Аутэкология-экологияның негізгі бөлімі

І. КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3


ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1. Аутэкология.экологияның негізгі бөлімі
1.1. Қоршаған ортаның экологиялық факторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2 Тірі жүйелердің ұйымдасу деңгейі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.3. Организм және тіршілік ету шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.4. Негізгі тіршілік орталарына байланысты организмдердің экологиялық топтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11



ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14


ІV. ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
Кез келген тірі организм өзін айнала қоршаған табиғи ортамен тығыз байланыста ғана өмір сүре алады. Олар – топырақ, су, минералды заттар, жер бедері және атмосфералық әр түрлі құбылыстар. Табиғи ортаның компоненттері тірі организмдерге оң немесе теріс әсер етуі мүмкін. Сондықтан әрбір организмнің өзіне ғана колайлы ортасы немесе мекені болуы тиіс. Мәселен, көлбақа үшін қалыпты өсіп-көбеюіне қолайлы орта -ылғалы мол көл жағасы. Ал, куаң дала немесе шөлейтті жерлер ол үшін қолайсыз, өмір сүре алмайтын орта болып табылады. Бірақ та организм үшін табиғаттың барлық элементтері белгілі мөлшерде кажет және жиынтық күйінде әсер етеді. Олардың біреуі өте қажет, екіншілері орташа, ал үшіншілері мүлдем кажет емес зиянды болуы мүмкін. Сонымен орта дегеніміз — организмнің өсіп-көбеюіне, тіршілігіне, дамуы мен таралуьна тікелей жанама әсер ететін айнала қоршаған орта компоненттерінің жиынтығы. Ал, организмге кажетті жағдайлар деп — тек сол органим үшін алмастыруға келмейтін табиғи ортаның элементтерін айтамыз.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. «Жалпы экологияның қысқаша
2. «Экология» Г.С.Оспанова, Г.Т.Бозшатаева
3. «Экология негіздері» З.М.Молдахметов, А.М.Ғазалиев,
С.Д. Фазылов. Алматы 2002 ж.
        
        М А З М Ұ Н Ы
І.
КІРІСПЕ.....................................................................
......................................3
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. Аутэкология-экологияның негізгі бөлімі
1.1. ... ... ... Тірі ... ... Организм және ... ... ... ... орталарына байланысты организмдердің экологиялық
топтары.....................................................................
.....................................................11
ІІІ.
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
...........................14
ІV. ... ... ... тірі ... өзін ... қоршаған табиғи ортамен тығыз
байланыста ғана өмір сүре алады. Олар – ... су, ... ... ... және атмосфералық әр түрлі құбылыстар. Табиғи ортаның компоненттері
тірі организмдерге оң ... ... әсер етуі ... ... ... ... ғана ... ортасы немесе мекені болуы тиіс. ... үшін ... ... ... орта ... мол көл жағасы. Ал,
куаң дала немесе шөлейтті жерлер ол үшін қолайсыз, өмір сүре ... ... ... Бірақ та организм үшін ... ... ... ... ... және ... күйінде әсер етеді. Олардың біреуі өте
қажет, екіншілері орташа, ал үшіншілері мүлдем ... емес ... ... ... орта ... — организмнің өсіп-көбеюіне, тіршілігіне,
дамуы мен ... ... ... әсер ... ... ... ... жиынтығы. Ал, организмге кажетті жағдайлар деп — тек сол
органим үшін алмастыруға келмейтін табиғи ортаның ... ... ... ... ... ... ортаның экологиялық факторлары
«Тіршілік» ұғымының анықтамасы өте көп. Филологтар олардың саны орта
есеппен бес жүзге жуық деп ... Бұл тек ... ... діни ... ... да ... анықтамасы
әжептеуір көп. Ең дұрыс анықтаманың ... ... ... ... - ... ... өмір ... күні бүгінге дейін бірде-бір «бейнәруызды тіршілік»
формасы табылған жоқ. Тек қиялшыл жазушылар ... ғана ... ... ... құбыжық» кейпінде кездестіруге болады.
Шындығына келсек, тіршілік ететін ағзалардың барлығы жасушалардан тұрады,
олардың ... ... ... 80%-ы ... Оның ... нәруыздардың
химиялық құрамы, қасиеттерінің алуан түрлілігінде шек жоқ, ... ... ... ... ұшырасады. Олар химиялық ізденістердің қажетті
бағытта өтуін қамтамасыз етеді және бұл ізденістері жеке ... ... ... да ... ... ... ... нәруыздар қоспасы
өзінен-өзі ешқандай тірілік (живое) қасиет көрсетпейді. Жасушалар нәруызы,
сондай-ақ ағзалар тірі жүйеден тысқары кез келген өзге ... зат ... ... ... Ең ... тіршілік дегеніміз - бұл тіршілік
иесінің өз құрылымдық жаратылымын белгілі жоғары деңгейде қолдай алуы. ... ... ... алынған зат есебінде дамып, ... ... ... ... ... ... - ... бір типті заттардан тұрады және сол затты
құрылыс материалы ретінде тұтынады, демек химиялық өзгерту жүзеге ... ... ... қарапайым немесе көпжасушалы ағза болғанына
қарамастан, Жердегі ... ... ... Тірі
ағзалар микроскоппен ғана көрінетін бактериялардан бастап, өте ... ... ... және ... ... ерекшеленеді.
Жүйе ретіндегі әрбір ағза ... ... және ... ... ... заттардан тұрады. Ағзаның ... Олар тек ... ... өздігінен ұрпақ беретін және дамитын тірілік ... ... ағза ... ... ... ... ... |Қай ... ... ... жасушалары,сондай-ақ |генетика, химия, |
|жасушалық, ... ... ... ... ... ... | |
| ... | ... ... ... ... мен |цитология |
| ... ... ... ... ... ... құралады |өлкетану, |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... ... |белгілі бір дарақтары өзара еркін|экология, |
| ... ... ... |
| | ... |
| | ... ... (шет |зат ... және қуат алмасу |экология және жалпы|
|елдерде мұны ... тірі ... мен өлі ... ... жүйе ... ... ... ету |ғылымдар ... ... ... ... ... | |
| ... күрделі,жүйе | ... ... ... ... ... |
| ... барлық |химия, геология, |
| ... ... ... ... Тірі ... ... деңгейі
Әр тіршілік ортасы ағзаға әсер ететін ... ... ... ... тіршілік ортасын құрайтын элементтерді экологиялық факторлар
деп ... ... ... ... және ... ... факторлар 
Жарық, температура, ылғалдылық, топырақтың тұздылығы, судың ащылығы, қысым,
атмосфералық газдар сияқты өлі табиғаттың құрамды бөліктері.
Жарық. Күн сәулесінің спектрінде  биологиялық ... ... ... ... ... ... болып бөлінеді. Ультракүлгін сәулелер
аз мөлшерде ағзаларға ... ... онық ... ... өсу ... жасушалардың дамуын әрекеттендіретін, D витаминін түзілуіне әсері бар.
Көп мөлшерде мутацияға себеп ... да ... ... ... ... озон ... ... жерге жетпейді.
Көзге көрінетін сәулелер – фотосинтезге энергия ... ... ... ... ... ... – жылу ... көзі.
Өсімдіктерге күн сәулесі фотосинтез үшін энергия көзі болғаны үшін маңызды.
Ортаның ... ... ... ... ... ... ... сүйгіш) және фокультативті гелиофиттер
(көлеңкеге шыдамды) болып бөлінеді.
Жануралар күндіз немесе ... ... ... ... ... ... Олар
үшін жарық – тіршілік белсенділігінің уақытын анықтайтын фактор.
Жарықты талап етуіне байланысты өсімдіетерді ... ... ... белдеуде
тіршілік ететін) және ұзақ күнді (қоңыржай, биік белдеулерде тіршілік
ететіндер) деп екіге бөлінеді.
Фотопериодизм – ... мен ... ... түсу ... ... ... маусымдық өзгерістер көбінесе жарықтың
түсу ұзақтығына ... ... ... түсу ... ... ... бірге жүреді. Бірақ жарық температура ... ... ... ... құстардың қоныс аударуы,
жапырақтардың түсуі сияқты маусымдық өзгерістердің ... ... ... ... ... ... ... қысқаруы көбею
жағдайына әсер етіп, тоқтатады. Ал көктемгі күннің ұзаруы ... ... ... ... жарықтың ұзақ уақыт түсуі үй құстарының
көбірек жұмыртқа салуына да әсер етеді.
Температура. ... ... ... температурасына әсер етеді, яғни
ағзадағы зат алмасуды құрайтын барлық химиялық реакциялардың жылдамдығына
әсер етеді. ... ... ... ... ... ете ... Бұл
цитоплазманың қасиеттеріне байланысты. Ең жоғарғы температура шегі ... ... ... тірі ... ... ең төменгі температура шегі
болып – 190-(273)0С (споралар, тұқымдар, сперматозойдтар шыдай алады) болып
табылады.
Температураға байланысты ағзаларды криофилдер (температурасы төмен ... және ... ... ... орталарды мекендейтін)
деп бөлінеді.
Ағзалар екі жылу энергиясының көзін қолдана алады: сыртқы күннің ... ... ... ішкі жылуын және ішкі – ағзада зат алмасу
барысында ... ... жылу ... реттеуде басым қолданатын энергия көзіне байланысты
оларды пойкилотермді және гомойтермді деп бөледі.
Пойкилотермді ағзалар – дене ... ... ... ... ... өзгеріп отыратын ағзалар. Олар ... ... ... және ... ... ... ... жорғалаушылар) жатады. әдетте олардың
дене температурасы сыртқы ортаның температурасынан 1-20С - қа жоғары ... ... ... – дене ... ... ... температурасынан
тәуелсіз тұрақты дәрежеде ұстап тұра алатын ағзалар. Гомойтермді топқа
құстар мен сүтқоректілер және адам ... ... ... ... ... жылылық сүйетіндер
және суыққа төзімділер деп бөлінеді. Жылу сүйгіштерге жүзім, шабдалы, өрік,
алмұрт жатса, суыққа төзімділерге мүк, ... ... ... самырсын
т.б. жатады.
Әрбір жеке организмнің өзіне тән температураға ... ... және ... Кейбір организмдер температураға төзімділік көрсетеді. Мәселен,
балықтар 520С-та, ал бактериялар ... ... ... ... ... ... ... 440С-та өмір сүре береді. Температураның қалыпты мөлшерден
кемуі кез келген ағзаның денесіндегі зат ... ... ... ... ... одан әрі ... ... кристалданып,
жалпы тіршілігі тоқтайды.
Күнге қарай өсімдіктер жасушасындағы ... суын ... ... органоидтары төмен температураға бейімделіп, төзімді күйге көшеді.
Қыс кезінде өсімдіктер спора, тұқым, түйнек, пиязшық, тамыр, жемтамыр, түзу
арқылы тыныштық күйге ... ... ... ... Ал ірі ағаштар
жапырағын тастап, бойындағы шырынды заттар ... ... ... ... жануарлар қолайсыз температура жағдайында қысқы ұйқыға
(анабиоз) кетеді. Анабиоз кезінде ... ... зат және ... ... ... баяу ... көшіп, ең төменгі деңгейде болады. Ал
ұйқыға кету кейбір организмдерде (аю) қоректің жетіспеуінен ... ... ... ... әр ... ... ... қысы қатты аймақтардан жылы жаққа қарай қоныс ... ... ... сүт қоректілер т.б.).
Тері жабындыларындағы жүн және май ... ... ... дайындала
бастайды (аңдар, құстар, итбалықтар және ... ... ... ... ... ... (суыр, борсық, аю, тышқандар
т.б). мұндай  гомойтермділердің дене ... ... ... ... ... тәуелді болғаны үшін олардың  гомойтермділер деп атайды.
Су. Су ... зат ... және ... ... ... дұрыс атқаруын
қамтамасыз етеді. Жасушалардағы судың құрамы шамамен ... ... ... ... температуралық белдеулеріне, табиғат
белдемелеріне байланысты ... Кей бір ... ... Ылғалдың жетіспеуі өсімдіктерді өнімді төмендетіп жібереді.
Әсіресе шөл, шөлейтті белдеулерде ылғал жетпейді. Ал ... мен ... ... әсер ... ... ... ... топтары төмендегідей жіктеледі.
Гидрофиттер – суды  мол қажет ететін, ылғалды ортада өсетін өсімдіктер.
Мысалы: ... ... ... ... т.б.
Ксерофиттер – шөл, шөлейт, дала сияқты ... ... ... ... ... және сусыздыққа төзімді болады. ... ... ... қылша, теріскен, селеу, күйреуік т.б.
Мезофиттер – ылғалдылығы орташа, жеткілікті аймақтарда өседі. Жапырақтары
ашық әрі ірі ... ... ... ... алмұрт, шалғындардағы өсімдіктер.
Суккулентті – ксерофиттерден де ылғалы тапшы аймақтың ... ... ... ... ... су ... етжеңді болып келеді. Мысалы:
кактус, алоэ т.б.
Гидрофиттер – судың ішінде өсетін өсімдіктер. Мысалы: ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Су ағзалары
мекен ететін су қабатына және ... ету ... ... ... ... ... – негізінен су ағынымен пассивті түрде орын ауыстыратын ағзалар.
Планктонда фитопланктон (бір ... ... мен ... ... қарапайымдылар) ажыратылады.
Нектон – судың орта қабатында белсенді түрде қозғалып тіршілік ... ... ... басаяқты былқылдақ денелілер, тасбақалар,
киттәрізділер жатады.
Бентос – ... ... және ... ... ... су ... Оларды
фитобентос (бекініп өсетін балдырлар және жоғары сатыдағы өсімдіктер) ... ... ... ... ... ... т.б.) деп
бөледі.
Перифитон – су өсімдіктерінің ... және ... ... ... ... тіршілігінде маңызы зор. Жануарларға ылғал жетіспегенде,
олар әр түрлі бейімделеді. Мысалы: түйе өркешінің майынан метаболиттік ... ... ... кетеді т.с.с. Ал  өсімдіктер ... ... ... ... ... ... ... Организм және тіршілік ету шарттары
       Ағза - француздың – ... ... ...... ... ... деген сөздеріндегі мағынаны береді.
      Кең көлемде алатын болсақ, тірі ағза- ... ... және ... ... болатын элементтерден тұратын
және олардың өзара байланыстары мен құрылысы  біртұтас құрылымды беретін
биологиялық жүйе ... ... Ағза ... ... тек жеке ... ... ғана емес,
колониямен өмір сүретін ... ... ... ... және тағы басқаларда кіреді.
      Қысқаша алғанда, ағза-дара, индивидиум, «тірі ... ... –ол, ... тірі ... қоршап тұрған және онымен
тікелей  өзара байланыстағы бөлігі.Тірі ағзалар өте ... және ... ... ... олар сол ортаның  әсеріне байланысты үнемі
өзгереді,тіршілік ... ... ... ... ортаға
бейімделушілігі – адаптация деп аталады.
      Ортаның ағзаға әсер ... ... ... мен ...
экологиялық факторлар деп аталады.Экологиялық факторлар табиғаты жағынан
және ағзаға әсер ету ... ... ... ... ... ... элементтері: температура,
жарық, радиоактивті сәулену, қысым, ауаның ылғалдылығы, судың ... жел, ... ... жер ... және ... ... – бұл тірі  денелердің бір – біріне  тигізетін
әсерлері.
      Антропикалық факторлар – адамның  табиғат компоненттеріне  әсер ... ... ... ... ... ... ... етуші жалпы
заңдылықтары:
1.Оптимум Заңы.
2.Әсер етуші фактордың  түрлі  функцияларға ... ... ... ... жеке ... ... қайтару реакциясының  әр түрлі болуы.
4.Әсер етуші әр факторларға түрлер әр түрлі ... бір – ... өз ... ... ... Әр ... мүмкіншіліктері бар. 
6. Факторлардың өзара байланысы. 
7. Факторларды шектеу ережелері.
       Негізгі ... ... ... ... ... . Күн ... ... бөліктеріндегі
сәулелену ағзаға әртүрлі жағдайда әсер етеді:
       Көрінетін  жарық  өсімдіктерге оларда жүретін ... ... ... ... (Фотофилдер) және көлеңкесүйгіш
(фотофобтар) деп бөледі.
       Ұзынтолқынды ультрокүлгін ... (УКС) өте ... ... көп ... ал аз ... ... -  өте
қажет.Олар өте күшті бактерицидті әсер етеді, антирахитік дәрумен Д түрінде
қабылданады, терінің  күюін  (терінің  қорғаныштық реакциясы) қамтамасыз
етсе, ... ... ... 750 ... ... ... ... өсімдіктер өміріндегі жарықтың ролі:
1).Хлорофиллдің  пайда болуы (фотосинтез).
2).Лептесіктердің жұмысын  қалыптастырады (газ алмасу ... ... ... және ... бөлінуі мен созылуына, өсуіне  және өсімдіктің дамуына  әсер
етеді,  жемісберу мен ... ... ... ... ... ... ... да әсер етеді.
      Жарыққа байланысты  болатын экологиялық топтар:
      1. Жарық сүйгіштер (жарықтағы) – гелиофиттер.
      2.Көлеңке сүйгіштер (көлеңкедегілер) – ... ...... үшін ... ... бағытты бақылауға , көруге ғана
қажет.
      Температура.Тіршілік  үшін  қажетті температура ... ... +50°С –қа ... ... ... осы ... ... құрылысы және  қалыптасуы жүреді. Бірақ
кейбір ағзалар осы мөлшерден  тыс температура  мөлшерінде де тіршілік ете
алады:
      1.Криофилдер ... ... ...... ... ... қажет етуші  түрлер.
        
Өсімдіктердің температураға адаптациялануы:
Төменгі температураға :
1.Суыққа төзімсіздер. 2.Аязға төзімсіздер.3.Мұзға ... ... ... ... төзімділер. 2.Ыстыққа төзімді эукариоттар. ... ... ... адаптациялануы :
1.Химиялық терморегуляция.  2.Физикалық терморегуляция. 3.Ағзалардың ... ... ... ... ... ... ... жағдай.
Суға байланысты өсімдіктердің  экологиялық топтары.
Гидатофиттер – суда толығымен ... ... ... өсетін
өсімдіктер.
Гидрофиты – құрлық –су өсімдіктері, олардың  көпшілік бөлігі суда өседі, су
тоғандарында, шалшық суларда, балшықтарда өсетін өсімдіктер.
Гигрофиттер – құрлықтағы ... ... ... ылғалды  ауасы бар
жерлерде, ылғалды топырақта өседі.
Мезофиттер – аздаған және  өте  шөлді  жерлерде өсетін өсімдіктер.
Ксерофиттер -  ылғалы жеткіліксіз жерлерде өседі.
Суккуленттер – ... ... ... ... оларда
суды  паренхималары мен  түрлі  органдарында жинау қабілеттері бар.
1.4. Негізгі тіршілік орталарына байланысты организмдердің ... ... тірі ... ... етуіне байланысты мына төмендегі
төрт тіршілік  ортасына бөлінеді.
1.Сулы орта
Су – ... ... ... ... ... ерекшеленеді,яғни,
қысымы жоғары,қысымы бірден төмендейді, оттегінің аздығы,күн сәулесін күшті
сіңіреді. Сулы ... өмір ... ...... ...... өмір ... экологиялық топтарға жататын
–планктондар (өсімдіктекті ағзалар –фитопланктондар, жануартекті ағзалар –
зоопланктондар) жатады.Судың жоғарға  ... өмір ... ... ... өмір ... ... ... аталады.Суда жақсы
жүзетін, су ағысына төтеп бере алатын жануарлар нектондар деп аталады. Су
түбінде мекен ... ... атқа ие ... ... – фитобентос, жануартекті ағзалар – зообентостар).
Гидробионттардың  бейімделу ерекшеліктері.Су жануарларының  сулы ... ... ... ... дыбысқа  жоғары бағыттылық
(эхолокация –дыбыс ... ... ... ...... ... қоректенуі жағынан өзгелерден ерекшеленеді , олар  ... ... ... ... ... органикалық заттар текті
ағзалармен көптеген ұсақ ағзаларды ұстап қорек етеді.Су тоғандарының ... ... ... ... су ... өзен тасқындарынан, қатты жаңбырдан, қардың көп мөлшерде еруінен
кейін уақытша пайда болады да, ... ... ... ... ... ... бейімделіп алады, ол кезде олар аз қозғалады,тіпті цисталық 
кезеңдегі өмір кешеді десе де ... ... ... тіршілік сулы ортаға қарағанда эволюциялық ... ... ... ... ... бұл ... өмір
күрделірек.Жанурлар денесі ауамен қоршалған- газтәрізді ортада қысым төмен,
оттегінің мөлшері жоғары,су тамшыларының мөлшері ... ... ... алу ... күрт ... ... су ... мен тірі
ағзалардың қозғалысы да өзгереді.Көптеген түрлерде  ауа ... ... ... Ауа лектерінмен ағзалардың пассивті
қабылдануы –аэропланктондар деп аталады.  Бұл ... ... ... ... ... болып табылады.Құрлық -  ауалы ортаның 
жағдайы ондағы ауа – ... ... ... ...... ... жер ... 20 км. бетіндегі  ... ... ... ... ... –райының көп жылдық 
тұрақты өзгерісі сол жердің климатына сәйкес сипатталады.Сонымен қатар,
жерүсті тіршілігі үшін ол ... ... түсу ... ... ... ... грунтының құрамы, жауын – шашындардың (жауын, бұршақ, қар)
мөлшеріне де көп байланысты.
3.Топырақ – тіршілік ортасы.
Топырақ – ... ... жұқа ... ауамен  байланысып жататын
бөлігі. Бұл  үшфазалы жүйе, ... ... ... ... ... қоршалып
жатыр. Олар газ бен сулы ерітінділермен  толтырылған жолақтардан  тұрады.
Бұндағы температура  өзгеріп отырады, жер беті  өлген жан- ... ... ... ... ... болған органикалық және 
минеральдық қорлармен жинақталған. Сондықтанда топырақ тіршілікке бай.
Топырақтағы ағзалардың ... ... ... өте ұсақ ... мен ... және т.б.). ... ... – микросу тоған жүйесі.
Мезофауна  - недәуір ірілеу ағзалар (0,1 – ден 2-3 мм – ге ... ... ... ... ... ... ... ұсақ түрлері, қырықаяқтар және басқалар).Олар үшін ... ... ... ... ... ... дейінгі көлемдегі денелі жәндіктер
(құрттар,қырықаяқтар,жәндіктер,шаянтәрізділер).
Оларға топырақ – қатты орта ... ... де, ... ... ... кедергілер келтіреді.
Топырақ мегофаунасы – бұлар ірі жер қазушылар, негізінен ... ... ... және ... ... топырақ астында өткізеді де,қазуға бейім келеді.
Інде тіршілік етушілер (суырлар,борсықтар,саршұнақтар,тушкандар, қояндар
және т.б). Олар негізінен ... ... ... де, ... ... өз жауларынан қорғанысы топырақта  жүреді. Топырақ
жануарлардың эволюциялық дамуында өте үлкен роль атқарды.
4.Тірі ...... ... ... денесін тіршілік ортасы ретінде пайдалану – табиғаттағы
бұрыннан келе ... ... ... Тіпті микроағзалар (бактериялар,
біржасушалы балдырлар) паразиттер мен симбионттардан тұратын  бірлесе
тіршілік ... ... ... өмір ... өмір ... өзіндік  оңды жақтары мен кемшіліктері бар.
Оңды жақтары:a)Қорекпен  өзінің тіршілік етуші  қожасының  ағзасы арқылы
үнемі  толық ... ... ... тез өсуі  көбеюге және
басқа  ағзаларды  залалдауға себепші болады.в).Сыртқы ортадан ... ... ... ... ... мен  жасушаішіндегі өмірсүрушілер үшін тіршілік
кеңістігі  шектеулі. в).Оттегімен ... ... ... ... ... ... да ... жағдайларға қожа ағзасы ... де ... ... әркімнің өзінше бейімделушілігі қалыптасқан.
Қорытынды:
Кез-келген тірі организм өзін айнала қоршаған табиғи ... ... ғана өмір сүре ... Бұл ... ... су, минералды
заттар, жер бедері және атмосфералық әр түрлі ... ... ... құраушылары тірі организмдерге оң немесе теріс әсер етуі ... ... ... ... ғана ... ортасы немесе мекені болуы
тиіс. Мәселен: көлбақа үшін қалыпты өсіп-көбейуіне қолайлы орта ... ... ... та ... үшін ... барлық элементтері белгілі мөлшерде қажет
және жиынтық ... әсер ... ... ... өте қажет, екіншілері
орташа, ал үшіншілері мүлдем қажет емес ... ... ... ... ...... өсіп — көбеюіне, тіршілігіне, дамуы мен таралуына
тікелей жанама әсер ететін айнала қоршаған орта ... ... ... ... жағдайлар деп – тек сол организм үшін алмастыруға
келмейтін табиғи ортаның элементтерін айтады.
Экологиялық факторлар дегеніміз – ... үшін ... ... ... ... ортаның элементтерін айтамыз. Табиғатта экологиялық факторлардың
әсеріне әр түрлі реакция береді. Мәселен: ащы суда ... ... үшін тұз және ... ... шешуші роль атқарса, ал тұщы су
организмдері үшін ... ... үшін ... топқа жіктеледі: абиотикалық, биотикалық ... ... ... ... – организмдерге әсер ететін
бейорганикалық ортаның жиынтығы. Олар – ... және ... ... Сол ... ... ... геологиялық және геоморфологиялық
құрылымы, ортаның сілтілік немесе қышқылдығы, ... ... ... ... үшін әр ... деңгейде әсер етеді.
б) Биотикалық факторлар дегеніміз – тірі организмдердің бір – ... ... ... ... ... әсер етуі. Бұл өте ... ... ... тірі организмдер бір- бірімен қоректену, бәсеке,
паразиттік, жыртқыштық, селбесіп тіршілік ету арқылы ... ... ... ... ... қарым – қатынастар өсімдік пен өсімдік, жануар мен өсімдік немесе
жануарлар мен жануар арасында болуы мүмкін.
в) Антропикалық ... ...... ... ... ... ... іс — әрекетінің тікелей немесе жанама әсері. Адам баласы өзінің
материялдық игілігі үшін ... ... ... ... болады.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. «Жалпы экологияның қысқаша
2. «Экология» Г.С.Оспанова, Г.Т.Бозшатаева 
3. «Экология негіздері» З.М.Молдахметов, А.М.Ғазалиев, 
С.Д. ... ... 2002 ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дара организмдер экологиясы - аутэкология6 бет
экология пәнінен кейс14 бет
Экология туралы жалпы түсінік8 бет
Экологияның негізгі бөлімдері9 бет
Аналитикалық химия және экология.10 бет
Биосфераның эвалюциясы7 бет
Осы күнгі экологияның негізгі бөлімдері. экологияның қатысуымен шешілетін теориялық және қолданбалы мәселелер29 бет
ХІХ ғасырда экологиямен айналысқан ғалымдар5 бет
Химиялық экология пәні, қысқаша даму тарихы9 бет
Экология8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь