресе негізгілерде.
Өндірісті ... ... қол ... ... ... автоматизациялауда кейбір өндірістік оперциялармен процесстер
адамның қатысуынсыз. Құжаттар мен ... және ... ... ... асырылады.
Бұл еңбек құралдары жай автоматтандырылмаған машиналар арасында
жұмыс жасайды. Және қосылып ... ... ... ... Ең жоғарғы
тиімділікті станок – ... ... ... ... ... ... 5-10 есе, кейде20 есе ... ... ... ... ... ... және өнім
сапасы артады.
Технология шикізатты өңдеу әдістері мен тәсілдері туралы ғылым
ретінде ірі ... ... ... ... ... ... уақытта өнеркәсіптік өндіріс технологиясы жеке білім ... және ... және ... ... кең көлемде
жинақтайды. Дәлдеп жазатын болсақ ол дәл ... ... ол ... шетелдік ашуларға тәжірибелерге негізделген. ... ... ... ... ... және ... процесс деп- берілген техникалық қажеттілікке сәйкес
бұйым алу ... ... ... және ... , ... , формасының тізбектеп өзгеруі.
Технология пәні, кәсіпкерлік және кәсіпорын экономикасы, ... ... және ... және басқа ад экономикалық пәндерімен тығыз
байланыста болады.
Технологиялық ... ... ... ... ... ... ... , барлық әртүрлі өндіруші ... ... ... ... Яғни ... ... технологиялық деп аталады. Олар “адам – ғылым-техника -өндіріс
... ... ... ... ... және ... ... арттыру құралдары болып табылады.
Экономикалық тұрғыдан алғанда адамның материалдық және рухани
қажеттілігін ... ... ... ... технологиялық
процесстер ғана оптималды болып табылады.
Кез келген ... ... ... ... әсер етуге шешуші роль атқарады. Сондықтан экономисттікке
қазіргі заманның технологиялық процесстер туралы жеткілікті мөлшерде білім
болуы ... ал ... ... ... ... ... процесстерді және жалпы кәсіпкерлік қызметті тиімді жүргізу
мақсатында еңбек құралдарын ... ... және ... ... ететін әдістердің жиынтығы. өндіріс ... және ... ... ... ... ... тиімділігіне, қолданылатын
еңбек құралдарына, еңбек затына және ... ... ... ұйымдастырылған өндіріс келесі негізгі принциптерден құралады:
мамандандыру, ... ... ... тура ... ... өндірісті мамандандыру - бұл жалпы ... ... және ... ... ... ... және
технологиялық көрініс кең унификациялау көмегімен, жасалады. Жалпы ... - бұл ... ... ... ... көп ... бір тұрғылыққа әкелу.
Еңбек өнімділігін арттыруда өте маңызмәселе ол оның ... ... ... оны ... ... ... ... жұмыс
тәсілдерін пайдалану және т.б.
өнімді өндіруге кеткен шығындар құрылымының 3/5 ... ... ... Осы ... ... және ... ... пайдалану
маңыздылығы. Бұнда бірінші кезекте ... ... ... ... тұрады. Негізгі өндірістік қорларды амортизациялау
бойынша шығындарды азайту осы ... ... ... ... ... немесе оларды толық көлемде пайдалану.
Шетел мекемелерінде өнімді өндіруге кететін шығындарды азайту
мынадай факторларды ... ... ... ... ... оптималды сақтау және ... ... ... ... ... ... басқа мекемелерден бөлек компоненттерді
сатып алу немесе өндіру сияқты сұрақтарды ... ... ... ... технологияны қолданудың
қажеттлігі туралы басқару ... ... ... ... шешу ... қолданудың нәтижелік талдауын жүргізу керек. ... ... ... ... автоматизациялау, яғни қаржы жспарлау жұмысшылырының
еңбек шығындарын үнемдеу түрінде арнайы экономикалық нәтижеге жету ... ... ... ... ... ... қызметін басқаруда
қаржылық талдаудың ролін ... ... ... керек.
Жаңартылған ақпараттық технологияны қолдану қаржы жұмыстарының еңбек
ұйымдары технологиясын, әдісін және стилін түпкілікті өзгертуге ... ... ... бақылауды және талдауды автоматизациялау
әскери қаржы жұмыс маманы ... ... ... ... ... ... ... - талдауына ауыстырып өзгертеді
Бағдарламалық қамсыздандырудың ... ... ... ... мына түрі берілген реті бойынша топталған көп массалы ... ... ... ... ... және ... үшін тікелей
арналған.
Соңғы уақытта ... ... ... ... шағын, орта
және ірі мекемелердің ... ... ... және ... үшін керекті ақпараттарды таңдау көз қарасынан ... ... ... уақытта экономиканың әртүрлі секторларында
әрқашанда жүздеген өңдейтін фирмалармен ... ... ... ... ... ... мен ... Олардың көпшілігі мекеме қаржысын басқарудың барлық жүйесін
толық және ... ... ... ... ... ... ... ақпаратты құралды таңдаған кезде ... ... ... ... ... жүйеге талдау жолдары арқылы
комплектік аввтомотизациялауды ... ... ... ... жол беру ... ... олар есептің берілгендері
қайтарылатын белгілер ретінде қаржы ... және ... ... ... яғни олар ... ... ... басқару
шешімдерін жан-жақтан қарауын және жылдамдатуын көтермелейді.
Қолданбалы пакет бағдарламасын қаржы бөлімінің кейбір қызметтерінің
қисынды даму ... ... ... локальді тенденциясын айырып
көрсетуге болады: натуралды және ... ... ... автоматизациялау; аудиторлық қызметті автоматизациялау; қаржы
талдауын автоматизациялау.
Ол үшін жаңа ... ... ... ... үшін ... ... және ... мекеменің қаржылық басқару
процессін автоматизациялау бойынша шаралар комплексін ... ... ... ... және ... басшылық
ететіндегін қажет екенін анықтайды.
Мекеменің шығындарын төмендетудің жолдары мен негізгі бағыттарының
бірі болып ... ... ... ... ... ... ... Мекеменің ақшалай, ақшалай қаражаттарының дұрыс айналуыда
шығындарды төмендетудің бір ... ... ... ... ... ... документ түрінде көрінеді [23].
Мекеме шығындарын төмендетуде мекеменің ... ... ... ... ... ... саясатының негізгі
көрсеткіштері төмендегідей болып табылады: шикізат қалдықтарын өндірісте
пайдалану, қоршаған ортаны ластау көлемін азайту, ... ... ... ... ... бұл өндірілген өндіріс
қалдықтарынан басқа өнім өндіру немесе сол қалдықтарды қайта өңдеу арқылы
өнім өндіру.
Автоматизациялау ... ... ... жаңа ... ... ... шығынын төмендету саясатында ... ... ролі ... тиімділігі деп белгілі бір мақсаттарға жету үшін ресурстарды
пайдаланудың балама әдістерін ... ... ... ... ... ... ... негізгі өлшемдерінің бірі.
Мекеменің шығындарын төмендету саясатын қолдануда шығындарды талдаулардың
маңызы ерекше.
Әр шығын деңгейін ... ... ... ... ... өнімнің
өзіндік құнын азайтуға қол жеткізуге болады. Мұндай талдауларға мынадай
талдаулар жатқызылады:
• Өндіру-өткізу ... ... ... ... талдау.
• Сұраным мөлшерін талдау.
• Сұраным мен тұтынуды талдау
• Қаржы жағдайларын талдау.
1. Өндіру - өткізу қызметінің ... ... бұл ... ... ... ... ... фирма қызметінің тиімділігін анықтауға
бағытталған талдау. Мұндай талдаудың ... ... ... ... ... ... қажеттігін анықтау. Бұл талдаудың ... ... ... ... бағдарына сәйкестендіру.
Фирманың бағдарына мыналар жатады:
• пайда деңгейі
• сату ауқымының өсу қарқыны
2. Тұтынушыларды талдау – талғамды зеріптеуге, тұтынушылардың ... ... ... ... қажеттіліктерді, тұтынушылардың
белгілі 1 тауарға қызығушылығының себептерін анықтауға бағытталған ... ... ... ... - ... ... пайдалы бағыттары
туралы шешім шығару үшін сұраным мен ұсыныс арасындағы алшақтықты ... ... ... мен ... ... ... ... қоғам мүшелерінің
материалдық қажетін ғылыми болжау және оны қанағаттандырудың тиімді
жолдарын ... ... ... ... ... ... шамасы.
5. Қаржы жағдайларын талдау негізгі мақсаты – ... ... ... ... ... ... фирманың қаржыландыру мүмкіндігін
анықтайтын талдау.
Сурет 20. Кәсіпорындағы шығындарды төмендету жолдары
Шығындардың жүйелі түрде төмендету – ... ... ... ... ... ... болып табылады. Нарықтық экономика
жағдайында залалды кәсіпорындарды қаржылай қолдау қағидасы жатпайды [24].
Ұлттық ... ... ... ... ... мына ... ... бағыттарын айтуға болады:
( ғылыми – техникалық прогресстің жетістіктерін пайдалану;
( өндіріс және еңбекті ұйымдастыруды жетілдіру;
( ... ... ... ... ... – техникалық прогресстің жетістіктерін іске асыру – бұл бір
жағынан өндіріс қуатын, ... және ... оның ... отын –
энергия ресурстарын көптен көп пайдалану, ал ... ... ... ... жаңа ... ... іске ... [25].
Шығынның белгілі бір мөлшерін мейлінше тиімді ету ... әр ... ... ... ... басты талап осы болып отыр.
Тек қанша өнім өндірілгендігінің ғана ... оны ... ... ... да ... зор. ... бұлайша қойылуы мынаны аңғартады:
шикізат пен материалдарды жұмсай отырып ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым көп
өнім алуға, әрбір станок пен технологиялық ... ... ... ... ... ... төмендетіп, өндірістің тиімділігін
арттыруға жету керек.
Егер кәсіпорын ұжымдарының ішкі ... ... ... ... бағыттарын қорытындылауға талпыныс жасалса, онда
оларды үш ... ... ... ... біріншіден, негізгі өндіріс қорлардың пайдалануын
жақсартудың, екіншіден, айнымалы өндіріс қорларды ... ... және ... ... ... ... нәтижелілігін
жақсартудың есебінен арттыру [26].
Өндірісті және еңбекті ұйымдасытруды жетілдіруге келсек, онда бұл
процесс ысырапты ... ... ... ... ... ... да
тәжірибе жүзіндегідей болады, яғни нақты еңбектің шығынын ... ... ... ... ... ... недәуір салмақты нәтиже
береді.
Қазіргі таңда өндірісті ұйымдастыруды жетілдірудің екі негізгі мектебі
бар: америкалық және жапондық. Бұл ... ...... ... ету, ... ... ... ынталандыру және
т.б. көптеген жүйелер.
Өндіріс шығындарын төмендетуге мемлекеттік ғылыми – ... ... ... мен ... ... ... орын
алады.
Сурет 21. Өзіндік құнды кемітудің басты факторлары
Өнімнің өзіндік құнын арзандату – еңбек өнімділігін арттырудың шартқа
айналған объективті ... ... заң ... ... нысаны,
осыған сәйкес өндірістік шығын үнемі, кеміп, жанды еңбек үнем өнімдірек
болып отырады. Өзіндік құнның ... ... ... күштердің
дамуына сәйкес өткен және қазіргі еңбектің үнемделу дәрежесін ... ... ... ... ... өндірістің техникалық
деңгейін көтеру; өндірістің ... ... ... ... ... ... және еңбекті ұйымдастыруды жетілдіру; технологиялық
процестерді қуаттылықпен негізгі ... ... ... ... ... – бұл ... ... және өнімді сатуға кеткен
барлық шығындарының сомасы, яғни өнімді өндіруге кеткен еңбек ... ... ... экономикалық көрсеткіштерінің
жиынтығы өнімнің өзіндік құны болып табылады. Бұл оның ... ... ... және ... ақы ... қоса ... ... айналдырылған құнының бір бөлігі.
Өнімнің өзіндік құны белгілі бір өнім өлшемін өндірудің және сатудың
кәсіпорынға қаншаға ... ... ... сатудан түскен қаржының есебінен өзіндік ... ... ... тұтынылған элементтер шығынының орны
толтырылады, ал қалған қаржының бір ... ... ... ... ... тәсілінің негізгі экономикалық санатының бірі бола отырып,
өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... ... ... болып саналады.
2.2 Шығындарды төмендету арқылы максималды пайда табу ... да ... ... ... ... ... өнім ... айналысады. Сондықтан өндірістік процесте
материалды аз өнім өндіру ... ... ... ... мекемелерде
материал шығындары жалпы шығынның 30-40 % -ін алуы мүмкін. Тек өндіріспен
айналыспайтын мекемелерде ... ... ... ... ... ... ... жатқызуға болады.
Шикізат шығынының төмендеуі шикізатты сақтау уақытымен де байланысты.
Сонымен бірге шикізат шығындарының ұлғаюы ... ... ұзақ ... ... ... де байланысты болып келеді. Шикізат
шығындарына әсер ... ... бірі бұл ... ... ... ... ... фактор бола отырып, өнім бағасын құруда басты ... Бұл ... ... ... ... ... ... 10 км-ден
жеткізу қымбатқа түссе, өнім шығарушы 200 км-ден жеткізуге арзанға түссе,
өнім ... 200 ... ... шикізатты таңдай алады [29].
Шикізаттың уақтылы өндіріске түсуі үшін ... ... ... ... ... болуы керек. Шикізаттың уақтылы,
сапалы жетуі өндіріс үшін өнім өндірудің негізі болып табылады. Шикізаттың
шығыны ... ... роль ... ... шикізатқа деген сұраныс
көлеміне байланысты шикізатты басқарушылық процесі қолданылады.
Экономикалық тиімділіктерге есептелген экономикалық іс-шаралар
жатады. Шикізатты үнемдеу жаңа ... ... ену ... ... ... болады.
Шикізатты үнемдеудің бұл жолы қазіргі нарықтық экономикадағы
қызмет етуші барлық мекемелердің басты ... ... ... Өндіріс
неғұрлым қуатты және өндірістік процесс дұрыс ұйымдасқан жағдайда шикізатты
үнемдеуге қол жеткізуге болады.
Сурет 22. Шығындарды төмендету саясатының
негізгі ... ... қана ... ... ... ... процесінен қалған
шикізаттарды қайта өңдеп, өндірістік процесте ... ... ... ... ... ... шығынын басқаруда
тек технологиямен байланысты емес, ... ... ... тығыз
байланысты [30].
Мекемедегі шығындардың экономикалық тиімділіктердің арттырудың
бірден-бір жолдарына ... ... ... ... ... ... дәрежедегі ұйымдастырылуы;
• Негізгі және қосалқы өндірістегі басқарушылық;
• Сату мен басқарушылықтың жоғарғы ... ... ... пайдалану немесе арзан шикізатты өндірісте
өңдеп, ... ... ұшін ... болып келеді. Арзан шикізатты тауып,
зерттеуде ғылыми-іздестірушілік қажет ... жаңа ... ... де ... ... қажет. Өнімнің жаңа
түрін табу бұл нарықта жоқ өнім өндірумен сипатталады [32].
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... шығындар;
• Жобалық шығындар;
• Конструкторлық шығындар;
• Техникалық шығындар;
• Әртүрлі тиімділіктерді құру мен есептеу шығындары;
• Жаңа ... ... ... ... ... ... ұйымдастырумен байланысты шығындар;
• Технологияны өндіріске енгізу мен ... ... ... ... ... ... аз жаңа ... өндіру – ғылыми-зерттеу, ғылыми-
іздестірілудің негізі болып ... ... ... ... енгізуді
мекемеде ғылымдармен келісе отырып, мекеме ... мен ... ... ... талқыланады. Шешімдер қабылданып,
өндіріске енгізіледі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Нарық жағдайында кәсіпорынның шаруашылық механизмін талдау ... ... оның ... ... ... ... мен сұраныс; өндіру көлемі мен өнімді өткізу; кәсіпорынның ... өнім ... ... айнымалы шығындардың үлесі шешуші әсер
ететінін көрсетеді.
Өндірістік есеп қолданыстағы тұжырымдамаға сәйкес - бұл сапалы жаңа
құбылыс, ол ... ... бір ... ... ... бұл ... қаржы
есебінің жетекші ролі сақталады), жедел-техникалық, статистикалық ... ... мен ... талдау элементтерін, сондай-ақ болашақ
оқиғаларды болжау сияқты ресурстарды ... ... ... ... ... ... ... реттеу
механизмінде өндірістік есеп маңызды роль атқарады. Ол - ... ... ... және де бір ... ... ... асырудың маңызды құралы. Міне, сондықтан, бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... жете
түсінуді, олардың ішінен кәсіпорынды тиімді басқару мүддесіне толық ... ... көре білу ... әр заматта ақпараттарға зәру болады, егер олар бухгалтер-
талдаушылар дайындаған ақпараттар бойынша ... ... ... ... ... әсері де қарастырылуы керек. Өндірістік есепті дұрыс ұғынудың
қажетті жағдайы, шешім қабылдау процесін жете ... ... ... шығаратын тауарларының мөлшерін рынокқа ұсынуы, оны
өндіруге кететін шығындардың және сол ... ... ... ... ... болады. Бұдан шығатын қорытынды ... және оны ... ... ... білу ... ... ... басты жағының бірі болып саналады.
Шығындарды басқаруда мекемеде мекеме қызметкерлерінің бірі
тұрақты жұмыс жасау нәтижесінде ... ... ... жоғарғы
қаржылық нәтижесі – ... ... ... ... ... дегеніміз – шығындарды бақылау мен үнемді қамтамасыз ... ... ... ... әр ... ... әрекет етуші кәсіпорынның басты
мақсаты. Шығын көлемі неғұрлым азайған сайын, ... табу ... ... ... ... азайту үшін ең басты мәселе шикізат шығынын
азайту, шикізатты ысырапсыз ... ... ... ... ... азайту бұл - әр мекеменің алдына қойған
басты шарттарының бірі ... ... ... ... ... жоспарлау
арқылы шығын көлемін үнемдеуге мүмкіндік береді.
Шығын бұл - өндіріске кеткен ... ... ... ... ... тұрақтандыру, қаржы жүйесін жоспарлау сияқты
сұрақтар әр қаржы менеджерлерінің ... ... ... ...... әрекетіне көмекші басты құрал болып саналады. Қаржы ресурстарының
тапшылығы мекемеде күйзелістік жағдайына әкеледі. ... ... ... ... ... ... ... туындайды.
ӨӨҚ есептеуде , кететін шығынның жоспарын дұрыс құру,
мекеменің қаржылық ... ... ... ... мекеменің
шығындары үнемделеді де , өзіндік құн төмендеуіне себебін тигізеді.
Шығындар – бұл ... ... ... және ... қызметін
іске асыру үшін факторлардың ... ... ... ... ... шек ... шығындар және олардың маңызы мен практикалық
қызметіндегі анықтайтын межесі ... ... ... және бухгалтерлік болып ажыратылады.
Экономикалық шығындар деп кәсіпорынның ресурстарды ... ... ... ... ... түрлерін айтады. Олар екі
түрден ... ... ... ... ... және ішкі ... немесе
өзінен - өзі түсінікті).
Кәсіпорынның іс - әрекетіндегі басты көрсеткіштерінің бірі - өнімнің
өзіндік құны. Бұл өнімді ... және оны ... ... ... ... ... Сөйтіп, жалпы өндірістік тиімділігін
анықтайды.
Өзіндік құнның экономикалық ... - ... ... ... және ... ... өндірілетін барлық элементтердегі жай жұмыс
күштерін қамтамасыз ету. Осы арада, кәсіпорынның өзіндік ... ... ... ... ... ... ... еңбекақы
– бұл шығындардың басты статьялары.
Өндірістік деңгейіне байланысты әр мекемеде шығындар классификациясы
әртүрлі болады. Өндірістік және ... емес ... ... шығындар
элементтері әртүрлі болып құрылады.
Шығынның белгілі бір ... ... ...... әр түрлі мәселелерін шешуге келгенде басты талап осы болып отыр.
Тек қанша өнім ... ғана ... оны ... ... еңбек
жұмсалғандығының да маңызы зор. Мәселенің бұлай қойылуы мынаны аңғартады:
шикізат пен материалды жұмсай отырып, ... ... ... ... өнім ... шығарылатын бұйымдардың пайдасын көбейтуге, өндірістің
тиімділігін арттыруға жету керек.
Егер кәсіпорын ішкі шаруашылық резервтерін ... ... ... қорытындылауға талпыныс жасалса, онда оларды үш топқа бөлуге
болады. Өндіріс тиімділігі, ... ... ... ... ... ... айналымы өндірістік қорларды неғұрлым
тиімді пайдаланудың және үшіншіден, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін молайтудың басты шарты –
еңбек өнімділігін молайтудың басты шарты – еңбек өнімділігін ... және ... ... ... ... да біркелкі жағдайларда қнімнің
өзіндік құны неғұрлым арзан ... ... ... ... ... ... ... тиімділігіне сонымен қатар, өнімнің немесе шығаратын
тауарларының сапасы да ... ... ... ... ... ... ... көтеріңкі бағамен сата алады. Жоспарлы пайданың
жалпы ... ... ... ... жүйелік азайтуды басқарушылық мекеменің пайдасын ... ... ... ... ... ... ... шығынды
мекеменің нарықта өмір сүруі мүмкін құбылыс емес. Сондықтан мекеменің ... ... үшін ... азайту жүйесін басқарушылықты талап етеді
[34].
Табыс - төтенше ... кең ... ... ... қатар
түрліше маңызды қолданылатын көп мағыналы ұғым. Сөздің кең ... ... ие ... кез ... ақша қаражатының түсімі немесе
материалдық құндылықты алуды көрсетеді.
Таза ... ... ... ... және кез келген
коммерциялық мекемелері қызметінің негізгі мақсаты болып табылады. ... ... ... ... ретінде құрылған материалдық өндіріс
саласының таза пайдасын қамтиды.
Кәсіпорынның пайдасы екі ... ... өнім ... ... өндіруге кететін шығындар. ... өнім ... - ... пен
ұсыныстың өзара іс – қимылының нәтижесі. Еркін бәсеке жағдайында ... ... ... әсерінен өнім бағасы не жоғары, не төмен болуы
өндірушінің ... ... ... қалауынша болуы мүмкін емес, ол автоматты
түрде теңеседі.
Кәсіпорын қызметінің ... ... ... үшін ... ... ... немесе пайдаланылған ресурстармен салыстырылады.
Пайданың шығындарымен өлшемдестігі пайдалылықты немесе толығынан
пайдалық ... ... ... ... ... молайтудың басты шарты –
еңбек өнімділігін молайтудың басты шарты – ... ... ... және өзіндік құнды арзандату. Басқа да біркелкі жағдайларда қнімнің
өзіндік құны неғұрлым арзан болған ... ... ... ... болатыны
белгілі.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Колчина Н.В. «Финансы предприятия» - изд. «ЮНИТИ» Москва, 1998
2. Мамедов А.Т. «Современная Экономика» - изд. ... ...... 1998 ... ... А.Д., Колядов М.В., Комарова Л.А. и ... ... и ... ... ... и ... изд. «Недра»: Москва, 1986 г.
4. Мамыров Е.Н. «Время в ... ... ... ... - изд. ... Алматы, 2000
г.
5. «Атырау» - энциклопедия, изд. «Дидар»: Алматы, 1999г.
6. Шубкина И.П. Моделирование механизма принятия решений. Москва, ... ... А.Ф., ... М.С., Пиримбаев Ж.Ж. Управленческий учет на
промышленных предприятиях в условиях формирования ... ... ... и ... — Москва, 1994. - 128с.
8. Ластовецкий В. Е., Колядов М.В., Комарова Л.А. и ... Учет ... ... ... и центрам ответственности. изд. «Финансы и
статистика» — Москва, 1998. - 165 ... ... В.М., ... Л.Г., ... А.Г. ... ... на ... - изд. «БГУ»: Минск, 2000 ... ... В.А., ... Л.И., ... Л.Н. «Внеоборотные активы: учет,
анализ, аудит» - изд. ... и ... ... 1999 ... Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. «Бухгалторский учет ... - изд. ... ... 1998 ... ... И.Т., ... М.В., Комарова Л.А. и другие. ... - изд. ... и ... ... 1994 ... ... ... Учебник/ П.С.Безруких, Н.П.Кондраков, В.Ф.Палий и
др.; Под ред. П.С.Безруких. М.: Бухгалтерский учет, 1994. — 528с.
14. Индукаев В.П., Колядов М.В., ... Л.А. и ... ... ... и контроля издержек производства. М.: Финансы и
статистика, 2001.
15. Бектаев К. «Словарь» - ... ... ... – изд. «Алтын Қазына»: Алматы, 2001 г.
16. Ноздрачев А.Ф., Повлодский Е.А., Колядов М.В., Комарова Л.А. и другие.
Применение законодательства о ... ...... и ... — Москва,1992
17. Шенаев В., Кондраков Н.М., Афанасьев В., ... Е. ... фирм ... – изд. ... и статистика» —
Москва,1992
18. Колядов М.В., ... Л.А. и ... ... ... ... ... ... – М.: Наука, 1993.
19. Афанасьев В., Кондраков Н.М., Крылова Е. ... ... ... ... ... ... экономический журнал. – 1996. - №
10
20. Бухгалтерский ... ... ... ... В.Ф.Палий и
др.; Под ред. П.С.Безруких. М.: Бухгалтерский учет, 1994. — 528с.
Индукаев В.П., Н.П.Кондраков Организация оперативного учета и ... ... изд. ... и ... — Москва, 1998. - 398с.
-----------------------
Қаржылық басқарушылықтың
негізгі басқарушылық
комплексі
Тәуекелділікті басқарушылық
Валюталық ... ... ... басқару
Қаржылық иновациялық басқарушылық
Несиелік операцияларды басқару
Бағалы қағаздардың операцияларын басқару
Жауапкершілік орталықтары (сегменттер) бойынша жедел есеп
Мониторинг
(ақпараттық ағындарды басқару)
Бақылау
Талдау жүйесі
Оптимальды басқарушылық шешімді қабылдау үшін ... ... ... ... ... ... (бағалау)
Өндірістегі шығындарды жіктеу
Жоспарлау
Мақсаттарды
белгілеу
Бақылау және реттеу процесі
Жоспарлау
процесі
7. Жоспардан ауытқуларды жою ... ... ... ... және жоспарлы нәтижелерді салыстыру
5. Шешім қабылдау
4. Іс-әрекеттің варианттарын тандау
3.Мәліметтерді өндеу жолымен іс--әрекеттің баламалы варианттары жөнінде
мәлеметтерді ... ... ... ... ... (стратегия)
1. Мақсаттарды анықтау (негізі бағыт)
Интенсивті
Экстенсивті
Өндірістік емес
Өндірістік
Сыртқы
Ішкі
Пайда өлшеміне әсер ететін факторлар
Өткізуден тыс операциялардан алынған табыс
Басқадай өткізуден алынған ... ... ақы, ... ... ... үшін ... ... дивиденттері
Қосылған құн салығы
Өнімдерді сатудан түскен ақшалай түсім
Өнімді сатудан түскен табыс
Кәсіпорынның табысы
Өнімді сатудан түскен табыс
Акциздер
Өнімнің ... ... ... және ... да мүліктерді, қалдықтарды, т.б. сатудан түскен
табыс
Басқадай өткізуден алынған табыс
Өткізуден тыс операциялардан алынған табыс
Пайданың ... ... ... ... қарауында қалатын пайда
Біріншісі
Екіншісі
кәсіпорынның мүлкін көбейтеді және тұтыну процесіне қатысады
тұтынуға пайдаланылатын пайда үлесін сипаттайды
Кәсіпроындағы
шығындарды төмендету жолдары
Шығындардың
жүйелі түрде
төмендету
Өнімнің
өзіндік құнын
арзандату
Өзіндік құнды
кемітудің ... ... ... ... және ... ... ... материал, отын, энергия, еңбек сиымдылығын төмендету
технологиялық процестерді қуаттылықпен негізгі қорларды пайдалануды
жақсарту, т.б.
Шығындарды төмендету саясатының ... ... ... ... ... көлемін азайту
Автоматизация-лау деңгейін
жоғарлату

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорын табысын бөлу және пайданы арттыру жолдары51 бет
Кәсіпорында еңбек мотивациясын жетілдіру42 бет
Маркетинг атқарымы7 бет
Өнім сапасын арттыруды шетелдік тжірбиесі3 бет
Кәсіпорын шығындары және оларды басқарудың тиімділігін арттыру6 бет
"Макроэкономикалық көрсеткіштер"4 бет
"Өнімнің өзіндік құнын талдау."4 бет
1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейінгі Қазақстанның қоғамдық-саяси жағдайы56 бет
2 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты11 бет
Cаясаттану ғылымының тарихы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь