Мұнай, газды жинақтау, дайындау, тасымалдау және игеру технологиялары мен принциптері

1.1.Кен орнын игеру кезіндегі жобалау құжаттары
1.2. Мұнай кен орнын тұрғызу жобасы
2.1.Мұнайдың құрамы, жіктемесі және негізгі физикалық.химиялық қасиеттері
2. 2. Мұнай газының құрамы мен қасиеті
2.3. Қабат сулары
3.1. Мұнай эмульсияларының түзілуі
4.2. Мұнай, газ және суды жинаудың қазіргі жүйелері
5.1. Ұңғы өнімін өлшеудің маңызы
5.3. Мұнайдағы су мөлшерін анықтау
6.1. Құбырлрдың жіктемесі
6.5. Тұтқырлығы жоғары және парафинді мұнайларды айдау
6.7. Құбырлардың коррозиясы (тоттануы)
6.8.1. Парафин шөгінділерімен күресу әдістері
7.1. Мұнайгаз айырғыштарының міндеттері
7.6. Айыру қондырғылары
7.8. Табиғи газдарға арналған айырғыштар
8.2. Мұнай эмульсияларын бұзуда қолданылатын деэмульгаторлар
9.1. Резервуарлардың атқаратын қызметі мен түрлері
11.2. Газды дайындау қондырғысы
12.1. Сығымды сорапты станциялар
Алғы сөз
Қазақстан Республикасының мұнай өнеркәсібі экономиканың жетекші саласы болып табылады.
Қазақстан Республикасы қазіргі таңда дүние жүзіндегі ірі мұнай өндіруші елдердің қатарына қосылып, дүние жүзі бойынша мұнайдың дәлелденген қорынан -13, газ және конденсаттан - 15, мұнай өндіру көлемі жағынан 28 орын алады. Қазақстан дәлелденген қоры және мұнай өндіру көлемі бойынша ТМД елдерінің арасында екінші, ал газ бен конденсаттың қоры бойынша - 4 орын алады.
Еліміздің территориясында 200 - ден астам мұнай және газ кен орындары бар.
Өнеркәсіптік категориядағы мұнай қоры Қазақстанның алты әкімшілік облысында шоғырланған.Еліміздің батыс аймағының төрт облысында алынатын мұнай қорының 90 % - ы шоғырланған.
Атап айтсақ осы аймақта; Теңіз, Қарашығанақ, Өзен, Жаңажол, Кенбай сияқты және мұнай-газ қоры 100 млн тоннадан асатын ірі кен орындары шоғырланған.
Табиғи газдың негізгі қоры екі облыста шоғырланған; Батыс Қазақстандағы (Қарашығанақ) және Ақтөбедегі (Жаңажол).Мұнай кен орындарындағы ілеспе мұнай газының потенциалы зор.
Қазақстан Республикасындағы шикізаттардың дәлелденген мол қорымен қатар болжамды ресурстар көлемі де баршылық.
Республикамыздағы мұнайдың құрлықтағы болжамды алынатын қоры 7,8 млрд.тонна және оның 2/3 бөлігі Батыс Қазақстанда шоғырланған,ал табиғи газдың болжамды қоры 7, 1 трил. м 3 болып табылады.
Каспий теңізінің Қазақстандық секторындағы мұнай газ қоры да мол.Каспий теңізінің солтүстік-шығыс бөлігіндегі Шығыс Қашаған құрылымына бұрғыланған барлау ұңғыларының нәтижесінде мұнай мен газдың өнеркәсіптік мол қоры дәлелденген.
Қазіргі кезде Каспий маңы ойпатында, Солтүстік Үстіртте, Маңғышлақ пен Оңтүстік Торғай ойпатында орналасқан 60-қа жуық кен орны игерілуде. Қазақстан Республикасындағы Мұнай және конденсатты өндіру көлемі 2004 жылы 59 млн. 200 мың тоннадан асты,ал газ өндіру көлемі 20,5 млрд.м3 құрады.
Мұнай өнеркәсібінің қарқынды дамуына байланысты ұңғы өнімін кәсіпшілікте жинау, тасымалдау және дайындау жүйесін жетілдіру мәселесіне көп көңіл аудару қажет.
Мұнайгаз өндіру кәсіпорындары мұнай өндіруді; мұнайды жинау, дайындау және тасымалдауды; мұнай газын жинау және дайындауды; қабат қысымын ұстап тұту жүйесінде пайдаланатын тұщы және қабат суларын қабатқа айдау үшін дайындауды қамтамасыз ететін негізгі және қосалқы міндеттерді атқаратын құрылымдардың күрделі кешені болып табылады.
Тұтқырлығы жоғары шайырлы және парафинді мұнайларды өндіруде, ұңғы өнімінің құрамында күкіртсутегі және көмірқышқыл газы болғанда арнайы мәселелер туындайды.
Мұнай кен орындарының тұрғызу жобасын жасауда және мұнай мен газ кен орындарын игеру кезінде жер қойнауы мен қоршаған ортаны қорғауға, топырақтың, судың және атмосфералық ауаның ластануынан сақтауға үлкен көңіл бөлінеді.
Мұнай ұңғыларының өнімдерін кәсіпшілікте жинау және дайындау жағдайында өтіп жатқан құбылыстардың, үрдістердің және туындайтын мәселелердің сан алуандығы сонша оны бір кітап көлемінде ашып көрсетіп, тереңірек үңілуге толық мүмкіндік бермейді. Мұнай кен орындарын игерудің қазіргі таңдағы дүниежүзілік тәжірибесі әртүрлі жағдайларда мұнайды, ілеспе газды және суды тиімді жинау және сапалы дайындауды қамтамасыз ететін әртүрлі техникалық және технологиялық және технологиялық шешімдерді, тәсілдер мен жабдықтарды қлоданумен сипатталады. Технологиялық үрдістерде өнімділігі жоғары, толығымен немесе бір бөлігі ғана автоматтандырылған, саңылаусызданған блокты аппараттар мен жабдықтар қолданылады. Химиялық реагенттердің кең спектрі қолданылады.
Бұл кітапта ұңғы сағасынан бастап туралық мұнай мен газды тұтынушыға дейін жеткізудің технологиялық тізбегіндегі ұңғы өнімдерін жинау мен дайындауға арналған барлық үрдістер мен жабдықтар мен химиялық реагенттердің техникалық сипаттамасы беріледі. Теңіз кен орындарындағы мұнай, газ және суды жинаудың негізгі ерекшеліктері келтірілген.
1. Нұрсұлтанов, Абайұлданов «Мұнай мен газды өндіріп, өңдеу»
2. Суербаев Х "Мұнай-газ ісі негіздері"
3. Т.Ж.Жұмағұлов, М.М.Абжаев "Мұнай өндірудің техникасы мен технологиясы"
        
        Алғы сөз
Қазақстан Республикасының мұнай өнеркәсібі экономиканың жетекші
саласы болып табылады.
Қазақстан Республикасы қазіргі ... ... ... ірі ... ... ... ... дүние жүзі бойынша мұнайдың дәлелденген
қорынан -13, газ және конденсаттан - 15, ... ... ... ... ... ... ... дәлелденген қоры және мұнай өндіру көлемі бойынша ... ... ... ал газ бен ... қоры ... - 4 ... ... 200 - ден астам мұнай және газ ... ... ... ... қоры Қазақстанның алты әкімшілік
облысында шоғырланған.Еліміздің ... ... төрт ... ... ... 90 % - ы шоғырланған.
Атап айтсақ осы аймақта; Теңіз, ... ... ... ... және мұнай-газ қоры 100 млн тоннадан асатын ірі кен ... ... ... қоры екі ... ... ... ... және ... (Жаңажол).Мұнай кен
орындарындағы ілеспе мұнай газының потенциалы ... ... ... ... мол
қорымен қатар болжамды ресурстар көлемі де баршылық.
Республикамыздағы мұнайдың құрлықтағы болжамды алынатын қоры 7,8
млрд.тонна және оның 2/3 ... ... ... ... ... ... қоры 7, 1 ... м 3 болып табылады.
Каспий теңізінің Қазақстандық секторындағы мұнай газ қоры ... ... ... ... ... ... құрылымына
бұрғыланған барлау ұңғыларының нәтижесінде мұнай мен газдың ... қоры ... ... Каспий маңы ойпатында, Солтүстік Үстіртте,
Маңғышлақ пен Оңтүстік Торғай ... ... 60-қа жуық кен ... Қазақстан Республикасындағы Мұнай және конденсатты өндіру көлемі
2004 жылы 59 млн. 200 мың тоннадан асты,ал газ өндіру көлемі 20,5 ... ... ... дамуына байланысты ұңғы өнімін
кәсіпшілікте жинау, тасымалдау және дайындау жүйесін жетілдіру мәселесіне
көп көңіл ... ... ... кәсіпорындары мұнай өндіруді; мұнайды жинау,
дайындау және тасымалдауды; ... ... ... және дайындауды; қабат
қысымын ұстап тұту жүйесінде пайдаланатын тұщы және қабат суларын қабатқа
айдау үшін ... ... ... негізгі және қосалқы міндеттерді
атқаратын құрылымдардың ... ... ... ... ... ... және ... мұнайларды өндіруде,
ұңғы өнімінің құрамында күкіртсутегі және көмірқышқыл газы ... ... ... кен ... ... ... ... және мұнай мен газ
кен орындарын игеру ... жер ... мен ... ... ... ... және ... ауаның ластануынан сақтауға үлкен көңіл
бөлінеді.
Мұнай ұңғыларының өнімдерін кәсіпшілікте жинау және ... өтіп ... ... ... және туындайтын
мәселелердің сан алуандығы сонша оны бір ... ... ашып ... ... толық мүмкіндік бермейді. Мұнай кен орындарын игерудің
қазіргі ... ... ... ... ... ... ілеспе
газды және суды тиімді жинау және сапалы дайындауды қамтамасыз ... ... және ... және технологиялық шешімдерді,
тәсілдер мен жабдықтарды қлоданумен сипатталады. Технологиялық үрдістерде
өнімділігі ... ... ... бір ... ғана автоматтандырылған,
саңылаусызданған блокты аппараттар мен жабдықтар қолданылады. Химиялық
реагенттердің кең спектрі ... ... ұңғы ... ... ... ... мен газды
тұтынушыға дейін жеткізудің технологиялық тізбегіндегі ұңғы ... ... ... ... барлық үрдістер мен жабдықтар мен химиялық
реагенттердің техникалық ... ... ... кен ... газ және суды ... негізгі ерекшеліктері келтірілген.
Мұнай кен орнын тұрғызу жобасының негізгі принциптері мен жағдайы
1.1.Кен орнын игеру ... ... ... кен ... ... ... кезінде жалпыкәсіпшілік
шаруашылығымен,бүрғылау ... ... ... ... ... барлық мәселелерді тиімді шешу қажет.
Кез –келген кен орынды жобалау игеру ... ... ... ... ... ... мен газ қорларын есептеу;
•кен орнын игеру сұлбасын(схемасын) жасау;
•барлық өнімді ... ... ... және ... сипаттамаларын анықтау;
•қабат суларының сипаттамасы мен ... ... ... мен ... ... ... анықтау;
•айырудың әр түрлі сатысындағы мұнайдың ... ... ... ... ... ... ... жүйесі бойынша ұсыныстар;
•игерудің барлық мерзіміндегі әр жыл бойынша мұнайдың сулануын
ескере ... ... мен ... ... ... ... жасау;
•жақын жатқан аудандардың мұнайлылық болашағы;
•ұңғыны пайдалануға енгізу тәртібі мен ... және ... ... ... ұңғылардағы қабаттық,түптік,буферлік (сағалық)
және құбыр сыртындағы қысымдардың өзгеру ... ... ... ... ... есебі және
параметрлері,осыған байланысты ұңғыларды фонтандық тәсілден ... ... ... ... ... ... қысымын ұстау тәсілін таңдау және айдалатын ... мен ... ... ... жұиыс режимі,жұмысшы ... ... ... ... ... ... қабылданған техника-экономикалық
көрсеткіштер.
Игеру жобасының негізгі міндеттері: жер қойнауын және қоршаған
ортаны қорғау бойынша жүргізілетін іс-шараларды сақтай ... ... алу және бір ... мұнайды өндіруге жұмсалатын шығынды азайтып кен
орнынан жоспарланған өнім алуды ... ... ... кен орнын тұрғызудың басты сұлбасы мен ... ... ... және ... ... ... мен газды өндіру, тасымалдау, сақтау және дайындаудың
кәсіпшілік кешендерін (объектілерін) орналастыру.
Барлық ... 3 ... ... ... ... ... және айдау ұңғылары,
- айыру қондырғылары,
- сығымдайтын және ортадан тепкіш сорап
станциялары, шикізат резервуарлары,
- мұнайды дайындаудың ... ... ... компрессорлы станциялар және
газдыбензинді зауыттар.
2)Мұнайды жинау және дайындау технологиясына тікелей байланысы жоқ
кешендер
- мұнайгаз өндіру басқармасының (МГӨБ) базасы,
- ... ... ... ... сумен жабдықтау, канализациялар, энергиямен
жабдықтау және байланыс кешендері,
- құрылыс ұйымдары, өрттен қорғау және т.б.
- жолдар.
3)Кәсіпшілік ішіндегі инженерлік коммуникациялар
- кәсіпшіліктік технологиялық ... ... ... ... су ... ... су, ... және өрткен
қарсы қолданылатын, сондай - ақ су айдау үшін)
- канализация, байланыс, электрмен ... ... ... және ... ... ... ... мәліметтері бойынша бұрғылау
жұмыстапының жалпы көлемі ... ... ... ... ... ... және әр жылға бұрғылау жұмыстарына салынатын күрделі
қаражат көлемі анықталады.
ІІІ. Мұнай мен газды өндіру. ... ... ... ұңғы қоры,
мұнай өндірудің болашақ жоспары, қабат қысымын ұстау тәсілі, ұңғы ... және ... ... жүйесін ескере отырып ұңғыны тиімді
пайдалану, пайдалану ... ... және ... және
анықталады.
IV.Мұнай мен газды жинау. Техника – экономикалық есептер негізінде
жинау және кәсіпшілікте дайындау ... ... ... мен газды жинау
және оны тасымалдауды толықтай ... ... кен ... ... және газды жинайтын тиімді жүйесіне ұсыныстар
беріледі. Салынған ... ең аз ... мен ... ... ... ... анықталып, процесстерді автоматтандыру,
өнімділігі жоғары жабдықтарды қолдану, саңылаусыздандыру, мұнай мен газды
жинау және ... ... ... ... ... ... ілеспе
газды жоюды (утилизациялауды) қамтамасыз ететін ... ... ... жүргізіледі. Салынған қаржылар ... ... ... және ... ... пункттері, өлшеу қондырғылары, мұнай ... газ ... ... ... ... ... арынды құбырлар, соңғы
айыру қондырғылары, компрессорлы станциялар, мұнай қоймалары енетін күрделі
құрылыстар тізбектеріне ... ... ... мен ... ... ...... арқылы сусыздандыру, тұзсыздандыру және ... ... ... ... Осы ... ... технологиясына : тұрақтандыру прцессінің тереңдігіне, барлық
құрылыс комплексінің орналасу орнына, қуаттылығын ... және ... ...... ... ... ... Ал газға қатысты ,
оны тасымалдау алдында бензиннен айыру және ... ... мен ... Осы ... негігі технологиялық сұлбалар, негізгі және көмекші
процесстердің материалдық балансы келтіріліп, барлық кешендер ... ... ... - экономикалық көрсеткіштері анықталады, қабылданған
шешімдердің тиімділігі бекітіледі.
1.2. Мұнай кен орнын ... ... кен ... ... жобасы негізгі құжат болып табылады, оның
негізінде жинау, кәсіпщілік ішінде тасымалдау және ұңғы өнімдерін ... ... ... ... өнімдері деп ұңғыдан келіп ... және ... ... әр ... ... және ... ... тұратын көп компоненті
заттарды айтады [18].
Ұңғы өнімдерін жинау және дайындау жүйесінің ... ... ... ... ... автоматтандырылған топтық өлшеу қондырғылары
(АТӨҚ);
• сығымдайтын сорап станциялары (ССС)
• мұнайды, газды және суды жинау мен дайындаудың ... (ОЖП ... ... ... ... бір – ... ... арқылы байланысқан.
Мұнай кен орнының тұрғызу жобасын, оның игеру жобасы ... ... ... ала ... сол ... мекемесі жасайды.
Тұрғызу жобасын құрастыру барысында жергілікті жердің географиялық ... ... ... ... бар жоғы, сулы кедергілердің
болуы, кейбір участкілердің батпақтануы, ауыл және орман шаруашылығы ... ... және т.б. ... барысында мұнай кен ... ... оның ... ... байланысты. Кен орнын пайдаланудың барлық
мезгілінде игерудің бірінші сатысынан екінші ... өтуі ... ... ... ... анықталып және жете зертеледі. Сондықтан
тұрғызудың бастапқы кезінде ... мен ... ... ... енгізу кезегін анықтап қана қоймай кенорынды игерудің әр сатысында
өндірістік қуаттарды біртіндеп дамытуды ... ... ... кен ... ... ... өлшемсіз уақытқа
байланысты мұнай өндіру динамикасы ... ... яғни ... ... ... ... ... қатынасымен сипаталады[3,13]
және 1.1- суретінде көрініс тапқан.
I саты – пайдалану кешенін (объектісін) игеру - өнімінің өсу сатысы – ... ... ... ... деңгейге дейін қарқынды өсуімен
сиппаталады және пайдалану қоры шамамен 60 -80 %-ке ... ... ... ... ... (егер мұнай тұтқырлығы 5мПа.с дейін болса 3-4%-ке, ал
тұтқырлығы жоғары болса 35%-ке дейін суланады). Бұл ... ... ... ... саты – мұнай өндірудің жоғары деңгейін бір қалыпты ұстап тұру –бұл
сатыда 3-7 жыл аралығында ... ... ... ... ... ... ... аз мұнай кен орындарын игеру кезінде бұл аралық бірнеше
жылға ... ... ... қордың ессбінен ұңғылар саны максимуға
дейін ... ... ... өсе түседі (65%-ке дейін) және ... ... ... бір бөлігі жабылып қалады (тоқтатылады) және
ұңғылардың көп бөлігі жабылып қалады және ұңғылардың көп ... ... ... ... ауысады.
III саты – мұнай өндірудің едәуір төмендеуі – мұнай өндірудің тез
құлдырауымен, өнімнің ... ... ... ... ... ... ... қорының барлығын пайдаланудың механикалық
тәсіліне ауыстыруымен, ұңғы ... ... ... ... ... тұтқырлығы жоғары мұнай кенорындарында сулану
көрсеткіші ... ... Бұл ... ... алдыңғы сатылардың
ұзақтығына байланысты және орта ... 5-10 ... ... ... үш
сатыны игерудің негізгі кезеңі деп атайды.
Осы уақыт аралығында кеніштен (алынатын мұнай қорынан) 80 -90% -ке ... ... саты – ... ... ... Ол ... алу ... мұнай алу
қарқынының баяу төмендеуімен, алдыңғы сатыларға қарағанда өнімнің ... ... ... ... ... сипаталады. Бұл кезең аралығында ... алу ... ... ... 10-20% ... Соңғы сатының ұзақтығы
алдыңғы барлық игеру ... ... ... Ол 15-20 ... ... ... ... жылды құрайды және ... ... ... ) ... ... ... осы ... төрт сатыдан өту барысында мұнай,
мұнай ... және суды ... ... ... және ... өте ... қондырғылардағы сұйықтар ағынының құрамы өзгере отырып ұңғы өнімдерін
жинау және дайындауға арналған кәсіпшілік жабдықтарының жүктелуінің ... ... ... ... ... мәліметтер:
1) жыл бойынша мұнай, газ және суды тиімді өндіру;
2) пайдалану және ... ... ... ... ... саны ... ... тәртібі;
3) жыл бойынша фонтанды ұңғылардың сағалық қысымының өзгеруі;
4) ... ... ... ... ... ... құрамы,
парафинділігі, асфальтенділігі, күкіртсутектік және көмірқышқыл газылық
құрамы.
5) мұнайдың газдылық құрамы, ілеспе газының ... ... ... ... ... ... ... тығыздығы,
сілтілігі, қышқылдылығы, коррозиылық әрекеттілігі);
7) ұңғылар орналасқан, ... ... ... ... ... ауданның климаттық және метеорологиялық жағдайы;
9) су, электроэнергия көздері, темір жолдар мен тас жолардың ... ... ... жобасында мына мәселелер қарастырылады:
- жыл бойынша мұнай мен газдың жоспарланған мөошерін ... ... ... ... ... ... ... желісі арқылы автоматтандырылған топтық өлшеу қондырғыларына
дейін ұңғы өнімдерін бірігей жинау және дайындауды қамтамасыз
ететін жинау жүйесі;
- ... нан ... жеке ... шыққан мұнайды, газды және суды өлшеу;
- АТӨҚ-нан ... ... ... (МДҚ) ... ... бойымен суланған және суланбаған мұнайды бірге немесе
бөлек ... ... ... ... ... дайындау және оны тұтынушыға өткізу;
- Қабат суларын дайындау және пайдалану;
- Ілеспе ... ... және ... ... ... кент ... тауарлы мұнайды дайындау
ережесі бойынша 1.1- кестедегідей топтарға бөлуге қарастырылған.
1.1 кесте Мұнайдың сапалық топтары.
|Көрсеткіштер | ... ... ... |
| |1А топ |1А топ |2 топ |3 топ ... ... |0,5 |0,5 |1 |1 ... | | | | ... |40 |100 |300 |900 ... | | | | ... | | | | ... дм3 | | | | ... | 0,05 ... | ... үлесі,% | ... ... | | | | ... кПа |6,67 |6,67 |6,67 |6,67 ... |(500) |(500) |(500) |(500) |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | ... ... зауыттардың технологиялық процесі мен жабдықтары осы
сапаға есептелген. Мұнай өндірісі мекемелерінің жұмысшылары сапаоы мұнай
өткізуге ... ... ... ... ... оны ... топтарына
байланысты.
Мұнай кен орындарын игеру 30 жылға және ... ... ... ... өте ... өндіру ұңғыларының саны мен ... ... ... өнімнің сулануы, ұңғыларды пайдалану жүйесіне
келесі ... ... ... ... өнімін саңылаусыз жинау және тасымалдау;
2) әр ұңғы бойынша мұнай, газ және суды автоматты өлшеу;
3) ұңғы ... ... өнім ... дейін дайындау, автоматты
бақылау және есептеу;
4) өнімді тасымалдау үшін ... ... ... пайдалану;
5) мұнайдың газдылық құрамы , ілеспе газдың құрамы ;
6) негізгі топтардың блокты ... ... ... ... ... ... ... шығындары және
металсыйымдылығы (жұмсалған метал) ... ... ... қамтамасыз ету ;
8) жер қойнуын және қоршаған ортаны қорғау.
Экспотқа шығарылатын мұнай үшін 1.2 – кестедегідей талаптар ...... ТУ 39 – 1623 – 93. ... шығарылатын ресей мұнайы.
Техникалық шарты.
|Көрсеткіш атаулары | Түр ... |
| | I | II | III ... ... | | | ... ... емес |0,6 |1,8 |2,5 ... 200 С ... | 850 | 865 | 895 ... кг\м3 | | | ... ... шығу | | | ... ... емес | | | ... ... ... | 27 | 24 | - ... ... дейін | 47 | 44 | - ... ... ... | 57 | 55 | - ... ... | 6 | 6 | - ... ... | | | |
|% ... емес | | | ... | 45 | 60 | - ... | | | ... темір т.б)мг\кг, | | | ... емес | | | ... | 20 | 20 | - ... ... | | | ... емес | | | ... этилмеркаптан | | | ... ... ... | 0,5 | 0,5 | ... емес | | | ... ... ... | 100 | 300 | ... ... | | | ... емес | | | ... ... | 0,05 | 0,05| ... | | |0,05 ... артық емес | | | ... ... ... ... және шет ... ... мұнайды дайындауда біріккен ... ... ... ... ... ... ұңғы өнімін жеткізу үшін ағын
энергиясын максималды (мол) қолдану ... ... кен ... қысымның аздығын ескере отырып), сондай-ақ құбырлар торабын азайту
үшін негізінен мұнай, газ және суды бірге жинау қарастырылған.
Бақылау ... ... ... ... қарастырылады ?
2. Ұңғы өнімін қалай түсінесіз ?
3. Ұңғы өнімін жинау жүйесінің элементтерін атап беріңіз ?
4. ... ... ... ... және ұңғы ... ... құрылысы қандай жобалау құжаты негізінде жүзеге асады ?
5. Мұнай кен орнының орналастыру жобасын ... ... ... ?
6. Мұнай кен орнының орналастыру жобасын жасау үшін қандай мәліметтер
қажет ?
7. Мұнай кен орнын игерудің төрт ... ... ... ... ... кен ... игерудің әр сатысының ұзақтығы қандай?
9. Нормативке сәйкес тауарлы мұнайдың сапасын қандай көрсеткіштер
сипатайды ... газ және ... ... ... және ... қасиеттері
2.1.Мұнайдың құрамы, жіктемесі және негізгі физикалық-химиялық қасиеттері
Мұнай мен газ жанғыш пайдалы қазбалар қатарына жатады. Олар құрамында
көмірсутегі емес ... бар ... ... көмірсутектердің
күрделі қоспаларынан тұрады.
Мұнай құрамы өте күрделі және әр түрлі болып келеді. Ол бір кеніштің
өзінде де өзгеріске ... ... ... 23 ... ... ... болса, оның ішінде Қазақстанда 200-
ге жуық мұнай кенорны бар. Әр кен ... ... ... ... және қасиеті
де әр түрлі.
Мұнайдың қасиеті өндіру барысында, ... ... ... ... және ... мен ... ... өзгеріп отырады.
Мұнайдың құрамына метанды немесе парафинді (СпН2н+2), нафтенді(СнН2н)
және ароматты (СнН2н-6) көмірсутектер кіреді.
Метанды немесе парафинді ... ... ... (СН4)
бастап, пентанға (С5Н12) дейін қалыпты жағдайда, яғни (Р = Па және Т=273 ... ... ... Ал ... бастап гептадеканға (С17Н36) дейін - сұйық
түрінде, ал одан да жоғарысы-қатты ... ... ... кездеседі
[2]. Мұнайдың парафинді көмірсутектерінің жартысы ... ... ... бөлігі тармақталған құрлымға ие екені белгілі. Изоалкандар – бензин
мен майдың, олардың пайдаланылу сапасын ... ... ... ... ... ... нафтендер мұнайда
циклопентанды және циклогександы көмірсутектермен кең танымал болып келеді.
Нафтенді көмірсутектері – ... ... және ... ... ең ... ... ... табылады. Нафтенді көмірсутектері парафинді
көмірсутектеріне қарағанда асфальтендер мен ... өте ... ... ... ... ... қатардың циклді шексіз
көмірсутектеріне жатады. Мұнайдың тығыздығы, химиялық ... ... ... ... ароматты көмірсутектерінің алатын үлесіне және
құрамына байланысты. Мұнайдың ароматты көмірсутектері ... ... ... ... ... өте ... ... алады.
Мұнайдың құрамы элементтік ,фракциялық және топтық деп ... ... ... деп, ... ... ... ... үлестігі немесе пайыздағы массалық құрамын айтамыз. Мұнайдың негізгі
элементі көміртегі (С) мен сутегі (Н) болып ... ... ... ... ... -83-87%, ал сутегінің
үлесі-12-14% құрайды. Ал басқа элементтер-күкірт, азот, оттегі және тағы
басқалары 3-4% аралығында ... ... ... ... күкіртсутектері)
металдарды қатты коррозияға ұшыратады және мұнайдың тауарлық ... ... ... ... ... кездеседі және кұрделі күкіртті
қосылыстарға ыдырайды. Зияндық (улы) қасиеті бойынша ... осы ... ... ... ... ең қауіпті болып табылады.
Мұнай құрамына кіретін, оттекті құрамды компоненттерге-нафтенді және
майлы қышқылдар, фенолдар және т.б. ... ... ... ... ... дейін жетуі мүмкін. Нафтенді қышқылдар тез жағымсыз ... аз ... ... ... ... олар суда ... ... өнімдерінде жеңіл ериді. Сілтілі металдары бар ... ... ... ... нафтенді қышқыл тұздары - эмульгаторлар болып
табылады.
Азоттық қосылыстар мұнай ... аз ... ... (0,5% ... - ... ... жұқа беттегі мұнайдың тұсін анықтайды
(сарыдан, қоңырдан бастап қараға дейін). Олар ... ... ... ... ... ... және ... атомдарымен қатар күкірттің,
темірдің, магнидің, никельдің және т.б. заттардың атомдары болады. Шайырлар
сілтілер мен қышқылдарда ... ... ... ... ... ... Шайырлардың ттұтқырлықтары өте жоғары, тығыздығы шамамен 1,0-ге тең.
Асфальтендер - жеңіл бензиндерде ерімейді, ... ... ... ... Ол морт сынғыш, әдетте қара түсті болып келетін қара ... ... 1- ден ... ... ... мен шайырдың жалпы
мөлшері 30-35 % дейін жетуі мүмкін. Бұл ... – су ... ... ... тұрақтандырғыштары, олар мұнайдың көбіктенуіне жағдай
жасайды,
Мұнайда аз мөлшерде ...... ... ... темір, магний
және т.б. кездеседі.
Мұнайдың фракциялық құрамын, айыру ... ... ... ... ... ... арқылы анықтайды. Мұнай
фракцияларының қайнау температурасы:
30 - 205 0С – бензин; 200 – 300 0С – ... – 240 0С ... ... ... - 0С – тан ... температурада мазуттар алынады.
Айдау барысында алынған өнімдер, егер олар 350 0С – та ...... ал егер ... шегі 350 0С ... ... қайнаса –
қара фракциялар деп аталады.
Мұнайларды былай ... ашық ... ... ... түрлерге (қайнау температурасы
350 0С дейін)
I түрі – ашық фракциялардың ... 45 % - дан ... түрі – 30 - 45 0С ... түрі - ашық ... ... 30 % - дан ... ... күкірттің мөлшеріне байланысты кластарға
I класты – аз күкіртті ... 0, 6 % - дан көп ... ...... – 0, 61-1, 8 % ... класты – жоғары күкіртті – 1, 81-3, 5 %
IV ... - өте ... ... – 3, 5 % ... ... ... ... бойынша
парафині аз – 1, 5 % - дан төмен
парафинді – 1, 5 % - 6 ... ... – 6 % - дан ... шайыр мөлшері бойынша
шайыры аз – 18 % - дан төмен
шайырлы – 18 - 35 % аралығында
жоғары шайырлы - 35 % - дан ... өзен кен ... XVI ... мұнайының құрамында 19,3 %
парафин, 0, 2 % күкірт, 16, 8 % шайыр, 31, 3 % ашық ... ... ... онда I ... аз ... II – ... жататын ашық фракциялы, жоғары
парафинді және аз шайырлы болып жіктеледі.
Мұнайдың тығыздығы – ... ... ... негізгі
көрсеткіштерінің бірі. Стандартты жағдайда (20 0С және 0,1 МПа) мұнайдың
тығыздығы 700 – 1000 кг/м3 ... ... ... ... (880 кг/м3 ... ... ... өндірісі үшін бағалы шикізат қызметін атқарады.
Мұнайдың тығыздығын ареометрмен ... ... ... ... оған ... ... құрамына, қысымға,
температураға, мұнайда еріген газ ... ... ... Мұнайдың
тығыздығы, оның жату тереңдігіне байланысты, ... ... ... ... оның ... азая түседі.
Мұнай мен мұнай қнімдерінің тығыздығын әдетте 20 0С кезінде анықтайды
және 4 0С кезіндегі судың тығыздығымен салыстырылады.
Қабаттағы ... ... ... ... ... аз
болады.
Мұнайдың маңызды қасиетінің бірі, оның тұтқырлығы. Тұтқырлық дегеніміз
... ... ... ... ... қатысты орын
ауыстырғандағы көрсеткен кедергілерін сипаттайтын ... ... ... ... ... ... ... тұтқырлығы мұнай
құрамына, мұнайда еріген газ ... ... ... ... ... шайырдың, асфальтеннің және парафиндердің болуы мұнай
тұтқырлығына үлкен әсер етеді. Мұнайдың ... оны ... ... ... арқылы тасымалдау кезінде қосымша энергия шығынын талап етеді.
Ньютон тұтқырлығының жалпы заңы (2. 6) ... ... ... динамикалық тұтқырлық коэфициентімен - µ ... ... ... ... S – ... ие және ... ... орналасқан екі параллелді жазықтықты ойша ... ... олар w – ... ... ... орын ... ... үйкеліс
күшін жоюы қажет:
(2.6)
Мұнда, - динамикалық тұтқырлық коэффициенті, оның ... Па • с.(10-3 ... ... ... бар ... ... ... ие, сондықтан ньютондық сұйықтарға жатпайды.
Кері динамикалық тұтқырлықтың ... ... деп ... ... белгілейді: =1/ .
Мұнай тұтқырлығын сипаттау үшін ... ... ... ... бұл - динамикалық тұтқырлықтың - тығыздыққа
қатынасымен сипатталады:
v =
/, оның өлшем ... ... ... ... және ... ... сипаттау үшін
қолданылатын шартты тұтқырлық ( ШТ ) - бұл 200С ... 200 см 3 ... ... мен ... шарттағы сондай ... ... ... ... ... ... және ... секундтарымен
өрнектеледі (Сейболт пен Редвуд вискозиметрлерінде өлшенеді ).
Тұтқырлық температураға ... ... ... әрқашан оны анықтау температурасы көрсетіледі (көбінесе 200 ... 500 ... ... кен орындарындағы мұнайдың физика- химиялық
қасиеті 2.1 - кестесінде келтірілген [8], [15] ... кен ... үшін ... ... ... ... ал Өзен мен ... кен орындары үшін 500 ... ... ... ... ... кен ... ... құрамы мен қасиеті
|Кен орны, қабат |Тығыздық |Тұтқырлық |Күкірт |Парафин |Шайыр, |
| ... ... |% |% ... |
| | | | | |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... | | | | | ... |863 |47, 2 |0, 23 |19, 1 |16, 95 |
|V |870 |58, 6 |0, 13 |22 |15, 7 ... |864 |60, 5 |0, 17 |20, 2 |15, 12 ... |849 |19, 8 |0, 13 |21, 3 |14, 53 ... |848 |21, 4 |0, 09 |18, 6 |10, 2 |
|X |841 |14, 1 |0, 23 |21, 2 |9, 15 ... |843 |14, 5 |0, 12 |24, 2 |8, 5 ... |839 |11, 5 |0, 31 |19, 4 |8, 78 ... |832 |10, 3 |0, 28 |20, 5 |7, 31 ... ... |850 |12 |0, 18 |21 |13, 8 ... |821 |11, 7 |0, 11 |11, 7 |5, 9 ... - ... |823, 4 |14, 2 |0, 2 |11, 9 |6, 1 ... - ІІІ |817, 3 |8, 5 |0, 06 |12, 7 |5, 9 ... - ІV |820 |22, 4 |0, 68 |16, 5 |7, 02 ... |810 |1, 5 |0, 6 |4, 5 |0, 1 ... | | | | | ... |842 |10, 4 |0, 23 |20, 7 |14, 7 ... |870 |16, 5 |0, 2 |18, 4 |18, 3 ... |874 |30, 5 |0, 17 |20, 3 |16, 39 ... |860 |13, 41 |0, 134 |0, 61 |5 ... | | | | | ... |815 |2, 61 |0, 1 |3, 42 |3, 04 ... |782 |1, 76 |0, 1 |5, 5 |1, 81 ... | | | | | ... |870 |7, 46 |1, 25 |3, 16 |24, 19 ... | | | | | ... - ... |939 |25, 88 |1, 44 |0, 92 |37, 09 ... |935 |215, 5 |1, 22 |0, 46 |35, 9 ... |889 |100, 812 |0, 37 |2, 6 |27, 35 ... ... | | | | | ... |836 |11, 27 |0, 08 |1, 2 |9, 98 ... | | | | | ... |878 |56, 71 |0, 47 |2, 14 |36, 9 ... | | | | | ... ... | | | | | ... |908 |170, 7 |0, 63 |0 |37, 72 ... |865 |18, 18 |0, 4 |2, 98 |26, 32 |
| | | | | | ... | | | | | ... – ІІ |870 |8 |0, 6 |6, 7 |8, 5 ... ... |825 |6, 9 |0, 67 |3, 3 |5, 7 ... |912 |28 |1, 62 |3, 15 |14, 18 ... мұнай | | | | | ... | | | | | ... |847 |13, 37 |0, 17 |24 |12, 64 ... |841 |9, 72 |0, 13 |29, 4 |10, 7 ... |845 |9, 48 |0, 16 |28, 6 |11, 51 ... |858 |23, 5 |0, 19 |19, 3 |16, 88 ... ... ... Ұңғы ... ... және ... ... сұйық ағындары қыздырылып және ... және ... ... және ... үшін ... ... ... анықтау үлкен еңбекті талап етеді, сондықтан техникалық
есептерде эмпириялық формулаларды, графиктерді, номмограммаларды ... ... – бұл ... бойындағы жылу мөлшерінің сәйкесті
температура өзгерісіне ... ... ... бұл ... ... жылусыйымдылық. Практикада бұл арқылы 1кг затты 10С -
қа ... үшін ... жылу ... ( кДж ) ... ... ... 1, 7 - 2, 1 кДж\кг. К аралығында ауытқиды.
Жылуөткізгіштік- заттар молекуласының немесе ... ... ... жылу беру ... ... және ... (Вт \ м • К) сипаталады. Тауарлы мұнай үшін жылуөткізгіштік
коэффициенті 0, 14 - 0, 16 Вт\м • К ... ...... жылу ... ... – бұл 1м 3 ... немесе
қатты отынының толық жанған кезінде бөлетін жылу мөлшері (кДж). Есептер
кезінде ... ... жану ... ... Жану жылулығын
эксперименталды анықтайды ( ... ... ... бір ... ... ) ... ... элементарлық құрамын немесе тығыздығын ескере
отырып формула ... ... ... жану ... 8,5 ккал\кг немесе 35кДж\кг, мазуттікі
9,5ккал\кг немесе 40кДж\кг.
2. 2. Мұнай газының құрамы мен қасиеті
Мұнай газы ұңғы ... ... және ... бөлігі болып табылады.
Газ факторы бұл еркін күйінде мұнай қабатынан алынатын, ... ... ... ... соң бөлініп шыққан жалпы газ
мөлшерінің көрсетеді.
Әдетте газдың бірлік көлемінен немесе массасынан бөлініп ... ... ... жағдайға келтіреді (Р = 0, 1 МПа және Т = 273 К). ... ... ... (м 3 \ м 3 ... м 3 \ ... ... өнімді қабаттардан өндірілетін жеңіл мұнайлар жоғары газ
факторымен сипаталады. Шамалы тереңдіктен алынатын ауыр ... ... ... газ ... көп болмайды.
Әр ұңғы бойынша газ факторын білу және ... ... ... ... отыру, бұл мұнай газының ресурсы ... ... ... ... ... ... ... мен санын анықтауда, газды дайындауға ... ... ... ... және газды тасымалдауға арналған
компрессорладың қуаттылығын анықтауда үлкен мәлімет береді.
Мұнай газы – бұл С 1 - ден С 4 - ке ... және одан да ... ... ... ... ... қоспалары, сондай- ақ онда
көмірсутек емес газдар –азот, көмірқышқыл газы, күкіртсутек емес ... ... ... кен ... ... ... газы көмпонентік құрамы
бойынша ... ... ... кен ... [8], [15] ... ... ... 2. 2 - кестеде келтірілген.
2.2-кесте. Айырғыштың 1-ші сатысындағы мұнай газының құрамы, %
|Кен орны |СН4 |С2Н6 |
| | ... ... ... ... |16, 04 |4, 584 |190, 7 ... |30, 07 |864, |306 ... |44, 09 |343, |369, 8 |
|n – C4H10 |58, 12 |723, |407, 2 |
|I – C4H10 |58, 12 |573, |425, 2 |
|n – C5H12 |72, 15 |283 |461 ... C5H12 |72, 15 |302, |470, 4 ... |86, 17 |963, |508 ... |28, 02 |467 |126, 1 ... |44, 01 |4968, |304, 2 ... |34, 08 |8922, |373, 6 ... |18, 02 |565 |647, 45 ... ...... ... ... және ... болады.
Мұнайгазы үшін меншікті жылусыйымдылығы мұнайдікіне ұқсас ... ... ... ... газ үшін ең ... ... 2,48 кДж/кг∙К.Пропан мен ... ... ... төмендетеді. Көмірсутек емес ... ... 1,0 ... ... жылуөткізгіштік коэффициенті 0,01-0,03 Вт/м∙К аралығында
болады.
Мұнайгазындағы су буының құрамы – ... мен ... ... ... ... мен қабат суының минерализациясына байланысты
болады. Берілген температура ... ... су ... ... ... ... (точкой росы) деп аталады. (Практикада шықтану нүктесі деп
конденсацияның басталу ... ... су ... ... бұл ... асқан болса, онда олардың
конденсациясы басталады, яғни ... ... ... ... мен ... ... газдың бірлік көлемінде нақты
болатын су буының мөлшерін ылғалдылық құрамы деп ... ... су ... ... г/м3 немесе кг/1000 м3 көрсетіледі.
Газдың ылғалдылығын абсолюттік және салыстырмалы ылғалдылық деп екіге
бөліп қарастыруға болады.
Абсолюттік ... деп ... ... ... 1м3 ... ... су ... массалық құрамын айтамыз.
Салыстырмалы ылғалдылық деп ылғалдылық құрамының ылғалды сыйымдылыққа
қатынасын айтамыз. ... ... – газ ... су ... ... - ... ... кезіндегі су буының қанығу
қысымына – Р қатынасымен анықтайды.
Газ жинау тораптары арқылы мұнай және табиғи ... ... ... мен ... ... ... ... көмірсутекті және
сулы конденсаттардың бөлінуі жүреді, бұл кейбір тұстарда (төменгі жерлерде)
сұйық тығындарының түзіліп пайда ... ... ... ... белгілі бір
термодинамикалық жағдайда газдар сумен байланыса отырып газ ... ... Олар өз ... ... ... жабысып, олардың
қимасын азайтады, ал кейде құбырларды бітеп тастайды.
Газ гидраттары – бұл көмірсутектерінің сумен қатты ... ... ... ... ... олар сарғылт түсті жұмсақ қарға ұқсас
келеді. Гидраттар қысым артқан кезде қандай да болмасын температурада пайда
болады. ... ... ... және ... төмендегенде олар газ бен суға
бөлінеді.
2.3. Қабат сулары
Мұнай кен орындарының ... ... ұңғы ... ... құрам
бөлігі болып саналады және кәсіпшілікте мұнайды жинау және дайындау кезінде
едәуір ... ... Әр ... кен ... ... ... өндірілетін қабат суларын, әдетте олардың құрамында еріген минералды
тұздардың конценрациясына, газдар мен ... ... ... ... суларын негізгі екі топқа бөледі:
1) қатты – хлоркальцилі және хлормагнилі;
2) сілтілі – гидрокарбонатнатрилі.
Көбінесе қабат суларының негізгі ... ... ... ... ... кальций CaCL2 және хлорлы магний MgCL2 жатады.
Қабат суларында аниондар мен катиондарға ыдырайтын ... ... ... ... : ОН, СІ −, SO−4, НСО−3, СО3.
Катиондарға жататын иондар : Н+, К+, Na+, NH +4, Mg+ +, Ca+ +, ... Ba+ +, ... ... ... коллоидтар болуы мүмкін: ... SiO2, ... ... Al2O3, ... тотығы Fe2O3, сондай –ақ
газдар: көмірқышқыл газы, ... ... ... ... газдар,
көмірсутектері де кездеседі. Олардың арасындағы сандық (мөлшерлік) қатынас
қабат суларының түрін және қасиетін анықтайды.
Бірлік көлемге ... ... ... ... заттың мөлшерін жалпы
минерализация деп атайды.
Қабат суының ... 1 кг/м3 – тен 200 кг/м3 – ке ... ... ... ... ... минерализациясы г/л өлшенеді,
бұнымен қатар кәсіпшілік практикасында минерализацияны Боме градусымен
(°Ве) белгілеу ... [4] ... ... құрамындағы
тұздардың массалық үлесі (%) бойынша былай бөледі:
• құрамында 0,001-0,1 % тұз болса – тұшы су:
• құрамында 0,1 -5 % тұз ...... ... ... 5 -35 % тұз ... – ащы су.
Судың қаттылығы оның құрамындағы кальций Са2+ мен магний ... ... ... ... және ... ... мольмен көрсетіледі.
Қабат суларының ең маңызды сипаттамасының бірі, бүл сулы ерітіндінің
қышқылдық немесе ... ... ... ... сутегі иондарының рН
концентрациялық көрсеткіші.
Су молекуласының бір бөлігі иондарға ыдырайды (диссоциалданады)
Н2О = Н+ + ОН−
Берілген ... ... тепе ... күйі ... сипатталады
К = (СН+ +СОН−) / СН2О ; (2.14)
мұнда Сн + және Сон - - ... ... Н+ және ОН- ... ... СН2О- Н2О концентрациясы, моль/л.
Демек: Кс =55,56 К = СН+ + ...... ... ... иондық туындысы.
Бейтарап реакция кезінде сутегі иондарының концентрациясы мен гидроксидтік
топтар тең ... ... ... ... 22оС ... иондық туындысы Кс=1 ·10-14 болса,
онда Сн+= ... ... ... логарифмінің оң мәні рн - деп
белгіленеді, ... Сн+ ... ... ... ... химиялық таза су үшін рН = 7 тең болса,
онда мұндай суды бейтарап су деп атайды ... суды рН ... ... бес топқа ... ... 3 - ке ...... 4 - 6 - ... 7- ... 8 - 10 ... 11 - 14- ... ... және ... ... ... жабдықтардың коррозиясына
едәуір әсер етеді. Қабат суындағы еріген тұздар ... ... ... қатар қабат суларында күірт сутек пен көмірқышқыл ... ... ... қабілетін арттыра түседі. ... ... ... да оның ... ... ... тұзға байланысты қабат суының тығыздығы
мына формула ... ... ... рс+ 0,764S, ... рс - 20ос ... ... судың тығыздығы, кг/м3. S –
судағы тұздың концентарциясы, кг/м3.
(t) - температурасы кезіндегі минералданған судың ... 20 ... ... суының белгілі тығыздығы бойынша жуықтап анықтауға болады:
рқс(t) = рқс(20) – 0, 0714 (t-20) ... ... ... ... және ... байланысты, және
осының әсерінен тығыздыққа байланысты, және ... ... ... ол мына ... ... ... мүмкін:
μқс= μс (t) 100,0008831∆р, (2.21)
мұнда μқс -(t) температурасы кезіндегі ... ... ... (t)- -(t) температурасы кезіндегі тазартылған судың ... ... ... (t) = 1353 (t + 50)-1,6928, (2.22)
∆р – 20°С ... ... және ... су ... ... ... = рқс – 998,3 ... судың жылусыйымдылығы – 4,19 кДж/кг·К, кристалды NaCI – 0,88
кДж/кг·К, сондықтан минерализацияны ұлғайтқан ... оның ... ... жылусыйымдылық коэффициенті 0,54 – 0,65 Вт/м·К
аралығында болады.
Бақылау сұрақтары
1.Мұнай ... ... ... ... ... дегеніміз не ?
3.Мұнай құрамын қалай жіктейді ?
4.Мұнайдың тығыздығы мен тұтқырлығы неге байланысты ?
5.“Газ факторы” түсінігіне анықтама беріңіз ... ... ... коэффициенті нені сипаттайды ? Оны қалай
анықтайды ?
7.Қабат суларының минералдығы деп, нені айтады ?
8.рН шамасы бойынша қабат ... ... ... ... ... Мұнай эмульсияларының түзілуі
Мұнай эмульсиясы деп бір - бірінде ерімейтін және ұсақ ... ... ... ... мен қабат суларының механикалық қоспасын
айтамыз. ... ұңғы ... ... ... Олар ұңғы ... ... сол
себепті эмульсияның түзілу қарқынына ұңғыны пайдалану тәсілі әсер ... ... ұңғы ... су ... онда ... ... әсерінен бөлінетін
газдыкөбіктер есебінен сұйықтардың қарқынды араласуы байқалады, ... ... ... ... ... жасайды.
Бұл процес әсіресе, ... су ... ... ... ... ... жүреді.
Газлифтілі ұңғыларда эмульсиялардың
түзілу жағдайы фонтанды ұңғылардікіне ұқсас, бірақ та ... ... ... ... ... ... , берік) эмульсиялар түзіледі, ... ... ... нафтенді қышқылдың тотықтануымен түсіндіріледі
(нафтенді қышқылдар ауа оттегісімен тотығып ... ... ... ... отырып ұңғыны терең сораптармен
пайдалану кезінде эмульсйялардың түзілуіне жағдай жасайтын ... ... ... ... ... ... ... клапандарының
өлшемдері, еркін газдың болуы, сораптың динамикалық деңгейден төмен
батырылуы, сораптың толу ... және т.б. ... ... ... ... ... ... сатысында газды
сұйық қоспасының қарқынды араласуы жүреді, осының нәтижесінде эмульсиялар
түзіледі. Неғұрлым тұрақты ... ... ... ... ... кезінде байқалса, ал тұрақсыз ... ... ... қолдану кезінде байқалады. ... ... ... ... ағын энергиясы себеп болады.
Құбырлардағы ... ... ... ... ... ... болуы , бұрылыстар мен ... да ... ... су ... ... ұсақталуына (диспергирленуіне) жағдай
жасайды. ... ... ақ ... әсер ... , ... олар ... өту қимасын
тарылтып және ағын жылдамдығын арттырады, осыған байланысты сұйықтардың
араласуы ... ... ... ... ... яғни ... ... келесі түрде көрінетін энергиялар әсерінен
пайда болады: • ... ... ... ұлғаю энергиясы;
... күші ... ... ... ... ... су тамшыларының өлшемі жұмсалған энергия
мөлшеріне кері пропорционал. Ұңғы өнімінің сулануы 40-60%-ке жеткен ... ... ... ... ... яғни жүие ... ... тиксотроптық қасйеттер әсерінен ағымдылығын жоғалтады. Бұл жағдайларда
жүйеге ертерек реагент – деэмульгаторды енгізу ұсынылады.
3.2. Мұнай эмульсиясының ... екі ... ... ішкі және ... ... басқа
сұйықтардың ұсақ тамшылары бар сұйықты дисперсті орта (сыртқы, жалпы фаза)
деп, ал дисперсті ортада ұсақ ... ... ... ... фаза ... айырылған фаза) деп атайды.
Дисперсті орта мен дисперсті фазаның сипаты бойынша эмульсияларды екі
түрге бөледі.
I – тура ... ... ... оларды (М/С) деп белгілейді.
II- кері түрдегі(мұнайдағысу), оларды(С/М) деп белгілейді.
(М/С) – эмульсиясында сырқы фаза ролін су ... ... ... ... ... ... ... және жоғарғы
электрөткізгіштікке ие болады, ал С/М эмульсиясы тек қана ... ... және ... қасиеті болмайды.
Түзілетін эмульсия түрі мұнай мен су көлемдерінің ... және қай ... ... көп ... сол ... орта болып
табылады.
Бірақта, эмульгаторлардың (яғни асфальтендер, ... ... ... және ... ... ... ... мен
судың араласуы кезінле түзілетін эмульсия түрлері өзгереді. Өйткені,
гидрофобтық қасиеттері бар эмульгаторлар( яғни суда ... ал ... су) ... ... түзсе, ал гидрофильді
қасиетке ие эмульгатролар(суда ... (М/С) ... ... ... түзеді.
Кәсіпшілік жағдайында, эмульсиядағы судың мөлшерін ... ... ... ... ... 10%-ке дейін суы бар эмульсияның түсі мұнайдан
ерекшеленбейді;

15-тен -20% дйін суы бар ... түсі ... ... ... ... 25% - ... су болса – сары түске ие болады.
3.3. ... ... ... химиялық қасиеттері
Мұнай эмульсиясы келесідей қасиеттерімен сипаталады: дисперстілігі,
тұтқырлығы, тығыздығы және ... ... ... – бұл ... ... ... фазаның
бұзылу дәрежесі. Көбінесе эмульсияның дисперстігі эмульсиялардың басқа да
қасиеттерін анықтайды.
Эмульсияның ... ... үш ... ... тамшылар диаметрімен d
2) дисперстілік коэффициентімен D=1d
3) меншікті бетімен Sмен ( бөлшектің жалпы ... ... ... ... ... кең ... 0,1-100 мкм өзгереді.
Диаметрі бірдей тамшылардан тұратын дисперсті жүйенің ... ... ал ... әр түрлі тамшылардан тұратын дисперсті жүйені
полидисперсті деп атайды.
Мұнай эмульсиялары полидисперсті жүйеге жатады. ... ... ... ... ... ... ... онда мұндай жүйені
ультромикрогетерогенді деп, ал көрінетін ... ... ... ... жүйенің меншікті беті- Sмен сол жүйенің жалпы бетін-S
сол жүйенің жалпы ... ... тең. ... фазадағы d – диаметрлі
сфералы бөлшекті эмульсиялардың бетін мына формула бойынша анықтуға болады:
яғни, меншікті бет бөлшектер((размеріне) кері ... ... ... өлшемі бойынша 3.1-суретінде
көрсетілген келесі жүйелерді ... ... ірі ... тығыздығы
Эмульсияның тығыздығын сұйықтар үшін қабылданған әдістер арқылы
мұнайдағы судың ... ... ... отырып, олардың белгілі
тығыздықтары ... ... ... ... ... ρэ, ρм, ρс, ... ... және судың сәйкесті
тығыздықтары;
q - ... ... жэне ... ... ... ... құрамы,
мына формула бойынша анықталады:
(3,4)
мұнда q0 - эмульсиядағы таза судың ... х - ... ... ... ... қасиеті.
Мұнай мен су таза күйінде - электр тогын өткізбейді ... ... ... ... түздардың немесе қышқылдардың елеусіз
құрамының өзі, оның ... ... ... ... ... ... ... су мөлшеріне, ... ... мен ... ... ... ... өріс
бойында орналасқан мұнай эмульсиясындағы су тамшылары күш сызығының ... ... ... ... тез ұлғаюына әкелетіні
эксперименталды дәлелденген. Эмульсияның осы қасиеті оны бұзу үшін ... ... ... ... ... ... коагуляциясы, қоалесценциясы жәнс инвсрсиясы.
Инверсия - бүл фазалардың, яғни эмульсиялардың бір түрден екінші түрге
өтуі.
Коагуляция - ... ... ... ... арқылы
жабыстырып, біріктіріп үлкейту, ірілендіру.
Коалесценция - су немесе мұнай тамшыларының бір ... ... ... ... коагуляциясы ең терең түрде жүретін кезеңі, бүл ... ... ... жойылады.
3.4. Мұнай эмульсияларының берікгігі (тұрақтылығы) және олардың
"ескіруі"
Мұнай эмульсиясының ең маңызды көрсеткішінің бірі олардың ... ұзақ ... ... бүзылмай сақталу қабілетін (мұнайға және суға
болінбеуін) ... ... ... ... ... үлкен әсер етеді:
- жүйенің дисперстігі;
- адсорбциялы қорғау қабықшасында фазалардың белінген бетінде түзілген
эмульгаторлардьщ физика-химиялық қасиеті;
- дисперсті фазалар ... қос ... ... ... ... ... ... рН(сутегі иондарының концентрациялық көрсеткіші)
Жоғарыда айтып өткеніміздей эмульсия тамшыларының өлшемі (размері) 0,1-
ден 100 мкм аралығына дейін өзгереді; ... ... ... болады:
- ұсақдисперсті - тамшы өлшемі 0,2-20 мкм дейін,
- ортадисперсті (20-дан 50 мкм дейін),
- ірідисперсті (50-ден 100 мкм дейін).
Мұнай ... ... ... ... яғни ... ... ... бар. Эмульсияның дисперстігі неғұрлым жоғары
болса, яғни тамшылар кіші болса, соғұрлым эмульсия берік болады. Бірақта ... беті ... ... жүйе еркін беттік энергияның үлкен қорына ие
болады, ол келесі формуламен анықталады:
Ғ=( S , ... ( - ... ... ... ... жүйе термодинамикалық
түрғыдан берік болмайды және S - ауданыи ... ... ... ( - ... ... есебінен берік (тұрақты) күйге ауысуға үмтылады.
Осы соңғы фактор мұнай эмульсиясын бұзу кезінде кең ... ... ... үлкен әсер етеді, олар тамшы
беттерінде ... ... ... (бронын) түзе отырьш тамшылардың
қосылуына кедергі келтіреді. Асфальтендер, нафтендер, ... ... ... ... мырыш, мыс, темір); сондай-ақ мұнай мен қабат
суларында ... ... ... ... және басқа да тау жыныстары
адсорбциялық қабаттың түзілуіне қатысады.
Тамшы бетінде қос электрлі қабат ... ол ... ... ұсақ ... ... сақтайды.
3.4 Мұнай эмульсиясының тамшыларында (ғлобулында) корғаныс қабығыныц
түзілу сүлбасы.
а - су тамшысының бетіндегі қорғаныс қабығы (яғни, броны): 1 - брон
қалыңдығы; 2 және 3 - ... 4 – су ... 5 - ... б – ... ... қос ... ... сұлбасы: 1 - теріс заряд; 2 -
оң заряд; 3 - мұнай; 4 - су ... қос ... ... ... ... Беттерінде
бірдей зарядтары бар бөлшектер бір-бірін тебеді.
Температура эмульсияның беріктігіне келесі түрдегідей әсер ... ... ... эмульсияның беріктігі төмендейді, өйткені
адсорбциялық қабықтың ... ... ... ... ... Осының нәтижесінде тамшылар бірігіп, эмульсиялар ... ... ... ... эмульсиялардың адсорбциялық қабығының
беріктігі артып және олар неғұрлым түрақты болады.
Сутегі факторыныц рН ... ... ... ... ... ... Эмульсиядағы рН-тың үлғаюы, бұл сілтінің мұнай-су шекарасындағы
беттік қабаттың реологиялық ... ... ... ... ... ... ... әсерінен эмульсиялар бұзылады.
Су-мұнай бетінде эмульгаторлардың адсорбциялануы және ... ... өте ... ... ... су (С/М) түріндегі эмульсия
уақыт өте неғұрлым тұрақты болады, яғии опың "ескіруі" ...... ... ... және ... ... сипаттамасы
|Эмульгатор |Эмульгаторлардың атауы ... ... әсер ету ... ... | ... ... |Нафтенді жөне майлы ... ... және ... ... төменгі |фазалар бөлінген бетінде ... ... ... емес қабаттардың |
| | ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... |эмульсиялардың тұрақтауы |
| ... | ... ... тұздар |Су тамшыларымен агрегация, |
|және | ... ... ... ... | ... ... ... ... ... кезеңде қарқынды жүреді, одан соң
бұл үрдіс баяулайды және ... ... соң ... Жаңа ... ... ... неғұрлым жеңіл бұзылады.
Бақылау сұрақтары
1. Мұнай эмульсиясы дегеніміз не?
2. Мұнай ... ... және ... ... әсер ... ... ... тұтқырлығы неге байланысты
болады?
4. Мұнай эмульсиясының қандай түрін тура жөне ... деп ... ... ... ... деп нені ... Қандай заттар табиғи эмульгаторлар болып табылады?
7. Мұнай эмульсиясының "ескіруі" ... не және ол ... ... ... ... ӨНІМДЕРІН ЖИНАУ ЖҮЙЕСІ
4.1. Ұңғы өнімдерін жинау және тасымалдау жүйесіне шолу
Ескі мұнай кен орындарында ... ... ... жоғалту
дәрежесі өте жоғары болып келетін (3%-ке дейін) мұнайды, газды және ... ... ... ... ... жүйесі әліде
қолданылуда.
Қазіргі уақытта игерілуге берілген мұнай кен орындарының ... ... газ жөне суды ... ... ... (1-1,5 ... және автоматтандырылған жүйесімен жабдықталған.
Әртүрлі кен орындарындағы жинау жәме дайындау жүйелері ... ... ... өзара орналасуымен ерекшеленеді.
Жинау жәпе дайындау сұлбасы бірінші кезекте кен орнының ... ... ... ... ... ... жер ... және табиғи жағдайларына байлаиысты болады. Кейбір
кеи ... үңғы ... ... сулы және ... деп ... ал ... басқа кен орындарындағы ұңғы өнімдері ортақ коллектор бойымен
тасымалданады. Бірқатар кен орындарында, сығымды ... ... ... топтық өлшеу қондырғысынан коллекторлар тартылған болса, ал басқа
кен орыпдарында ... ... ... ... айырғышы болады және сұйықты
мұнайды айдау және дайындау цехына (МАДЦ) қарай сығымды ... ... ... ... ... тасымалдайды. Ауданы ... ... АТӨҚ мсн МДҚ бір ... ... ... кен орындарындағы жүйе элементтерінің жүмыс принциптері бірдей:
- АТӨҚ-да фазаларға бөліну жүрмейді;
- ... ... ... ... ... станциясында жүргізіледі, осы
арада суды алдын-ала бөліп, оларды айдау ұңғыларына таратады;
-айырудың екіншісатысы ... ... және ... жүйелерінің жабдықтары түрақты өзгеріп және
жетілдіріліп ... да, ... ... ... сол ... атап ... ... уақыттан бері соңғы процесс жеке атқарылмай, эмульсиясыз-дандыру
және түзсыздандыру процесстерімен қатар жүзеге асады.
Соңғы кезде жаңа ... ... ... ... ... бұл ... тез ... мүмкіндік береді және олар мұнайды ... ... ... ... ... отырып дайындалған.
Мұнайгаз қоспаларын жинаудың саңылаусыз жуйесінің бірнеше түрі ... кен ... ... және ... ... болатын жинау жүйелері;
жергілікті жер бедеріне байланысты болатын жинау жүйелері;
мұнайдың және мұнай эмульсиясының физика-химиялық қасиеттеріне байланысты,
ондай-ақ берілген кен орнының ... ... ... ... ... ... кен орындары үшін мұнай, газ және суды жинау жүйелері.
Мұнай, газ және суды ... ... ... ... ... ... мен кемшіліктерін ескереміз.
4.2. Мұнай, газ және суды жинаудың қазіргі жүйелері
Қазіргі уақытта жоғары арынды, саңылаусыз және ... газ және суды ... ... және ... ... жеткілікті
көптеген түрлері бар.
Жергілікті жер бедері тегіс болып ... кен ... ... ұңғы ... бұрғыланады, ал шығару желілері ТӨҚ-да (топтық өлшеу
қондырғысында) орналасқан "Спутникке" қосылады.
Сайлы және ... ... ... ... кен орындарында
бұрғылау көлбеу үңғыларының бірнеше ... ... ... ал ... ... қосылады.
Су шайған (су астында қалған) және балшықты аймақта орналасқан кен
орындарындағы алаңдарды ... ... ... ... ... ... ... жәпе осы аралда орналасқан "Спутникке" жалғайды.
Ұңғы өнімдерінің қүрамында (6-20%) парафиидер, ... ... ... ... кездесетін кен орындарындағы алаңдарды қалыпты ұңғы
торымен бүрғылайды, бірақта ұңғы ... ... ... ... ... (УН-0,2) - автоматты жүмыс істейтін пеш орнатылған, одан мұнай
"Спутникке" қарай тасымалданады.
Егерде кен ... ... ... және ... болса, онда тасымалдау
жүйесі әдетте бір немесе екі ... ... және ... сорап
станциясынан түрады. Сығымды сорап ... ... ... бірінші сатылы айырғыштар, ал кен орнын игеру соңында
қабат суын алдын-ала бөлетін тұндырғыштар орнатылады. Мұнай сығымды сорап
станциясынан ... ... ... ... блогына, ал газ өз қысымымен
газ қүбырлары арқылы газды дайындау блогына және газ ... ... ... ... (МДҚ) ... жабдықтары, әдетте суды
дайындау қондырғысы (СДҚ) бологының жабдықтарымен ... бір ... Бұл ... ... ... пупкті (ОЖП) немесе мұнайды дайындау
цехы (МДЦ) деп атайды. ... ... ... ... ... ... мұнай газының қоры өте көп кен орындарында ғана орнатады.
Мұнайгаз өндіру басқармасындағы (МГӨБ) ұңғы ... ... және ... ... ... ... ... болады.
Өндіру ұңғыларының өнімдері жеке құбырлар арқылы автоматты топтық
өлшеу қондырғысына (АТӨҚ) келіп түседі, мұнда әр ... ... ... ... блогы (РБ) арқылы өнімге дозаторлық (мөлшерлік) сораптармен
химреагенттер (деэмульгаторлар, парафиннің жиналуына және коррозияға қарсы
ингибиторлар) қосады, ал егер ... ... ... ... ... оны пештерде қыздырады. Мұнай, бірінші сатылы (С-1) ... ... ... кейін, сығымды сорап
станциясындағы (ССС-ғы) ... ... ... ... ... құбырлары) арқылы мұнайды орталық жинау пунктіне (ОЖП)-
не ... ... ... ... ... сатылы (С-2) айыру қондырғысынан
және мұнайды сусыздандыру мен ... ... ... ... ... қодырғысынан өтеді. Одан соң тұрақтандыру
қондырғысына немесе соңғы айыру қондырғысына (САҚ)-на келіп ... ... ... газдан толық босайды.
(А) - технологиялық ... - ... ... мұнайды тауарлы паркке өткізер алдьнда, оның тауарлық сапасы
мен мөлшері автоматты түрде анықталады. Егерде қандайда болмасын себептерге
байланысты ... ... ... ... онда ... кері ... ... жіберіледі. Тауарлы парк (ТП) немесе тауарлы
резервуарлар паркі екі тәуліктік мұнайды жинауға және ... ... ... ... ... мұнай-құбырлары арқылы мұнайөңдеу зауыттарына
жөнелтіледі.
Айыру қондырғысында мұнайдан бөлінген ілеспе газы, ... ... ... ... (КС) ... арқылы газ оңдеу зауыттарыиа
(ГӘЗ-на) беріледі.
Кен орнында ілеспе мүпайгазының үлкен қоры ... онда газ ... (ГӨЗ) кен ... алаңына орналастырады, бүл ... ... ... берер алдында сәйкесінше дайындықтан өткізеді
(кептіреді және жеңіл комірсутектерідің ауқымды фракцияларынан ... ... ... ... (МДҚ) деэмульсациялық қондырғысынан
соң ағынды суды (яғни, тазартылмаған суды) ... ... ... ... бүл ... ол ... ... ұстау (ҚҚҰ) жүйесінде қолданылу
үшін ... одан соң ... ... ... ... (БШСС)
бағытталады, мұнда кен орнындағы айдау ұңғыларына бөлінеді (таратылады).
ҚҚҰ-ға қажетті ... су ... ... су ... ... ... алып блокты шоғырланған сорап станцияларына ... ... кен ... ... мен ... байланысты жинау
жүйелері
Мұнай кен орындары ауданы бойынша үлкен (30x60), орташа (10x20) ... (10 км2 - ... ... келеді. Пішіні бойынша бұл кен ... ... ... ... тәрізді болуы мүмкін. Көрсетілген факторлар
мұнай, газ және суды ... ... ... әсер ... ... ... құбырлар және құрылым-жасақтарының жиынтығы бірдей, бірақ ... ... ... ... ауданы бойынша үлкен, созылған кен орындарында, ... ... ... бірнеше мұнайды дайындау қондырғысы (МДҚ) қолданылуы
мүмкін, оларға топтық қондырғылар (ТҚ) қосылған. ... ... ... тауарлы парк ақылы жүзеге асады.
4.2.Сурет. Ауданы бойынша үлкен, қатты созылған кен орындарындағы
жинау жүйесінің схемасы
Ауданы бойынша шагын, пішіні шеңберлі болып ... кен ... ... ... (ОЖП) кен орны ... ... ... ұңғы
өнімдері топтық қондырғыдан (ТҚ) өз қысымы ... ... ... (МДҚ) ... түседі. Мүнда мұнайды тауарлы сапаға ... ... ... ... ... ... шағын, шеңбер пішінді кен орындарындағы жинау
жүйесінің сұлбасы.
Алып жатқан аудан көлемі улкен, пішіні элипс ... кен ... ... ... ... пунктінде (ОЖП) дайындау тиімді болады, бірақ
топтық қондырғылардың (ТҚ) едәуір қашықтықта орналасуына ... ... ... ... сығымды сорап станциясын (ССС)
пайдалануымызға тура келеді. Кен орнын игерудің ... ... бүл ... ... ... ... ... орналасады.
4.4. Сурет. Ауданы бойынша үлкен, пішіні элипске жақын кен
орындарындағы жинау жүйесінің сұлбасы.
4.2.2. Жергілікті жер бедеріне байланысты саңылаусыз жинау жүйесі
Жергілікті жер ... ... ... ... кен ... игеру кезінде
қолданылатын жинау жүйесі ... ... ... ... жер бедері ойлы-қырлы, төбелі болып келсе, онда сондай жасақтар
жиынтығындағы жинау коллекторлары өзгеріске ұшырайды. ... ... ... (құбырдың) орнына, ауданы мен өткізу қабілеті бойынша осы
үлкен ... ... ... екі ... ... ... ... Үлкен диаметрлі құбырларда ағын жылдамдығы аз болады (0,2-
0,3 м/с), сондықтан ... ... ... ... ... ... "газды қапшықтар" (газовый мешок) түзіледі ... ... ... және ... ... ... бүлкілдеудің (пульсацияның)
болуына әкеледі.
Диаметрі кіші коллекторларда ағын ... ... ... ... м/с) ... газдың бөлінуі жүрмейді, сондықтан диаметрі кіші
коллекторлардағы ағын ... ... ... (пульсациясыз)
жүреді. Бүдан басқа, екінші құбырды суланған және суланбаған мұнайды ... үшін ... ... бүл өз ... ... ... жүмсалатын шығындарды азай-туға мүмкіндік береді.
4.5.Сурет. Үлкен және кіші ... ... ... ... ағынының құрылымы.
4.2.3. Тұтқырлығы жоғары және парафинді мұнайларды саңылаусыз жинау
жүйесі
Қазақстан Республикасында 30-дан астам жоғары ... ... ... кен ... ... Бүл кен ... қатарына:
Өзен, Жетібай, Қаламкас, Қаражанбас, Қүмкөл және т.б. жатады. Осы ... ... ... қату ... ... ... тез
жоғалтатын бойындағы еріген парафиндерге, шайырларға, асфальтендерге
қаныққан ... ... ... Өзен кен ... ... ... баяу
қозғалады.
Осындай мұнайды жинау және дайындау үшін шығару желісінде (П-1) пеші,
жинау коллекторларында (П-2) және магистралды ... (П-3) ... ... мен қуаттылығы бойынша олар бір-бірінен
ерекшеленеді. Мұнайдан айрылған газ арқылы ... ... ... ... ... ... пештер әрбір 100-150 км қашықтықта
орнатылады.
4.6. Сурет. Жоғары ... ... ... жүйесі.
4.2.4. Теңіз кен орындарында қолданылатын мұнайды саңылаусыз жинау
жүйесі
Қазіргі ... ... ... ... және ... даму болашағын Каспий теңізнің қайраңындағы (шельфіндегі) кен
орындарды игерумен байланыстырады. ... ... кен ... игерудің
жеткілікті мол тәжірибесі жинақталған.
Суы таяз және тереңдеу болып келетін ... ... ... және одан
едәуір қашық) аудандарда орналасқан теңіз мұнайгаз кен орындарындағы ұңғы
өнімдерін жинау және ... ... ... бар. ... ... ұңғыны бұрғылау, одан өнім алу, алынған өнімді (мұнай, газ және
су) жинау және дайындау үшін ... ... ... ... ... ... ... себептерге байланыстьі
болады.
Теңіздің 10-15 метр тереңдігіне ... ... ... ... ... ... аралдар және эстакадалар, ал неғүрлым терең (150-
300м) жерлерде түрақты (стационарлы) платформалар түріндегі гидротехникалық
қүрылым-жасақтары жиі қолданылады.
Қайраңдағы ... ... ... ... немесе жасанды аралдар
тастардан, щебенкалардан және құмдардан түрғызылады, дамбаның ... ... ... ... үшін ... ... ... ірі блокты
тастармен қоршайды. Дамбаның нақ ... ... ... ... ... Дамбамен қатар ұңғылар шоғыры ... ... ... ... ... сайын эстакадаларға ауысады.
Теңіз түбіне қағылған, металды қүбырлы қазықтармен орнатылған
фермдерден жинақталған көпірлі ... ... деп ... ұңғыны орналастыру, мұнай мен газды жинау пункті мен ... ... ... ... және ... ... үшін алаңқайлар жалғанады.
Эстакаданың екі түрі болады:
жағалауға жақын орналасқан және олармен су ... ... ... ... қашық орналасқан және олармен су үсті
арқылы байланыспайтын ашық теңіз эстакадалары.
Жагалауға жақын орналасқан теңіз кен ... үшін ... ... ... желісін төсеу жол бойымен ... ... ... ... ... қондырғысындағы (АТӨҚ) қүбырларға арналған
арнайы тіректер арқылы ... Ұңғы ... ... ... бір ... ... ... арқылы жағада орналасқан мұнайды жинаудың орталык
пунктіне тасымалданады.
Су, мұнайдан бөлініп және сәйкесті дайындықтан ... ... ... ... мақсатында шығару желісіне параллелді орналасқан, эстакада
бойымен ... ... ... кен ... қайтарылады.
4.7. Сурет. Жағалауға жақвн орналасқан теңіз кен орындарындағы
мұнай,газ және суды ... ... ... ... ... кен орындарындағы мұнай, газ және
суды ... ... ... ... ұңғы ... ... орналасқан
жинау пункттеріне тасымалдануы үшін ұңғы сағасындағы қысым жоғары болуы
керек. Бүл, ... ... ... әкеледі, сондықтан жағадан алыс
орналасқан кен орындарында мұнайды жинау ... ... ... ... ... ... ... магистралдарынан
үйымдастырылады. Мұнайгаз жинау пунктінде мұнайдан газды, суды және құмды
бөлу ... ... ... соң ... мен газ су ... ... құбырлар
арқылы жағалауға тасымалданады. Жағалаудан едәуір қашықта орналасқан кен
орындарында тауарлы мұнайды жинау үшін ... ... ... ... ... қолданылады, осындай негізде сорапты жабдықтар және
мұнайды танкер-лерге құю үшін ... ... ... ... ... ... және 300 м-ге дейінгі тереңдікте жатқан
теңіздегі мұнай және газ кен ... ... және ... ... ... және су үсті платформаларынан түратын тұрақты
пайдалану ... ... ... кең ... ... ... ... немесе темір бетонды қүрылымдар түрінде
жасалған, оларда платформалардың су үстіндегі ... ... ... свайлы және гравитациялық болып белінеді.
Платформаның шектелген ауданы ... ұңғы ... ... ... үшін пайдалану жабдықтарын орналастыруда белгілі бір қиындықтар
тудырады. Осы ... үшін ... ... ауданын шартты түрде
алаңқайларға бөледі, олардың аумағына тек қана ... ... өрт ... ... жабдықтардың белгілі бір түрін
орналастырады: үңғы сағасы, ... ... ... ... ... ... ... тікелей қыздыратын жылытқыштар,
сорапты-компрессорлы жабдықтар, ... ... ... ... ... ... технологиялық сұлбасында мұнай
мен газды екі сатылы айыру қарастырылған.
Бірінші саты ... ... ... ал ... саты ... ... Мұнайды түзсызданды-руды
электродегидраторлар қолдану арқылы ... ... ... ... ... ... ... одан кейін оларды өнімді қабатқа айдайды.
Кен орнын игерудің бастапқы сатысында, яғни сусыз мұнай өндірілген
жағдайда ... ... ... ... ... ... ... тасымалдау экономикалық тиімді болып саналады.
Өндіру барысында ... ... ... ... (мәнге) ие болған кезде
және жер үстіне мұнаймен бірге көп мөлшерде ... ... ... ... ... ... ал тазарған суды ҚҚҰ жүйесіне қолданып
немесе ... ... ... ... үшін ... суды жұту ... ... барлық сатысында бөлінген (айрылған) ... ... ... үшін және отын ретінде қыздыру пештерінде,
сондай-ақ БӨА (бақылап өлшеу аппараттары) мен ... ... ... ... ... және кептіруден өткен ... су ... ... ... жағалауға бағыттайды.
Шығару желісіндегі сақтандырғыш клапандарды ұңғыда апаттық жағдай
туындаған кезде қолданады, ... ... ... ... ... ... шығарып жіберу факелі арқылы жүзеге асады.
Айырғыштардан кейін белінген конденсат мұнай ағынына барып ... ... ... үшін ... су ... болса, онда платформаға
теңіз суын шығарып, оны ұңғыға айдар ... ... ... ... ... ... ... суын балдырлардан және бактериялардан
тазартады, сондай-ақ оған коррозияға қарсы препараттар қосады.
Егерде теңіз кен ... ұңғы ... құм ... онда ... және оны одан әрі ... технологиялық схемасын және техпологиялық
жабдықтарын таңдауда белгілі бір талаптар қойылады. Құмды ұңғы өнімдерінен
бөлу, ұңғы ... ... ... ... немесе
резервуарлардағы тұндырғыштарда мұнайдан газды бөлгеннен соң ... және ... ... айырғыштар ретінде тік (вертикалды) айырғыштар
қолданылады, ойткені олар горизонталды (көлденең) аппараттарға қарағанда
құмды жеңіл ... ... мен суды бөлу үшін түп жағы ... болып келетін
динамикалық түндырғыштар қолданылады. Су мен құм ... ... ... ... ... ... және БӘЗ (беттік
әрекетті заттар)-дан ... ... ... мен ... ... ... ... Мұнай, газ және суды жинау мен дайындаудың жетілдірілген
технологиялық жүйесі
Мұнай өндіруші аудандардағы мұнай, газ және суды ... мен ... ... ... осы ... ... жетістіктер мен
ғылыми-зерттеу жүмыстарына талдау жасап және толықтырулар ... ... ... кен орындарын жобалау, тұрғызу және пайдаланудағы
отандық пен шетелдік тәжірибелерге ... ... ... ... ... ... жоғарыда аталған барлық жүйелер жетілдірілген технологиялық сұлба
түрінде берілуі мүмкін. ... ... ... ... ерекшеліктерін
ескере отырып мұнай кенорнын тұрғызуды ... ... ... ... ... ... ... газ және суды жинау мен тасымалдау үрдістерінің
толық саңылаусыздығы;
- ... ... ... газ бен ... бөлінуі және
әрбір ұңғы бойынша олардың мөлшерін өлшеу;
- суланған және ... ... ... ... ... ұңғы ... дайындау және оны одан әрі өңдеу үшін
мұнай жинау коллекторларын пайдалану;
- мұнайдан газды сапалы түрде айыру;
- ағынды (сточный) суды ... және ... ... беру;
- мұнайды тауарлы сапаға дейін дайындау (сусыздандыру
және түзсыздандыру);
- тауарлы ... ... мен ... дәл ... нақтылы жағдайында қандайда болмасын технологиялық үрдістерді
қолдану жобалаушы мекеменің технологиялық және экономикалық ... ... ұңғы ... ... және ... ... сұлбасының негізгі варианты үсынылған.
Мұнайды дайындауга (МДҚ) арналған құрылымдар ... - 1-ші ... ... - 2-ші ... ... - 3-ші сатылы ыстық айырғыш (яғни, соңғы айырғыш);
Т-1 - ... ... ... - ... ... тұндырғышы (көбінесе А-2 мен Т-2 бір
аппаратта Т, А-2 орналасады);
П-1 - эмульсияны қыздыруға ... ... - ... ... - ... ... ... тұзсыздандыру үшін оны
тұзсыз сумен араластыруға арналған араластырғыш;
Э -тереңірек тұзсыздандыруға арналған электродегидратор;
Р-1 - тауарлы мұнайды қабылдауға ... ... - ... мөлшері мен сапасын өлшеуге арналған автомат;
МС - мұнайды айдауға арналған сораптар.
Суды дайындайтын (СДҚ) және ... ... (ШДҚ) ... ... - ... келетін суды тұндыру блогы;
АМҚБ - ауланған мұнайды қабылдау блогы;
МГЦ - ... ... ... (әсіресе жауын-шашын суларынан)
механикалық қоспаларды белуге арналған мультигидроциклон;
АҚБ - буферлі сыйымдылықтан ағындарды ... ... ... - шламға арналған сыйымдылық;
СГБ - суды газсыздандыру блогы;
СШӨТ - су ... ... ... - таза ... ... ... - таза ... суларына арналған сораптар.
Құбырларды белгілеу:
М1 - айырғыштың бірінші сатысынан өткен мұнай;
М2 - айырғыштың екінші сатысынан өткен мұнай;
М3 - кондицияланбаған (яғни ... ... ... ... мұнай;
Г - айырғыштың бірінші сатысынан өткен газ;
Г2 - айырғыштың ... ... ... газ;
Г3 - айырғыштың үшінші сатысынан өткен газ;
Г4 - свечаға жағылатын газ;
Г5 - тауарлы мұнай газы;
Су1 - тұщы ... - ... ... ... су;
Су3 - алдын-ала сусыздандырудан кейінгі су;
Су - тереңірек сусыздандырудан және тұзсыздандырудан
кейінгі су;
Су4 - ластанған ағынды (сточный) ... ... ... ... жіберу;
Ш - шламды өткізу құбыры.
Бұл бөлімде қарастырылған ... ... ... ... ... ... жеңіл фракцияларының жоғалуына жол бермейді;
- ұңғы өнімін есептеу автоматты түрде жүзеге ... ... ... ... ... және
жиналуын азайтады;
- металл сыйымдылықтарын азайтады;
- жүйеге қызмет кқрсетудің пайдалану шығындарын
азайтады;
- жинауды, ... және ... ... ... ... бақылауды толықтай автоматтандыру
мүмкіндігі;
- ұңғылар сағасындағы қысымның есебінен мұнай, газ ... ... ... мұнайды жинау және дайындаудың осы айтылған жүйесінің кейбір
кемшіліктері де бар:
- жекелеген ұңғылар бойынша мұнайдың және судың шығымдарын
өлшеу ... ... ... пайдалану кезінде плунжер мен цилиндр арасындағы саңылауда
сұйықты жоғалту ... ... ... пайдалану кезінде сағадағы қысымды жоғары
ұстап түруға байланысты фонтандаудың мезгілсіз тоқтауы;
- компрессорсыз және компрессорлы пайдалану тәсілі
кезінде құбыр сыртындағы кеңістікке газ ... ... ... туындайды, егер ұңғы сағасындағы
әдеттегі 0,3-0,4 МПа қысымды 1-1,5 МПа қысым деңгейінде
ұстап тұрсақ та, мұнайды көтеру мөлшері бұрынғыдай
сақталады.
Мысалы, газдың ұңғы түбінен ... ... ... ... ... ... изотермиялық әсерден болады десек, онда ... ... ... мына ... ... ... Rо- қалыпты жағдайға келтірілген, 1т мұнайды көтеру үшін газдың
меншікті шығыны, м3 /т;
P0, Рт , Рс - қалыпты ... ... ... 0,1 • 106 Па), ... ... қысымдар, Па;
Бұл (4.1) формуласынан байқағанымыздай, яғни неғұрлым сағадағы ... ... ... ... ... ... жоғары болады. Сондықтан
пайдаланудың фонтанды және компрессорсыз тәсілдерінде ұңғы ... ... ... ... сұрақтары
Ұңғы өнімдерін жинау және дайындау схемасы неге байла-
нысты болады?
Саңылаусыз жинау жүйесінің қандай түрлері бар?
Саңылаусыз жинау және өнімді ... ... ... мен ... ... технологиялық сұлбада қандай операциялар
қарастырылған?
5-тарау
ҰҢҒЫ ӨНІМІН ЕСЕПКЕ АЛУ
5.1. Ұңғы өнімін өлшеудің маңызы
Кен орнын игеру барысында өндіру ұңғыларының жүмысы ... газ ... ... ... ... бүлкілдеу режимінде) өнім берумен;
мұнайдың сулану қарқынымен және жеке ... ... газ ... ... жеке ... ... ... газ және судың мөлшерін өлшеудің
— ұңғы өнімін жинау және дайындау техникасы мен ... үшін ... кен ... ... ... ... және ... талдау үшін де
маңызы өте зор. Ұңғылар өнімін өлшеу барысында ұңғы шығымын ... ... ұңғы ... газ ... ... ... ... қарқынын
өлшеуге және талдауға ерекше ... ... ... Әр түрлі кен
орындарында ұңғы өнімін әр түрлі өлшейді. Мұнай мен ... ... ... дәл және ... ... - ... және ... тәсілдер
болып табылады.
Белгіленген - уақыт аралығындағы сұйықтың орташа көлемдік шығыны үшін
теңдеу мына түрде болады:
(5.1)
Сұйықтың ... ... ... t - ... ... және Gм - ... ... және массалық шығындар;
V және М - t-уақыт аралығында ағатын, сұйықтардың сәйкесті көлемі мен
массасы;
р(t) - сұйықтың тығыздығы.
Көлемдік ... - бір ... ... жағдайында қанағаттанарлық нәтиже
береді, ал массалық тәсіл - мұнайгаз ... ... ... шығынды
дәлірек есептейді, өйткені газ массасы аз ... ... ... әсер етпейді.
Ескі кен орындарында мұнайды жинаудың өздігінен ағатын жүйесінде ұңғы
өнімін операторлар өлшеу трапында ... ашық ... ... ... ... ... немесе су өлшегіш әйнектің ... ... ... ... өнімнің сулану пайызы ұңғы өнімінен
алынатын сынаманы талдау арқылы анықталады және ол ... ... ... бүл ... кен орны ... және жеке ... бойынша да сулану
қарқындылығының қандай деңгейде екені туралы нақты мәлімет бере алмайды.
5.2. Ұңғы өнімдерін өлшеудің жаңа ... ... ... мұнай және газды жинау жүйесінде ұңғы
өнімдерін өлшеу үшін әртүрлі автоматтандырылған ... ... ТӨҚ - ... ... ... АТҚ - ... топтық қондырғылар;
- АТӨҚ - автоматтандырылған топтық өлшеу қондырғылары;
- "Спутник" ... ... ... ... қондырғылары.
5.1- кесте. "Спутник" түріндегі қондырғылардың диараметрлері
|Параметрлер |А-16-14- |АМ-25- ... |Б-40- ... |
| |400 |10-1500 |14-400 |14-500 |14-400 ... ... | | | | | ... саны |14 |10 |14 |14 |14 ... ... ... | | | | | ... |1,6 |2,5 |4 |4 |4 ... ... бойынша | | | | | ... ... ... |10-400 |10-1500 |10-400 |5-400 |25-400 ... ... ... | | | | | ... |4000 |10 000 |4000 |4000 |4000 ... ... ... % | | | | | ... емес |95 |95 |95 |70 |- ... ... ... | | | | | ... өлшеу, % | | | | | |
| | |
| |2,5 ... ... ... кен ... ұңғы ... ... ... құрылғылары; А-Спутнигі, Б-Спутнигі және В-Спутнигі ... ... ... ... ... ... бір-бірінен келесі
көрсеткіштері бойьшша ерекшеленеді: жұмыс қысымымен, қосылатын ... ... ... өлшенетіп шығымымен, өлшенетін параметрлер
санымен, қолданылатын жабдықтар және аспаптардың жииақтылығымен.
"Спутник" түріндегі қондырғылардың басты айырмашылығының ерекшелігі -
блокты ... және ... ... ... бұл ... ... ... құрастырылуына мүмкіндік береді. Қондырғылар екі жабық
қыздыру блогынан тұрады: технологиялық және ... ... ... ... ... ... ... А-Спутнигі
А-Спутнигі-бұл өлшеу қондырғысы, ұңғыларды өлшеуге автоматты ... ... ... ... ... шығымын автоматты өлшеу үшін,
сұйықты беру шамасына қарай ұңғы ... ... ... ... ... ... ұңғыны автоматты түрде ажыратуға арпалған.
А-Спутнигі екі блоктан тұрады: өлшеу - қосқышынан және ... ... ... ... ... ... ... автоматты түрде
тіркеліп және ұңғылар өлшеуге ... ... ... бір ... ... ... кезек-кезегімен қосылуың қамтамасыз ететін
берілген бағдарлама бойынша ... ... ... ... ұзақтығын
жергілікті автоматика блогында (ЖАБ) орнатылған уақыт релесінің көмегімен
анықтайды.
5.1. Сурет. А-Спутнигінің ... ... - ... ... ... ... ... 2 - кері клапаны; 3 -
көпжүрісті ... ... 4 - ... ... ... ... кареткасы (қорабы); 5 - бір ... ... ... құбыр; 5а - жинау коллекторы (құбыры); 6 - ... 7 - ... ... ... ... 8 – турби-налы есептегіш; 9
- калқымалы деңгей ... 10 – ... 11 - ... 12 -
күш цилиндрі; 13 - ажыратқыштар ... ... ... ... желісі - (1) арқылы көпжүрісті қосқышқа -
(З) ... ... ... ... ... - 4 ... ... қосылған ұңғылардың бірінің өнімін өлшеу құбыршасы - 5 арқылы
гидроциклонды ... - 6 ... ... ... етеді. Бұл уақытта
қалған ұңғылардың өнімдері жинау ... – (5а) ... ... ... газ ... ... қосылған ұңғылар сүйықтарының көлемі, гидроциклонды айырғыштың
технологиялық ... ... ... ... ... ... - 8 арқылы айырғышта ... ... ... өткізу жолымен өлшенеді.
Айырғыштың томенгі бөлігінде берілген жоғары деңгейге ... ... және оны ... деңгейге дейін шығару шаралары
қалқымалы деңгей реттегіші - 9 бен ... ... ... жапқыш (яғни,
заслонка) көмегі арқылы жүзеге асырылады. Жоғары деңгейге ... ... ... ... жабылуына және артынша айырғыштағы қысымның ұлғаюына
(өсуіне) әкеледі. Осының нәтижесіндс айырғыштағы сұйық турбинді есептегіш -
8 арқылы ығыстырылып ... ... ... ... ... ... тосқауыл жапқыш - 7
ашылып, айырғыштағы және коллектордағы қысым теңеседі және сұйықты ... ... ... ... және ... ... ... өту саны
ұңғылардың өлшенетін шығымына байланысты болады.
Ұңғы ... ... ... ... (ЖАБ) ... ... ссептегіштен өткен сұйықтардың жинақталған көлемін
(м3) тіркеу жолымен анықтайды.
Келесі ұңғы қосқыш кареткасым - 4 ... ... ... - 19, ... - 11 және күш цилиндірінің - 12
комегі арқылы жергілікті ... ... (ЖАБ) ... ... қосылады.
Турбинді есептегіш - 8 сонымен қатар ұңғының өнім бергіштігіне кезекті
бақылауын жасап отырады. Егер бақылаудағы ұңғы ... ... ... ... автоматика блогы телемеханика жүйесіне апаттық дабыл береді.
Коллектордағы ... ... ... ... ... оның бір жері бұзылған
жағдайда барлық үңғыларды апаттық ... ... ... - 13 ... ... ... ... - Спутнигінің кемшілігі - бүл гидроциклонды айырғышта мұнайдан
газдың нашар ... ... ... ... ... ... түседі, осының әсерінен турбинді есептегіштен өтетін мұнайдың
шығынын өлшеу дәлдігі жоғары болмайды.
5.2.2. В-Спутнигі
В - ... бұл А - ... ... ... ... бағдарлама
бойынша өлшеуге автоматты түрде қосып және еркін газдың шығымын ... ... ... В - ... ... ... ... түрде өлшенеді:
5.2. Сурет. В-Спутнигінің жалпы сұлбасы
1 - ... ... 2 - ... шарларға арналған сыйымдылық; 3
-штуцерлер; 4 - үш ... ... 5 - жеке ... ... ... үшін
бағыттайтын кұбыр (линия); 6 - үш жүрісті кран; 7 - ... ... 8 - ... ... ... 9 - деңгейді реттейтін гамма-
датчик; 10 - айырғыш; 11 - диафрагма; 12 - ... ... ... 13 ... 14 - ... сыйымдылық; 15-тарирленген серіппе.
Ұңғыдан шыққан мұнайгаз қоспасы таратқыш батареяға - 1 ... ... ... - 3 ... үш ... клапанға - 4 барып, одан әрі мұнайгаз
қоспасы айырғышта - 10 мұнай мен газдың ... ... үшін жеке ... ... құбырға бағытталады немесе барлық ұңғылардан келетін
сусыз мұнайға арналған жалпы коллекторға - 8 ... және ... ... ... ... блогының (ЖАБ)
және үш жүрісті клапандардың - 4 көмегі арқылы белгілі бір уақыт ішінде
елшеуге ... ... ... ... - 10 ... түскен сұйықтар
мөлшерін тарирленген сыйымдылықтың - 14 (көлемі 300 л), ... ... (ЖАБ) ... ... ... ... ... және жазық тарирлі серіппенің - 15 көмегі арқылы өлшейді.
Сұйықтар шығымы жоғарғы жәме ... ... - 9 ... ... ... көлемге жинақталған сұйықтардың массасын өлшеу
және сүйықтардың осы көлемді толтыру уақытын ... ... ... ... ... ... көлемдегі сұйықтар массасын таза судың
массасымен салыстыру ... ... және ол мына ... ие ... ... -Gқос , ... салмағын – Gм және судың салмағын
– Gсу, н (н = кг ∙ м/с2), деп белгілеміз,
сонда ... + Gсу, ... Gсу = Gқос – Gм, ... ... ... көлемі V белгілі болған кезде
V = Vм + Vсу = Gм / ρм g + Gсу /ρсу g, ... Vм және Vсу ... ... ... көлемінен –V мұнай
мен судың сәйкесті алатын келемдері, м3; ρм және ρсу - мұнайдың және ... ... g ... түсу үдеуі, м2/с.
Gсу орнына оның (5.4) теңдеуіндегі мәнін қоя отырып ... ... = Gм / ρм g + (Gқос – Gм) /ρсу g, ... –ны арқылы белгілесек, онда (5.7) теңдеуін мына ... ...... көмегімен сұйықтардың шығымын өлшеу барысынды мұнай
мен судың тығыздықтарын тұрақты деп есептейміз. Осылайша, Gсу ... және ... ... ... ... өлшенген Gқос , шамасы
белгілі болған кезде (5.8) формуласы ... ... ... табу ... ... сыйымдылықтың т/тәуліктегі толу уақытын ескере отырып
қайта есептеледі және жергілікті автоматика ... (ЖАБ) ... ... ... ... және оның ... ... соң,
жергілікті автоматика блогы (ЖАБ) электро-гидравликалық жетекті іске ... газ ... ... ... ... (заслонка) жабылады,
осының нәтижесінде айырғыштағы - 10 ... ... және ... - 14 ... - 13 арқылы суланған мұнайдың коллекторына - 7
қарай ығыстырылады. Газдың мөлшері диафрагма -1 1 ... ... ... ... отырады.
Ұңғылардың шығару желілерінде (выкидная линияда) парафин жиналған
жағдайда, оларды тазалау үшін ұңғы ... ... ... шарларға
арналған сыйым-дылыққа - 2 дейін мұнай ағынымен ығыстырылатын резиналы
шарларды қолдану қарастырылған.
В-Спутнигінің ... ... яғни ... ... ... ... ... жиналған парафиндер оның анықтау дәлдігін
едәуір төмендетуі мүмкін.
5.2.3. Б-Спутнигі
Б-40-Спутнигі бұл, жоғарыда айтылғап ... ... ... ... ... ... ... түрде қосуға және ұңғылар
шығымын автоматты өлшеуге арналған.
Б-40-Спутнигі А-Спутиигімен салыстырғанда анағүрлым жетілдіріл-ген,
себебі онда ... ... ... ... ... ... анықтап
отыратын мұнайдың автоматты ылғал өлшеуіші ... ... ... ... ... ... ... мөлшері турбиналы
шығын өлшегіш көмегімен автоматты өлшенеді. Сұйықтың турбиналы ... (ТОР) ... ... ... ... ... ... орнатылған.
Б-40-Спутнигінің көмегімен суланған және суланбаған үңғылардың
шығымдарын жеке өлшеуге ... ... Б-40 – ... ... ... - кері ... 2 - ысырмалар; 3 – көпжүрісті ұңғыларды қосқыш
(ауыстырғыш); 4 - үңғының роторлық ... ... ... (қорабы); 5 - бір ұңғыға арналған өлшегіш ... ... 6 - ... ... 7 - ... ... 8 - ... мұнай
коллекторы; 9, 12 - жабық ысырмалар; 10, 11 – ашық ... 13 ... ... 14 - қысым кұлауын реттегіш; 15 - газ ... 16, 16а - ... 17 - ... 18 – ... ... өлшегіш;
19 - поршеңді клапан; 20 - ылғал өлшегіш; 21 - ... 22 ... 23 - ... ... коллекторы; 24 - ұңғыдан өнімді лақтыру
(шығару) желісі.
Суланған ұңғы өнімін, кері клапандарды - 1 ... ... ... ... желісімен (линиясымен) - 8 жинау коллекторларына
бағыттайды. Таза ... ... ұңғы ... ... көпжүрісті қосқышының
(ауыстырғышының) сыйымдылығына бағыттайды, одан өнім ... ... -
6, ... сусыз мұнай коллекторына - 23 түседі.
5.3. суреттс Б-40-Спутнигінің жалпы сұлбасы келтірілген.
Өлшеуге қойылғап кез-келген ұңғының сұйығы, үңғының ... ... - 4 ... ... ... - 13 ... ... шығар жолында қысым құлауын реттегіш-14 орнатылған, ол ... ... - 15 пен ... ... ... ... ... ұстап тұрады. Қысымның тұрақты құлауы золотниктер - 16 және 16а
арқылы поршенді клапанға-19 беріледі.
Гидроциклонды айырғышта газ бөлінгеннен ... ... ... ... ... технологиялық сыйымдылыққа жиналады. Деңгей ... - 17 ... ... ... ... ... жоғарғы
шанышқысы золотниктің жоғарғы тұрқын (корпусын) басады, осының ... ... ... ... - 14 ... ... - 19 оң жақ
бөлігіне беріледі және оны ... ... ... ... және ... ... - 18 ... жасауын доғарады. Осы уақыттан бастап сұйық
деңгейі көтеріле бастайды. Қалтқы - 17 ... ... ... жеткенде,
қалтқымалы механизмнің төменгі шанышқысы золотниктің шығыңқы жерін - 16а
басады. Көбейген қысым реттегіштен - 14 ... ... - 19 сол ... әсер етеді және оны ашады; жүйеде сұйықтың ағысы басталады ... ... ... - 18 өзі ... ... ... ... есептеп
шығарады. Сулану пайызы ылғал өлшегіш (влагомер) - 20 ... ... ... су ... ... су ... ... мұнай мен судың диэлектрлік
қасиеттерінен су-мұнай ... ... ... ... ... ... өлшеудің жанама әдісі көбірек тараған. Бізге
белгілі болғандай, сусыз мұнай ... ... ... және ... ... ε ... ал бұл көрсеткіш (яғни, ... – ε ) ... ... ... 80-ге ... ... кезде қолданылатын ылғал өлшегіштер - ... ... ... екі ... құралған конденсатор сыйымдылығын өлшеу
негізінде жұмыс жасайды. ... ... ... ... ... = F ε / l ... Ғ- ... қоршауының аудаyы; ε – ортаның ... l ... ... арақашықтық.
Осылайша, егер қоршама орамалар ауданы мен олардың арақашықтығы
тұрақты болса, онда ... ... тек ... су ... болады.
Мұнайдағы су мөлшерін дәл анықтау үшін, датчиктерді ... ... ... керек.
Мұнайдағы немесе мұнай эмульсияларындағы су мөлшерін анықтау үшін кен
орындарында Дина-Старктың аппараты кеңінен қолданылады, ооның үлгісі 5.4.
суретте ... ... ... су ... анықтауға арналган Дина-Старк
аппараты
1-шыны колба; 2-біріктіретін түтікше; 3-тоңазыткыш; 4-градуирлі
ұстағыш.
Суланған мұнайдан 100 г ... ... ... 100 см3 ертіндімен
араластырып, аспаптың шыны колбасына құйып қыздырады. ... ... ... бірге мұнайдағы суды ала кетеді. Мұнайдың, ... ... ... ... ... (яғни, сұйық түрге ауысады).
Айдалған су градуирлі ұстағыш ... ... ... ... судың
мөлшері бойынша, оның мұнайдағы ... ... ... ... ... = ( V ρсу / G) ∙100 % ... V - ... су көлемі; ρсу – судың тығыздығы, г/см3
(әдетте, бірлікке тең қабылданады); G - ... ... ... г.
5.4. Газ және сұйықтың шығынын өлшеу
Әртүрлі қондырғыларда газ шығынын өлшеу үшін әртүрлі ... ... ... ... ... қүлау (өзгеріс) әдісі
жиі колданылады. Бүл әдістің мәні - газдың ... ... ... өту ... берілген қима арқылы өтетін шығын шамасынан тәуелді
қысым құламасының (өзгерісінің) пайда ... ... ... сағаттық механизмі арқылы дөңгелек диаграмма жетегін қозғалысқа
келтіріп, әрі дифференциалды және ... ... ... алатын
мсханизмі бар өздігінен жазатын дифференциалды ... ... ... ... ... қондырғылар қолданылады.
Тарылған құрылғы сезімтал элементі қызметін атқарады - диафрагма,
саптама (сопло) немесе Вентура ... ... ... ... заттар
өткенде ағынның потенциалдық энергиясының бір бөлігі кинетикалық энергияға
айналады, ал статикалық қысым ... ... ... ... ... ... ... (кұламасы) заттар шығындарынан тәуелді,
сондықтан ... ... ... ... ... құрылғы арқылы ағып өтетін сығылған заттардың көлемдік
шығынының теңдігі мына түрде жазылады [24]:
мұнда, а-Rе ... және ... ... ... мен ... ... ... ε - өлшенетін ... ... ... ... ... үшін ε =1 ); р - ... ... ... ... d - ... құрылғының диаметрі; т= d2/D2модуль; D
– кұбыр диаметрі; ∆Р - тарылған құрылғыдағы қысым айырмашылығы ... ... ... алдында немесе құрылғының топсасынан 5-10
D қашықтықта өлшейді.
Стандартты диафрагмаға қосылған ... ... ... ... ... ... мына формула қолданылады (м3/тәулік):
Q=83,54
мұнда, Кt - диафрагманың жылулық ұлғаюына түзеткіш ... ... тең деп ... ... К1 ... ... жиегінің
сүйірлігіне түзеткіш көбейтінді (D=300мм жоғары болғанда K1=1); ... ... ... ... Па; Н— ... ... Па; Т - абсолютті температура, К; - газдың
салыстырмалы тығыздығы.
Кәсіпшілікте тарылған ... ... - ағын ... ... ... ал шығатын жерінде 30-45° бұрыштың фаскасы бар дөңгелек тесікті ... ... ... ... табылатын диафрагмалар қолданылады.
Диафрагманың қалыңдығы құбырдың ішкі диаметрінен ... ... ... және ... диафрагмалар қол-данылады.
Камералы диафрагма - диафрагманың (дискінің) өзінен және ... ... екі ... ... ... ... ... парониттен және фторопластан шығарады. Оларды өлшеу аспаптарына
қосу үшін ... ... ... ... - бүл ... ... ... тікелей орналасуымен ерекшеленеді.
ДП-410 және ДП-430 қалытқы түрдегі дифференциалды манометрлердің жұмыс
принципі сынап бетінде қалқып ... ... ... ... ... біріктірілген екі ыдысы бар. Оң таңбалы (үлкен
диаметрлі) ыдыс құбырға диафрагмаға ... ... ал ... ... -
кейін. Қалытқының жылжуы құбырдағы газ шығынына пропорционал қысым ... ... ... ... ... және ... ... аспаптың есептеу механизміне беріледі (тілшеге немесе қаламұшқа).
Қалытқылы дифманометрлердің ... ... ... ... бар, яғни ... булары улы, сондықтан соңғы ... ... үшін ... ... ... және ... түрлерін
кеңінен қолданады.
5.5. Сурет. Сүйықтың автоматты шығын өлшегіші ТОР-1.
1 - тұрқы (корпусы); 2- қанатша; 3-экран (шағылдырғыш); ... ... ... ... ... 7 - ... 8-айнала ағу
Ұңғы сұйығының шығымдары Спутниктерге қосылған ТОР-1 мұнайдың
тахометрикалық ... ... ... оның жұмыс принципі - ағып
өтетін сұйықтың көлеміне пропорционал қанатшалардың айналым санын ... ... ... ... ... ... ... беріледі, одан көрсеткіштер алынып кабель ... ... ... бірге айналатын және әрбір 0,005 м3 сайын түйісумен
(яғии контактымен) тұйықталуды ... ... екі ... ... ... беріледі.
5.2-кесте. Мұнай шығын өлшегішінің техникалық сипаттамасы
|Корсеткіштер ... ... ... ... ... мм |50 |80 ... Жұмыс қысымы, МПа |6,4 |6,4 ... ... ... ... ... | | ... °С |5-100 |5-100 ... ... ... ... °С |+50 |+50 ... ... диапазоны, м3/сағ |3-30 |7,5-75 ... ... ... максималды | | ... ... МПа |0,05 |0,05 ... ... ... % | | ... 3-тен 5 ... ... ... |+5 |+5 ... 5-тен 30 ... ... болғанда |±2,5 |±2,5 ... ... кг | | ... |20 |20 ... ... |2,5 |2,5 ... сұрақтары
Ұңғы өнімін өлшеу қандай мақсатпен жүргізіледі?
Әртүрлі "Спутниктермен" ұңғы өнімдерін өлшеудің жұмыс
принципін түсіндір.
Қандай "Спутниктерде" сұйықты өлшеу көлемдік әдіспен
және массалық ... ... ... шығын өлшегіштерінің көрсеткіш
дәлдігі қандай параметрлерге байланысты болады?
Мұнайдағы судың құрамын қалай анықтайды?
Газ шығынын өлшеуге кандай аспаптар кызмет етеді?
КӘСІПШІЛІК ҚҰБЫРЛАРЫ
6.1. ... ... ... ... және дайындаудың барлық элементтері бір-бірімен
құбырлар ... ... ... кен ... ... ... кездеседі.
Мұнай кен орындарындағы алаңдарда ұңғы өнімдерін тасымалдайтын
құбырларды келесі түрдегідей жіктейді:
1. ... ... - ... ... газ ... мұнай-газ-су құбырлары және су құбырлары;
2. арыны бойынша - арынды және арынсыз;
3. жумыс қысымы бойынша - ... (6,4 МПа және ... ... ... және ... ... қысымды;
4. төселу тәсілі бойынша - жерасты, жерүсті және су асты;
• функциясы бойынша - ұңғы ... ... ... қондырығысына
дейінгі лақтыру желісі (выкидные линии)
деп аталып ішкі кәсіпшілік құбырлары; кен орындарынан ұңғы ... ... ... ... ... (ЦПС) ... газ өңдеу зауытына (ГПЗ)
тасымалдауға арналған кәсіпшілік аралық ... ... ... өнімді тұтынушыға беруге арналған ұзынынан созылған мұнай және газ
құбырлары;
• айдалатын өні.мнің қурамы бойынша - мұнай, газ, ... және ... ... мұнай құбырлары.
• жумыстың гидравликалық схемасы бойынша - тармақталмаған ... ... ... ... (оларға тұйықталған сақиналы
құбырлар жатады).
Қабат қысымын ұстау үшін суды ... ... ... ... былай белінеді:
• магистралды су құбырлары - қысымды котеретін сорапты
станциялардан;
1. жеткізетін су құбырлары - магистралды су құбырынан
шоғырлы сорап станциясына ... ... ... су ... - ШСС-нан айдау ұңғыларына
дейін.
Барлық құбырлар сұйыққа толық толтырылған және сұйыққа ... ... ... бөлінеді. Қимасы сұйыққа толық толған
құбырларды ... деп ... ал ... ... ... ... деп ... деп те атайды. Лақтыру желілері және мұнай жинау ... ... ... толмайды. Өйткені олардың қимасының бір бөлігі
газбен толтырылады.
Ұңғы ... ... ... ... ... ... қондырғысына
(АТӨҚ) дейін сағадағы және АТӨҚ-дағы қысымдардың айырмашылығы ... Ұңғы ... ... ... ... диаметрлері
75-150 мм аралығында қабылданып және де жер асты арқылы төселеді. Олардың
ұзындығы ... ... ... арқылы анықталады және қашықтығы 4
км-ге дейін жетеді. АТӨҚ-нап сығымды ... ... ... ... мұнай дайындау қондырғысына (МДҚ-УПН) дейін әдетте диаметрлері 200-
500 мм болатын ... ... ... және ... 10 ... дсйін
жетеді. Кен орындарында мұнайдан бөлінген газды жинау және дайындау ұшін
газ құбырлары ... ... ... есебі
Мұнай кен орындарындағы жинау жүйелерін гидравликалық есептеу кезінде
ұңғы өпімінің құбыр бойымеи қозғалысының әр түрлі ... ... ... ... ... тасымалдау кезінде ұңғының лақтыру
желісінде екі фазалы газ-сұйықты қоспаның козғалысы байқалады, ал сулану
кезіндс үш ... ... ... ... ... ... станцияларынан
соң құбырлар желісі бойынша келесі фазалар қозғалады: мұнай немесе сулы-
мұнай эмульсиясы, газ, кей ... су. ... ... көп ... ... ... болып табылады. Ағынның ... ... - ... қоспалар, парафиндер және асфалыпендердің болуы
өнімнің ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаға жылудың табиғи жоғалуын ескере отырып,
процестің изотермиялық емес екенін ескеретін ... ... тура ... ... ... мен ... ... құбырлар желісінің
жобалық өткізгіштік қабілетін, осы қүбырлар желісі салынып болған соң біраз
уақыт өткеннен кейін ғана ... ... ... ... ... жыл бойы толық жүктелмей жүмыс жасайды. ... ... кіші ... ... ... ... ... үлғаю шамасына қарай біртіндеп жүзеге асыру тиімді болуы мүмкін.
Үлкен диаметрлі бір ... ... екі ... бірнеше кіші диаметрлі
құбырлармен алмастыру сулы және сусыз мұнайды бөлек жинау ... ... ... Коррозия белгілері байқалған кезде ... мен ... ... ... ... жөн, ... ағын жылдамдығы
өскен сайын құбырлардың ішкі бетінің коррозияға ұшырауы ... ... баяу (аз) ... минералды су (яғни, құрамында әртүрлі тұздары
бар су) құбырдың төменгі бетімен ... жеке ағын ... ... ... ... ... ... түседі. Жылдамдық пен
турбуленттіліктің (яғни, құйынды ағынның) өсуіне байланысты ... ... ... ... орта ... қабырғаларынан
оқшауланады, ал қабырғалардың өзі мұнаймен үнемі ... ... ... ... ... ... әсіресе жергілікті жер бедері тегіс
емес (яғни, ойлы-қырлы) жерлермен тасымалдау ... ... ... пайда
болып, ағыс бірқалыпты болмайды. Үлкен диаметрлі бір құбырды бірнеше ... ... ... ... ... және ... жүйесінің
сенімділігі мен икемділігін арттырады, себебі апаттық жағдай бола қалған
кезде ұңғыны тоқтатпай жөндеу жүмыстарын жургізуге ... ... ... және ... коллекторлардың санын дүрыс таңдау
үшін нақты шарттарды тиянақты қарастырып, техника-экономикалық талдау
жүргізу ... Алаң ... ... ... ... қысқа
технологиялық құбырлар үшін Гипровостокнефть институты ұсынған шекті мүмкін
жылдамдықтарды ... ... ... ... ... ... көптеген әдістемесі бар.
Одан әрі тек негізгі деген нұсқаларды ... ... ... ... (қозғалысы) кезінде құбырларды
есептеу
Құбырлар желісінің гидравликалық есебі құбыр диаметрін немесе оның
өткізу қабілетін және оның ... ... ... ... ... ... ... Бернулли теңдеуін негізге аламыз:
мұнда, z1, z2 - геодезиялық белгілер, м; P1, P2 - құбырдың басындағы
және ... ... м; w1, w2 - ... ... жәнс соңындағы
сұйық ағындарының жылдамдығы, м/с; hП - арынның жолшыбай жоғалуы, м.
Арынның жолшыбай жоғалуы негізінен үйкелістен ... ... ... кедергілерді жеңуге кететін ... ... ... ... ессбі кезінде көбінесе жергілікті
кедергілерді ескермеуімізге болады, сондай-ақ сұйықтың ... ... ... (6.1) ... ... ... = Δ Pүйк – Δzρg, (6.2)
мұнда, үйкеліс әсерінен ... ... ... ... ... ... l - ... ұзындығы, м; D - құбырлардың ішкі диаметрі, м;,
w - құбырдағы сұйықтар ағынының орташа жылдамдығы, м/с; λ - ... ... бұл ағын ... ... санына) және құбырдың
салыстырмалы кедір-бұдырлығына тәуелді.
Рейнольдс санын сұйықтардың шығынына байланысты ... ... ... болады:
мұнда, Q - сұйықтың шығыны, м3/с; μ - сұйықтың ... ... ... ... ... ... ... және құбыр желісінің |Жылдамдық, |
|атауы |м/с ... ... ... | ... | ... сору басында |0,2-1,0 ... ... ... ... ... ағатын коллекторларда|0,2-0,3 |
|цу. | ... сору ... |1,0-1,2 ... айдау басында |1,2-1,6 ... ... ... | |
|коллекторлардағы ... |0,6-0,8 ... ... | ... ... |0,8-1,0 ... поршенді | ... | ... ... |10-ға ... ... ... ... | |
|компрес- | ... ... |15-ке ... ... айдау |20-ға дейін |
|коллекторында | ... газ: | ... сору ... ... дейін|
|сораптың айдау басында ... ... ... ... ... ағатын) | ... ... |0,6-1,2 ... ... ... |20-30 |
Немесе ... ... ... байланысты:
мұнда, w=Q/Ғ - сұйық ағындарының жылдамдығы; V ... ... ... саны Rе 2320 ... ... үшін бірқатар жартылай эмпириялы формулалар қолданылады.
Сұйықтар құбыр бойымен қозғалған кезде құбыр қабырғаларында тұтқыр
қабықшалар пайда ... ол осы ... ... жабуы немесе
жаппауы мүмкін. Егерде, құбыр қабырғасының бетіндегі микротегіссіздікке
тұтқыр қабықшалар жабыспаса, онда ... ... ... деп, ... - ... ... деп ... Тұтқыр қабықшаның
қалыңдығы сұйықтар ағынының жылдамдығына ... ... ... ... сайын, соғұрлым ол азаяды. Тегіс, аралас жәие ... ... ... ... ... ... ... шамасы арқылы анықтайды. Құбырларды есептеуде "эквиваленттік"
кедір-бүдырлық Кэ - шамасы қолданылады.
Тегіс үйкеліс ... ... ... ... - нан Rе = ... ... (диапазонында) жатыр, мұнда D - құбырдың ішкі диаметрі,
м. Бұл аймақ үшін Блазиус формуласын қолданған ... = ... ... аймагы Рейнольдс ... 15D/ Кэ< Rе< ... ... аралығында жатыр. Бұл аймақтағы гидравликалық кедергіні
есептеу үшін ... ... ... = 0,11(68/Re + 2Kэ /D)0,25
Кедір-бұдырлық үйкеліс аймагын (560 D/Кэ10%) болса, жоғарғы тарату коллекторы ... ... ... ... ... су ... ... астына
шөгеді, ал төменнен енгізгенде мұнай тамшылары су қабатынан көтеріледі.
8.9. Сурет. Тұндыргышқа эмульсияны беру мүмкіндігінің сұлбасы
1 - ағын ... ... ... ... 2 - ... 3 - кедергі; 4 - калтқыма
Тұндырғыштарды есептеу. Су тамшыларының мұнайда шөгуі (с) немесе мұнай
тамшыларының судан көтерілуі (м) Жылдамдығын есептеу үшін ... ... рт, рд, кг/м3 және μт, μд Па·с - ... ... шөгетін)
сұйық тамшыларының және осы ... ... ... ... тығыздығы мен динамикалық тұтқырлығы; d - ... ... м; g - ... түсу үдеуі, м/с2.
Сұйықтық тамшыларының шөгу немесе көтерілу жылдамдығын есептеуде
фазалар ... ... ... ... h білу ... онда ... толық бөлінуіне қажетті уақытынт табуға болады.
(8.9)
Тұндырғыштарды есептеу реті әртүрлі болуы мүмкін. Егер тұндырғыштардың
өлшемдері D мен L, м; және тұну ... т, ... ... ... онда ... ... өнімділігі Q, м3/сағат белгілі болған кезде тұндырғыштардың ... ... Q0 - бір ... ... м3.
Тұндырғыштарды тізбектей жалғап, мұнай эмульсияларын эллипстік түп
жақтан енгізу кезінде ағынның жылдамдығы:
(8.11)
Тұндырғыштарды параллель жалғағанда
(8.12)
Анықталған жылдамдықтар берілген ... үшін ... ... мүмкін
етілген тұну жылдамдығынан көп болмауы керек:
немесе ... L - бір ... ... ... ... (қалқып
шығуын) (м) немесе тұнуын (с) қамтамасыз ... ... ... h ... ... ... м.
Егер мұнай эмульсиясы. тұндырғышқа таратқыш коллекторы арқылы
енгізілсе, онда ... ... ... ... ... ... Q - тұндырғыш арқылы өтетін сұйықтық мөлшері, м3/ тәул; Ғ-
көлденеңді (горизонталды) тұндырғыштың ұзындығы ... ... ... ... ... ... жалғау олардың мұнаймен және сумен
ретсіз жүктелуіне әкеліп соғады, нәтижесінде МДҚ-ның технологиялык жұмыс
режимі ... ... ... ... ... ... төменнен енгізуді және оның ... ... ... ... ... ... кең ... (ОГ-200, ОГ-
200С, ОВД-200). 8.10-суретте ОГ-200С тұндырғышы ... ол ... және ... да агрессивті компонентерінің мөлшері аз, жеңіл және
орташа мұнайларды дайындауға арналған.
8.10. Сурет. ОГ-200С көлденең ... ... - ... бөлігі; 2 - тұндыру бөлігі; 3 - тесігі бар коллектор; 4 -
эмульсияны таратқыш; 5 - ... ... 6 - ... ... ... -эмульсияны енгізу; II - газды алу; III - таза мұнай; IV - суды ... ... ... ... ... кезінде және жүйедегі жалпы
қысымның төмендеуі барысында бөлінген еркін газды аппараттан ... ... ... екі ... ... және тұндыру) бөлінген
цилиндрлі сыйымдылық болып табылады, бұл екі бөлік тұндырғыштың төменгі
жағында орналасқан коллектор - ... ... ... ... ... ... ... сөрелері бар эмульсияны
таратқыш және газ ... ... ... ... ... екі құбыршалы тесілген коллектор
бекітілген, олардың ... ... ... ... бар ... ... ... орналасқан. Бөліктің жоғарғы жағында ... ... ... ... ... өзара байланысқан төрт мұнай
жинағыш орналасқан. Бөліктің алдыңғы (топсалы) жағында фазааралық деңгейді
реттейтін құрылғысы бар су ... ... ... ... қыздырылған мұнай эмульсиясы айыру
бөлігіндегі 1 ... ... ... де ... сөрелері және
тұрықтың (корпустың) қабырғалары бойымен бөліктің төменгі бөлігіне ... ... ... және ... ... ... ... газ
айырғыш арқылы өтіп, газ жинау торабына ... ... ... бар ... ... 3 арқылы тұндыру
бөлігіне 2 ... ... одан әрі ... ... таратқыштардың тесіктері
арқылы өтіп бөліктің жоғарғы жағына көтеріледі. Бұл кезде мұнайдың ... ... және ... жүреді. Таза мұнай жинағыш ... ... ... ... ... су құйылу құрылғысы арқылы су ... ... және ... ... реттегішінің 6 көмегімен ағын (ақаба) суларды
дайындау жүйесіне ағып түседі.
ОГ-200С тұндырғышының техникалық сипаттамасы
|Өткізгіштік қабілеті, т/тәул ... ... ... ... МПа |0,6 ... ...... ... ... ... м3 |200 ... ... мм |25 420 х 6 660 х 5 780 ... кг |48 105 ... - ... ... және ауыр ... терең
тұзсыздандыру үшін қолданылады. Бұл үшін мұнай арнайы араластырғышта ... ... ... ... Осы ... ... ... (яғни, екі электрод арасындағы кеңістікке)
жіберіледі.
Электродегидраторлар әдетте, блокты айырғыш деэмульсаторлардан кейін
орнатылады. Отандық және ... ... ... ... ... ... көрсеткендей ең тиімді және үнемдісі көлденең
жасалған (горизонталды) электродегидраторлар болып табылады.
Қазіргі кезде ... ... ... ... шығарылады. Электродегидраторларда өиеркәсіптік
жиіліктегі (50 Гц) ... ... ... ... су жастығы (яғни, су ... ... ... ... көрсетілген, бұл
электродегидратордың торлы тік ... рама ... екі ... олар ... ... және ... ... дерлік көлденең қимасын
алып жатыр. Электродтардың арақашықтығы 20-40 см аралығында ... ... және 10%-ға ... тұщы суы ... ... ... ... 3,4 м электродегидраторға ағынның
аппараттың ... ... ... ... ... ... ... тарату
коллекторы 3 арқылы беріледі. ... ... ... үш ... арқылы өтеді.
8. 11. Сурет. 1ЭГ-160 көлденеңді электродегидраторының қимасы.
1,2- электродтар; 3 - ... ... ... ... ... су қабаты арқылы өтеді, судың деңгейі
автоматты түрде ... ... 20-30 см ... ... ... ... эмульсия сумен шайылады, нәтижесінде ол құрамындағы ... ... ... ... соң ... баяу ... тік бағытта жоғары ... ... су ... мен ... ... 2 ... ... электр өрісінде, содан соң 2 және 1 электродтардың арасындағы жоғары
кернеулік аймағында ... ... ... ... ... ... ... поляризацияланады да, өзара бір-біріне тартылып,
коалесцерленіп, ... және ... ... ... мұнай аппараттың жоғарғы жағынан, ал бөлінген су төменгі
жағынан шығарылады.
Ағынның тік бағыттағы жоғары қозғалысы кезінде эмульсияның аппараттың
барлық ... ... ... ... ... және ... электр өрісінің кернеулігі нөлден бастап максимал мәніне ... ... ... ... ... ... кез-келген мұнай эмульсиясын
өңдеуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ... ... ... және мұнайды сусыздандыру мен тұзсыздандырудың жоғары дәрежесіне
қол жеткізуге болады.
2ЭГ-160/3 электродегидраторлары эмульсияларды ... және ... бар ... тұзсыздандыруға арналған. Эмульсия төменгі және
ортаңғы электродтардың арасында орналасқан арнайы ... ... ... ... ... үш электрод орнатылған.
3-кесте. Электродегидраторлардың техникалық сипаттамалары
|Көрсеткіштер ... түрі |
| | |
| ... ... ... ... ... ... бойынша | | | ... ... ... ... ... ... ... Жұмыстык қысым, МПа |1 |1 |1 ... ... ...... ... ... ... дейін|
|4. Электр трансформаторларының | | | ... кВт |50 |50 |50 ... ... арасындағы | | | ... кВт |44-ке ... |44-ке ... |44-ке ... |
|6 ... ... м3 |160 |160 |200 ... ... ... және ... ... ... оның ... ерекшеліктері:
лас тұнбалар мен механикалық қоспалардың түзілуін болдырмау және бөлінген
суды біркелкі шығару үшін ... ... ... бар ... ... ... таратқыш және жинағыштарды қолдану;
электродтардың жеңілдетілген және қарапайым құрылымы (конструкциясы);
фторопластты өткізгіш және аспалы изоляторларының сенімді конструкциясы;
•аппараттың үлкен көлемі.
8.4.5. Тамшытүзгіштер
Бұрын, ... ... ... ... ... ... ... бетіндегі жабын "бронды" қабатшаларды бұзу үшін әр ... ... мен ... кең ... бірақ олар
тиімсіз болды. Олардың тиімсіздігі ... ... ... ... үлесінде) және су тамшыларының аса ... (1-2 ... ... ... орнына тамшытүзгіштер қолданылады,
олардың жұмысының мәні мынада: жинау коллекторында қатты ... БӘЗ бар ... ... ... ... ... ... айырылған ұсақ су тамшылары ірі тамшыларға бірігіп,
мұнайдан ... ... ... жағынан тамшытүзгіш - тіректерде бекітілген, диаметрі
шығу бөлігіне қарай ... ... ... кесінділерінен тұратын
көлденең орналасқан секциялар болып табылады (8.12-сурет).
Эмульсияның қозғалыс жылдамдығы ... ... ... ... секция - масса алмасу секциясы - қабат суы тамшыларындағы
жабын қабатшаларды бұзуға және ... ... (Rе= 18000 ÷ ... оларды ірілендіруге арналған. Секцияның ұзындығы 200-250 м.
Екінші секция - ... ... ... (Rе=3000÷4000)
барысында су тамшыларын ірі өлшемге дейін коалесценциялауға арналған.
Ұзындығы 150-200 м.
Үшінші секция -гравитациялық ... ... ... мұнай мен суға
бөлуге арналған (Rе=100÷200). Секцияның ... 100 ... ... және ... ... ... қондырғыларында - термохимиялық қондырғыларда мұнайды
сусыздандыру және тұзсыздандыру барысында ... екі ... ... кұбыршалы (8.13. а-сурет) және "құбырдағы ... ... ... ыстық жылу тасығыштан суығына ... жылу ... ... 13 ... ... - жылутасығыш құбыр бойымен козғалады, II - жылутасығыш кұбыр сыртындағы
кеңістікпен қозғалады.
а - кабатталған құбыршалы жылуалмастырғыш 1 - ... 2 - ... 3 – ... б - ... ... түріндегі жылуалмас-
тырғыш: 1 -сырткы кұбыр, 2 - ішкі құбыр, 3 - ... ... ... жылу беру процесі үш жолмен
жүруі мүмкін:
3. жылу беру;
4. конвекция;
5. сәуле шығару (сәулелену).
Жылу ... - ... ... ... ... ... ... жанасуы кезінде болатын тербелмелі қозғалыс ... ... ... ... яғни бұл процесс тек қана ... - ... ... ... сұйық және газ тәрізді зат
бөлшектерінің кеңістіктің бір ... ... ... жылу ... Еріксіз конвекция ортаның орын ауыстыруы (қозғалысы) ... ... ... ал ... конвекция ортаның суық және
қыздырылған ... ... ... әсерінен жүреді
(мысалы, мұнайды тәулік бойы резервуарларда қыздыру және суыту кезінде).
Сәуле ... ... жылу ... ... - дене
молекулаларының қозғалыс энергиясы сәулелену ... ... ... ... әсерінен жылудың таралу процесі. Бұл кезде
сәулелену энергиясының бір бөлігі дене ... ... бір ... осы
денемен жұтылады және бір бөлігі осы дене арқылы өтіп кетеді.
Жылуалмастырғыш аппараттарда бір ... ... жылу беру ... ... - жылу өткізгіштік және конвекция. Әдетте бұл тәсілдер
қатар ... ... жылу ... ... қабырға арқылы беру кезінде
ыстық жылу тасығыштан қабырғаға және ... суық жылу ... ... ал қабырға арқылы - жылу өткізгіштікпен беріледі.
Жылуалмастырғыш аппараттарды ... ... ... ... керек:
ыстық жылу тасығыштан суығына белгілі бір жылу
мөлшерін Q беру үшін қажетті қыздыру ауданын Ғ;
белгілі қыздыру ауданы Ғ ... ... жылу ... ... және Q ... ... болса, жылу тасығыштардың
соңғы температураларын.
Жылу өткізгіштік теңдеуі. Жылу өткізгіштіктің негізгі заңы - ... ол ... ... үшін ... ... ... ... Δt =tcm1 – tcm2 - қабырғаның екі бетінің
арасындағы ... ... 0С; τ ... δ - ... м; λ - жылу өткізгіштік коэффициенті.
Жылу өткізгіштік коэффициенті λ қабырғаның материалына және ... ... ... ... заңы былай жазылады:
(8.16)
мұндағы - температуралық градиент. Теңдеудегі теріс таңба жылу берілу
температураның төмендеу жағына қарай ... ... ... ... ... ... жылу ... тығыздығы деп
аталады:
(8.17)
Радиусы r тең кез-келген изотермиялық бет үшін цилиндрлік қабырға
арқылы жылу ... ... ... ... болады:
(8.18)
Қатты қабырғамен бөлінген екі сұйықтық арасындағы жылу беру теңдеуі
мынадай болады:
Q=KΔFτ, ... Δt = T-t - ... жылу ... (7) пен суық жылу ... ... ... ... температураларын және ол
жылу беру процесінің ... күші ... ... К - жылу ... ол ... арын бірге тең ... ... ... ... ... ... өткен жылу мөлшері болып табылады.
Жылуалмастырғыш аппараттарда негізінен сұйықтар қозғалысының үш ... ... ... және суық ... параллель
ағады;
кері ағысты, ыстық және суық сұйықтықтар қарама-
қарсы бағытта ағады;
тоғысқан ағысты, ыстық және суық сұйықтықтар бір-
біріне тоғысқан бағытта ағады.
8.14-суретте "құбырдағы құбыр" ... ... ... сәйкесті ұзындықтары бойынша тура ағыс (а) және кері ағыс ... ... ... ... Тура ағыс ... ... ... қарастырсақ, мынадай қорытынды жасауға
болады: бастапқы температурасы tб бар кіретін суық жылу ... ... жылу ... ... Тс жоғары қыздыруға болмайды; яғни
tбТс.
8.14. Сурет. Тура ағыс (а) және кері ағыс (б) кезіндегі ... ... ... ... ... көп ... тура және кері ағыс
кезінде температуралық арынды температуралардың орта логарифмдік айырмасы
бойынша табады:
тура ағыс үшін
кері ағыс ... ... ... ... ... ... (8.20) ... теңдеулердің орнына бір тендеу жазуға болады:
Мұндағы Δ tу және Δ tс – ... ... ... және ... Егер ... онда температуралар айырмашылығы арифметикалық
орта ретінде анықталады:
Конвективті жылу алмасу теңдеуі. Жылудың конвекциялық жолмен ... ... газ) ... бетінде ламинарлы шекаралық қабат
түзіледі, осы қабат арқылы жылу жылу ... ... ... ... тыс ... ... ... қарай температура аз өзгереді, бұл
жылу тасығыштың қозғалысы ... оның жеке ... ... ... Сұйықтық пен қатты дене бетінің арасындағы
конвективті жылу ... жылу беру деп ... Жылу беру ... ... ... Δ t = T - tқаб - жылу ... ... (Т) мен қабырға
температурасының (tқаб) айырмашылығы; а ... ... ... ... ... ... сипаттайды және сұйықтықтың қозғалыс режиміне, ... ... және ... ... ... болады. Ол (8.19) теңдеуіндегі жылу беру коэффициенті К сияқты
өлшемге ие.
Q/Ғ=q қатынасы, бірлік уақытта беттің бірлік ... ... ... ... ... ... және меншікті жылулық жүктелу деп аталады
(Вт/м2).
Жылу ... ... кері шама 1/а=r жылу ... ... ... жылу ... кездегі жылулық кедергі деп аталады.
Жылуалмастырғыштағы температура былайша өзгереді: ыстық жылу тасығыш
қабатында T-дан tқаб1 -ге дейін, қабырғаның ... ... ... ден
tқаб2 - ге дейін және суық жылу тасығыш қабатында tқаб2 -ден t-ға дейін.
Жылу беру теңдеуі былай ... ... ... ... Qқаб= λ/δF(t ... )
конвекция ... ... ... ... ... жылу ... ... Q1,
қабырға арқылы Q1қаб және қабырғадан суық жылу тасығышқа Q2 ... ... ... болуы керек:
Жылу алмастырғыш үшін жылулық баланс теңдеуі (8.25) ... ... ... және ыстық сусыз мұнай өтетін ... ... ... ... ... түрде болады:
мұндағы G1 және G2 - жылуалмастырғышқа келіп түсетін сәйкесінше ыстық
және суық ... ... ... кг/сағ; G3 - жылу алмастырғышқа келіп
түсетін суық ... бар ... ... мөлшері, кг/сағ; с1 және ... ... және суық ... ... жылу сыйымдылығы, кДж/(кг
0С); с3 - ... ... жылу ... ... 0С); t1 - жылу
алмастырғышқа кірер ... ... ... 0С; t2 - ... ... кездегі ыстық мұнайдың температурасы, 0С; t3 - жылу
алмастырғыштан шығар ... ... ... ... суу ... 0С; tx - жылу ... эмульсияның қыздырылу
температурасы (әдетте белгісіз), 0С.
Эквивалентті диаметрді анықтау. Жылуалмастырғышты есептеу ... ... ... тура ... ол сулы ... ... төрт ... қимасының ауданына тең. Ол мына ... ... ... жылуалмастырғыштар үшін
•"құбырдағы құбыр" түріндегі жылуалмастырғыштар үшін, жылу ... ... ... ... өрнектерде келесідей белгіленулер қолданылған: Ғ- ағын қимасының
ауданы, м2; П - сулы периметр, м; D -аппараттың ішкі диаметрі немесе ... ішкі ... м; d - ... ... диаметрі, м; п
-құбыршалардың саны.
Бақылау сұрақтары
Мұнайды деэмульсациялаудың ... ... ... үш ... ... атаңыз.
Деэмульгаторлардың негізгі түрлерін атаңыз.
Деэмульгаторларға кандай талаптар қойылады?
Мұнайды дайындау үшін қандай қондырғыларды пайдаланады?
Блокты ... ... ... ... ... ... және ... жұмыс істеу принципі.
Жылуалмастырғыштардың түрлері.
Жылу алмасудың қандай түрлері бар және олар немен
сипатталады?
Жылу беру, жылу өткізгіштік және жылу бергіштік коэффи-
циенттеріне анықтама беріңіз.
9 ... ... ... ... ... мен ... ... деп - "шикі" және тауарлы ... ... ... және аз ... ... ... үшін ... әр түрлі өлшемдегі
ыдыстарды айтады. Бір жерде ... ... ... ... деп ... ... резервуарлар паркінің жалпы көлемі кез-келген кен
орнының ... ... ... екі ... ... ... тең ... керек.
Мұнай резервуарларын өртенбейтін материалдардан - металл немесе темір
бетоннан - ... ... жер ... жер үсті ... ... ... ... Мұнайды жинау, сақтау және көлемін өлшеу үшін
көпшілік жағдайларда болаттан ... ... ... ... ... немесе темір бетоннан жасалған резсрвуарларды сирек қолданады.
Кен орынның тауарлық парктерінде ... ... ... ... ... ... м3 болатын резервуарлар түұрғызылады, резервуарлардың
ортасына жамылғы қалқандары (щиттары) тірелетін ... ... ... ... ... ... ... төбесі жиналған қардың
салмағын, яғни сыртқы күштерді, ұстап қалады, ал ... ... ... ... ... оған ... әсер етеді, және қалыңдығы 2,5 мм-ден
аспайтын болат ... ... ... Тік ... негізгі мәліметтері 9.1 кестеде келтірілген.
Тік цилиндрлі резервуарлар былай жіктеледі:
• төменгі қысымдағы резервуарлар, оларды атмосфералық деп те атайды;
• понтондары бар ... ... ... ... ...... Тік болат резервуарлардың негізгі мәліметтері
|Резервуарлар |Нақты көлемі, |Ішкі белбеу |Биіктігі, м ... ... |м3 ... м | ... |
| | | | ... кг/м3 |
|РВС-1000 |1056 |12,330 |8,845 |23,8 ... |2135 |15,180 |11,805 |20,1 ... |3340 |18,980 |11,825 |18,9 ... |4832 |22,790 |11,845 |18,7 ... |10950 |34,200 |11,920 |19,8 ... ... ... төменгі қысымдағы) резервуарлардың газ
кеңістігіндегі ішкі ... ... ... жақын, оларға төбесі конус
тәріздес болып келген резервуарлар жатады.
Болаттан жасалған резервуарларды зауытта жасалған ... мен ... ... ... ... индустриялық құрастыру әдістерін
қолданып пісіріп-жабыстыру ... ... ... ... ... гидростатикалық қысымына шыдайтындай етіп ... қап ... ... ... ... мен ... құрылғаннан кейін зауыттан дайын түрде
жасалып әкелінген резервуар түбі салынады. Содан соң резервуардың ... ... ... Құрастыру жұмыстары жүргізілген
кезде шеңбер ... және ... ... тұрақты бақылау жасалып
отырады. Резервуардың бірінші белбеуінің тік ... ... ... ... ... ... ... жасалынған резервуарлардың жабдықтары
Шикі және тауарлық мұнайды қабылдап алу, сақтау және өткізу шараларын
жүргізу үшін резервуарлар ... ... және ... ... ... мыналарды қамтамасыз етеді:
резервуарлардың толуын және босауын;
мұнай деңгейін өлшеуді;
мұнай сынамасын алуды;
резервуарлардың тазалануын және ... ... және ... ... ... судың жойылуын;
резервуардағы қысымды қауіпсіздік шегінде ұстап тұруды.
Жер үстінде ... тік ... ... жабдық-тардың
орналасу сұлбасы 9.1суретте көрсетілген.
9.1. Сурет. Жер ... ... тік ... ... ... сұлбасы
1 - жарық люгі 1,2- гидравликалык сактандырғыш клапаны, 3 - өрттен
сақтандырғыш, 4 - ... алу ... 5 - ... люк, 6 - ... 7 - кіру ... 8 - ... ... 9 - дыбыстық жапқыш
(хлопушка), 10 - қабылдау-өткізу қуұбыршасы, 11 - кері қосу ... 12 ... ... ... 13 - лебедка; 14 - көтерілмелі құбыр; 15 –
көтерілмелі кұбырдың топсасы; 16 - ... ... ... ... ... үстіне жарық люгі 1
орнатылады. Төбесі ашық тұрған кезде ол арқылы резервуар ... ... ... ... немесе жөндеу жұмыстарын жүргізер алдында резервуарды ... ... ... ... 2 ... алу ... ... істемей
қалған кезде резервуардың газ кеңістігіндегі артық қысымды немесе вакуумды
шектеуге, ... ... ... алу ... қимасы жеткіліксіз болған
кезде тез арада газ немесе ауаны шығаруға арналған. Сақтандырушы клапандар
тыныс алу ... ... ... ... және ... есептелген
(артық қысым 588 Па және босату қысымы 392 Па). ... ... ... ... ... қатпайтын, буланбайтын тұтқырлығы аз
сұйықтар құяды (глицерин, этиленгликол ерітіндісі және т.б)
Өрттен сақтандыргыш 3 резервуарда ... алу және ... ... ... ... ... ... орнатылады, ол
гидравликалық және тыныс алу клапандары ... ... газ ... кіріп кетпеуін қамтамасыз етеді.
Оның жұмыс істеу принципі мынадай: жалын өрттен сақтандырғышқа түсе
отырып, ... кіші ... ... (кассеталардан) өтеді, нәтижесінде
жалын күші жекелеген ұсақ ағындарға ыдырайды да өшіп ... ... ... бөлшектері -түсті металдардан жасалған спиралді
ленталы кассета.
Тыныс алу клапаны 4 ... ... және ... ... ... ... өзгеруі нәтижесінде резервуар ішіндегі қысым шектен
асқан кезде немесе вакуум туындаған ... ... ... ... ... ... ... сыртқы ортамен) байланыстырады. Ол екі
клапаннан тұрады: қысым клапаны және вакуум клапаны.
Тыныстау клапаны келесі түрде ... ... ... ішіндегі қысым
жоғарылаған кезде қысым клапаны ... ... газ ... ал резервуар ішіндегі қысым төмендеген кезде вакуумдық клапаны
ашылып, резервуарға ауа кіреді.
Қысым клапаны мен ... ... ... бір ... реттеліп
отырылады және резервуар ішіндегі қысымның ұлғаюы немесе азаюы белгілі бір
шамаға жеткенде ғана ашылады. ... алу ... ... ... ... байланысты таңдап алынады. Тоттанбас үшін ... ... ... мен клапан отырғызылатын ершігі ... ... ... мм 50 100 150 200 ... ... м3/сағ 25 72 142 ... люк 5 ... ... деңгейін және тауарлы мұнай
астындағы суды өлшеу үшін, сонымен қатар, сынама алғыш аспаппен ... алу үшін ... ... ... ... ... бағыттаушы колодка
орналасқан, ол арқылы резервуарға лоты бар өлшегіш лентаны түсіруге болады.
Колодканы ... ... үшін мыс ... ... жасайды.
Резервуардағы мұнай деңгейін өлшеу және мұнай мөлшерін жедел есептеу
үшін УДУ деңгей көрсеткішін ... ... 6 ). ... ... ... ... меп олшсгіш леитадан ... ... ... ... ... ... ... қозғалады, ал өлшеуіш лента болса,
бақылап отыратын аспап қорабындағы блокқа оралады. ... ... ... ... ... деңгей көрсеткішін көрсететін) құрылғыны
қосуға болады.
Кіру люгі 7 (люк-лаз) резервуардың төменгі белдігіне ... ... ... мен ... ... резервуар ішіне адамдардың кіруіне,
сонымен қатар, осы жұмыстарды жургізу кезінде оны желдетуге арналған.
Сифондық кран 8 резервуардың ... жақ ... ... ... ... ... қарай ағызу үшін сифондық құралды қосу ... ... ... 9 ... ... ... ... немесе
құбырлардың апаттық жағдайында мұнайдың резервуардан ағып ... ... ... ... ... және басқарылмайтын болып
келеді. Резервуарға мұнай құйып жатқан кезде мұнай ағымының қысым ... ... ... қақпағы ашылады, ал ... ... ... ... ... ... ... салмағы әсерінен орнына
қайта түседі де, ... ... ... ... ... кезде
дыбыстық жапқыштың қақпағын арнайы лебедкамен ашады, ал лебедканың ... ... және оған ... ... ... ... ... 10 резервуарға сұйықты беру ... ... ... үшін ... оған ... ... жапқыш (хлопушка) пен көтерілмелі ... ... ... ... ... ... ... берілген
өнімділігімен анықталады және 150-700 мм ... ... ... құбыршасының диаметрін таңдау барысында сұйықтың ... 0,5-2,5 м/с ... ... деп ... қосу құрылгысы 11 дыбыстық ... ... ... ... ... ... теңестіріп отыру үшін қажет, яғни мұнайды
резервуардан ... ... ... кері ... Кері ... ... 6 метр ... барлық резервуарларда орнатылады.
Көтерілмелі құбыр 14 резервуардың ішінде ... ... ... ол ... ... ... алуға арналған және роликті блок
16 арқылы ... 13 ... ... ... ... сақтау кезінде шығынды болдырмау
Жеңіл фракциялардың булануына байланысты мұнайдың негізгі шығындары
резервуарлардың кіші және үлкен көлемде "тыныс алуының" әсерінен ... кіші ... ... ... ... ... ... барометрлік қысымының өзгеруі әсерінен болады. ... және оның ... ... ... ... ... ... жабылған резервуардағы булардың мөлшері мен олардың серпімділігі
ұлғаяды және егер қысым резервуарға есептелген қысымнан асып ... ... бір ... ... ... тыныс алу (яғни, қысымды ... ... ... ... резервуарлардан атмосфераға (яғни,
сыртқа шығады) шығады. Түнгі уақыттарда ауаның температурасы төмендеген
кезде ... ... ... бір ... ... да, ... және ... болған вакуум резервуарға есептелген вакуумнан ... ... ... ... ... сырттан ауа кіреді.
Резервуарларды мұнаймен толтырғанда және оны босатқанда бу қоспаларын
шығару және сырттағы ... ... ... ... оны ... "тыныс
алуы" деп атайды. Үлкен "тыныс алуы" ... ... ... ... кіші ... алуы" кезіндегіге қарағанда айтарлықтай үлкен.
Резервуарлардағы мұнайдың булануы кезіндегі көмірсутектердің шығынын
азайту әдістерін шартты түрде үш ... ... ... ... ескертетін әдістер;
булануды азайтатын әдістер;
булану өнімдеріп жинау әдістері.
Мұнай шығындары - бұл негізінен мұнайды ... ... ... ... ... көбінесе мұнайдың булану дәрежесіне, яғни
берілген температура мен ... ... газ ... ... ... ... ... Неғұрлым мұнайда жеңіл фракциялар көп
болған сайын, соғұрлым оның ... да ... ... ... ... ... азайту үшін мұнайдың қаныққан бу қысымынан асып түсетін
қысымды резервуарларда ұстап тұру қажет.
Бірақта бұл әдіс ... ... ... жарамайды, өйткені олар
1962 Па-дан жоғары қысымға ... ... ... ... ... ... понтондарды қолдана отырып, резервуардың газды
кеңістігін азайту немесе минимумға дейін апаруды қолданады.
Қалқып ... ... бар ... ... жамылғысы
болмайды (яғни, төбесі жабылмайды), ал шатырдың ролін сұйықтық ... ... ... ... ... диск ... ... Қалқып
жүретін қалпақшасы бар резервуарлар тыныс алу клапан-дарымен, ... және ... ... Тыныс алу клапаны резервуар
қалпақшасын (шатырын) резервуардағы ... ... алу, яғни ... ... болатын вакуумнан және резервуар қалпақшасы (шатыры) төменгі
жағдайда болған кезде резервуарға өнімді құю, яғни толтыру барысында ... ... ... ... үшін ... ... ... саңылаусыз
бөлім - понтондар қамтамасыз етеді. Қалқып жүретін қалпақшалар қалыңдығы 4-
5мм болатын ... ... ... жасалады және өткізгіштілікке
сыналады. Резервуардың қалпақшасы (шатыры) мен қабырғасының ... ... ... ... ... матадан жасалған ... ... ... ... ... ... дренажды құбырлар
бойымен ағып, резервуардан тысқары жерге тасталады.
Понтондары бар ... ... ... ... ... салыстырғанда едәуір қарапайым болып табылады. Понтондар
металдан немесе ... ... ... оның ... ... ... бар ... білдіреді. Понтон мен резервуар
тұрқы (корпусы) ... ... ... үшін ... ... сіңірілген асбестік матадан немесе түсті металдардан жасалған
арнайы тығындар жасалады, олар ... ... ... ... пілте
(петля) тәріздес пішінге ие. Тұрақты төбесі (шатыры) бар резервуарларда
тұрғызылатын понтондар атмосфералық жауын-шашынның түсуінен ... ... жұқа ... ... жеңілдетілген конструкцияларды
қолдануға мүмкіндік береді. Шет елдерде пластмассалық тегіс ... ... ... ... экрандар кеңінен қолдау тапты.
Қалқып жүретін қалпақшаларды және ... ... жиі ... ... ... үшін едәуір тиімді, яғни айналу коэффициенті
үлкен.
Қалқып жүретін қалпақшаның және понтондардың құрылысы резервуардың
тұрақты төбесіне (шатырына) ... ... ... ... ... мұнайдың жеңіл фракцияларының шығынын үнемдеу есебінен бір
жылдың ішінде-ақ өтеледі.
Резервуарларда мұнайдың буланып ұшып ... ... ... күн
сәулесінің әсерінен қызудан қорғауды ... ... Бұл ... сәулені шағылыстыратын бояумен бояйды (ақ немесе алюминий
түсімен), негізі ақ бояумен ... ... ... ... ... ... ... бояу бір жағынан атмосфералық тоттанудан
қорғау болып табылады, сондықтан да ... ... ... ... ... ... сақтау барысында мұнай шығынын ... ... ұшып ... ... үшін газ теңестіру жүйесін ... ... ... газ ... ... ... ... яғни мұнай өнімімен толтырылып жатқан резервуарлардағы газдар
босап жатқан резервуарларға ... ... та ... ... жұмыс жасауын жүзеге асырудағы қиыншылықтарына байланысты оларға
әдетте ... және ... ... ... Бұл ... ... резервуар-компенсаторға) - резервуарларды
толтыру барысында пайда болған артық газ ... ... және ... ... ... ... оны ... асып түскен
жағдайда, резервуар-компенсатордағы газ резервуарларға барады.
9.4. ... ... ... ... ... анықтау
Резервуарларда сақталатын мұнайдың жеңіл фракциялары негізінен ... ... ... ... ұшып ... Резервуарларда сақталатын
мұнайдың жеңіл фракцияларының шығынын анықтаудың бірнеше ... ... ... барлығы мыналарды өлшеуге негізделген:
резервуарға мүнайдың құйылу биіктігін;
газды есептегіштердің көмегімен резервуардан шығатын
жеңіл фракциялардың мөлшерін;
• газ кеңістігінің биіктігі бойынша комірсутектердің
концентрациясын;
• мұнайдың ... ... ... және ... ... ... ... бу қысымдарының
айырмашылығын;
• мұнайды резервуарда сақтауға дейінгі және сақтағаннан
кейінгі мұнайдың салыстырмалы тығыздығын ... ... ... ... ... ... ... бойынша анықталады:
G=V0cρ0, ... V0 - ... ... ... өлшенетін уақыт аралығында
резервуардан шыққан газды-ауалы қоспаның көлемі, м3; с - ... ... ... ... ... ... ρ0 - ... келтірілген резервуардан шыққан көмірсутектердің тығыздығы, кг/м3.
Мұнайдың физика-химиялық ... ... ... газ
кеңістігінің биіктігі бойынша көмірсутектердің концентрациясы бір ... бір ... ... мүмкін.
Резервуарларды жеңіл мұнаймен толтырғанда және ... ... ... ... ... бойынша көмірсутектердің
концентрациясы (ρ = 800÷820 ... бір ... ... ... ... ... ... ал ауыр мұнайлар үшін ... ... және ... ... (себебі, ауыр мұнайларға қарағанда жеңіл
мұнайларда еріген газдың ... және ... ... ... ... газ ... көмірсутектердің орташа концентрациясы
қабылдау-тапсыру операциясын (яғни, резервуарды мұнаймен ... ... ... ... ... ... ... мұнай деңгейінің
көтерілу немесе түсу жылдамдығына да ... ... ... ... ... ... ... мына формула бойынша жүргізіледі:
(9.2)
мұндағы: Рр және Тр - резервуардың газдыауалы кеңістігіндегі қысым мен
температура; Р0 және Т0 - ... ... ... мен ... (Р0 =
0,1 МПа, Т0 = 273К); z - газдың жоғары сығымдылық ... ... оны 1-тең деп ... ... ... концентрациясы мұнайдың булану қарқынына - q
және булану ауданынан - Ғ ... ... ұшып кету ... - ... ... ... және ... сақтау кездері) тәуелді болады.
Ол келесі өрнектен анықталады:
(9.3)
мұндағы: Vгк - резервуардың газдыауалы кеңістігінің көлемі.
Есептеу кезінде ... ... ... ... ... ... 0,1 -0,5 деп алады.
Резервуардағы мұнайдан көмірсутектердің булану қарқынын резервуарды
толтыру, босату және ... ... ... үшін ... ... ... ... мұнайдың мөлшері мен сапасын өлшеу
Мұнайды дайындау қондырғыларынан өткен мұнай тауарлы ... онда оның ... ... ... ... ... ... есепке алудың үш әдісі қолданылады: көлемдік, массалық
және көлемді-массалық.
Үлкен мөлшердегі тауарлы мұнайды көлемдік әдіспен өлшейді, және өлшеу
ыдыстары ... ... ... және ... ... резервуарларды
қолдапады.
Құйылу биіктігінің Н колемге V тәуелдігін анықтау үшін ... ... ... ... интервалда калибрлейді.
Калибрлеу нәтижелерін әрбір резервуар үшін ... ... ... ... ... ... ... табылады, оның негізінде тауарлық
мұнайды есепке алады. Резервуар биіктеген сайын оның қабырғасының ... сол ... ... сұйықтың биіктігі өскен сайын мұнайдың көлемі
үлғаяды.
Көлемдік тәсілмен мұнай мөлшерін өлшеу үшін мұнай ... мен ... ... ... ... биіктігін өлшейді;
калибрлеушілік кесте бойынша мұнайдың көлемін есептейді де, температуралық
өзгерістерге ... ... ... ... ... (тонна) бірлігінде жүргізіледі, сол үшін
калибрлеушілік кестенің көмегімен алынған көлемді тығыздыққа көбейтеді.
Резервуардағы мұнай деңгейі мен ... ... ... су ... ... деп ... және миллиметрлік дәлдікпен ... ... ... ... ... өлшеуді миллиметрлік
бөліктерге бөлінген лентамен және арнайы әдіс бойынша лотпен іске ... ... ... ... ... ... оған тауарлы мұнай астындағы
судың деңгейін анықтау үшін суға ... ... ... ... ... ... ... массасы үшін
тұрақты шама болып табылмайды, сондықтан резервуардағы ... ... ... тура келеді. Резервуарлардың үстіңгі ... ... оның ... ... ... ... болады және мұнайдың құрамындағы су резервуардың түп жағына қарай
көбейеді, сондықтан ... ... ... ... жоғарғы
жағындағы тығыздыққа қарағанда үлкен болады. Орташа тығыздықты анықтау үшін
орташа сынаманы дұрыс алу керек және температураны ескеру ... ... ... (яғни, резервуарларды мұнаймен
толтыру және босату барысында) ... ... ... мынадай:
1) резервуардан ... ... ... ... ... ... ... тығыздығын анықтау және оны
+20°С температурасына келтіру;
3) ... ... ... ... ... ... ... пайызымен анықтау.
Осыдан кейін суланған мұнайдың көлемін орташа тығыздыққа көбейтеді де
мұнайдың брутто массасын (яғни, ыдысымен бірге ... ... ... ... құрамындағы судың массалық пайызына көбейте отырып нетто
массасын (таза ... ... яғни ... ... таза салмағы
алынады.
Жоғарыда айтылған әдістің келесідегідей кемшіліктері бар:
резервуарлардан сынамалар алатын және оған талдау
(анализ) жасайтын операторлар мен лаборанттар ... ... алу және оған ... ... ... уақыт
аралығында жүргізіледі, ал бұл уақыт ішінде мұнайды
сусыздандыру мен тұзсыздандыру қондырғыларының режимі
өзгеруі мүмкін;
операцияның дәлдігіне тауарлы мұнайды ... ... ... ... ... ... факторлар әсер етеді.
9.6. Тауарлы мұнайдың мөлшері мен сапасын ... ... ... (А) ... ... ... ... мен сапасын дәл және тұрақты өлшеуге арналған және сапасыз ... ... кері ... ... ... және олардан сынама алуға
арналған.
11.2. Газды дайындау қондырғысы
Газды, ... ... ... ... ... үшін оны ... ылғал тамшысынан, көмірсутекті конденсаттан, күкіртсутектен
және көмірқышқыл газынан бөлу және кептіру жұмыстарын жүргізу қажет.
Газды судан кептіру және ... ... бөлу үшін ... ... ... ... жасанды салқындату есебінен
төменгі тсмпературада айыру;
2. сұйық сіңіргіштер (абсорбция) және қатты жұтқыштар
(адсорбция) қолданылатын сорбциялық ... ... ... күрделі және қымбат жабдықтар, аппараттар
және аспаптар қолданылады: ... ... ... ... конденсаторлар, булағыштар, сораптар, компрессорлар,
абсорберлер, адсорберлер, детандерлер, қысым, температура, сұйық ... және ... ... ... ... ... әр ... газ
айырғыштары қолданылады. 7.8-бөлімінде газ айырғыштарының құрылысының
сипаттамасы мен есептеу принциптері келтірілген, олар ... ... ... ... ... да, сол сияқты құрылысы бойынша да ерекшеленеді.
11.2.1. Төменгі температуралы айыру
Бұл әдіс газдың ылғалдылығын ... ... ... ... ... ... булы фаза түрінде болатын ылғалдың
бір бөлігі, сонымен қатар ауыр көмірсутектер конденсацияланады. Сұйықтан
бөлінгеннен ... газ ең ... ... ... ... ... (точка росы) ие болады.
Бір кен орнында жоғары қысымға ие табиғи газдың және мұнай газының болуы
табиғи газды дросселдеу (Джоул-Томсон ... ... ... ... ... жылу алмастырғыштарда мұнай газын салқындату мүмкін. Газды
0,1 ... ... ... оның ... орта есеппен 0,3°С-қа
дейін төмендейді. Штуцердің көмегімен газдың температурасын ... ... ... ... ... ... ... мөлшерде сулы
және көмірсутекті конденсаттар бөлініп шығады.
Егер газ факторы үлкен болса (шамамен 1000 м3/т) және сағалық ... ... онда ... ... өзін ... ... салқындатуға
болады. Бұл жағдайда газдыконденсатты кен орындарында ... ... ... қолданылады.
Газ жоғарғы қысыммен құбыр-1 арқылы тамшыны бөлгішке-2 келіп түседі, онда
ылғал тамшысынан және ... ... ... ... кейін
араластырғышқа келіп түседі, онда гидрат түзілуге қарсы қолданылатын
ингибитормен, яғни диэтиленглинколмен (ДЭГ) ... да, одан ... ... ... жылу ... беріледі, мұнда төменгі
температуралы айырғыштағы-5 салқын газбен салқын-датылады. Одан соң ... ... ... ... ... редукцияланып, осының
нәтижесінде оның температурасы тез төмендсйді. Газдың температурасы және
қысымы тез ... ... ... жәпе комірсутекті конденсаттың
конденсациясы жүреді, ... ... ... айырғыштың-5 конденсат
жинағышында біртіндеп жипақталады.
//
11.1 Сурет. Төменгі температуралы айырғыш
қондырғысыныц сұлбасы
1 – жинау коллекторы; 2 - тамшы бөлгіш; 3 – жылу ... 4 ... - ... ... ... 6 – ... суытылған газды таратқыш
коллектор;
7 - ДЭГ-ды беруге арналған мөлшерлік сорап; 8 -кондснсат жинағыштағы
қысымды азайтатын штуцер; 9 – конденсат жинағыш; 10 - ... ... 11 - ... ... ... тасымалдауға арналган құбыр;
12 - газ шығынын өлшегіш;
13 - құрғақ газ коллекторы
Судың сұйық көмірсутектерімен ... ... ... ... ... ... ДЭГ ... көмірсутекті конденсатынан
бөлінеді. ДЭГ құбырлар-11 арқылы регенерация қондырғысына келіп түседі, ал
көмірсутекті ... ... ... ... бұнда
штуцерлерде-8 редуциялану есебінен қысым біртіндеп азаяды (төмендейді).
Көмірсутекті конденсаттың қысымын біртіндеп ... бұл ... ... ... ... ... алу үшін ... бір реттік азайту кезінде конденсаттың шығуы да аз болады, өйткені
қысымды тез азайтқан кезде ... ... ... ... олар өздерімен бірге ауыр көмірсутектерінің (С5) үлкен мөлшерін
ілестіре ... ... ... ... сұйық түрінде болады.
Салқын және кептірілген газ тұрақты қысым кезінде жылуалмастырғыштан-3
өтеді, мұнда ол өзінің жылуының бір бөлігін өңдеуге ... ... ... соң ... өлшегіш арқылы - құрғақ газды жинау коллекторына келіп
түседі.
ДЭГ конденсацияланған сұйықтан бөлінеді және ... соң ... ... ... ... кезінде ылғалдың және ауыр көмір-
сутектерінің бөлінуі бір мезгілде жүреді.
Төменгі температуралық айыру қондырғыларының (ТТАҚ) көптеген түрлері бар.
Соның ішінде, егер табиғи газдың ... ... ... ... 9МПа аз
болса, онда дроссель-эффектісі ... ... ... Бұл жағдайда температураны төмендету жылуалмастырғыштан
кейін салқындату машиналарын орнату арқылы ... ... ... ... сұйытылған аммиак және фреондарды қолданады, олар
кері температуралар кезінде буланып ... және ... да ... ... ... отырып жасанды
түрде газды салқындатуды әдетте газ өңдеу зауыттарында қолданады.
Газды турбодетандерлердің көмегімен салқындату кезінде ... газ ... ... ... ... үшін ... ... энергияны алуға мүмкіндік береді. Бұл жағдайда ... ... ... ... төмендетуге болады. Дросселдегі
температураның төмендеуі газдың жұмыс жасамай-ақ адиабаттық ұлғаюы есебінен
жүреді, яғни ... ... ... ... ... ... ... пайдалы жұмыс жасауына байланысты.
11.2.2. Газды абсорбциялау қондырғыларында кептіру
Газды кептіру негізінсн газ ... ... ... ... ... ... газдың құрамындағы су буын азайту мақсатында
жүргізіледі.
Газды кептіру үшін сұйық сорбенттер-гликолдер қолданылады олар: ылғалды
жұтуға ... ... ... (ДЭГ) және триэтиленгликоль
(ТЭГ).
Гликолдар тұтқыр, мөлдір сироп тәріздес сұйықтық түрінде болады, ДЭГ
тығыздығы - 1118,4 кг/м\ ал ТЭГ ... - 1125,4 ... ... ... ... ... және газ ағыстарынан су буларын жұтып алады.
Сұйық сорбенттердің артықшылықтары.
• суда жақсы ериді;
13. жеңіл ... ... ... аз, ... шығындар;
11.2 Сурет. Табиғи және мұнайгазын сұйық сорбенттермен кептірудің
қарапайым сұлбасы
1 - айырғыш, 2 - абсорбер, 3 - жиналған гликолды құю ... 4 - ... ... 5 - ... ... 6 ... 7 - желдеткіш; 8 -
сүзгі, 9 - десорбер, 10 - сақина, 11 - қайнатқыш ... 12, 16 ... 13 - ... гликолге арналған айырғыш, 14 - сорап, 15
-эжектор. I - шикі газ ... II - ... газ ... III ... ... IV - ... су желісі; V - түтінді шығару бағыты.
7. көмірсутекті конденсатпен көбіктер мен ... ... ... ... айырмашылығының
нәтижесінде тұндырғыштарда жеңіл бөлінеді;
1. процестің үздіксіздігі, басқарудың қарапайымдылығы;
9. қондырғыдағы ... ... яғни ... ... ... ... ... салыстырмалы бағасының жоғары
болуы болып табылады.
Газды кептірудің қарапайым сұлбасы 11.2.Суретте келтірілген және келесі
түрде жұмыс істейді: ... ... ... газ (I) - ... өтеді, одан кейін абсорбердің төменгі тарелкасының астына
бағытталады.
Концентрацияланған гликолдің ерітіндісі сораппен-14 ... ... ... бойымен төмен түседі, газбен кездескен кезде қаныға отырып
абсорбердің төменгі бөлігінде жиналады. Кептірілген газ жалюзді кассета ... ... ... ... ... ... қаныққан гликоль
жылуалмастырғыш-6 арқылы желдеткішке-7, сүзгіге-8, содан кейін десорберге
(буландыру тізбегіне-выпарную колонну)-9 ... ... ... қайнатқышта-11 гликоль 160-165°С дейінгі ... ... су ... және ... ... ... ... арқылы өтеді және айырғышқа-13 барып түседі. Буландырғыш
тізбектің жоғарғы ... ... 105°С ... ұсталып тұрады.
Регенерацияланған гликоль ерітіндісі сораппен-14 ... ... пен ... ... (30°С ... температурамен)
абсорбердің жоғарғы тарелкасына қайтадан барып түседі. Цикл қайталанады.
Іс жүзінде белгілі болғандай, ... ... ... үшін 1 ... суға 25 ... кем болмайтын гликоль циркуляциялануы тиіс,
сонымен қатар, абсорбердегі ... саны да көп ... ... ... ... жаңа ... мөлшері мына формула бойынша
анықталады:
С -
(11.1)
мүндағы С - гликолдің мөлшері, т/тәу; ц{ және д, - ... және ... ... гликолдің массалық
концентрациясы. Жұтылатын ылғал мөлшері — IV (т/тәу) мына формула бойынша
анықталады:
IV = ... ... V — ... ... ... ... ... газдың мөлшері,
м3/тәу;
IV! және Ж, - газдың тығыздығын және ... ... ... ... ... және ... байланысты ылғалдылық құрамының
қисығы (2.2 сурет) бойынша анықталатын, газдағы бастапқы және ... ... ... қондырғыларда конденсатты кептіру мен бөлу
Адсорбция үрдісі деп ерекше үлкен ... ... бар ... ... ... газдан сулы буларды және конденсаттарды шығаруды
айтады. Адсорбенттер ретінде силикагель, алюмогель, бокситтер, ... ... ... Оларды кептірілетін газ өтетін
қабаттардағы гидравликалық ... ... үшін ... ... ... елеуіштер (цеолиттер) құрылысы кристалды болып
келетін күрделі бейорганикалық полимерлер болып табылады. Олар ... ... ... едәуір жоғары жұту (сіңіру) қабілетіне ие.
Адсорбенттердің регенерациясы ыстық газбен немесе ауамен жүзеге асырылады.
Газды ... ... ... ... ... бар:
• минус 50°С дейінгі шық нүктесін алу ... ... ... қысым мен температураның тигізетін
әсері елеусіз;
2. жабдықтың салыстырмалы қарапайымдылығы және
пайдалану шығындарының аздығы.
Кемшіліктеріне абсорбциондық үрдістсрмен ... ... ... ... ... жұмсалатын және адсорбенттерді жууға кететін
салыстырмалы жоғары шығындарды жатқызуға болады.
Жоғары қысымдағы газ шикізаты ... ... ... ... ... және ... ... тазартылып одан әрі кептіру және
бензиннен бөлу үшін адсорберге-2 ... Осы ... ... және ... ... ... Кептірілген газ адсорберден-2
магистралды газ құбырына беріледі. Газ адсорбенттің ... ... ... реттелетін штуцерге-4 дейін алынады да пешке-5
бағытталады, мұнда оның ... ... ... ... ... Газдан конденсатты бөлуге және кептіруге арналған
адсорбциондык қондырғының қарапайым сұлбасы
1,7- айырғыштар, 2, 3 -адсорберлср; 4 - реттелетін штуцер; 5 - пеш; 6 ... ... ... ... мұздатқыштан-6 және айырғыштан-7 өту үшін
регенерацияланатын газдың жеткілікті қысымын ұстап тұруға мүмкіндік береді,
бұдан соң бұл газ ... ... ... ... ... оралады. Салқындату
әсерінен мұздатқышта-6 бөлінген конденсат айырғышқа-7 келіп ... ... ... ... ... циклді орнатады. Адсорберлерді қосу
графикке сәйкес жүргізеді.
Сонымен ... ... ... бар ... да ... ... әдетте олар үш адсорберлі болып келеді. Мұндай қондырғылардағы
циклдың ұзақтығы кәдімгі ... 8-12 ... ... ... ... ... созылады. Мұндай қондырғылардың артықшылығы жеңіл
көмірсутектерді адсорбентпен жұтпай-ақ тұрақты конденсаттың үлкен ... ... ... цикл ... ... ... ... толық
қалпына келтіру мүмкін болмайды, бұл қондырғы жұмысының кейінгі циклдарында
оның әрекеттілігінің ... ... әкеп ... ... (тұтыну) мөлшерін газ шығыны мен ондағы ылғал
мөлшеріне байланысты мына ... ... ... 107и ... 2 ~~ газ ... ... IV — ... ылғал
құрамы, г/м3;
I - жұту (сіңіру) циклыныц ұзақтығы, сағат; а -
адсорбенттің жұмыс әрекеттілігі, %.
11.2.4. Газды күкіртсутектен және ... ... ... ... және ... ... ... тазалайды, олардың айрықша ерекшелігі абсорбердегі ... ... (6МПа ... және ... ... ... ... этаноламиннің судағы ерітшдісін қолдапады, олар: моноэтаноламип
(МЭА), диэтаиоламин (ДЭА) және ... ... ... жұту қабілетіне
ие және
салыстырмалы бағасының үлкен еместігіне байланысты МЭА едәуір кең ... ... оның ... ... ... шығыны болады.
Күкіртсутек пен көмірқышқыл газы ... ... ... ... да, ал I ... ... ... ерітіндіден регенерация-
ланады.
МЭА ерітіндісі көмірсутек конденсатымен ... ... ... ... ... ... ... берер алдында көмірсутек
тамшысынан мұқият тазалау қажет. Газды тазалаудың қарапайым технологиялық
сұлбасы 11.4 суретте келтірілген.
Тазалауға ... ... газ ... ... ... ... ... жақ бөлігіне бағытталады. абсорбердің жоғарғы бөлігіндегі
тарелкаларға-3 сорап-13 ... ... және ... ... МЭА-нің ерітіндісі беріледі. Н28 пен СО2-
дан тазартылған газ тамшы ... ... ... сұғындырмалардан-4 өтіп,
магистралдық газ құбырына беру үшін компрессорлық станцияға ... ... ... ... ... ... төменгі
жағынан сораппен-15 алынады да жылуалмастырғыш-6 арқылы өтеді, десорберден-
8 сораппен-14 берілетін ыстық регенерацияланған МЭА ... ... ... ала ... ... ... МЭА ерітіндісі
буқыздырғышқа
Магистральды газ қубырына
11.4. Сурет. Газды күкіртсутектен және ... ... ... технологиялық сұлбасы
1 - айырғыш; 2 - абсорбер; 3 - тарелкалар; 4 - тамшыны ұстауға арналған
жалюздер; 5, 9 - ... 6 ... 7 - ... 8
-десорбер; 10 - салқын судың берілуі; 11 ... ... ... 12 - ... 13, 14 - ... беруге арналған сораптар; 15 -
МЭА қаныққан ерітіндісіне арналған сорап.
(рибойлерге)-7 ... ... одан ... 125°С ... ... кезінде жұмыс істейтін десорбер тарелкасына барып түседі.
Артық су және МЭа-де еріген күкіртсутек пен көмірқышқыл газы ... ... және ... ... жағы ... мұздатқышқа-9
келіп түседі, онда МЭА булары ... да ... ... ал айырылған Н2S және СО2 газдары Н2S -тен қарапайым күкіртті ... ... ... ... ... ... моноэтаноламин
айырғыштан-11 сораппен-13 алынады да ... ... ... бұл оның шығынын болдырмайды. Регенерацияланған МЭА ерітіндісі
десорбердің төменгі жағынан сораппеп-14 алынады да жылуалмастырғыш-6 және
мұздатқыш-5 ... ... ... ... ... Газ ... күресу әдістері
Табиғи және мұнай газының гидраттары осы ... су ... бар ... ... ... ... ... түзіледі.
Табиғи газдың гидраты - бұл сыртқы түрі бойынша жұмсақ ... ... ... тұрақсыз қатты кристалды зат, негізі судың көмірсутекті және
көмірсутексіз газдармен физика-химиялық қосылыстары нәтижесінде түзіледі.
Табиғи газдың ... - бұл ... ... ... ... ... ... емес, газдар қоспасы болып табылады. Қоспада ... ... ... түзілу температурасын едәуір жоғарылатады. Аралас
гидраттардың түзілу жағдайы газ құрамына ... ... Газ ... ... ... оның гидрат түзілу температурасы да жоғары болады
(сурет 11.5). Гидраттардың пайда болу ... ... ... ... және ... орналасады.
Гидраттар қысым жоғарылап, температура төмендеген кезде ... ... ... ... мүмкін және де гидрат түзілу температурасы ... ... ... ... ... ... ... яғни алдын-алушы сондай-ақ,
түзілген гидраттарды бүзушы болып екіге ... ... ... бүзу үшін ... ... түзілген бөлігі ажыратылады және
үрлеу свечасының көмегімен газ атмосфераға шығарылады, бүл ... ... ... түседі де, гидрат ыдырап кетеді. Бүл әдістің кемшілігі
гидраттың баяу ыдырауы болып табылады.
а Р,МПа
50 30
20
15
10 8 6
і
3
| | | | | |/ / | | | | | | |// |і | | | | | |/ |УЛ | | | | | | |і/ |/ш |
| | | | |/ |/ |і | | | | | |/ | |'/ | | | | | | | | | | | | | |/ , | ... _ 0,7 ~ 0,6 | | | | | | |^. |
| | | | |// | | ... | | | | | ... | |// | | | |
| | | | | | | | | | | |V// | | | | | | | | | | | | | | |^' |V | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | ... әдіс ... ... ... түзілген су теріс ... ... ... мұны тек ... ғана ... 0.6 0,5 ОЛ 0,3
0,2
5 10 15 20 ... ... ... ... болдырмайды
(яғни
алдын-алады), бірақ ол кәсіпшілік шеңберінде ғана
тиімді,
өйткені газ құбыр бойымен ... ... ... ... сақтау үшін кейбір
жағдайларда
газ құбырларын жылуды сақтау материалдарымен ... ... ... ... енгізу кезінде
кристалдарда пленкалар түзіліп ... ... ... қабырғаларына
гидрат кристалдары жабыса алмайды (адгезияланбайды), осыған орай кристалдар
газ ағынымен бірге ... ... Әр ... салыстырмалы тығыздықтағы газдар үшін гидрат
түзілудің тепе-теңдік қисығы.
Гидрат ... ... үшін ... айтылған (11.2 бөлімін қараңыз)
әдістердің бірінің көмегі ... ... ... ... ... ... ... гидраттарды болдырмау (яғни, алдыналу) және жою үшін ең ... бүл ... ... ... ... ... ... енгізу
болып табылады. Ингибитор ретінде метил спиртін ... ... ЭГ, ... ДЭГ, ... ТЭГ, хлорлы
кальцийді СаС12) қолданады.
Кен ... ... ... үшін ... -СНрН кең түрде қолданады
- ол өзіне тән ... иісі бар, ... ... ... ... ашық ... сұйықтықты білдіреді. Газ ағысына түскен кезде сумен
араласады да оның кристализациялану температурасын төмендетеді және сол
арқылы ... ... ... ... алдын-алады). Метанолдың қату
температурасы - минус 97,1°С, ... 791-793 кг/м\ ... мен ... ... улы ... келеді, сондықтан метанолмен жұмыс жасағанда
қауіпсіз жұмыс ережелеріне ерекше көңіл бөлу ... ... ... ... ... ... [3.24] газдағы
ылғал мөлшеріне және гидраттар түзіле алмайтын оның құрамындағы соңғы ылғал
мөлшеріне, сондай-ақ енгізілетін жәнс өңделген (отработанный) ингибитордың
концентрациясына ... ... ... ... ... мақсатта жүргізеді?
2. Газды дайындаудың қандай әдістері бар, ... ... ... одоризациялау не үшін қажет және қалай жүргізіледі?
4. Төменгі температуралы сепарация қондырғысының жұмыс істеу принципін
түсіндір?
5. Сұйық абсорбенттердің көмегімен газды кептіруді ... ... ... ... істеу принципі?
7. Күкіртсутек пен көмірқышқыл газынан газды тазартуды қалай жүргізеді?
8. Газ ... нені ... ... күресудің қандай әдістері бар?
12 тарау.
СОРАПТЫ ЖӘНЕ КОМПРЕССОРЛЫ СТАНЦИЯЛАР
12.1. Сығымды сорапты ... ... ... көп ... ... ... үшін
өндіру ұңғыларының сағасындағы қысым жеткіліксіз болса, онда кен орнының
аумағынан ... ... ... станцияларын (ССС) тұрғызады.
12.1. Суретте ССС сұлбасы келтірілген.
Мунайгаз ... ... ... МДҚ
-на
12.1. Сурет. Сығымды сорапты сганцияның негізгі сұлбасы
1 - гидроциклонды айырғыштың басы, 2 - айырғыш тұрқы (тұлғасы), 3 - ... - ... ... ... 5 - ... ... 6 - сұйық шығынын
өлшегіш, 7 - реттеуші клапан, 8 - ... - ... ... коллекторы
ССС (ДНС) алаңында қатты рамаға бекітілген, зауытта жасалып, пісіріліп
қосылған екі блок орнатылады: оның бірі сораптары бар - ... ... ... ... ... типті айырғыштары бар - айыру қондырғысының
блогы. ССС келесі түрде ... ... ... ... ... басы - 1
арқылы айырғыш тұлғасына - 2 келіп түседі де, ол жерден ... - ... онда ол ... ... ... орі ... ... сораптарының қабылдауына ксліп түседі; сораптардан кейін мұнай
шығынөлшегіш (расходомер) - 6, реттеуші клапан - 7 және ... тиек - ... ... ... ... - 9 ... - 4 ... жұмыс істейді, ал оларды реттеу айыру қондырғысының
өншділіпне ... ... ... ... жақ ... орналасқан
қалқьшалы деңгей реттепшімен байланысқан клапанныц - 7 көмепмен ағынды
дроссельдендіру арқылы орындалады.
Кейбір ... ... ... ... ... кезде) ССС алаңдарында
мүнай мен газды судан ... ... үш ... ... ... ... ... суды тасымалдауға кетстін энергия шығындарын
айтарлықтай азайтуға мүмкіндік береді.
ю
12.2. ... ... ... сығымды сорапты станция
1 - мұнай-газ-су қоспасын енгізуге арналған кұбырша, 2 - үш ... 3 - ... ... қысым реттегіші, 4 - газ шығынын өлшегіш, 5 -
атқарушы механизм, 6 - буферлік ... 7 - ... ... 8 ... ... ... 9 - ... манометрлер, 10 -
су айдау сораптары, 11 - деэмульгаторларға арналған ... 12 ... ... 13 - ... ... ... 14 ... ...

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 156 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұнайтранспорт кешенінің тиімді қызмет ету негіздері17 бет
Мұнай көмірсутектерінің оптикалық қасиеттерін анықтау21 бет
Автокөлік логистикасының техникалық сенімділігін тиімдендірілуінің жетілдіру жолдары104 бет
Аймақтарда автокөлікпен тасымалдауды ұйымдастыру мен басқаруды жетілдірудің тәжірибелік негіздері133 бет
Жүкті тасмалдау шартын жасау тәртібі.44 бет
Тасымалдау шарты47 бет
Транспорттық-экспедиторлық қызметті ұйымдастыру99 бет
Халықаралық көлік құқығы60 бет
Қазақстан Республикасы көлік логистикасының маңыздылығы мен техникалық сенімділігінің теориялық негіздер және даму жолдарыі81 бет
Қазақстан Республикасында автокөлік тасымалдауды ұйымдастырудың қазіргі жағдайы (Алматы қаласы мысалында)72 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь