Қазақстандықтардың майдан мен тылдағы ерлігі

ЖОСПАР:

1. Ұлы Отан соғысының басталуы.
2. Фашистік Германияның соғыс жоспары.
3. Қазақстандық жауынгерлердің майдандағы ерлігі.
4. Қаһарман партизандар.
5. Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары.
6. Қазақстан экономикасын соғыс жағдайына бейімдеп, қайта құру.
7. Қазақстан . майдан арсеналы.
8. Еңбекшілердің тылдағы ерен еңбегі.
9. Түркістан легионы.
10. Қазақстан аумағына күшпен қоныс аударылған ұлттар.
11. Екінші дүниежүзілік соғыстың жеңіспен аяқталуы.
12. Пайдаланған әдебиет.
Ұлы Отан соғысының басталуы
Германияда өкімет басына фашистердің келуі және олардың Еуропадағы агрессияшылдық іс-әрекеттері Кеңес Одағы мен гитлерлік Германияның арасында соғыстың болмай қоймайтындығын айқын көрсетті. 1941 жылы 22 маусымда фашистік Германия өзара шабуыл жасаспау жөніндегі кеңес-герман шартын бұзып, неміс армиясы соғыс жарияламастан КСРО аумағына баса- көктеп кірді. Жер бетінде болып өткен соғыстардың ішіндегі ең қатал әрі ауыр соғыс басталды. КСРО-ға қарсы соғысқа Германияның одақтастары - Румыния, Венгрия, Италия, Словакия, Финляндия қатысты. Гитлершілдердің жағында соғыска кіруге Жапония, Болгария, Түркия, Испания дайын тұрды. Бұл жағдай Қызыл Армияны Қиыр Шығыс пен Закавказьеде ірі әскери құрамаларын ұстап тұруға мәжбүр етті. Ұлы Отан соғысы Екінші дүниежүзілік соғыстың құрамдас бөлігі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс орасан зор кеңістікте жүргізілгенімен, соғыс қимылдары кеңес елінің аумағында өтті. Кеңес Одағы Ұлы Отан соғысына дайындықсыз кірісті. 1930 жылдардағы әскерилерді қудалау соғыстың алғашқы күндерінде сәтсіздіктерге ұшыратты.
И. В. Сталин халыққа 1941 жылдың 3 шілдесінде радио арқылы үндеу жариялады. Оны бүкіл ел тыңдады. Қазақстан халқы соғыстың алғашқы күндерінен бастап-ақ өздерінің борышын өтеп, майдандағы армияның қатарын толықтырды. Әскери міндеттілерді әскерге алу өте қысқа мерзімде жүзеге асырылды. Тарихи әдебиеттерде бұл соғыс «Ұлы Отан соғысы» деген атқа ие болды. Бүкіл кеңес халқы ортақ жауға қарсы күреске жұмылды. Алғашқы күндердің өзінде ақын В. Лебедев-Кумач пен композитор А. Александров жауға қарсы күресте көпке ортақ әнұранға айналған «Қасиетті соғыс» әнін шығарды.
Негізгі әдебиеттер
1. Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінге дейін (Очерктер). А., 1994.4-30- бб.
2. Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. А.Т.1., 1996. 1-2-бөлімдер.
3. Жолдасбайұлы С. Ежелгі және орта ғасырдағы Қазақстан. А., 1995.
9-25-бб.
4. Рысбайұлы К. Қазақстан Республикасының тарихы. А., 2001. 1 бөлім
5. Маргулан А.Х. Бегазы-Дандыбаевская культура Центрального Казахстана. А., 1979.
6. Байпаков К.М., Таймагамбетов Ж.К., Жумагамбетов Т. Археология Казахстана. А., 1993.
Қосымша әдебиеттер
1. Кадырбаев А.Ш. История Казахстана: первобытный мир и древность. А., 1998.
2. Самашев З.С. Наскальные изображения верхнего Прииртышья. А., 1992.
3. Шалекенов У. Құм басқан қала. А., 1992.
        
        ЖОСПАР:
1. Ұлы Отан соғысының басталуы.
2. Фашистік Германияның соғыс жоспары.
3. Қазақстандық жауынгерлердің майдандағы ерлігі.
4. Қаһарман партизандар.
5. Қазақстандық Кеңес ... ... ... ... ... ... бейімдеп, қайта құру.
7. Қазақстан - майдан арсеналы.
8. Еңбекшілердің тылдағы ерен еңбегі.
9. Түркістан легионы.
10. Қазақстан аумағына күшпен қоныс аударылған ... ... ... соғыстың жеңіспен аяқталуы.
12. Пайдаланған әдебиет.
Ұлы Отан ... ... ... басына фашистердің келуі және олардың Еуропадағы
агрессияшылдық іс-әрекеттері Кеңес Одағы мен гитлерлік Германияның арасында
соғыстың болмай қоймайтындығын айқын көрсетті. 1941 жылы 22 ... ... ... ... ... ... кеңес-герман шартын
бұзып, неміс армиясы соғыс жарияламастан КСРО аумағына баса- көктеп кірді.
Жер бетінде болып өткен соғыстардың ішіндегі ең ... әрі ауыр ... ... ... ... Германияның одақтастары - Румыния, Венгрия,
Италия, Словакия, Финляндия қатысты. Гитлершілдердің жағында соғыска кіруге
Жапония, Болгария, Түркия, Испания ... ... Бұл ... ... Армияны
Қиыр Шығыс пен Закавказьеде ірі әскери құрамаларын ұстап тұруға мәжбүр
етті. Ұлы Отан соғысы ... ... ... ... ... ... ... соғыс орасан зор кеңістікте жүргізілгенімен, соғыс
қимылдары кеңес елінің аумағында өтті. Кеңес Одағы Ұлы Отан соғысына
дайындықсыз кірісті. 1930 жылдардағы әскерилерді қудалау ... ... ... ... В. Сталин халыққа 1941 жылдың 3 шілдесінде радио арқылы үндеу жариялады.
Оны ... ел ... ... ... соғыстың алғашқы күндерінен бастап-ақ
өздерінің борышын өтеп, майдандағы армияның қатарын толықтырды. Әскери
міндеттілерді әскерге алу өте қысқа мерзімде жүзеге асырылды. ... бұл ... «Ұлы Отан ... ... атқа ие болды. Бүкіл кеңес
халқы ортақ жауға қарсы күреске жұмылды. Алғашқы күндердің өзінде ақын В.
Лебедев-Кумач пен композитор А. ... ... ... күресте көпке ортақ
әнұранға айналған «Қасиетті соғыс» әнін шығарды.
Фашистік ... ... ... жылы ... ... ... сай ... қысқа мерзім ішінде
(6-8 апта) Архангельск-Еділ-Астрахан шебіне шығуды көздеді. Бұл қауырт
соғыс - блицкригтің негізгі мақсаты еді. «Барбаросса» жоспарын жасағанда
фашистік Германияның басшылары ... ... ... ... ... ... ... бірліктен айырылған этникалық конгломерат (қоспа)»
ретінде қарастырды. Фашистер басып алынған кеңестік аумақта Остланд
рейхскомиссариаттарын - герман провинцияларын құруды жоспарлады.
Германияның ... ... ... ... еді. КСРО-ны жеңгеннен кейін
фашистер Орта Азия мен Оңтүстік Қазақстанда бірыңғай герман аумағын құруды
көздеді. Бұл ... ... ... ... ... ... қойылды.
1941 жылдың соңында түрік-монғол халықтарын жою жоспарланған ... ... ... ... ... отарлардың карталарының жобасын
дайындап, 1942 жылдың басында «Еділ-Жайық» жөне «Үлкен Түркістан»
мемлекеттік құрылымдарын құруды жоспарлады. Үлкен Түркістан ... ... Орта ... ... Башқұртстан, Әзірбайжан,
Солтүстік Кавказ, Қырым, Синьцзянь, Ауғанстанның солтүстік бөлігі
енгізілді. Қуыршақ мемлекеттерді құру арқылы гитлершілдер ... ... ... ұлы ... ... үшін ... шикізат және қосымша
азық-түлік базасына ие болуды, кеңестер елін отарға, оның халқын құлдарға
айналдыруды көздеді. ... ... ... ... ... аудандары - Қарағанды, Новосібір және Кузнецк «индустриялық
облыстарының» құрамына кіруге тиіс болды. Бұл жерлерде фашистік Германияға
қызмет ету үшін украиндар, ... мен ... ... мен ... ... да халықтарын қоныстандыру жоспарланды. Кейінірек қауырт
соғыс жоспарларының күйреуіне байланысты фашистер өз жоспарларын қайта
қарап, ... орыс емес ... ... ... уәде ... ... ... фашистер бұл халықтарды Мәскеуге қарсы күресте
пайдаланбақшы болды.
Қазақстандық жауынгерлердің майдандағы ерлігі
Қатарында мыңдаған ... да ... ... ... Ұлы ... ... күндерінен бастап барлық майдандарда фашистік
басқыншыларға қарсы қиян-кескі шайқастар жүргізді. 1942 жылдың 1 ... ... ... ... 300 ... ал ... ... 1 млн 200
мыңнан артық қазақстандық әскери міндеттілер шақырылды. Соғыстың алғашқы
күндерінен ... ... ... ... ... мен ... құрыла
бастады. 20-дан астам атқыштар дивизиясы мен басқа да құрамалар құрылды.
Фашистермен шайқастарда 328-ші, 310-шы, 312-ші, 314-ші, 316- шы, 387-ші,
391-ші, 8-ші, 29-шы, ... 405-ші ... ... 100-ші және ... 81-ші, ... 106-шы атты ... ... 74-ші және 75-ші
теңіз атқыштар бригадалары, 209- Зайсан, 219-минометтік, 85-ші зениттік,
662-ші, 991-ші, 992-ші авиациялық полктар даңққа ... ... үшін ... ... ... 328-дивизия 30-гвардиялық
дивизия болып, 75-теңіз бригадасы 27-гвардиялық дивизия болып ... ... 14,1 мың жүк және ... ... 1,5 мың ... ... 110,4 мың жылқы мен 16,2 мың арба жіберілді.
Қазақстанда құрылған әскери құрамалардан алғашқылардың бірі болып 312-
атқыштар дивизиясы (командирі — ... А. Ф. ... ... ... ... ... 312-дивизиямен бір мезгілде дерлік, солтүстік-батыс
бағыттағы майданда Қазақстанда құрылған, генерал-майор И. В. ... ... ... ... ... ... ... Бас қолбасшының бұйрығымен Мәскеуді қорғау шебіндегі 30 километрлік
бөлікке орналасты. ... ... күші тең ... да 50 ... болған шайқаста жеңіп шықты. Бұл тарихи шайқасқа қатынасқан 28
жауынгерге КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының қаулысымен Кеңес Одағының
Батыры ... ... ... ауданында өткен осындай шайқастардың
бірінде ержүрек жауынгер, талантты командир, генерал-майор И. В. ... қаза ... Оған қаза ... кейін Кеңес Одағының Батыры атағы
берілді, ал 8-гвардиялық атқыштар дивизиясына (бұрынғы 316-дивизия)
генералдың есімі берілді. Мәскеу түбіндегі ұрыстарда ... ... ... ... ... ... ішінде Кенес Одағының Батырлары
- Мәлік Ғабдуллин, Бауыржан Момышұлы, Рашид Жанғозин, Төлеген ... ... ... ... бар. ... үшін ... шайқаста
полковник Г. П Коротков басқарған 238-атқыштар дивизиясындағы қазақстандық
жауынгерлер өздерін даңққа бөледі. Дивизия жауынгерлік Қызыл Ту ... ... ... мен ... үшін ... ... ... құрылды. Алексин қаласы үшін шайқастарға қазақ халқының
аты аңызға айналған батыры Амангелді Имановтың ұлы, қатардағы автоматшы
(атқыш) - Рамазан Амангелдиев қатысты.
1941 жылы ... ... ... ... Бішкек) т. б. қалалардағы әскери
училищелердің курсанттарынан 39-жеке атқыштар бригадасы құрылып, 8-
гвардиялық Панфилов дивизиясы тәрізді ... ... ... ... ... басқыншылары басып алған қалаларды азат етті. Жауынгерлік ерлігі мен
берік тәртібі үшін 79- ... ... ... ... ... ... оған ... дивизия атағы берілді. Еділ үшін болған
шайқаста басқа көптеген ... ... ... ... ... де даңққа бөленді. Полк жауынгерлері неміс танкілерін жоюда
ерен ерлік көрсетті. 1943 жылы Орал ... ... 24 ... ... Подольск қаласындағы мергендер мектебін бітірген соң, олар
Сталинград майданына келді. Ержүрек қазақ ... ... ... ... ... ... М. Тоқтамысова, Р. Момынова, А. Бекетова, М.
Нестеренко, Е. Семенюк т. б. болды.
Үш жылдан астам ... ... ... үшін ... ... ... бөлігін қамтыды. Барлық ұлттардың жауынгерлерімен бірге
қазақ жауынгерлері де ... ... ... ... ... қоршауында
қалған қалаға Қазақстаннан азық-түлік, қару-жарақ пен әскери құрал-
жабдықтар тиелген көптеген эшелондар жіберілді. Ладога көлі аймағындағы
алғашқы шайқастардың өзінде-ақ қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... Ленинград
облысының 22 елді мекенін азат етуге, қоршаудағы қаланың «Үлкен жермен»
байланысын қамтамасыз етуге, «Өмір жолын» салуға қатысты. Ленинград үшін
күрес ... Әлия ... ... ... ... ... Ержүрек
комсомол, мерген қызды III дәрежелі Даңқ орденімен марапаттады, ал қаза
тапқаннан кейін 1944 жылы ... оған ... ... ... ... ... бригадасында қызмет еткен 3. Оңғарбаева да ержүрек жауынгер
ретінде көпке танылды.
Қазақстан жауынгерлері Балтықтың теңіз ... ... ... ... тулы ... ... ... басталғанға дейін жіберілген 156
қазақстандық ерлігімен көзге түсті. 1942 жылы жаз бен күзде соғыстың шешуші
оқиғалары КСРО-ның оңтүстік-шығыс бөлігінде, Еділ мен Дон ... ... ... ... ... ... шайқасқа да
қатысты. Қаһарман-қала Сталинградтың (қазіргі Волгоград) тұрғындарының
есінде Қазақстанда ... ... Г. ... ... 38-шы
атқыштар дивизиясы жауынгерлерінің ерліктері жатталып қалды. Сталинград
түбіндегі қорғаныс шайқастарында дивизияда мергендік қозғалыс өрістеді.
Мыңдаған қазақстандықтар Еділ бойы мен Дон ... ... ... ордендер мен медальдармен марапатталды. Ұшқыш Нүркен Әбдіровке,
танкист Тимофей Позолотинге, атқыш Гияз Рамаевқа, минометші Қарсыбай
Спатаевқа Кеңес Одағьының Батыры атағы берілді. Көптеген ... ... ... Брянск, Орталық, Воронеж және Далалық
майдандардағы әскери құрамалар мен бөлімдердің құрамында неміс-фашист
әскерлерін ... ... үлес ... ... ... мен ... әскери қимыл-әрекеттері үшін 73-гвардиялық атқыштар дивизиясының 7
500 солдат, сержанттары мен офицерлері (оның ішінде А. Бельгиннің батальоны
да бар) КСРО ... ... ... 27 ... ... Батыры атағы берілді.
Днепрден өту шайқастарына қатысқан 73-ші ... ... ... 72-ші ... ... 29 жауынгеріне, 8-ші гвардиялық
дивизияның 46 жауынгеріне Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Жоғарғы
үкімет марапатына ие ... ... А. ... Ж. ... С.
Жақсығұлов, Қ. Шәкенов, С. Шәкіров, А. Петров, В. Бреусов, Т. Вербицкийлер
болды. 1943 жылғы 4 ... ... ... ... хатында 25-
гвардиялық атқыштар корпусының командирі былай деген: «Днепрдегі ұлы
шайқаста қазақ ... ... ... өздерінің біздің Отан-анамызға деген
ыстық махаббатын тағы да көрсетті, олардың тамырларында халық батыры
Амангелдінің ... ... ... ... Днепр жағалаулары мен
Днепрден өту кезіндегі шайқастарда қазақтар көрсеткен ерліктердің ... ... ... тек ... ғана ... жау ... да ... Елдің
басқа халықтарымен бірге олар жау уақытша басып алған аумақтардағы
партизандық қозғалысқа қатысты. Украинаның партизандық құрамалары
менотрядтарында (толық емес ... ... 1500, ... ... ... астам қазақ шайқасты. Смоленск облысындағы 15 партизан бригадалары, мен
отрядтарында 270 қазақстандық ұрыстарға қатысты. Белоруссияның әр түрлі
аймақтарында әрекет еткен 65 партизан ... мен ... ... аса ... болды. Соғыс жылдары партизан
қозғалысына қатынасқан қазақстандықтардың саны 3,5 мыңға жетті. Партизандық
қозғалыстың Ғалым Ахмедияров, Ғалым Омаров, Нұрым ... ... ... ... Әди ... ... ... т. б. батырларының есімі
көпке танылды. Халық кекшілдерінің қатарында қазақстандық әйелдер -
Нұрғаным Байсейітова, ... ... ... Ақәділова т. б. аянбай
шайқасты. Еуропа елдерінде Қарсыласу қозғалысына қатысушы қазақстандықтар
фашистерге қарсы күресте батырлық пен ерлік көрсетті. Поляк партизандық
жасақтарында ... ... ... Төлешов, Шығыс Қазақстан облысынан
Константин Трокин, Қарағанды облысынан Михаил Авдейчик, Қызылорда облысынан
Омар Тойымбетов тағы ... ... ... Турея өзені бойында
Қазақстандық Петр Величконың басшылығымен партизандық құрама ... ... ... азат ... ... ұрыс ... Алексей Ильин, семейлік Николай Мошкин, Оңтүстік Қазақстан
облысының тұрғыны Жұбандық Сұранқұлов, павлодарлық Николай Тарановтар
қатысты. Югославия жерінде фашистерге қарсы шайқаста көкшетаулық ... ... ... ... Арық ... ерлік көрсетті.
Грекия жерінде фашистерге қарсы күресте алматылық Петр Рев, ... ... ... ... ... батырлығымен аты шықты.
1943 жылдың жазында Бельгияда фашистік тұтқыннан қашып шыққан кеңес
әскерлері партизандық бөлім құрды. Олардың ішінде қазақстандық - ... ... ... ... Иван ... Ақтөбеден Борис
Бондаренко, Талдықорған облысынан Федор Малаховтар болды. Қазақстандық ... ... ... қозғалысы құрамында - Қарағандыдан Тәкіш
Әлпеисов, Қызылордадан Қалданбек Дүйсенбеков, Актөбеден Жаймақ Келшіков,
Целиноград ... ... ... және ... ... т. б. ... қаны қалғанша шайқасты.
Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары
Соғыстың басынан аяғына дейін әскери ... ... ... ... ... ... ... берілді. Олардың бесеуі - бір
орденмен, төртеуі - екі орденмен, екеуі үш орденмен марапатталды. 5 дивизия
(олардың ... ... ... ... И. В. ... ... ... да бар) гвардиялық дивизияларға айналды. Әскери ерліктері үшін
жүздеген мың қазақстандықтар ордендер мен медальдармен марапатталды, 497
қазақстандық ... ... ... ... Бұл ... 97 ... ... ішінде қазақ қыздары - Әлия Молдағұлова мен Мәншүк ... ... ... ... - ... Бигелдинов, Леонид Беда, Иван Павлов,
Сергей Луганский Кеңес Одағының Батыры атағына екі рет ие ... 1990 ... ... ... ... ... ... да осы құрметті атақ
берілді. 1941 жылы Бауыржан Момышұлы аға ... ... ... Мәскеу түбіндегі шайқастарда өз құрамасын жау қоршауынан үш ... ... ... Б. ... ... ... ... Әділеттілік тек
45 жылдан соң, қазақтың ұлттық батыры өмірден қайтқаннан ... ғана ... ... ... толық иегері» атағына 110 қазақстандық ие
болды. 1941 жылы 26 маусымда әуеде от-жалынға оранып бара жатқан бомбалаушы
ұшағын жау танкісі колоннасы ... ... ... пида еткен қазақтың
баһадүр ұшқышы Бақтыораз Бейсекбаев пен ұшақ экипажына 1996 жылы 2 мамырда
Ресей Федерацясының Батыры атағы ... ... ... ... ... ... туын ... қатарында қазақстандықтар Р. Қошқарбаев,
капитан Б.В.Чупрета, минометші А. Бақтыгереев, пулеметші A.Е.Вицко,
байланысшы ... ... ... ... жағдайына бейімдеп, қайта құру
Қазақстан түкпірдегі оңтүстік-батыс тыл бола отырып, үкімет шешімдеріне сай
соғыстың алғашқы күндерінен бастап өз экономикасын майдан мұқтаждықтарын
қамтамасыз етуге ... ... тиіс ... Бұл - қорғаныс өнімдері мен
стратегиялық шикізат өндірісін меңгеру мен ... ... ... ... ... және материалдық ресурстарды қайта бөлуді іске асыру,
майдан ... ... ... ... ... ... мен оларды
жаңа жерлерде тез іске қосу деген сөз еді. Іс жүзінде материалдық және адам
ресурстарын қайта ... ... ... ... арнайы дайындығы
бар мамандардың орнын жаңа жұмысшылармен толықтырумен қатар жүрген
Қазақстан ... ... ... бейімдеп, қайта құру басталды.
Немістердің КСРО-ның батыс аудандарын басып алуы ... мен ... ... маңыздылығын күрт өсірді. Соғыстың алғашқы айларында
өкімет орындарына ... ... ... ... ... ... сәті ... Қазақстан аумағына қысқа мерзім ішінде 142 ірі
өнеркәсіп мекемелері қажетті құрал-жабдықтарымен, шикізатымен бірге тасып
әкелініп, орналастырылды. Бұлар - ауыр және ... ... ... ... тоқыма, мақта-мата, аяк киім фабрикалары еді. Жаңа өнеркәсіп
нысандарын салу жалғастырылып, тездетілді. Соғыстың алғашқы бір жарым
жылының ... ... 25 ... ... түсті және қара металлургияның
11 байыту фабрикалары, 19 жаңа ... ... 4 жаңа ... ... ... ... ) мұнай өңдеу зауыты іске қосылды.
Актөбеде салынып жатқан ферроқорытпалар зауыты Запорожье ферроқорытпалар
зауытының құрал-жабдықтарын алды, көмірлі Қарағанды өзінің техникалық
кешенін донецкілік ... ... ... ... ... ... ... аяқталмаған құрылысы Луганск ауыр машина
жасау зауытының цехтары орналасқан базаға айналса, республиканың
оңтүстігіндегі тамақ өнеркәсібінің жаңа ... ... 14 ... ... ... ... мыс қорыту кешенінің қуаты
Владимир облысындағы Кольчугин қаласының түсті прокат ... ... ... оны іске ... соң елеулі түрде артты. Түсті металл
және отын-энергетика өнеркәсібінің жаңа кәсіпорындары салына бастады. Жалпы
соғыс жылдарында Қазақстанға 300-ден астам ... ... ... ... ... ... әкелінген кәсіпорындардың
кейбіреулерінің құрал-жабдықтары салынып жатқан нысандарды аяқтау ... ... ... ... ... ... эвакуацияланған
532,5 мың адам баспана мен жұмыс тапты, сонымен бірге 50 мың маманданған
жұмысшылар, инженер-техник қызметкерлер және негізінен ауылдар мен
селоларға ... 970 ... ... ... ... ... келді. Республика жұмысшы табының қатарына Донбастың 2 мыңдай
шахта құрылысшылары келіп қосылды. Өте қысқа мерзім ішінде эвакуацияланған
кәсіпорындарды тиісті ... ... ... ... майданға
қажетті өнімдер өндіруді жолға қою, адамдарды азды-көпті тұрмыстық
жағдайлармен қамтамасыз ету қажет болды. Майданға жақын аймақтардан
адамдарды ... ... ... ... ... Олардың
көпшілігі ауылдар мен селоларға орналастырыдды. Қалалардағы соғысқа дейінгі
тұрғын үй проблемасы одан әрі шиеленісе түсті. Ел үшін ауыр болған осы
жылдардың ... ... үй ... ... ... ... ... көлемі 3 317 мың шаршы метр тұрғын үйлер пайдалануға берілді.
Қазақстан - майдан арсеналы
1941-1945 жылдары республика бұрынғы КСРО-дағы ... (85%), мыс ... ... және мыс ... ... ... ... орнын сақтап
қалды. Барланған кен орындарының негізінде металл өндіру, байыту мен қорыту
кәсіпорындары салынды (Шығыс Қоңырат молибден, Жезді ... ... ... ... ... ... ... Өскемен қорғасын-мырыш комбинаты т. б.). Осының арқасында
Қазақстан одақтағы молибден мен марганец рудаларының 60%-ын, висмуттың 65%-
ын, полиметалл рудалары мен қорғасынның 80%-ға ... ... ... он ... ... Қазақстанда өндірілген қорғасыннан құйылды. Соғыс
қызып тұрған кезде ... қара ... ... - Ақтөбе
ферроқорытпалар зауыты іске қосылды,ал 1943 жылы Қазақ (Қарағанды)
металлургиялық зауыты алғашқы 200 тонна көлеміндегі жоғары ... ... ... бұл көрсеткіш 1945 жылы 4,6 мың тоннаға жетті.
Соғыс ... ... қара ... ойдағыдай дамыды.
Донбасты фашистер басып алғанда Қарағанды көмір кеніші соғысқа қажетті
отынның 65 пайызын өндірген. ... ... төрт жыл ... 34 ... ... ... Елімізде соғыс жылдарында 19 жаңа шахта, жылдық қуаты
алты миллион тонналық үш көмір разрезі салынып, ... ... ... ... 1940 ... 6,6 млн тоннадан 1944 жылы 11,2 млн тоннаға жетті.
Осы жылдары 4 жаңа мұнай ... ... ... мұнай айыратын зауыт
салынды. Соғыстың 4 жылында алдыңғы жылдармен салыстырғанда 887,9 мың тонна
мұнай жөнелтілген. Ал республика жеңіл ... ... ... одақта
РКФСР-ден кейін екінші орынға шықты. Қызыл Армия жауынгерлерін киім-
кешекпен, азық-түлікпен қамтамасыз етуде республиканың жеңіл және ... ... ... ... ... ... ... бар ауыртпалық егде адамдардың, әйелдер мен балалардың мойнына
түсті. Олардың еңбегінің ... ... ... Қазақстан колхоздары мен
совхоздары елімізге 56 млн пұт астық, 733,9 мың тонна ет, 1142 мың тонна
сүт, 62,4 мың тонна жүн ... Тары ... ... ... ... ... 202 центнер), атақты күрішшілер Ы. Жақаев, Ким Ман Сам, дәнді
дақылдардан мол өнім алғандар М. Сатыбалдина, А. Дацкова, Н.
Алпысбаевалардың ерен ... атап ... ... ... өздерінің жеке қаражатынан майдан қорына 4,7 млн сом
ақша, 2 млн дана жылы киім, 1600 ... ... ... ... ... азық-түлікті майданға жылдам жеткізу мақсатында қысқа мерзімде
Қандыағаш-Орск, Жамбыл- Шолақтау, ... ... жол ... Соның нәтижесінде шикізат көздері өнеркәсіп ошақтарымен жалғасты.
1942 жылы Алматыда құрылысы басталған ... ... ... соғыстың соңына
таман пайдалануға берілді.
Құрылыстың қарқын алуына орай Теміртау, Текелі, Жезді, Шығыс Қоңырат,
Ақшатау, Макин ... жаңа ... мен ... ... бой кетерді.
Қазақстандағы қалалар саны 5-ке, поселкелер саны - 35-ке өсті.
Соғыстың соңғы жылдарында Қазақстан Республикасы еңбеккерлері ... ... 48 ... мен 12 ... қамқорлыққа алды.
Қазақстан мұнайының да маңызы аз болған жоқ. Жұмыс істеп тұрған «Эмбімұнай»
тресіне 4 жаңа мұнай ... ... ... ... ... ... өңдеу зауыты жұмыс істей бастады. Соғыс жылдары республика
мұнай өндіруді 40%-ға дейін арттырды. ... ... ... электрстанциялар
жүйесі Солтүстік Қазақстан мен Қарағанды облыстарындағы энергетиканың жаңа
ірі және орташа ... ... ... ... 460 ... фабрика, кеніш, шахталар мен жеке өндіріс
орындары, оның ішінде 300-дей эвакуацияланған кәсіпорындар салынды. ... ... ... ... жылдары Мақат-Орск, Ақмола-Магнитогорск
желісінің құрылысы аяқталды.
Республикада танкілер мен ұшақтар жасау үшін ақша жинау қозғалысы
жүргізілді. 1941 жылы күзде БЛКЖО (Бүкілодактық ... ... ... ... танк ... ... қаржы жинау басталды. Қазақтың
белгілі балуаны, әлем чемпионы Қажымұқан Мұңайтпасов жеке қаражатынан қорға
100 мың сом өткізді. Нәтижесінде 1942 жылы ... ... 45 жаңа таңк ... 1942-1943 жылдары халықтан жиналған
қаржыға 10 танк колоннасы, бірнеше авиация эскадрильясы, торпедалық
катерлер мен жеке ... ... ... ... ... әскери
техника жасауға 480,3 млн сом қаржы қосты.
Елдің корғаныс қабілеті армияны киім-кешек, азық-түлікпен жабдықтаумен де
анықталды. ... ... ... женіл және тамақ
өнеркәсібінің өндіріс орындары да бейімделді. Жеңіл өнеркәсіпте тігін,
тоқыма, тері, аяқ киім салалары жылдам дамыды. 1941 жылы ... ... және ... ... ... үшін жұмыс істей бастаған
фурнитура зауыты іске қосылды. 1943 жылдын басында республиканың жеңіл
өнеркәсібі өнім өндіру көлемі ... ... ... ... ... ... ... 1945 жылы 1940 жылмен салыстырғанда шұлық бұйымдарын
өндіру - 11,3 есе; мақта-мата - 7,4 есе, тоқыма бұйымдары - 4 есе, жүн ... 2 есе, ... аяқ киім ... 1,3 есе ... Соғыс жылдары 500-дей
дивизия солдаттардың жазғы киім-кешегімен, 70 дивизия - шинельдермен, 67
дивизия — қысқы аяқ киіммен, 59 ... - жылы ... 25 ... ... ... ... етілді. Соғыс кезіндегі дивизиялардағы әскер
саны 10000 адамға жеткенін ескерсек, тауарлардың келтірілген тізімі бойынша
қандай мөлшерде өнім дайындалғанын ... алу қиын ... ... ... ... ... ... жылдары 37%-ға өсті. Бұл нәтижелерге
үлкен қажырлы еңбектің арқасында қол жеткізілді. Республика индустриясының
одан арғы дамуы, оның жаңа ... ... ... салаларының пайда
болуы Қазақстанды майданның қуатты арсеналына, маңызды экономикалық
аудандардың біріне айналдырды.
Еңбекшілердің тылдағы ерен ... Отан ... ... ... майданды ауыл шаруашылық
өнімдерімен қамтамасыз етудегі рөлі мен маңызы өсті. Соғыс жылдары
Қазақстанның ауыл шаруашылығы елге ... ... ... бес жылда
өндірілген өнімнен артық өнім тапсырды (астық - 5 829 мың тонна, ет - ... ... жүн - 17,6 мың ... 3194 мың центнер сүт пен басқа да азық-
түлік өнімдері және ... үшін ... ... да аянбай еңбек етті. Соғыс жылдары Қазақстан елдің шығысындағы
негізгі мал шаруашылығы базасына айналды. Соғыс жағдайларында техниканың
жоқтығынан миллиондаған бас ... ... ... ... жемшөптің
қосымша қорларымен қамтамасыз ету аса қиын міндет ... 1942 ... мен ... етке 169,4 мың бас ірі қара мал (1941 ... екі есе ... көп), 878,1 мың кой (1941 ... ... есе дерлік көп) тапсырды. Еттің көп мөлшерде тапсырылуына қарамастан
республикадағы мал басының ... саны осы ... 1 ... ... ... колхоздары, МТС-тер мен совхоздар майдан қажетіне 7 416
трактор (негізінен жаңасы), 110 мың жылқы жіберді.
Тамақ өнеркәсібі өнімдерін шығару ... ... ... 1945 жылы 1940
жылмен салыстырғанда өсімдік майын өндіру 1,8 есе, консерві - 1,7 есе,
кондитерлік өнімдер - 1,5 есе, ... ... - 1,3 ... ... бұл ... ... қажырлы еңбектің арқасында қол жетті.
Еңбекке жарамды ер азаматтардың көпшілік бөлігі майданға аттанды.
Өнеркәсіптегі ... үлес ... 50%, ал ... және тамақ
өнеркөсібінде 80-90%-ды құрады. Әскерге шақыру жасына дейінгі жасөспірімдер
мен жастардың үлес салмағы Қазақстандағы бүкіл жұмысшылардың 35-40%-ын
құрады. ... ... ... ... күні ... ... шектелді, 11 сағаттық 6 күндік жұмыс аптасы енгізіліп, қосымша
демалыс жойылды. Тәртіп бұзғандар, кәсіпорыннан кетіп қалғандар 5 жылдан ... ... ... ... ... ... ... басқару
әскериленді, төтенше өкілдер қызметі, азық-түлікті карточкалық жүйемен бөлу
енгізілді.
Қазақстан соғыс жылдары қорғаныс мамандарын дайындаудың орталығы болды.
Республикада майданға жақын ... ... ... ... Ұлы Отан соғысы тарихының белгілі беттерінің бірі - Қызыл
Армия үшін тау атқыштарын дайындайтын арнайы мектептің Алматыға жақын ... еді. ... ... ... ... бұл ... беделі
мен маңызы өте жоғары болды. Сталинград шайқасынан кейін, барлық
майдандарда шабуылдар басталған кезде мектепке тау атқыштарын көптеп
даярлау тапсырылды. ... ... ... ... ... ... офицерлер, тіпті Карпатқа, Татраға, Бескидке, Судетке,
Трансильвания Альпісіне т. б. ... ... ... ... ... ... күшінің елеулі бөлігін арнайы қоныс аударғандар
құрады. Соғыс басталған кезде олардан Еңбек армиялары құрылды. ... 700 ... аса (200 мыңы ... адам ... ... ... арқасында Қазақстан экономикасы КСРО-ның Екінші дүниежүзілік
соғыстағы жеңісін қамтамасыз ... ... ... ... ... легионы
Түркістан легионы оқиғасын да еске алған жөн. Соғыстың бастапқы ... мың, ... ... ... ... фашистерге тұтқынға түсті.
Олардың арасында көптеген түркі халықтарының өкілдері де болды. ... ... ... 80%-ы ... ... адам ... қаза тапты. Гитлершілдер аман қалған әскери тұтқындардан Кеңес
Армиясына қарсы күреске шығатын әскери бөлімшелер жасақтауға
әрекеттенді. Қазақстан мен Орта Азия ... ... ... тұратын Түркістан легионы құрылды. Алайда фашистер оларды
шайқастарға пайдалана алмады. Қолына қару алған көптеген легионерлер майдан
шебінен өтіп Кеңес Армиясының қатарына ... ... ал ... бір ... кетіп қалды. «Түркістан легионы» күрделі, қайшылыққа толы
жолдан өтті. Нәтижесінде легион таратылды. Бұл оқиға байыпты зерттеуді және
әділ бағасын беруді талап етеді.
Кеңес ... бір ... ... басқыншыларымен ынтымақтасуы
(коллаброционизм) мәселесі аз зерттеліп отыр. Неміс құрамаларының қатарында
өз ... ... ... КСРО ... саны бір миллионнан асты.
Олардың арасында негізсіз қудаланып, Кеңес өкіметіне наразы ... ... бар. ... ... ... кеңес жауынгерлерінің тұтқынға түсуі және
соғыс аяқталған соң ... ... ... ... ... ... күшпен қоныс аударылған ұлттар
Кеңес халқы ортақ Жеңіс үшін ... пен ... ... ... ... ... қылмыскер топ өз халқына геноцидін жалғастыра
берді. «Халық ... ... ... қана қоймай, ол тұтас этникалық
қауымдастықтарды өздерінің туған жерлерінен күшпен қоныс аударып, ... ... ... жер ... ... ... бірі
- Қиыр Шығыстағы кеңестік корейлер. 1937 жылы Қазақстанға бұл этностың ... ... ... ... 1941- 1942 ... ... 408 мың неміс
депортацияланды. 1943-1944 жылдары ешбір дәлелсіз басқыншыларға дем берді
деп айыпталған Солтүстік Кавказ халқы да жер ... ... ... депортациялауға қарашайлар - 45,5 мың адам, балкарлар - 25 мың,
чешендер мен ... 406 мың адам ... ... Сондай-ақ Қазақстанға
қалмақтар (2,2 мың), ирандықтар (2 мыңнан аса отбасы), ... ... ... ... түріктер, гректер, батыс беларустар мен батыс
уқраиндықтар, литвалықтар т. б. қоныс аударылды. Тіршілік ... ... ... қысым жағдайында жергілікті халықтың тілектестігі мен
қолдауынсыз өмір сүру ... ... үшін қиын ... ... ... жеңіспен аяқталуы
Неміс басқыншыларын кеңес жерінен қуған Кеңес Одағының Қарулы Күштері
дүниежүзілік тарихи миссияны - Еуропаны гитлерлік ... азат ... ... ... ... мен Бол- ... азат ету ... 387-
ші қазақстандық атқыштар дивизиясы қатысты. Югославияда 73-ші гвардиялық
дивизия шайқасты. Ұлы Отан соғысының ірі, ... ... - ... 150-ші ... ... ... ... қызып жатқан уақытта
қазақстандықтар - офицер Р.Қошқарбаев, қатардағы жауынгер Г. ... ... ... ... ... Г. Сывенко т. б. тіккен қызыл тулар
желбіреп тұрды. Берлинге тіке шабуыл жасауға «Қазақстан комсомолы» танк
колоннасының танкілері қатынасты. Бұл колонна Қазақстан ... ... ... еді. ... патриоттары соғыс жылдары 480
миллион сом жинап, бұл қаржыға «Қазақстан колхозшысы», «Түрксібші»,
«Қазақстан кеншісі», «Қазақстан мұнайшысы», «Қазақстан металлургі»,
«Қазақстан ... атты т. б. ... ... құрамына кірген
танк колонналары мен авиаэскадрильялары жабдықталды.
Фашизммен соғысты ... ... ... ... ... ... ... да қатысты. Көрсеткен батырлығы мен ерлігі
үшін 2027 қазақстандық ордендермен, медальдармен марапатталды, олардың
ішінде 14-і - «Кореяны азат еткені үшін», 234-і - ... ... ... ие ... ... армия қатарында болған, Қазақстанда құрылған 12 дивизия, 3
атқыштар, 1 артиллерия, 1 минометші, 2 ... ... ... да ... ... ... алды. 500-ге жуық қазақстандықтар Кеңес Одағының
Батыры атағын алды, оның 97-і қазақтар. Б. Момышұлы, Б. ... ... т. б. ... ... соғыстан кейінгі кезенде
марапатталды.
Бүгінгі таңда қазақтардың Ұлы Отан соғысындағы адам шығыны жөнінде әр түрлі
пікір айтылып жүр. ... 350 ... ... 410 ... дейінгі деңгейді
меңзейді. Бірақ мұнда республикадан тыс жерлерден майданға аттанған
қазақтар, еңбек армиясынан оралмай қалғандар, майданда алған ... ... еніп ... жоқ. ... ... ... аман
қалған зиялылар өкілдерін майданға аттандырған қазақ халқының өзінің ең
талантты азаматтарынан айырылғаны даусыз факт еді.
Қазақстандық құрамалар Ленинградты ... ... ... Курск
доғасындағы шайқастарға, Днепрден өту мен Украина, Белоруссия, Молдова мен
Балтық елдерін, Еуропа халықтарын ... ... азат ету ... жылы 8 мамырда Потсдамда гитлерлік Германияның сөзсіз тізе бүгу
Актісіне қол қойылды. Сол жылдың 2 ... ... ... ... ... ... ... тізе бүгуі жөніндегі
Актіге қол қойылды. Бұл оқиғаның жедел өткізілуіне: біріншіден, Кеңес
Армиясының Қиыр ... ... ... ... ... қысқа
мерзімде талқандауы, екіншіден, американдықтардың жапон қалалары Хиросима
мен Нагасакиге екі атом ... ... ... ... ... ... Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталды.
Негізгі әдебиеттер
1. Қазақстан тарихы көне заманнан ... ... ... А., ... ... ... ... заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. А.Т.1.,
1996.     1-2-бөлімдер.
3. Жолдасбайұлы С. ... және орта ... ... А., 1995.
    9-25-бб.
4. Рысбайұлы К. Қазақстан Республикасының тарихы. А., 2001. 1 бөлім
5. Маргулан А.Х. ... ... ... ... ... К.М., ... Ж.К., ... Т. Археология
    Казахстана. А., 1993.
Қосымша әдебиеттер
1. Кадырбаев А.Ш. История Казахстана: первобытный мир и ... ... ... З.С. ... ... ... Прииртышья. А., 1992.
3. Шалекенов У. Құм басқан қала. А., 1992.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақстан2 бет
1941-45 жылдардағы қанды майдан13 бет
1941-45 жылдардағы қанды майдан туралы18 бет
Ғ.Ормановтың табиғат туралы өлеңдеріне әдеби талдау8 бет
Қазақ жеріндегі еңбекшілердің тылдағы ерліктері46 бет
Ұлы отан соғысын қайта қарастыру-кейінгі ұрпақтың борышы5 бет
Антигитлерлік коалициясының құрылуы және екінші майдан мәселесі47 бет
Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы54 бет
Еңбекшілердің майдан вахтасындағы ерен еңбегі12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь