Отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыс

ЖОСПАР
КІРІСПЕ

1 Отбасы және кәмелетке толмағандарды құқықтық қорғау және оларды дұрыс тәрбиелеу шаралары
1.1 Отбасы және балалардың азаматтық және саяси.әлеуметтік құқықтарын конституциялық қорғау ерекшеліктері
1.2 Отбасы және кәмелетке толмағандардың бірқалыпты дамуы және оларға дұрыс тәрбие беру шарттары

2 Отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстардың сипаттамасы және құрамдарының саралануы
2.1 Отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстардың жалпы сипаттамасы
2.2 Отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы бағытталған қылмыстар

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ

Өзектілігі: Қазақ КСР-інің 1959 жылы қабылданған Қылмыстық кодексінің нормалары елімізде орын алған саяси, әлеуметтік, экономикалық өзгерістерге сай келмегендіктен, 1997 жылы шілденің 16-сында Қазақстан Республикасының жаңа Қылмыстық кодексі қабылданып, ол 1998 жылдың 1 қаңтарынан бастап заңды күшіне енді.
1959 жылғы Қылмыстық кодекс кеңестік идеология тұрғысында, әкімшілдік-әміршілдік жүйе мен орталықтандырылған жоспарлы экономика қағидаттарына негізделген еді. Сондықтан өмірдің өзі ескі идеологиядан арылған, нарықтық қатынастар жағдайына үйлесетін, адам құқықтары мен бостандықтарын қорғауды барынша қамтамасыз ететін жаңа қылмыстық заңның болуын кажет етті. Осыған орай Президент Н.Назарбаев мемлекетіміздің өмір талабына сай келетін жаңа Қылмыстық кодексін қабылдаудың және оның адам, қоғам, мемлекет мүддесінің қорғаушысы болуы қажеттілігіне баса назар аударылуын айрықша белгілеп берді.
Қазақстан Республикасының Конститутциясының 27-бабында «Неке мен отбасы, ана мен әке және бала мемлекеттiң қорғауында болады», - деп көрсетілген. Қоғамымыздың жаңа мүшелерінің денсаулығын және өмірін қорғау жолдары әртүрлі, солардың қатарында құқықтық тұрғыдан қорғау белгілі орын алады. Осындай қорғаудың бір құралы отбасы және кәмелетке толмағандарды қылмыстық-құқықтық қорғау болып табылады. Мұндайда мемлекет қылмыстық-құқықтық құралдар арқылы кәмелетке толмағандардың және отбасын мүшелерінің өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін қоғамдық қауіпті әрекеттермен ымырасыз күрес жүргізеді.
Кәмелетке толмаған азаматтың мүддесін қылмыстық-құқықтық құралдармен қорғау және оның дене бітімінің дұрыс қалыптасуына, интеллектуалдық және адамгершілік қалыптасуына жағдай жасауға тіреледі. Ал бұл өз кезегінде отбасы жағдайының дұрыстығына, өзара құқықтар мен қатынастарды ұстануына тікелей байланысты. Сол себепті де кәмелетке толмағандарды қорғау отбасы қатынастарын қорғаумен тығыз байланысты болып келеді
Қылмыстық құқықта отбасы және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыс мәселелерін ашу және олардың құрамдарын қарастыру басты мақсат болып табылады. Себебі кәмелетке толмаған балаларға және ата-аналарға зорлық-зомбылық,қамқорсыз қалдыру және басқада ауыр қылмыстардан соң арқашанда жасалған әрекеттер мен әрекетсіздіктер қылмыс болып табылады.
Қылмыстың мақсаты – адамның нақты мүддесіне қаскүнемдік. Ол өмір игіліктері, адам тұлғасының ұлықтығы, меншік және бостандық қылмыскер пиғылының іске асуынан зардап шеккен кезде жасалды деп саналады. Әр қылмыстың өзіндік белгілері болады сол себептен қылмыстық құқықта қылмыс құрамдарын бөліп қарастыру маңыздырық болады.
Жалпы норма бойынша қылмыс істеу туралы ойдың ашылуы қылмыстық жауапқа тартуға негіз болмайды. Қылмыстық заң кімді болмасын, тек сөзбен, хат арқылы немесе басқа жолдармен қылмыс істеу туралы пікірі болғанын білдіргені үшін жазалай бермейді. Өйткені мұндай жалаң ой қылмыстық заң қорғайтын объектіге ешқандай зиян келтірмейді және зиян келтіру қаупін туғызбайды. Оның үстіне қылмыстық ойдың ашылуынада қылмыстың негізгі белгісінің бірі – қоғамға қауіптілік жоқ. Қылмыстық ойдың ашылуын қорқыту арқылы жасалынатын қылмыстармен шатастыруға болмайды. Қылмыстық кодексте қорқыту арқылы жасалатын аяқталған қылмыс құрамының жекелеген түрлері үшін қылмыстық жауаптылық көзделген. Қылмыстық құқықтағы отбасы мен кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстардың қандай жағдайда және қылмыстың қаншалықты ауыр жағдайда жасалғаны жайындағы ерекшеліктер. Қандай қылмыс болмасын қылмыс болған жағдайда ол кез келген жағдайда жауаптылыққа тартылады
Мақсаты: Қылмыстық құқықтағы отбасы мен кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстар мәселелерін қарастыру .
Міндеті: Қылмыстық құқықтағы отбасы мен кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстың мәселелерін ашу барысында мен төмендегідей міндеттерге тоқталдық:
-отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстың жалпы сипаттамасы.
- отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы бағытталған қылмыстар
- отбасы және кәмелетке толмағандарды құқықтық қорғау және оларды дұрыс тәрбиелеу шаралары
- отбасы және балалардың азаматтық және саяси-әлеуметтік құқықтарын конституциялық қорғау ерекшеліктері.
Зерттеу объектісі: Қылмыстық құқықтағы отбасы мен кәмелетке толмағандарға қарыс қылмыстар барысында туындайтын құқықтық қатынастар.
Зерттелу пәні: Отбасы және кәмелетке толмағандардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау аясындағы қатынастардың мазмұны мен бағытын анықтайтын ерекшеліктері.
Жұмыстың зерттелу деңгейі: Қарастырылып отырған тақырыпта Қазақстан ғалымдарының бірқатар зерттеулері арналған. Бірінші кезекте ҚР Конституциясынан бастадық. Осы курстық жұмыс тақырыбын ашу барысында «Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің» 131-140 бабында жазылған отбасы мен кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстар қарастыру барысында А.Н. Ағыбаевтың. «Қылмыстық құқық» оқулығы ерекшк орын алады. «Заң және Заман» журналдарындағы көптеген жазушылардың мақалаларына сүйене отырып, отбасы және балалардың азаматтық және саяси-әлеуметтік құқықтарын конституциялық қорғау ерекшеліктерін, отбасы және кәмелетке толмағандардың бірқалыпты дамуы және оларға дұрыс тәрбие беру шарттарын жайлы кездестірдік. Бұл мақалаларда қылмыстардың даму сатысындағы ерекшеліктері мен қазіргі кездегі қылмысты сатылауды қолдану барысын қарастырған.
«Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсініктемеде» отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстың ұғымы және түрлері жүйелі түрде мазмұнын толықтай ашып қарастырылған. Бұл әдебиетте қылмыстардың қандай жүйеде қылмыс болып дамығанын және даму кезеңдерін салыстыру арқылы анықтамасы жазылған. Және де олардың қылмыс құрамдарының даму ерекшеліктерін сараптау арқылы қарастырылған.
Зерттеу жұмысының әдісі: Зерттеудің мақсаттарына тиімді қол жеткізу үшін жүйелі талдау әдісі қолданылды, ұлттық және халықаралық институттардың отбасы және кәмелетке толмағандардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау жөніндегі, оларға қарсы қылмыстардың алдын алу жайындағы мәселелері қарастырылды.
Құрылымы: Бұл курстық жұмыс кіріспеден, екі негізгі бөлімнен және қорытынды мен пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
ПАЙДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. –Астана: Елорда,2008. -56б.
2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі. –Алматы: ЮРИСТ,2009. -144б.
3. А.Н. Ағыбаев. Қылмыстық құқық. Ерекше бөлім. - Алматы: «Жеті жарғы», 2007.-584б.
4. Неке және отбасы туралы Қазақстан Республикасының Заңы 1998 ж. 17 желтоқсандағы № 321-I
5. Г. Қонақбаева, Кәмелетке толмағандардың құқықтарын қорғау туралы // Заң, -2011 -№1-34-38бб.
6. Н. Ситқалиев, Басты мақсат – адам құқығын қорғау // Заң және Заман, -2011 -№3-42-43бб.
7. А. Мухамадиев, Отбасы және балалардың азаматтық және саяси-әлеуметтік құқықтары // Заң және Заман, - 2010 -№4-74-75бб.
8. Р. Орсаева, Кәмелетке толмағандардың бірқалыпты дамуы // Заң, - 2011-№2-19-20бб.
9. Р. Орсаева, Жүгенсіз балаға – жүйелі тәрбие керек // Заң газеті, 6 қазан 2008ж
10. ҚР Жоғарғы Сотының «Кәмелетке толмаған адамдардың қылмыстары және оларды қоғамға қарсы іс-әрекеттер жасауға тарту жөніндегі істер бойынша сот практикасы туралы» // Сәуір 2002ж. №6 нормативтік қаулысы (Заң газеті, 15 мамыр,2002)
        
        Қостанай мемлекеттік педагогикалық институты
Тарих және өнер факультеті
Әлем тарихы, құқық және экономика негіздері қафедрасы
«ОТБАСЫНА ЖӘНЕ ... ... ... ... жұмыс
Қостанай 2011 ж
ЖОСПАР
КІРІСПЕ.....................................................................
.............................................3
1 Отбасы және кәмелетке толмағандарды құқықтық қорғау және оларды дұрыс
тәрбиелеу шаралары
1.1 Отбасы және балалардың ... және ... ... ... ерекшеліктері
1.2 Отбасы және кәмелетке толмағандардың бірқалыпты дамуы және ... ... беру ... ... және ... толмағандарға қарсы қылмыстардың сипаттамасы
және құрамдарының саралануы
2.1 Отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстардың жалпы
сипаттамасы
2.2 Отбасына және ... ... ... ... қылмыстар
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
........................................
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ.............................................
КІРІСПЕ
Өзектілігі: Қазақ КСР-інің 1959 жылы қабылданған Қылмыстық
кодексінің нормалары елімізде орын ... ... ... экономикалық
өзгерістерге сай келмегендіктен, 1997 жылы шілденің 16-сында Қазақстан
Республикасының жаңа Қылмыстық кодексі қабылданып, ол 1998 ... ... ... ... күшіне енді.
1959 жылғы Қылмыстық кодекс кеңестік идеология тұрғысында,
әкімшілдік-әміршілдік жүйе мен орталықтандырылған жоспарлы экономика
қағидаттарына негізделген еді. Сондықтан өмірдің өзі ескі ... ... ... ... ... адам ... мен
бостандықтарын қорғауды барынша қамтамасыз ететін жаңа қылмыстық заңның
болуын кажет ... ... орай ... ... ... өмір
талабына сай келетін жаңа Қылмыстық кодексін қабылдаудың және оның адам,
қоғам, мемлекет мүддесінің қорғаушысы болуы қажеттілігіне баса назар
аударылуын ... ... ... ... ... ... «Неке мен
отбасы, ана мен әке және бала мемлекеттiң қорғауында болады», - деп
көрсетілген. Қоғамымыздың жаңа мүшелерінің денсаулығын және ... ... ... ... ... құқықтық тұрғыдан қорғау белгілі орын
алады. Осындай қорғаудың бір құралы отбасы және кәмелетке толмағандарды
қылмыстық-құқықтық қорғау ... ... ... ... ... ... арқылы кәмелетке толмағандардың және отбасын мүшелерінің
өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін қоғамдық қауіпті әрекеттермен
ымырасыз ... ... ... азаматтың мүддесін қылмыстық-құқықтық құралдармен
қорғау және оның дене бітімінің дұрыс қалыптасуына, интеллектуалдық және
адамгершілік қалыптасуына жағдай жасауға тіреледі. Ал бұл өз ... ... ... ... ... мен ... ұстануына
тікелей байланысты. Сол себепті де кәмелетке толмағандарды қорғау отбасы
қатынастарын қорғаумен тығыз ... ... ... ... отбасы және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыс
мәселелерін ашу және олардың ... ... ... ... болып
табылады. Себебі кәмелетке толмаған балаларға және ата-аналарға зорлық-
зомбылық,қамқорсыз қалдыру және басқада ауыр қылмыстардан соң арқашанда
жасалған әрекеттер мен әрекетсіздіктер қылмыс ... ... ...... нақты мүддесіне қаскүнемдік. Ол өмір
игіліктері, адам тұлғасының ұлықтығы, меншік және бостандық қылмыскер
пиғылының іске асуынан зардап шеккен кезде жасалды деп ... ... ... ... ... сол себептен қылмыстық құқықта қылмыс
құрамдарын бөліп қарастыру маңыздырық болады.
Жалпы норма бойынша қылмыс істеу туралы ... ... ... ... ... ... ... заң кімді болмасын, тек сөзбен,
хат арқылы немесе басқа жолдармен қылмыс істеу туралы пікірі болғанын
білдіргені үшін жазалай бермейді. Өйткені мұндай жалаң ой ... ... ... ... зиян ... және зиян ... ... Оның үстіне қылмыстық ойдың ашылуынада қылмыстың негізгі
белгісінің бірі – ... ... жоқ. ... ... ... қорқыту
арқылы жасалынатын қылмыстармен шатастыруға болмайды. Қылмыстық кодексте
қорқыту арқылы жасалатын аяқталған қылмыс ... ... ... үшін
қылмыстық жауаптылық көзделген. Қылмыстық құқықтағы отбасы мен кәмелетке
толмағандарға қарсы қылмыстардың ... ... және ... ... ... ... ... ерекшеліктер. Қандай қылмыс болмасын
қылмыс болған жағдайда ол кез ... ... ... ... ... ... ... мен кәмелетке толмағандарға
қарсы қылмыстар мәселелерін қарастыру .
Міндеті: Қылмыстық құқықтағы отбасы мен ... ... ... ... ашу барысында мен төмендегідей міндеттерге
тоқталдық:
-отбасына және ... ... ... ... ... отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы бағытталған
қылмыстар
- отбасы және кәмелетке толмағандарды құқықтық қорғау және оларды
дұрыс тәрбиелеу ... ... және ... ... және ... ... ... ерекшеліктері.
Зерттеу объектісі: Қылмыстық құқықтағы отбасы мен кәмелетке
толмағандарға қарыс қылмыстар барысында туындайтын құқықтық қатынастар.
Зерттелу пәні: Отбасы және кәмелетке ... ... ... ... аясындағы қатынастардың мазмұны мен бағытын
анықтайтын ерекшеліктері.
Жұмыстың зерттелу деңгейі: Қарастырылып отырған тақырыпта Қазақстан
ғалымдарының ... ... ... ... ... ... бастадық. Осы курстық жұмыс тақырыбын ашу барысында
«Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің» 131-140 бабында жазылған
отбасы мен кәмелетке ... ... ... қарастыру барысында
А.Н. Ағыбаевтың. «Қылмыстық құқық» оқулығы ерекшк орын алады. «Заң және
Заман» журналдарындағы ... ... ... ... ... және ... ... және саяси-әлеуметтік құқықтарын
конституциялық қорғау ерекшеліктерін, отбасы және кәмелетке толмағандардың
бірқалыпты дамуы және оларға дұрыс тәрбие беру шарттарын жайлы
кездестірдік. Бұл ... ... даму ... ... ... ... қылмысты сатылауды қолдану барысын қарастырған.
«Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсініктемеде»
отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстың ұғымы және түрлері
жүйелі түрде мазмұнын ... ашып ... Бұл ... ... ... ... болып дамығанын және даму кезеңдерін
салыстыру арқылы анықтамасы жазылған. Және де олардың қылмыс құрамдарының
даму ерекшеліктерін сараптау арқылы ... ... ... Зерттеудің мақсаттарына  тиімді қол жеткізу
үшін жүйелі талдау әдісі қолданылды, ұлттық және халықаралық институттардың
отбасы және кәмелетке толмағандардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау
жөніндегі, ... ... ... ... алу жайындағы мәселелері
қарастырылды.
Құрылымы: Бұл курстық жұмыс кіріспеден, екі негізгі бөлімнен және
қорытынды мен пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
ОТБАСЫ ЖӘНЕ ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ШАРАЛАРЫ
1. Отбасы және балалардың азаматтық және саяси-әлеуметтік құқықтарын
конституциялық қорғау ерекшеліктері
Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-бабының ... ... өзін ... ... ... және
әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ең ... ...... ... ... ... мен ... деп көрсетілсе, 3-бабының
1-тармағында «Мемлекеттік биліктің ... ...... ... ... мемлекет құрудың бірден-бір шарты — халықтың ... ... ... 1995 ... 21 ... Елбасының «Жалпыға
бірдей құқықтық білім мен тәрбие беру ... № 2347 ... ... ... ... ... адам ... ардақтауы сонау ықылым
заманнан-ақ қалыптасқан. Ғасырлар қойнауынан жол тартып келе жатқан әдет-
ғұрып, салт-сана, ... ... ... ... ... ... Ел басқару ісіне жіті мән бергендіктен, ақ сақалды қариялардың
түйінді бір ауыз ... өзі ... ... күшке ие болған. Ал дуалы
ауыздан шыққан қасиетті ... ел ... ... ... Ата Заң
баптарындай бағыт беріп отырған /1/.
Қазақ халқы жазусызуды білмеген кездің өзінде тәрбиеге ... ... адам ... қорғауды назарда берік ұстаған. Мысалы, сол заманда ел
тоқтаған «Қасым ханның қасқа жолы» (1511-1518 ж.ж.), ... ... ... ... ж.ж.), Әз ... ... жарғысы» (1680-1718 ж.ж.) сияқты
кәрнекті заңдар жұртшылық,ты ынтымақ пен ... ... ... яғни ... ... аттамауға тәрбиелей отырып, зорлық
пен зомбылықтың барлық түріне қатаң жаза қолданған.
Содан ... ... ... жерін отарлау мақсатында патшалық
Ресейдің хандықты жойғаны, ел басқару ісіне өзгерту енгізгені, халықты бір-
біріне айдап ... ... ... ... ... жеке ... құқы,
оның тағдыры деген ұғымдар адыра қалды. Тағдыр демекші, жеке ... ... әр ... әр кезеңде түрлі сипатта болды. Мысалы, француз
буржуазиялық революциясының негізгі құжаты ... ... және ... ... ... ... ... бостандығы мен құқы
теңдей» деп көрсетілген. Бул барлық адамдардың құқықтары тең ... ... сөз. Дәл ... қағида ислам дінінде де бар және онда «Адам
туылғанда да, өлгенде де ... ... ... қорламаңдар,
пенделер» деп тұжырымдалады.
Ерте кезде адам және азамат құқықтарын теңестіретін демократиялық
көзқарастың деңгейі төмен болғаны рас. ... ... өз ... ... ... ... ... айтқанда 1948 жылы берді. Өйткені, дәл
осы жылы БҰҰ өзінің «Жалпыға бірдей адам құқығының ... еді. Бұл ... ... ... үшін адам ... ... саласында
бағыт беретін негізгі заң актілерінің бірі болды.
Енді құқықтық мемлекет құруға бет алған елімізде ... неге ... ... неде ... мәселеге келейік. Кеңес одағы ыдырағаннан кейін
басқа одақтас республикалар сияқты Қазақстанда да жұмыссыздар саны ... ... ... ... ... қалыптасқан экономикалық
байланыстардың үзілуі себеп болды. Әсіресе, республика заңдарын орындамау
жауапсыздық пен ... ... ... республика Президентінің ... ... ... ... отырып, Құқықтық ... ... ... ... ... ... екендігі шындық. Жалпыға
бірдей құқықтық білім мен тәрбие беру жас ... үшін ... іс ... Бұл ... ... ... мемлекетке дейінгі аралықта
атқарылатын маңызды жұмыстардың бірі болып есептелуі тиіс.
Бүгінгі таңда мектеп алдыңда тұрған міндеттердің бірі — ... ... ... ... ... ... ... мәнісі әрбір
оқушының құқықтық санасын қалыптастыру мен ... ... ... мен ... ... Оқушыларға құқықтық тәрбие беру
үшін ең ... ... ... ... 1995 жылы 30 ... ... ... жыл бойына түбегейлі таныстыру
қажет. Құқықтық сана — қоғамдық сананың құрамдас бөлігі, ал құқық қоғамдық
қатынастарды ... ... ... ... өмір ... қамтамасыз
ететін күшті құрал.
Жастар мен жасөспірімдердің құқығын қорғау, оларға тәлім тәрбие беру
жөнінде бірнеше заң ... ... ... ... да
тетіктері толық іске қосылмайды. Сонымен соңғы жылдары патриотизм мен отан
сүйгіштік рухынан айырылып ... ... ... ... ... ... үлкен алаңдаушылық туғызып отыр. Әрине оның түпкі себебін бір ауыз
сөзбен түсіндіріп беру қиын мәселе /29/.
Жасөспірімдер ... ... ... ... ошақ ... асып ... кісі өлтіру, әйел зорлау, денеге ауыр жарақат
салу, ашықтан ашық адам ... ... ... ... ... ... ауыр қылмыстарға ұласып отыр. Жаза басқан
жасөспірімдерді жаппай жазалай берудің ... ... ... ... ... тәрбие мен қылмыстың алдын алу шаралары талапқа сай жүргізіліп,
қауіпті өткелге бет бұрған көк әрім ... ... мен ... ... ... жазалау біржақты сипат алмаған да болар еді. ... ... ... ... ... тыс ... ... қит етіп, қия басқан тәртібі "қиын" баланың жауапкершілігін
құқық қорғау органдарына ысырып ... ... ... ... ... ... ... сол түзелуі күрделі деп саналған балаларды қамқорлықтарына алып
отырған жетімханалармен, ақтау орталықтарындағы қауырт жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... ұстаздар қауымы ұстауы
тиіс емес пе? Береке ... ... ... ... сан ... есепке алынуының өзі құлықсыз жүргізілген тәлім ... ... ... ... ... ... ата-аналар қауымының білім
ошақтарын жазғырып, жасөспірімдер ... әрі ... бері ... салып,
қақпақыл ойнатуынан орын алып отырған жағдай екендігін еске салады.
Мамандардың пікірлеріне сүйенсек, көптеген ... ... дені ... ұсақ-түйек әрекеттерден аспай жатады. Алайда жеңіл
желпі жазалармен шектеуге болатын осынау әрекеттердің ... ... ... ... үкіммен аяқталып жатады. Сол себептен де "Сорос-
Қазақстан" ... қоры ... мен жасы ... ... ... ... ... юстиция" халықаралық
жобасын тәжірибеге енгізуді алғашқылардың бірі ... ... ... ... ... бұл ... қордаланып қалған көптеген ... ... ... ... органдарының қысым, қиянатына ұшырайтын
жасөспірімдердің ... ... ... ... ... ... зор болмақ.
Жаңа жоба қазірдің өзінде ... ... ... ... ... дейінгі созылып жатқан тергеу процесі барысында жасөспірімдер құқығын
бұзуға жол бермейтін ... ... ... Тек оның ... ... ететіндігі ғана аяқты тұсайды. Екіншіден ол жастарымыздың ... ... ... ... жатқан, бар болғаны тәртіп бұзып, қылмыс
жасаған жасөспірімдер ... ... ... қорғайтын жоба ғана.
Адамдардаың алды кісі өлтіріп, адам тонаса, соңы күн көріс үшін қыз
балалардың тәнін зорлықпен ... ... ... бұл ... ... ... қасіреті. Қазір Алматыдағы Абай мен ... ... ... жұрт ... бұрышы" деп атап кеткен
кішкентай жезөкшелердің тұратын мекен-жайы бар ... ... ... ... ... ... ... ауыр болса да ақиқаты осындай. Қызметінің құны 200-
300 теңгеден аспайтын ... ... ... дені ... ... ынтымағы бұзылған отбасыларынан шыққан адамдардың
қианат істері. Рас, ... ... ... балаларына дұрыс тәлім-
тәрбие бермеген ата-аналар үшін ... ... ... да бұл ... ... парызын аяқ асты етіп, ... ... ... ... ғана ... ... ... қаласы
бойынша биылдың өзінде жоғарыдағы баппен 47 адам ... ... ... ... Десек те көптеген заңгерлер қауымы
дәлелденуі аса ... бұл ... ... өне бойы қозғалысқа түсе
бермейтін "өлі" жауапкершіліктің бір түріне жатқызады. Олай дейтініміз ... өз әке ... ... ... жазып, арыздана береді дейсің. Кейде
қарап отырып, тұрмыстық ахуал өз үстемдігін жургізіп ... мына ... ... гөрі ақша ... ... ме деп те ... Әйтпесе
бүгініміз бен ертеңімізді жалғастырып жататын ұрпақ ... ... ... ... тиіс емес ... ... жастар мен балалардың мүддесі мен ... ... ... ... да аз ... ... ... қарастырылған
мәселелердің көп жағдайда ... ... ... ... ... ... шешімін күтіп отырған түйткілді ... ... ... ... ... 2002 жылдың 1 қантарынан бастап
«Қазақстан Республикасындағы балалардың құқығы туралы» жаңа заң өз ... Осы ... ... ... ... мен ... ... ету, оларды қорлауға жол бермеу ... ... ... ... ашып ... ... те заң талабының тұрмыс пен күн
көрістің ... ... ... ... тіршілікте толық жүзеге аса
қоятынына күмән көп. Өйткені, жас сәбилерді қорлау мен ... ... ... өлім жағдайына душар ету деректері әлі де көптеген ... ... ... ... ... ... ... үйрететін де қоғам
мен отбасындағы осындай көлеңкелі жағдайлар болып отыр /27/.
Елімізде 23 тамыз 2002 жылы ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық мәні бар және
шығармашылық белсенділігін ... ... ... ... адамзатқа тән
құндылықтары негізінде оларды жоғары имандылық қасиеттерге, елжандылық пен
азаматтыққа тәрбиелеу, ... ... ... ... қалыптастыру
принциптерінің басымдығына сүйеніп, баланың ... ... ... ... ... ... мен ... іске
асыруға байланысты туындайтын қатынастарды реттейтің заң қабылдады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету, ... жол ... ... мен ... ... негізгі кепілдіктерін нығайту, сондай-ақ
құқықтары бұзылған жағдайларда ... ... ... бала ... ... құқықтық негіздерін қалыптастыру, баланың
құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау ... ... ... мен ... балалардың дене бітімі, интеллектуалдық, рухани және имандылық тұрғысынан
дамуына, олардың бойында ... ... және ... ... ... ... жеке адами тұлғасының қоғам мүддесі,
мемлекет ... ... ... және әлемдік мәдениет
жетістіктеріне қол жеткізуі үшін мүмкіндіктерін ... ... ... ... құқықтық санасы мен құқықтық мәдениет
қалыптастыру ... ... ... ... ету ... ... мүддесін көздейтін мемлекеттік саясат мемлекеттік ... ... ... ... ... және:
- баланың құқықтарын заң тұрғысынан қамтамасыз етуге:
- ... ... ... ... ... құқықтарын қорғауды оларды
қоғамда толымды өмір сүруге дайындауды қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ... ескере отырып, балалардың өмірін жақсартуға
бағытталған мемлекеттік ең төменгі әлеуметтік стандарттарды белгілеуге ... ... ... мен ... мүдделерін бұзғаны, оған зиян келтіргені үшін
лауазымды ... ... ... ... ... мен заңды мүдделерін қорғау жөніндегі функцияларды
жүзеге асыратын қоғамдық ... мен өзге де ... ... ... ... пен зорлық-зомбылықты дәріптейтін,
адамның қадір-қасиетін қорлайтын, отбасына және балаларға ... ... және ... бұзушылыққа ықпал ететін бұқаралық ақпарат құралдарын,
әдебиетті, ойын-сауык және басқа ... ... заң ... ... ... ... балаға порнографиялық
материалдарды немесе ... ... ... кино ... ... ... және эротикалык мазмұндағы
өзге де ... ... ... ... ... ... заң ... көзделген тәртіппен жауаптылық
белгіленеді /27,28/.
Баланы соғыс қимылдарына, қарулы жанжалдарға тартуға, балалардың
әскерилендірілген құрамаларын құруға ... ... ... ... және ... ... ... мақсаттарына, нысандары мен ... ... ... алып ... ... ... олармен сауда жасаудың,
еңбекке жарамсыз жұбайы мен зайыбын асыраудан әдейі ... ... ... ... кесу ... ... қолданады.
Қазақстан Республикасының заңдарында кәмелетке толмағандардың
дербес азаматтык, неке-отбасылық, еңбек және өзге де құқықтық ... және өз ... мен ... ... ... ... ... он төрттен он сегіз жасқа дейінгі кәмелетке толмағандардың
құқықтарын және заңмен ... ... ... ... өкілдері
қорғайды.
Ата-анасының қамқорлығынсыз қалған ... ... ету мен ... және заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау уақытша, ... ... ... ... ... ... функцияны жүзеге
асырушы ұйымға орналастырғанға дейін қорғаншылық және қамқоршылық органына
жүктеледі. Балалардың ... және ... ... ... ... сәйкес мемлекеттік органдар асырады.
Ата-аналар (олардың орнындағы адамдар) сондай-ақ балаға білім беру,
оны ... ... оның ... ... оны ... ... мен
оған әлеуметтік қызмет көрсету оның әлеуметтік ... ... ... ... ... және ... ол қатысатын іс-
шараларды жүзеге ... ... ... ... заңдарында
белгілінген тәртіпте, баланың денсаулығына, мүлкіне ... ... ... зиянды өтеу туралы талап арызбен сотқа жүгінуге құқылы.
Ата-анасы және басқа да заңды өкілдері ата-аналық құқықтарын ... ... ... дене және ... денсаулығына, оның имандылық,
дамуына зиян ... ... ... Баланы тәрбиелеу тәсілдерінде баланың
адамдық қадір-қасиетіне менсінбей, қатал, дүрекі қарау, оны қорлау немесе
қанау болмауға тиіс.
Ата-аналық ... ... ... ... ... ... мен оқыту — мемлекеттің, қоғамның абыройлы ... ... ... ... ... ... ... мен
қорғаншылар тағайындайды. Қамқоршылық пен қорғаншылық балалардың өздері өз
құқықтарын қорғай алмайтын, өз міндеттерін ... ... ... ... олардың мүліктік мүдделерін қорғау үшін тағайындалады.
Қамқоршылық 15 ... ... ... ал ... – 15 жас пен 18 ... ... Отбасы және кәмелетке толмағандардың бірқалыпты дамуы және оларға
дұрыс тәрбие беру шарттары
Біздің елімізде балаларды тәрбиелеу мен ... — тек ... ... ... ... ... бір деңгейде Қазақстан Республикасы заңдары
бойынша балалардың орта білім алуы ... ... ... ... ... ету, қажетті жағдай туғызу ата-аналардың міндеті болып
табылады. ... ... ... ... ... жеке
мектептерде де оқытуға құқылы.
Жеке адам да, ... ... ... те ... діни және ... ... ұлттық, әлеуметтік діни теңсіздіктер көздейтін міндеттер
қойып, осы мақсатта жұмыс жүргізе ... ... ... ... және
басқа сезімді, әдет-ғұрыпты, дәстүрді күлкі етуге, қорлауға ... ... ішкі өз ... ... өзіне жақын. Сонымен бірге кез ... ... ... өмір ... ... да ... ұлттардың
өкілдерімен бірге өмір сүреді. Мұндай жағдайда ... тек ... ... ... ... ... ... ғана тәрбиелеу, әрине,
адамдарды жақындастыруға, олардың бірге оқуына, бірге қызмет етуіне, бірге
өмір ... игі әсер ... ... жылдар бойы бір мемлекетте ... ... ... ... украиндар, өзбектер, немістер, татарлар,
корейлер және басқалары қалыптастырған жалпы халықтық ... ... аз ... Енді ... өмір сүру ... олар одан да ... ие ... тіпті, Конституцияға сәйкес, Қазақстанның барлық
азаматтары — бір, біртұтас халық.
Балаларын тәрбиелей ... ... ... ... ... ... толмауына, қабілетінің толық ... ... өз ... ... ... Ата-аналар, біріншіден, өз
балаларының құқығын қорғауға тиіс. ... ... ... ... ... ... құқықтар жатады. Екіншісіне, балалардың заңды мүдделері
жатады. Оған, атап ... ... ... ... бір ... ... құқық пайда болуы мүмкін, фактілерді белгілеу ... ... мен ... ... ... ... бұзушылықпен
күресте көрінеді. Ата-аналар өз балаларының заңды өкілдері болып табылады.
Ол ата-аналардың, белгілі бір ... ... ... ... органдарымен тағайындалуы мумкін қамқоршы мен ... мен ана тең ... ... ... де ... толмаған
балаларының заңды өкілдері болып табылады.
Ата-аналардың өздерінің балаларына қатысты табиғи міндеттерін
саналы түрде ... ... ... ... ... ... ... мұндай келеңсіз жәйттер өмірде жиі кезедеседі. Әрине, өз балаларының
тәрбиесіне немқұрайлы қараудан, ең алдымен, ... ... ... ... ... ... балалардың өздері жиі
таяқ жейді. Бірақ, тәрбиесіздік құқық бұзуға колайлы жағдай жасайтындықтан,
басқа адамдарға, тұтас алғанда ... зиян ... ... ... ... ... ... заң ыкпал ету шараларын көздейді.
Ерекше жағдайларда ата-аналар (ңемесе ... ... ... ... ... ... деп нені түсінеміз? ... ... ... ... ... ... ... жатады. Мұндай келеңсіз жәйт
ата-аналар адамгершілік тәрбиесіне мән бермеген, ... ... ... және ... ... ... ... жасамаған жағдайда туады.
Екінші бір келеңсіз жәйт, ата-аналық құқықтардың теріс пайдаланылуы болып
табылады. Мысалы, оқуға ... ... ... ... ... ... ... да әрекеттермен оларды білімнен қол үзуге мәжбүр етеді.
Үшіншіден, ата-аналар (ата-ана) ... ... ... ылғи ... ... ... бермей қоюы, үйден куып жіберуі, баланың намысына
тиюі және т.б. ... ... ... Төртіншіден, ата-аналар (ата-ана)
өздерінің жүгенсіз, қоғамға жат ... ... кері ... ... Бесіншіден, егер ата-аналар ішімдікке салынып кеткендер ... ... олар ... құқықтан айырылады /26/.
Жасөспірімдер мен кәмелетке толмағандарға заман талабына сай, ... ... ... ... ... ... орын алып ... үлкен бір шоғыры осындай. Соған ... ... ... ... ... құқық қорғау органдары бірлесе жұмыс
жүргізіп, тізгіні босап қеткен тәлім-тәрбиенің тиімді жолдарын ... ... ... ... жерінде қалаларында әрбір білім
ошағына учаскелік инспекторды бекіту дәстүрі қанат ... ... ... ... өзі ... ... қылмысты болдырмау және
алдын алу шараларын жүргізуден туындаған ниет еді. Әрине, дәл ... ... ... туралы кесіп-пішіп пікір айтудың өзі де ... ... де осы ... ... білім ошағына тықпалап енгізудің
тиімділігі бола қояр ма екен ... де ... ... кесе ... ... рас. ... ... бекітілген полиция өкілінің ішкі ... мен ... ... ... ... өзгермесе одан не
пайда? Әлде бұл әйтеуір полиция киімін киінген адамнан мектеп ... ... ... ... туындаған шара ма? Онда бұл ... мен ... ... ... ... ... ... бекіту жасөспірімдер арасындағы қылмыстың алдын ... кеп ... ... деп ... ... басын тең тартатын
екі пікірдің де түп негізі балалармен ... ... ... инспектор
тек полиция өкілі ғана емес, кез-келген бүлдіршінмен ... тіл ... ... әрі ... ... деген игі тілекпен ұштасып жатыр еді.
Ондай ... ... жан ... ... ... ... өзі де осы емес пе? Бір ... айтқанда, жастармен қоян қолтық
жұмыс істейтін учаскелік инспектор біздің ойымыздағыдай мектеп ... ... ... ... ... ... ... алатындай тұлға
болса барша жұртты ойлаңдырып отырған ... орны ... емес ... ... ішкі ... ... ... кәмелетке толмағандармен
жұмыс жүргізетін инспекциялардың тәртіп бұзған жасөспірімді ... ... ... жазалауға бейім тұратын іс-тәсілі ... ... онды ... ... деп ... өзі қиын. Құқық қорғау
органдары өкілдерінің пікіріне ... ... ... ... инспекция қызметіне уақытша тыныс алып, есегін орын деп келетін
кездейсоқ қадрлар аз емес. Күндегі істі ... ... ... ойға ... ... ... та жатада. Қашан да қадрлары тұрақтамай, жайлы
орындарды ... ... ... ... тар ... ... ... жанашырлық жасаудың орнына жазалауға
даяр тұратындығының бір астарында жаңа ... ... мен ... ... ... объективті себептерде бар. ... ... ... артта қалып, жаттанды ізбен кетуіне оларға
балалармен тиімді жұмыс ... ... ... ... ... де ... әсерін тигізуде. Бүгінгі
жасөспірімдердің төлім-тәрбие жұмыстарынан ... орын ... ... ... Ішкі ... министрлігі мен Білім және ғылым министрлігінің
мамандары ғылыми тұрғыдан талдай отырып, жарыққа шығарса кемшіліктердің кем-
кетігін ... ... ... ... еді. ... ... ... жұмыстары кенжелеп, құқықтық сауаттылығы төмен
жасөспірімдердің адам жаны түршігерлік ауыр ... ... ... бала ... ... ... ... тәсілмен жұмыс
істейтіндігіне сындарлы сындар айтты. Мұндай қағазбастылықтан көптеген
қалалық, ... ... ... жасөспірімдердің құқығын
қорғаумен айналысатын ... да ... ... ... ... ... жұмысы жолға койылып, ондағылар республика деңгейінде шешуді қажет
ететін проблемаларды орағытып өтіп, өз ... ... жол ... шығады
дегенге иланғың келмейді. Өйткені, қылмыстың өсуіне бірден бір түрткі болып
отырған әлеуметтік-әкономиқалық, жағдай ... ... ... ... ... ... ... дәл
осылайша көз алдайтын жалған ақпарлардың жетегінде кететіндігі ешқандай да
күмән тудырмайды. ... ... ... ... ... алқалы жиындар дүбірінің алысқа жете алмай, алқынып орта ... бір ... де нақ ... ... ... әлеуметтік-әкономиқалық жағдайдың бүгінгі қалыптасып отырған
осындай ахуалы ескерілмегендіктен олардың негізгі тетіктері ... ... ... ... ... 10 күні Қазақстан Республикасының
«Темекі ... ... алу және оны ... ... заңы ... көрді.
Осы заңда кәмелетке толмағандар арасында темекіні насихаттауға және сатуға
тыйым салған бірқатар баптар бар. Ал енді ... ... ... бұйымдарына қожалық жасап отырған шетелдік кәсіпорындар теледидарлар
мен ақпарат құралдарының беттеріңде өз ... ... ... ... ... заңның талаптары өз дәрежесінде орындалады
дегенге сену қиын. ... соң ... ... ... ... темекі босататын дүкен сатушысының теріс әрекетіне шын ... ... ... кім бар. ... барлығы да жасөспірімдер арасындағы
қылмыстың алдың алу шараларын уыстан шығарып, ... ... ... ... ... ... қойғанда, жас ұрпақты жақсы
әдеттерге үйретіп, жамандықтан жирендіретін ұстаздар қауымының өзі тәртібі
нашар қиын ... ... ... ... ... ... ... мектептерге жібергісі келіп тұрады. Яғни, көптеген ... ... ... тіл ... ... істегісі келмейді. Қит еткен
қиқар баланы ... ... ... қара ... ... ... бір тәркіні
мұғалімдер мен инспекторлардың шығармашылықпен жұмыс істей білмейтін
біліксіздігінде ... ... бір ұшы ... ... ... ... ... кодекстің баптарында, балаларға тән тентектік пен ... ... ... ... деп ... Рас, ... де ... толмағандар арасындағы қылмыстың алдың алу шараларына
көбірек орын берілген. Бірақ олар жоғарыдағыдай ... ... ылғи да ... ... ... ... да сәл ғана тентектік
жасаған жасөспірімнің әрекеті бұзақылық деп танылып, тынымсыз ... ... ... ... ... ... ... Осылайша жан дүниесі әлі
бұлініп үлгермегйі жасөспірімді ... ... ... ... оның келешекке деген көзқарасын сендіреміз /24,27/.
Сондықтан да жастардың тәлім-тәрбиесіне ... ... ... ең алдымен мемлекеттің өзі көтеріп алуға тиіс деп ойлаймыз.
Ата Заңымыздағы қоғамымыздың басты ... адам және оның ... ... сөз де осыған саяды. Сонда мүмкіншілігі ... ... ... ... ... ... бұл істе ... орын
алмай, жастарға жасалынатын жанашырлық еліміз бойынша біркелкі әркендер
еді. Ал дәл ... ... ол ... аймақтың қуат қарымына қарай әркелкі
жүргізіліп, стихиялық, сипат алуда.
Жастар тәрбиесін қашан да жауапты іс деп ұрандатып жатамыз. Ал оның ... мен ... ... ... ... ... кездері қылмыс жасаушылардың жас деңгейі жасарып барады деген
сөз мерзімді басылымдарда кең етек алып бара ... ... ... ... ... ... ой қозғамау ешбір мүмкін емес. Өйткені, қылмыстың
жасаруы ең алдымен Қазақстан, сосын қазақ ұлты үшін ең ... ... оның ... біз ... ... ... ... жөн. Өнер адамдары ортасында «Театр киім ... ... ... қағида бар. Егер соны тарата ... заң ... ... ... ... ... байланыстырсақ, онда тәрбие
отбасынан, одан да әрі ... ... ... ... ... ... біз ... бер жағы отбасынан бастасақ деп отырмыз. ... ... ... ... ... ... зертте-улерге орай
«Сіздің отбасыңыз тату ма?» деген сұраққа оқушылардың 72,2 пайызы «иә, өте
тату», деп ... ... ал 24,4 ... ... ... ... ... 1,8 пайызы
«мүлде тату емес» деген кесімді тұжырым айтқан. 1 ... ... ... ... ... осының өзінен-ақ қылмыс әлеміндегі жасөспірімдердің алатын
орның екшелеуге келгенде отбасының атқарар ... анық ... ... ... адам жақсы-жаманды отбасынан біліп, оның қыр-сырын бойына
сіңіреді. Сондықтан да, ... ... ... еңбекке, мемлекет
пен ұлтқа, соның ішінде өзінің ана тіліне деген көзқарасы ата-ананың
көрсеткен ... ... ... ... әрбір жасаған теріс қылықтары
ешуақытта да із-түзсіз қалмай баланың бойынан кәрініс табады. Мысалы, егер
әке ... үйге ... зат ... ... оны ол да бек ... ... жағдайда тәрбие жөніндегі сөз бос әурешілік болып қалады.
Сондықтан да толыққанды жақсы тәрбие немесе отбасының ... ... ... ... орны ... ... зерттелгендердің 68
пайызында кәмелетке толғанға дейін әкесі де, ... де ... ал ... ... ... ... екеуі де болмаған. Тіпті, оны
айтасыз, олардың 19,4 пайызы некесіз туғандар. Әрине, егер ... ... ... ... оның ... бала бірнешеу болса, олардың жүріс-
тұрысын қадағалау, жалпы тәрбие беру мәселесі өте қиынға соғады. ... да, ... де ... ... ... ... ... тәрбие
беру мүмкін емес, бірақ соған қарамай, олардың келеңсіз мінез-қылықтары
баланы қайткен күнде де қылмыскер етіп ... деу де ... ... қоймайды. Мұндай жағдайда ең басты нәрсе, балаға ... ... ... ... ішке ... ... ... жақтырмай сыртқа тебудің
рөлі ерекше. Кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі инспекцияда есепке
тұратын 15 мыңға жуық ... ... ... ... ... болмаған. Соның салдарынан олардың зорлық-зомбылық,
тіпті ... ... ... қылмыстарға баруына жол берген. Арнайы
психологиялық-әлеуметтік зерттеудің нәтижелері ... ... сол ... ... ... ортаға келеңсіз әсер ... ... ... орта ... ендігі бір жүргізілген социологиялық
зерттеудің бір қыры — «Жасөспірімдердің ... ... ... не ... ... ... төмендегідей жауаптар алынған. Олардың 7,5 пайызы
теріс жолға ... ... ... ... әсер ... ... ал ... отбасы мүшелерінің ішімдікке салынуын тілге тиек етеді. Үйдегі
жанжал, ... шөп ... ... бұзылдым деушілердің көрсеткіші — 2,3
пайыз, көшенің ... тиді ... саны 73,6 ... ... ... 3,1 пайызы ғана әке-шешелерінің беделін сыйлап, ... ... ... ... ... ұстаздың беделін 2,3
пайызы ғана алға тартады. ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесі, сосын барып оларды қоршаған орта,
араласқан қатар-құрбыларының кім екендігін тексеріп білудің ... ... ... ... өз ... мінез-құлқындағы
жақсы-жаман қасиеттерді, сондай-ақ өзі ... ... ... ... ... тез ... Мұның ішінде әсіресе жағымсыз жайлар
бойға тез сіңеді. Қазақтың «жаман әдет жұқпалы» деуі де сонда ... ... ... жасөспірімдерді біз өзіміз ата-аналар, ұстаздар қолдан
жасаймыз /24,27/.
Осынау қиын да, қызық кезеңде өмір ... ... ... ... ... қарап пайымдасақ, олардың көбісінің
отбасы, бала-бақша, мектеп секілді орындардан оң тәрбие кәрмегенін ... ... ... ... ... ... болып шығуының
сыры сонда. Олар өздерін отбасы ... деп ... ... ... ... жасаған жасөспірім әлеуметтік-психологиялық оқшаулықта қалған.
Заң бұзушылықтың себептерін адамның өмір ... ... ... жөн. Жалпы, кім-кімнің болмасын қылмысқа баруы, алдымен
оның тұрмыс-тіршілігі, кешкенкүн, сүрген өмірінен еш ... ... ... Оның алдың алуының жолдары да сан алуан. Бір қызығы,
қолдағы бар деректерге ... ... ... 31 ... қылмыстық жолдан сақтандырғысы келмеген, келген ... ... ... ал 20 ... балаларының қылмыстық әрекетін біліп көре-
тұра, одан арашалап қалуға еш әрекет жасамаған. Сұралғандардың 49 пайызы
«жүріс-турыстарыңа отбасындағылар ... ... ме» ... ... ... ... ... Бүдан жасалатын қорытынды, оларға отбасының оң
ықпалы болмай, өздерінің балалары алдыңда неге ... ... ... оны ... ... ... үшін ... қылмыстық
жолға түскені жаңалық болып табылмаған. Ата-анасы оны біле-тұра жасырып, ел-
жұрттан ұят ... ... ... аса алмай қалған. Міне, осының барлығы да
бала тәрбиелеудегі қателіктер мен кемшіліктерге үлкен жол ... ... ... ... аяқ ... ... белшеден батып, дүние-
мүлік, үй-жайын сатуға мәжбүр болады. Бұл — нарық тудырған қиындық.
Міне, осының өзі бала ... ... ... ерекше ықпал
ететіні тағы анық. Осы түста айта ... жай, ... ... ... үйге ... құқығы жайында ешнәрсе айтылып, көрсетілмеген. Үйсіз-
күйсіз қалған жасөспірім балалар үйінетапсырылады. Кейін, ол есейген ... ... ... ... ... ... Сол жасөспірімдердің өздерінің
басына түскен оқиғаларын жазып әкімшілік орындарына жолдаған хаттары да
жауапсыз қалып жатады. ... да ... ... ... өзгертулер
мен толықтырулар енгізіп, онда балалардың тұрғын үйге деген құқығы анық та
нақты көрсету керек. Бұл ... ... ... мәселе.
Бала тәрбиесіндегі тағы бір аңғарғанымыз, пайдакүнемдік-зорлық
сипаттағы қылмыстарды жасау ... бірі — ... ... ... да ... пен ... ... және
біліктілік арасындағы байланыстарды ешуақытта бөле-жара қарамай, оларды бір
мақсаттағы ... ... ... қою ... ... қарамай, білімдік
адамның өнегелік, құқықтық, мәдени деңгейінің жоғарғы көрсеткіші емес
екендігін де ... ... ... мектепті де білім бермедін деп кінәлай
беруге де ... ... ол ... яғни ... ... тыныс-
тіршілігі, жұмысы. П.Лағафт деген ойшыл-заңгер бір кезде: «Білімділік ілмыс
заңын азайта алмады, ол ек криминалистерге қылмыстарды ... ... ... ... ... ... ... рөлі мен сипатына
әсер ететіндігі анықталды» деп жазуының өзінде де осынау ойдың астары ... бір ... ... ... ... ... ... байланысты
жоғалтқан, олардың балаларын оқытып жүрген ұстаздармен, жалпы педагогиқамен
шаруасы жоқ, көптеген ата-аналар тіпті ... ... ... олардың айтқандарына құлақ аспайды да. Олар «Балаларымызбен не
істеу керектігін ... ... ... деп ... ... ... ... шақырғанға келмейді, мүғалімдермен араласуды ұнатпайды.
Қолдағы мәліметтерге ... 5- ... ... ... қойылған 100 ата-
анасының 32-сі мектептің қайда екенін білмесе, ал 36-сы өз ... ... ... ... танымайды екен. Баланың мектепте ан азды-көпті
оң өнегесі отбасында қолдау таппастан, қайта оның, түбіріне балта шабылады.
Сонымен, кәмелетке толмаған ... ... ... оқушылары мен
студенттер үлесі аз (2,5 есе), ал КТУ оқушыларымен жұмыс істейтін жастардың
үлесі жоғары, (ол да 2,5 ... Бұл ... ... ... бар
екендігі сөзсіз, оны КТУ оқушыларының және ... ... ... ... ... ... жастардың арасындағы қылмыстылықтың деңгейі
көрсетіп тұр. Мұның барлығын ... ... ... ... ... ... отбасы және мектеп, жоғары оқу орындарының қоғамдағы алатын
орның ... ... тағы бір ... ... жүрген жай, қылмыстың
қала мен ауылдағы әртүрлі жағдайларға қарамастан жасарып жатқандығы. ... ... ... ... ... ыңғайлы орталығы десе, ал ауылды
ондайдан алыс санайды. Нақты әлеуметтік құрылымдар және ... ... ... және ауылдық жерлерде әртүрлі. Бірақ, олар қоғамдық маңызы бар
мінез-құлыққа, оның ішінде қылмыстылыққа бірдей ықпал жасайды. Бұл ... ... ... жағдайдың өзіндік ерекшелігін ашуда ... ... ... ... ... қалыптан өсе келе емес,
өзінше пайда болатыныңа көз жеткізу. Егер бір қаланы алып ... ... ... саны мен ... ... саны ... бір шектен
аспайды. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... алу үшін ... жүргізу бекершілік.
Қала халқының саны ауыл адамдарының саныңан асатын ... ... ... ... ... ... ... көпшілігі
қаладажасалынады. Сондықтан да кәмелетке ... ... ... алдың алу шараларын ... ... ... жөн. ... ... ... қоныс аударғандар арасында
қылмыс жасаушылар басым, олардың көпшілігі адамның жеке басына қарсы ... ... Ауыл ... ... мәртебесінің
анықталмауы, олардың шаруаларының қандай да бір нақты бағыт-бағдар алмауы
жеке ... ... ... оны ... ... арасында
қайшылық тудырып отыр. Мұндай жағдай болса жастардың қылмысқа баруына ықпал
етпей қоймайды. Адамның мінез-құлқын ... ... оған ... ... ... ... ... басқада) қаладада, ауылда да жоқ.
Тіпті, ... десе де ... ... ... ... ... ... жойған. Сондықтан да әлеуметтік бақылауға алынуға тиісті адамдар
қазіргі кезде, әсіресе ешкіммен ешкімнің ісі жоқ ... ... ... ... да ... ... және ... шабуыл жасағаны үшін
сотталған қала тұрғыңдарының көпшілігі ауылдан келгендер. Қала өскен сайын
халықтың құрамы да ... ... ... де ... түрі ... ... процесінің есебінен қала халқының көбеюі, ретсіз көшіп-қону жұмыс
орныңың жетіспеуіне, пәтер тапшылығына, тағы да ... ... ... ... ... де әлеуметтік-тұрмыстық жағдай шиеленісіп, ... ... ... көбеюіне себеп болады. Бұдан келіп
түйетін қорытынды, біріншіден, қылмысқа әсер ... ... ... ... ... жас ... сотталғандар саны, өндірістік күштердің
дамуына ... ... ... тұрғылықты адамдар мен жаңа
келгендердің ара салмағы әсер ... ... ... ... ... қала ... де ықпал етпей қоймайды. Үшіншіден, жаңа
тұрғызылып жатқан және әкономиқасы қауырт есіп ... ... ... ... және ... ... көшіп-қонудағы тәртіптің жоқтығына байланысты. Төртіншіден, қаланың
әлеуметтік-әкономиқалық ... ... көп ... ... бір
бағыттылығы да қылмыстың жасаруына үлкен әсерін тигізеді /27/.
Сонымен, қылмыс жасаудағы негізгі себеп әрине ... оның ... ... қалыптасуына ықпал ететін теріс жағдайлар. Өз
бойындағы барлық жақсы-жаман қасиетті ... ... жас ... ... ... Оның ... әлеуметтік-психологиялық және заңдық
тәуелділігі, оны сондағы дау-дамайдың куәсі болуға душар етеді. Егер ... ... ... ауылда болсын) сотталып келген болса, әсіресе олардың
өзара ынтымақтастығы болмаса, бала тәрбиесіндегі кемшіл тұстар күрделене
түсуде.
Отбасына және ... ... ... ... ... және жеке ... ... Отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы
қылмыстардың жалпы сипаттамасы
Қазақстан Републикасы Конституциясының 27-бабында: Неке мен
отбасы, ана мен әке және бала ... ... ... ... ... және ... ... – ата-ананың табиғи құқығы әрі
парызы; Кәмелетке толған еңбекке қабілетті балалар еңбекке жарамсыз ата-
анасына қамқорлық жасауға міндетті;-делінген. Бұл көрсетілген қағидалар
халықаралық құқықтың осы ... ... ... ережелеріне
сәйкестендірілген. Адам құқығы жөніндегі 1948 жылғы Жалпыға бірдей
Декларацияда, Азаматтық және саяси құқықтар туралы 1989 жылы 20 қарашада
қабылданған ... ... ... ... да ... ... ... құқықтарының қорғалуына ерекше мән берілген.
Қазақстан Республикасы да отбасы және кәмелетке толмағандар жөніндегі
халықаралық құқық нормаларын қастерлей отырып, осы ... ... ... ... ... қылмыстық-құқықтық жолмен қорғауға
ерекше мән береді.
1997 жылы қабылданған жаңа Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... және ... ... ... қылмыстар үшін
жауаптылық белгіленген. Бұл тарауда осы тұрғыдағы қылмыстарға ... ... ... ... ... ... толмаған адамды
қылмыстық іске тарту; ... ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандарды саудаға салу; баланы
ауыстыру; бала асырап алу ... ... ету; ... ... еңбекке
жарамсыз ата-анасын асырауға арналған қаражатты төлеуден әдейі ... ... ... ... ... ... орындамау;
балалардың өмірі мен денсаулығының қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... құқықтарын теріс
пайдалану; еңбекке жарамсыз жұбайын ... ... ... жалтару. Осы
топқа жататын қылмыстардың обьектісі ата-аналар мен балалардың ... ... ... –ақ ... ... дене ... ... адамгершілік тұрғысынан дұрыс дамып, қалыптасу
жағдайлары болып табылады. Неді осы ... ... ... ... ... ... жасап өтейік.
Отбасы - некеден, туыстықтан, бала асырап алудан немесе балаларды
тәрбиеге алудың өзге де ... ... ... және ... ... ... мен міндеттерге байланысты және отбасы қатынастарын нығайту
мен дамытуға жәрдемдесуге тиісті адамдар тобы, ал кәмелетке толмаған адам –
заңда көрсетілген 18 жасқа ... ата – ... ... бала.
Отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыс деп отбасына және
балалардың қандай да бір түрде жарақат алып, олардың адамгершілігі аяққа
тапталатынын айтсақ. Олар ... ... жағы мен ... ... ... асыру дәрежесіне байланысты бір-бірінен
ерекшеленіп, ажыратылады. Көрсетілегн сатыларды анықтау, қылмыс құрамын
құрамайтын ... ... ... ... тұлғаны қылмыстық
жауаптылыққа тарту үшін және оған жаза тағайындау үшін өте қажет. ... ... жеке ... ретінде өз құқықтары мен өз міндеттерімен
ерекшеленеді. «Неке және ... ... ... ... мен ... ... және ... жауапкершіліктері де айқын
көрсетілген.
Әрбір баланың мүмкін болғанынша отбасында өмір ... ... ... ... ... ... ... олардың қамқорлығына
құқығы, өзінің мүдделеріне қайшы ... ... ... ... ... ... ... өз ата-анасы тәрбиеленуіне, оның мүдделерін қамтамасыз етуіне,
жан-жақты өсіп-жетілуіне, оның адамдық ... ... ... он төрттен он сегіз жасқа дейінгі ... ... ... ішімдіктерге немесе есірткі заттарға
салынуы салдарынан сот ... ... ... деп ... ... ... байланысты өзінің құқықтарын өз бетінше
жүзеге асыра алмайтын және міндеттерді орындай алмайтын ... ... ... ... арызы бойынша оларға қамқоршылық белгіленуі
мүмкін.
Қорғаншы және қамқоршы органдар қорғаншылық пен қамқоршылықты қажет
ететін ... ... жері ... ... пен ... ... жағдайларда қорғаншылық пен қамқоршылық қорғаншының
(қамқоршының) тұрғылықты жері бойынша белгіленуі мүмкін.
Адамды әрекетке қабілетсіз немесе оның ... ... ... тану ... ... заңды күшіне енген кезден бастап үш күн ішінде сот
бұл ... оған ... және ... ... үшін сол ... жері ... қорғаншы және қамқоршы органға хабарлауға міндетті.
Адамға қорғаншылықты және қамқоршылықты белгілеу қажеттігі туралы
тиісті ... ... ... ... ... бір ай ішінде қорғаншылық
және қамқоршылық белгіленеді.
Қорғаншы немесе ... ... ... адамдар сот
тәртібімен шағымдануы мүмкін.
Ата-ана құқықтарын балалардың мүдделеріне қарама-қайшы жүзеге
асыруға болмайды. Балалардың мүдделерін ... ету ... ... ... мәні ... тиіс.
Ата-ана құқықтарын жүзеге асыру кезінде ата-аналар балалардың дене
және психикалық денсаулығына, олардың адамгершілік жағынан дамуына ... ... жоқ. ... тәрбиелеу әдістерінде адамның қадірқасиетін
кемсітетін немқұрайлылық, қатыгездік, дөрекілік, балаларды қорлау немесе
қанау болмауға тиіс.
Ата-ана құқықтарын балалардың құқықтары мен ... ... ... ... асыратын ата-аналар заңда белгіленген тәртіппен жауап
береді.
2.2. Отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы бағытталған қылмыстар
Кәмелетке толмаған адам деп – ... ... ... ... ... яғни 18 жасқа толмаған және осы заңнамаға сәйкес
өзі орналасуы тиіс мемлекетті дербес анықтауға құқығы жоқ адам.
Кәмелетке ... ... ... іске тарту деп - 18-ге
толмағандарды қылмыстың тікелей орындаушысы немесе өзге де көмектесушісі
болуға жіберлендіруге , ... ... ... ... ... ... жеке ... құрамы ретінде қарастырылады:   
• Кәмелетке толмаған адамды он сегiз жасқа жеткен адамның қылмыстық iске
тартуы - бес ... ... ... бас ... ...  Ата-анасы, педагог не кәмелетке толмаған адамды тәрбиелеу жөнiндегi
мiндеттер өзiне заңмен жүктелген өзге адам кәмелетке ... ... іске ... жағдайда- үш жылға дейiнгi мерзiмге белгiлi бiр
лауазымдарды атқару немесе белгiлi бiр қызметпен айналысу құқығынан
айыра отырып ... ... алты ... ... ... бас
бостандығынан айыруға жазаланады.
Қылмыстың тікелей ...... ... ... және ... ... ... беру шарттары болып табылады.
Қылмыстың жәбірленушісі – 18-ге толмаған адам, яғни кәмелетке толмағандар.
Қылмыс объективтік ... ... әр ... ... ... ... кәмелетке толмаған адамды қылмыстық іске тарту арқылы жүзеге
асырылады.
Қылмыстық іске тартудың әдісі ... ... ... ... ол
әртүрлі жолмен жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... (қорқыту, уәде беру, алдау) немесе басқа да
тәсілдерді қолдану арқылы жүзеге асырылады.
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... іс-әрекетке баруға қарсылық білдірсе, онда кінәлінің іс - әрекеті
кәмелетке толмаған адамды қылмыстық іске ... ... ... ... ... жатады. Және ол кәмелетке толмағандарды
қылмысқа тартқан уақыттан аяқталған деп табылады.
Субъективтік жағынан ... тек қана ... ... ... адам әр ... ... ... отырып жасы 18-ге
толмағаны өзіне анық адамды қылмыстық іске тартқанын сезеді, біледі және
соны ... ... ... әр түрлі әрекет жасайды. Қылмыстық ниет және
мақсат әртүрлі (кек алу, қызғаныш,пайдакүнемдік, басқа да зұлымдық ... ... ...... тура атап ... ... адамды қылмыстық іске тартқан жасы 18-ге толған адам. Кәмелетке
толмаған адамның ... бір ... ... адамды қылмыстық іске
тартуы бұл қылмыс құрамына жатпайды.
Кәмелетке толмаған адамды қоғамға қарсы iс-әрекеттер жасауға тарту:
• Кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... не спирттiк iшiмдiктердi ұдайы тұтынуға, не
қаңғыбастықпен немесе қайыршылықпен айналысуға тарту - жүз сексен
сағаттан екi жүз қырық ... ... ... ... ... не бiр жылдан екi жылға дейiнгi мерзiмге түзеу
жұмыстарына, не үш жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығынан айыруға
жазаланады.
• Ата-анасы, педагог не ... ... ... ... жөнiндегi
мiндеттер өзiне жүктелген өзге де адам жасаған нақ сол әрекет -үш
жылға дейiнгi мерзiмге бас ... ... не үш ... мерзiмге белгiлi бiр лауазымдарды атқару немесе белгiлi бiр
қызметпен айналысу құқығынан айыра отырып немесе онсыз бес ... ... бас ... айыруға жазаланады.
Криминологиялық зерттеудің нәтижесі көрсеткендей соңғы ... ... ... ішімдікке, нашақорлыққа, темекі тартуға
және басқа да қоғамға ... ... ... ... ... өріс ... Нәтижесінде жеткіншектердің арасында әр түрлі жұқпалы аурулар
меңдей түскен, бұл әрине, ... ... үшін аса ... ... тікелей объектісі кәмелетке толмаған адамдардың дене және
адамгершілік тұрғысынан ... ... ... ... ... жағынан қылмыс кәмелетке толмаған адамды есеңгірететін
заттарды тұтынуға не уытқұмарлыққа не спирттік ішімдіктерді ұдайы тұтынуға,
не ... ... ... ... ... ... ... толмаған адамды қоғамға қарсы іс-әрекеттер жасауға тарту
формальдық қылмыс құрамына жатады және ол ... ... ... ... ... бастап аяқталған деп танылады.
Қылмыс субъективтік жағынан тікелей қасақаналыкпен істеледі. ... ... ... адамды есірткілік немесе баска да есеңгірететін
заттарды медициналық емес ... ... не ... ... ... не ... қаңғыбастыкпен немесе қайыршылықпен айналысуға
(ұдайы болмаса) тартқанын сезеді және осы әрекетгерді істеуді тілейді.
Кәмелетке толмағандарды саудаға салу – ... ... ... ... аөы алып (ақшалй, заттай, қозғалатын немесе қозғалмайтын
мүлік) басқаға беру, сату немесе сатып алу деп ... ... ... ... сатып алу-сату немесе оған қатысты өзге де
мәмiлелер жасасу, сол ... оны ... не ... ... жасыру, сондай-ақ пайдалану мақсатында өзге де әрекеттер жасау
- мүлкiн тәркiлеп немесе онсыз бес жылдан жетi жылға ... ... ... ... ... Нақ сол әрекеттер:
      а) алдын ала сөз байласуы бойынша ... ... б) ... ... в) өмiр мен денсаулыққа қауiптi күш қолданып немесе оны
қолданамын деп қорқыту арқылы;
      г) қару ... қару ... ... ... ... д) екi ... одан да көп ... қатысты;
      е) ауыстырып салу немесе өзгедей пайдалану үшiн ... ... тiнiн алу ... ж) ... ... ... ... жасау жолымен;
      з) адам өзiнiң қызметтiк жағдайын пайдаланып;
      и) кәмелетке толмаған адамды ... ... ... қоғамға
қарсы өзге де iс-әрекеттер жасауға тарту мақсатында;
      к) жәбiрленушiнiң материалдық немесе өзге тәуелдiлiгiн
пайдаланып жасалғанда - мүлкiн тәркiлеп ... ... жетi ... он
жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Кәмелетке толмаған адамды саудаға салу үшін ... ... ... ... колданылған кылмыстық зандарда мүлдем
көрсетілмеген еді. Қазақ жерінде ... ... ... ... ... мүлдем болмаған. Қазіргі ... ... ... кәмелетке
толмағандар "зат", "товар" ретінде пайдаланылып, ... ... ... айналды. Дүние жүзінде орын алып отырған ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексінің 133-
бабында осы тұрғыдағы іс-әрекетке кылмыстық жауаптылық белгіленген.
Қылмыстың ... ...... ... ... ... ... жетілу, білім алу, тәрбиелену жағдайлары.
Қылмыс объективтік жағынан кәмелетке толмаған адамды сатып алу ... ... ... ... оны ... беру немесе оны ... өзге ... ... ... ... ... жағынан қылмыс — кәмелетке толмағандарды саудаға салу
тек қана тікелей касақаналықпен істеледі. Бұл ... осы ... ... ... адамды сатқан және сатып алған жақтар, ... ... ... өзге де ... ... ... ... біреуге берген немесе оны иемденген адамдар)
табылады. Өйткені олар ... ... ... ... ... сезеді және осы әрекеттерді істеуді тілейді.
Баланы ауыстыру - жаңа туған ... ...... ... ... ... ... уақытша бақылаусыз далада қалған баланы
ауыстырып-алу ... ... ... Баланы қасақана ауыстыру - екi жүзден бес жүз айлық есептiк
көрсеткiшке дейiнгi мөлшерде немесе сотталған адамның екi айдан бес
айға ... ... ... ... өзге де ... мөлшерiнде
айыппұл салуға не екi жылға дейiнгi мерзiмге түзеу жұмыстарына, не ... ... бас ... айыруға жазаланады.
• Пайдакүнемдiк немесе өзге жамандық ниетпен ... дәл сол ... ... жылдан жетi жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығынан айыруға
жазаланады.
Заң баланы қасақана ауыстырғаны үшін ... ... Бұл ... ... ... сол, баланы ауыстыру арқылы
ата-анамен баланың туыстық ... ... ... ... ... ... ... асырылады.
Қылмыстың тікелей объектісі баланың біркалыпты дамып, жетілу және
қалыптасу жағдайлары, олардың және отбасының мүдделері.
Қылмыс объективтік ... ... ... ... ... ... формальдық кұрамға жатады және ол бір баланы ... бір ... ... сәттен бастап аяқталған деп табылады. Егер ... ... ... ... ... ... қалып, ол қылмысты
ниетін акырына дейін жеткізе алмаса, онда кінәлінің ... осы ... ... ... ... жағынан тек қана тікелей қасаканалықпен
істеледі. Ол ... ... ... тура ... ... адам ... оның ... немесе занды өкілінің келісімінсіз ауыстыратынын
сезеді және осы ... ... ... Егер ... ... жүзеге асырылса, онда адамның ... ... ... субъектісі — 16-ға толған есі ... ... ... адам ... ... балалар үйінің медицина қызметкерлері, жаңа
туған баланың анасы) т.с.с.
Бала асырап алу құпиясын жария ету деп - ол ... ... оның ... ... таныстарына, асырап алынған адамнын өзіне
ауызша, жазбаша, басқадай ... ... ... ... ... ... әрекеттерін айтамыз.
• Бала асырап алушының еркiне қайшы қызметтiк те немесе кәсiптiк құпия
ретiнде бала асырап алу фактiсiн сақтауға мiндеттi адамның не ... ... ... өзге ... ниетпен жасаған бала асырап
алу құпиясын жария етуi - айлық есептiк көрсеткiштiң бiр жүзден екi
жүзге дейiнгi мөлшерiнде немесе сотталған адамның бiр ... екi ... ... ... ... өзге ... мөлшерiнде айыппұл
салуға не үш жылға дейiнгi мерзiмге белгiлi бiр лауазымдарды атқару
немесе белгiлi бiр қызметпен айналысу құқығынан айыра отырып ... екi ... ... ... түзеу жұмыстарына жазаланады.
Бұл қылмыстың қоғамға қауіптілігі сол кінәлі адам асырап алған
балаға немесе үшінші жаққа бала ... алу ... ... ... оны жария
ету арқылы балаға немесе оны асырап алған ата-аналарына орны ... зиян ... ... ... — бала ... алу туралы заңда
белгіленген қоғамдық қатынастар, сол бала асырап алушылар мен асыранып
алынғандардың мүдделері.
Қылмыс ... ... бала ... алу ... жария ету
арқылы жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасының неке және отбасы туралы
Заңына сәйкес бала ... ... ... ... ... адамдар және бала
асырап алу жөніндегі фактіні білетін өзге де ... бала ... ... ... ... ... адамдар бала асырап алушының немесе
асырап алынған баланың еркіне қайшы кызметтік немесе кәсіптік ... ... ... өзге ... ниетпен жасаған бала асырап алу құпиясын
жария етуі кылмыс болып табылады.
Қылмыстық жауаптылық бала асырап алу ... ... ету, оны ... ... ... түрде жүзеге асырылғанда ғана пайда болады. Бала
асырап алушынын еркі деген ұғымға — оны асырап ... ... ... еркі ... Осыған орай ерлі-зайыпты жұбайдың біреуінін екіншісінің
еркінен ... ... бала ... алу ... ... ... ... жатады.
Қылмыс бала асырап алу кұпиясын жария еткен ... ... бір ... орын ... ... ... қарамастан аяқталған
деп танылады.
Қылмыс субъективтік жағынан тікелей қасақаналықпен істеледі. Кінәлі
адам бала ... алу ... ... ... ... ... ... де осы құпияны жариялауды тілейді. Бала асырап алушынын еркіне ... ... ... құпияны бала асырап алу фактісін сақтауға
міндетгі адамның жария етуі кез ... ... ... ала ... ... Ал бала асырап алу құпиясын өзге адамдардың жария етуі
пайдакүнемдік немесе езге ... ... ғана ... ... ... субъектілердің осындай ниеттермен істеген әрекеттері қылмыс
құрамын ... ... екі ... ... ... ... бала асырап
алу кұпиясы қызметтік немесе кәсібіне байланысты белгілі болған адамдар.
Оларға — ... ... ... ... бала ... алуға кеңес
берген адвокаттар, АХАЖ қызметкерлері жатады. Екінші топқа бала ... ... ... ... өзге де ... Олар: жұбайлардың біреуі, жақын
туыстары, таныстары. Қылмыс субъектісінің жас ... 16-ға ... ... ... бала ... алу ... ... етуі ауыр зардаптарға
әкеліп соқса (жәбірленушінің өзін-өзі өлтіруі, психикалық ... ... ... ... ... ... саралануға жатады.
Балаларын немесе еңбекке жарамсыз ата-анасын асырауға арналған
қаражатты төлеуден әдейi жалтару:
• Ата-ананың сот шешiмi бойынша ... ... ... ... он ... ... толған еңбекке жарамсыз балаларын асырауға
арналған қаражатты төлеуден үш айдан ... ... ... - ... көрсеткiштiң екi жүзден бес жүзге дейiнгi мөлшерiнде немесе
сотталған адамның жалақысының немесе екi ... бес айға ... ... өзге де ... ... ... ... не жүз
жиырмадан жүз сексен сағатқа дейiнгi мерзiмге қоғамдық жұмыстарға
тартуға не екi ... ... ... түзеу жұмыстарына, не екi
жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығын шектеуге, не екi жылға
дейiнгi мерзiмге бас ... ... ... ... ... ... ... адамның сот шешiмi бойынша өзiнiң
еңбекке жарамсыз ата-анасын асырауға арналған қаражатты төлеуден үш
айдан астам әдейi жалтаруы - айлық ... ... екi ... ... дейiнгi мөлшерiнде немесе сотталған адамның жалақысының
немесе екi айдан бес айға дейiнгi кезеңде тапқан өзге де ... ... ... не жүз ... жүз ... сағатқа
дейiнгi мерзiмге қоғамдық жұмыстарға тартуға не екi жылға дейiнгi
мерзiмге түзеу жұмыстарына, не екi жылға дейiнгi мерзiмге бас
бостандығын шектеуге, не дәл сол ... бас ... ... ... ... кәмелетке толмаған, сондай-ақ кәмелетке
жасы толған ... ... ... ... қабілетсіз ата-ананың
лайықты өмір сүруін қамтамасыз ететін ... ... ... — 18-ге ... балалар, 18-ге толған еңбекке жарамсыз
балалар (ҚК-тің 136-бабының 1-тармағы); ... ... ... ... бала ... ... да).
Объективтік жағынан ҚК-тің 136-бабының 1-тармағында көрсетілген
қылмыс ата-ананың сот шешімі бойынша ... ... ... 18-ге
толған, бірақ еңбекке жарамсыз балаларын асырауға арналған қаражатты әдейі
төлеуден ... ... ... ... ... неке және ... ... Заңына сәйкес алимент: 1)
ата-аналардың ерікті келісімі болған және ол ... ... ... 2) ... шешімі бойынша өндіріледі (124-132-баптар). Бірақ
Қылмыстық кодекстің 136-бабының талабына сәйкес қылмыстық ... ... ... ... ... ... үшін ғана туындайды.
Балаларын асырауға арналған ... ... ... ... ... занды күшіне енгеннен кейін оны орындаудан үнемі, ... ... ... ... оның ... үш ... астам уакыт деп
белгіленген. Жалтарудың тәсілі әртүрлі: жұмыс орнын себепсіз жиі ... ... ... ... ... орнын немесе табыс көздерін ... ... ... ... ... деп ... сот ... белгіленген
қаражатты төлеу туралы ресми ескертуінің орындалмауы ... ... ... ... ... ... ... ниет әртүрлі болуы мүмкін: пайдакүнбмдік, баланың анасына деген
өшпенділік, кінәлінің баламен ... ... ... т.с.с. керсетілген
қылмыстық ниеттердін, қылмысты саралауға әсері болмайды.
Қылмыстың арнаулы субъектісі – сот шешімі ... ... ... ... ... соларға теңестіліген адамдар болады.
Қылмыстық кодекстің 136-бабының 2-тармағы бойынша қылмыстың субъектісі
болып еңбекке ... ... ... ... ... сот ... төлеуден жалтарған кәмелетке толған олардың ... ... ... , ... –ақ асырап алынған ... ... ... ... ... ... ... мiндеттердi орындамау:
• Кәмелетке толмаған баланы тәрбиелеу жөнiндегi мiндеттердi ата-
анасының немесе өзiне осы мiндеттер жүктелген өзге адамның, сол
сияқты ... ... ... ... жүзеге асыруға
мiндеттi педагогтiң немесе оқу, тәрбие беру, емдеу немесе өзге
мекеменiң басқа қызметкерiнiң орындамауы немесе тиiстi дәрежеде
орындамауы, егер бұл ... ... ... балаға қатал
қараумен ұштасса - елу айлық есептiк көрсеткiштен жүз айлық есептiк
көрсеткiшке дейiнгi мөлшерде немесе сотталған адамның бiр айға
дейiнгi кезеңдегi жалақысы ... өзге де ... ... ... ... жүз сағаттан екi жүз сағатқа дейiнгi мерзiмге
қоғамдық ... ... не екi ... дейiнгi мерзiмге түзеу
жұмыстарына, не үш жылға дейiнгi мерзiмге белгiлi бiр ... ... ... бiр ... ... құқығынан айырып
немесе онсыз екi жыл мерзiмге дейiн бас бостандығын шектеуге
жазаланады. 
Қылмыстың ...... ... дене және ... ... ... қалыптасуы.
Объективтік жағынан қылмыс бірнеше балама әрекетгерді: а) кәмелетке
толмаған баланы тәрбиелеу жөніндегі міндеттерді орындамау; б) ... ... ... ... арқылы сипатталады. Өзіне жүктелген
міндеттерді толық орындауға мүмкіндігі бола тұра оны ... ... ... ... ... ал ... жүктелген міндеттерге
салдыр-салақ, үстірт қарау міндетгемелерді тиісті дәрежеде орындамау деп
танылады:
Қылмыстық ... ... ... ...... ... балаға қатал карау болып табылады. Қатал қарауға — жасы толмаған
баланы үнемі ұрып-соғу, сабау, қорқыту, ... ... ... ... ... жүйелерін бұзу т.с.с. жатады.
Субъективтік жағынан қылмыс тікелей қасақаналықпен жасалады. ... ... ... баланы тәрбиелеу жөніндегі өзінің құкықтық
міндеттерін орындамағанын, оларға ... ... ... және ... істеуді тілейді.
Қылмыстың субъектісі арнаулы: 1) кәмелетке толмаған баланың ата-
анасы; 2) кәмелетке толмаған баланы тәрбиелеу ... ... ... өзге де адамдар, атап айтқанда — бала асырап ... ... ... 3) кәмелетке толмаған баланы қадағалауды
жүзеге асыруға ... оқу, ... ... ... өзге де ... (мектепке дейінгі балалар мекемелерінің қызметкерлері, орта
мектептердің, кәсіптік-техникалық оқу орындарының, мектеп-интернаттардың
және қиын ... ... ... мекемелерінің педагогтары, аурухана
қызметкерлері және т.б.).
Балалардың өмiрi мен денсаулығының қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету
жөнiндегi мiндеттердi тиiсiнше орындамау:
• Балалардың өмiрi мен ... ... ... ... ... ... бойынша өзiне осындай мiндеттер
жүктелген адамның не осы мiндеттердi арнайы тапсырма бойынша
орындаушы ... ... ... ... ... ... ... тиiсiнше орындамауы, егер бұл жас баланың денсаулығына
абайсызда ауыр немесе ... ... зиян ... әкеп ... бес мың ... ... ... дейiнгi мөлшерде немесе
сотталған адамның жетi айдан он айға дейiнгi кезеңдегi жалақысы
немесе өзге де табысы мөлшерiнде айыппұл ... не екi ... ... ... жұмыстарына, не үш жылға дейiнгi мерзiмге
белгiлi бiр лауазымды атқару немесе белгiлi бiр қызметпен айналысу
құқығынан айырып немесе онсыз нақ сол ... бас ... ... ... жас ... ... әкеп ... нақ сол әрекет - үш жылға
дейiнгi мерзiмге белгiлi бiр лауазымды атқару немесе белгiлi бiр
қызметпен айналысу құқығынан айырып немесе ... бес ... ... бас ... ... жазаланады.
Қылмыстық құқықтағы бұл бап мүлде жаңа құрам болып табылады.
Қылмыстың тікелей объектісі – балалардың өмірі мен ... ... ету ... ... ... жәбірленушісі – балалар.
Қылмыс объективтік жағынан – қызметі бойынша өзіне балалардың өмірі
мен денсаулығының қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... ерікті түрде өзіге
алған адамның тиісінше орындамауы арөылы көрініс береді. Яғни көрсетілген
қылмыс әрекетсіздік арқылы ... ... ... мен ... ... ... ... өз міндетін тиісінше орындамайды.
Мысалы ... ... жас ... ... ... ... ... осы кезде баланың бірі көшеге шығып кетіп, көлікке қағылып, ... дене ... ... Бұл ... ... ... өзіне
жүктелген міндетті балабақша меңгерушісі орындамау салдарынан баланың өмірі
мен десаулығына қауіп ... ... ... тапсырмамен мектеп оқушыларын
саяхатқа апарған ... ... ... суға ... ... ... Бұл жерде арнайы тапсырма алған адам өз қызметіне жауапсыз
қараудан бала денсаулығына зақым ... ... ... ... ... ... адамдарға – панасыз балаларды өз ... ... бала ... ... ... ... құрамы материалдық және ол
заңда көрсетілген зардап – баланың ... ... ауыр ... ... зиян келтірілген сәттен бастап аяқталған деп ... ... пен орын ... ... ... ... байланыс
болуы хақ.
Субъективтік жағынан қылмыс абайсызда істеледі.Егер мұндай іс-әрекет
өасақана істелінсе, онда ... ... ... ... қылмыс
жөніндегі тараудың тиісті бабымен сараланады.
Қылмыстың субъектісі арнаулы – жасы 16-ға ... ... ... ... бойынша жүктелген адам; осы міндеттерді арнайы тапсырма
бойынша орындаған адам; мұндай міндеттерді өзіне ерікті түрде ... ... жас ... ... әкеп ... ... осы қылмыстың ауырлататын
түрі болыр табылады.
Қамқоршы немесе қорғаншы құқықтарын терiс пайдалану:
• Қамқоршылықты немесе ... ... ... ... ... зиян ... үшiн ... мақсаттарға пайдалану немесе қорғаншылықтағы (қамқоршылықтағы)
баланы қасақана қадағалаусыз немесе қажеттi көмексiз қалдыру
қамқоршылықтағы (қорғаншылықтағы) ... ... мен ... ... ... ... әкеп соқса - елуден жүз айлық
есептiк көрсеткiшке дейiнгi мөлшерде немесе сотталған адамның бiр
айға дейiнгi ... ... ... өзге де ... ... салуға не екi жылға дейiнгi мерзiмге түзеу жұмыстарына, не
екi жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығын ... не нақ ... бас ... ... ... ... ... пен қамқоршылық жөніндегі
міндеттерді жүзеге асыру үшін заңда ... ... ... ... – қамқоршы немесе қорғаншы тағайындалған баланың
денсаулығы, дұрыс тәрбиесі, сондай – ақ материалдық мүдделері.
Объективтік жағынан қылмыс қамқоршылықты немесе қорғаншылықты
пайдакүнемдік немесе ... ... зиян ... өзге арам мақсаттарға пайдалану немесе қорғаншылықтағы
(қамқоршылықтағы) баланы қасақана қадағалаусыз ... ... ... ... ... құқықтары мен заңды
мүдделеріне елеулі нұқсан келтіруге әкеп соғу әрекеттерінәстеу арқылы
жүзеге асырылады. Мысалы, қамқоршылықты немесе қорғаншылықты пайда ... – яғни ... ... ... ... салу үшін ... балаларға тиімсіз келісімдер жасау; балаларды көмексіз,
қадағалаусыз қалдырып, ... ... ... ұрып – ... ... аш ұстау, оқытпау сияқты заңды құқықтары мен мүдделеріне нұқсан
келтіру.
Қылмыс материалдық құрамға жатады. Заңда ... ... мен ... елеулі нұқсан келтіру мәселесі нақты жағдайларға
байланысты сот органдары ... ... ... ... ... ... ... мақсаты – заң бойынша белгіленген қамқоршы немесе қорғаншы.
Еңбекке жарамсыз жұбайын (зайыбын) асыраудан әдейi жалтару:
• Еңбекке жарамды адамның еңбекке жарамсыз және ... ... ... ... ... сот шешiмi бойынша қаражат төлеуден
үш айдан астам әдейi жалтаруы, мұны дәл осындай әрекет ... ... жыл ... ... жаза ... адам ... - айлық
есептiк көрсеткiштiң екi жүзден бес жүзге дейiнгi мөлшерiнде немесе
сотталған адамның жалақысының немесе екi айдан бес айға дейiнгi
кезеңде тапқан өзге де ... ... ... салуға, не жүз
жиырмадан жүз сексен сағатқа дейiнгi мерзiмге қоғамдық жұмыстарға
тартуға не екi жылға дейiнгi мерзiмге түзеу жұмыстарына, не екi ... ... бас ... ... жазаланады.
Қылмыстың объектісі – еңбекке жарамсыз жұбайдың материалдық
мүддесі. Еңбекке жарамсыз деп зейнеткерлік жасқа ... ... ... ... алуы ... ... қабілетін жоғалтқан жұбайды айтамыз.
Объективтік жағынан қылмыс сот шешімі бойынша еңбекке жарамсыз ... ... ... жұбайын (зайыбын) асырауға қаражат төлеуден үш
айдан астам әдейі жалтару арқылы жүзгег асырылады.
Жұбайының еңбекке жарамсыз және материалдық көмекке мұқтаж екенін
сот шешеді. ... ... барғ оны ... ... ... ... немесе
ері) міндетті деп тапса, сот шешімі бойынша кінәлі адам оны некеде
тұрғанына немесе некеде тұрмағанына қарамастан ... ... ... үш ай бойы себепсіз төлеуден жалтарса, онда ол әдейі ... ... ... ... ... қасақаналықпен істеледі.
Қылмыстың субъектісі – еңбекке жарамсыз жұбайын сот ... ... ... екінші жұбайы.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бұл курстық жұмыста ҚР-ның ҚК-дегі 131-140 б.б. белгіленген отбасына
және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстар ... ... жеке ... ... ... ... және осы
қылмыстардың құрамының белгілерін, сондай –ақ оған тағайындалатын тиісті
жаза түрлерін белгілейтін нормалар жиынтығы қарастырылған.
Кез келген қылмысты істеу үшін адам өзін ... ... ... ... ... зұлымдық пиғылдарды басшылыққа алады.
Яғни, адам қылмыс істеу үшін ең алдымен өзінің психологиялық ой-ниетін
қалыптастырады. Бұл адамның ішкі сезімін, ... ... ... ... сезім, ой-ниет адамның нақты мінез-құлқы, қимылы, әрекеті арқылы
сырттай ... ... де ... ... да ... мұндай сыртқа
шықпаған ішкі жан-дүниесінің белгілі бір іс-әрекет арқылы сырттай көрініс
бермеуін қылмыс қатарына жатқызуға болмайды. Яғни, мұндай психологиялық
сана-сезім, жалаң ой, ... ... ... ... тысқары болады, ол
үшін қылмыстық жауаптылық жоқ.
Реформалар жүріп жатқан қазіргі кезде халықтың өмір сүру ... ... ... ... кедейшілікке ұшырағаны белгілі. Мұндай
отбастарында күрделі психологиялық жағдай қалыптасып олардың ыдырауына, ал
балалардың және жеткіншектердің үйден кетуіне әсерін тигізеді. Қазіргі
кезде ажырасу ... ... тыс бала тууы ... ... ... ... қорғалуы төмен болып, олар жылдам теріс жолға түсуге
мәжбүр болады.
Жетім қалған балалар жағдайы, балаларды ұрып-соғу мәселелері қауырт
өсуде. Балаларды тәрбиелеуде ... ... ... ... ... отыр, бұл өз алдына жесірлер қатарын көбейтіп жетім балалар ... ... ... ... өсіп келе жатқан қылмыстардың
алдында ең қорғансыздар санатына ... және ... ... ... ... жеке тарауға
бөлуі олардың қылмыстық-құқықтық қорғаудың басымдылығын танытады. Бұл
Қазақстан Республикасының Конститутциясының баптарына, Қазақстан мойындап
қол қойған ... ... ... мен ... сай ... және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыс – қылмыстық құқыққа
қайшы іс-әрекеттер, яғни , кәмелетке толмаған адамды қылмыстық іске
мәжбүрлі ... ... ... ... ... ... саудаға салу,
баланы ауыстыру, еңбекке жарамсыз жұбайын немесе зайыбын асыраудан әдейі
жалтару сияқты қоғамға қауіпті іс ... ... пен ... ... ... қорлайтын, отбасына және балаларға зиянды әсер ететін және
құқық бұзушылыққа ықпал ететін ... ... ... әдебиетті,
ойын-сауык және басқа іс-шараларды пайдалану заң бойынша қудаланады.
Баланы жезөкшелікпен айналысуға тартқандарға, балаға порнографиялық
материалдарды немесе заттарды, ... ... кино ... ... ... және ... мазмұндағы
өзге де нәрселерді таратқандарға, жарнамалағандарға немесе сатқандарға
Қазақстан Республикасының заң актілерінде ... ... ... және кәмелетке толмағанның мемлекет таныған және кепілдік
берген, оны құқық субъектісі ретінде дербестейтін құқықтары, бостандықтары
мен міндеттер жүйесі олардың құқықтық мәртебесін білдіреді.
Ресей ... ... ... ... ... заң ... алғашқы оқылымда-ақ қабылдады. Химиялық кастрация
жасау (ер адамды еркектік қабілетінен айыру) және өмір бойы ... ... ... бәрі ... Сол сияқты Қазақстан аумағында да
не бір қатаң ... ... ... ... саны ... ... ... қылмыстық әрекеттерге немесе қоғамға қарсы іс-
әрекеттер жасауға тарту туралы ... ... және ... кезде бұл
қылмыстардың тек қасақана жасалатынын ескеру қажет.
Мұндайда қылмыстық жауаптылық, егер ... адам ... ... ... ... толмағанын анық білген жағдайда ғана
туындайтынын басшылыққа алу қажет.
Отбасы адамзат жаратылғаннан бері, яғни тарихтың барлық кезеңінде
қоғамның ... ... ... ... ... пәк, адал ... да сондай болмақ. Десекте, қоғамның беріктігіне мән беретіндер қатары
азайып, батысқа еліктеушілердің саны артып ... ... ... алып отырған бұл проблемаларды болдырмау әр пенденің өзіне ғана
байланысты деп ойлаймын.
ПАЙДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. ... ... ... ... ... ... ... –Алматы: ЮРИСТ,2009. -144б.
3. А.Н. Ағыбаев. Қылмыстық құқық. Ерекше бөлім. - ... ... ... Неке және ... ... Қазақстан Республикасының Заңы 1998 ж. 17
желтоқсандағы № 321-I
5. Г. Қонақбаева, Кәмелетке толмағандардың құқықтарын ... ... // ... ... Н. Ситқалиев, Басты мақсат – адам құқығын қорғау // Заң және ... ... А. ... ... және ... азаматтық және саяси-әлеуметтік
құқықтары // Заң және Заман, - 2010 ... Р. ... ... ... ... ... // Заң, - 2011-№2-
19-20бб.
9. Р. Орсаева, Жүгенсіз балаға – жүйелі тәрбие керек // Заң ... 6 ... ҚР ... ... ... ... адамдардың қылмыстары және
оларды қоғамға қарсы іс-әрекеттер жасауға тарту жөніндегі істер бойынша
сот ... ... // ... 2002ж. №6 ... ... (Заң
газеті, 15 мамыр,2002)

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Отбасы және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстардың түрлері29 бет
Отбасының және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстардың жалпы сипаттамасы.10 бет
Кәмлетке толмаған адамды қылмыстық іске тартқаны үшін қылмыстық жауапкершілік19 бет
Отбасы және кәмелетке толмағандарды құқықтық қорғау және оларды дұрыс тәрбиелеу шаралары39 бет
Кәмелетке толмағандарды жазалаудың ерекшеліктері53 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы жайлы47 бет
Қылмыстық іс жүргізу жүйесіндегі сот тергеуі35 бет
Қылмыстық жауапкершіліктен босату77 бет
Қылмыстық жауаптылықтан босату негіздері және олардың түрлері48 бет
Жетім жеткіншектерді психологиялық диагностау ерекшелігі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь