Кәмелетке толмағандар істері бойынша қылмыстық іс жүргізу ерекшеліктері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...,, ... ...3
1 тарау. КӘМЕЛЕТКЕ ТОЛМАҒАНДАР ІСТЕРІ БОЙЫНША ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУДІҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Жасөспірімдер қылмыстылығы, онымен күрес шаралары ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Кәмелетке толмағандардың психологиялық жас ерекшеліктері және олардың қылмыстық іс жүргізу үшін маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
1.3 Кәмелетке толмағандардың істері бойынша анықталуға тиісті мән.жайлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
1.4 Кәмелетке толмағандардың құқықтарын қамтамасыз етуші кепілдіктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2 тарау. КӘМЕЛЕТКЕ ТОЛМАҒАНДАРДЫҢ ІСТЕРІН СОТҚА ДЕЙІНГІ ЖҮРГІЗУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1 Кәмелетке толмағандар бойынша қылмыстық іс қозғау ... ... ... ... ... ... ... 26 2.2 Алдын ала тергеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .,, ... .33
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .,, ... .35
Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
КІРІСПЕ
Қазіргі уақытта кәмелетке толмағандардың ісі бойынша қылмыстық сот ісін жүргізу маңызды мәселеге айналып отыр. Мұның бірқатар себептері бар, оларға жасөспірімдердің жеке бас сипаттарының күрделенуі сияқты әлеуметтік құбылыспен байланысты болып отырған аталған жас категориясына жататын тұлғалардың қылмысы туралы істер бойынша барлық міндеттерді дұрыс орындау үшін құқық қорғаушы органдар тарапынан көбірек күш салу қажеттілігін де жатқызу қажет.
Қоғамда әлеуметтік-экономикалық және саяси өзгерістердің ірі көлемді және жылдам процестері жүріп жатқан қазіргі уақытта әсіресе, дүниетанымы әлі толық қалыптаспаған, құндылықтар жүйесі тұрақсыз жастар үшін қиын болып отыр. Жасөспірімнің адамгершілік пен құқық туралы түсінігі оның жас ерекшелігіне байланысты вербалдық деңгейде - ол жете түсінуге, оның мінез-құлқының автоматты реттегішіне айналуға жеткен жоқ. Қазіргі уақытта жасөспірімдерге, жастарға деген көзқарас әсіресе құқық бұзушылықтың алдын алу, оны туғызатын себептер мен шарттарды жою тұрғысында өте күшейтілуі тиіс. Өйткені, қылмыс дегеніміз - әлеуметтік дерт, ал жасөспірімдердің қылмыстылығы - өте үлкен дерт, жасөспірімдер қылмыс жасап отырған кезде мұндай құбылысқа төзуге болмайды.
Кәмелетке толмағандар ісін жүргізу тәртібі, кәмелетке толмағандардың жас және әлеуметтік-психологиялық ерекшеліктеріне байланысты осы категориядағы істерді жүргізудің өзгешілігі мәселелерін Кеңестік кезеңнің өзінде Г.М.Миньковский, К.К.Сперанский, В.Рыбальская, Л.Голубева А.Лиеде, т.б. ғалым-заңгерлер зерттеді. Бұл мәселелермен Қазақстанда К.Бегалиев, С.А.Шапинова және басқа ғалымдар айналысты, негізінен олардың жұмыстарында жасөспірімдер қылмыстылығымен күрес проблемаларын зерттеуге, оның алдын алуға, кәмелетке толмағандардың қылмыстык жауапкершілігі мен оларды жазалау мәселелеріне көп көңіл бөлінді. Қазіргі уақытта мемлекеттегі әлеуметтік-экономикалық өзгерістер салдарынан туындаған жасөспірімдер қылмыстылығының жоғары деңгейге жетуі панасыз балалар санының өсуі мәселелері көкейтесті мәнге ие болып отыр, мұндай өткір сұрақтар бұқаралық ақпарат құралдарында талқылануда.
Курстық жұмыстың өзектілігі: Еліміз әлемдік аренада қанатын кеңінен серпіп, жас Қазақстан Республикасы ретінде танылып отыр. Тәуелсіздік алған уақыт аралығында жүргізіліп жатқан реформалар Қазақстандағы барлық әлеуметтік топтардың құқықтық санасын түп тамырымен өзгертті. Еліміздің әр азаматының жоғарғы деңгейде өмір сүруіне, мемлекетіміздің биік мақсаттарға жетуіне үлес қосатын білімді, зиялы, өз тағдыры мен ел тағдырына аса жауапкершілікпен қарайтын ұрпақ тәрбиелеу – қазіргі уақытта еліміздің басты мақсатына айналуда. Жастар мәселесі қашан да өзекті екендігі белгілі. Соның ішінде , қоғамның ерекше – демографиялық тобы ретінде айқындалған-кәмелетке толмағандар мәселесі қоғамның барлық топтарын бей-жай қалдырмайды. Өйткені , «Ел болам десең бесігіңді түзе»,-
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Назарбаев Н.Ә. «Жаңа әлемдегі Жаңа Қазақстан».2007жыл.Қазақстан халқына жолдауы-Егемен Қазақстан -2007ж ыл 16наурыз
2. Нұрмашов Ү.Ө.«Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу құқығы». Алматы-Жеті жарғы-2008жыл,299-305бет.
3. Гуковская Н.И., Миньковский Г.М., Долгова А.И. Расследование и судебные разбирательства дел о преступлениях несовершеннолетних.- М: Юридиче-ская литература, 1974. 5-6.бет
4. Ағыбаев А.Н. «Қылмыстық құқық»: Жалпы бөлім.Оқулық: Алматы, Жеті жарғы-2001жыл,12бет, 112бет.
5. Джекебаев У.С. «Социально-психологических аспектах преступно-го поведения».-Алматы,Наука-1971жыл,99бет
6. Оңғарбаев Е.Д, Смагулов А.А. «Қазақстан Республикасының Қылмыстық құқығы»:Оқулық: Қарағанды,Болашақ-Баспа-2005жыл,78бет.
7. Лясс А.В, Солодкин И.С. Осебенности имущественных преступлений несовершеннолетних в кн: «Вопросы изучения и предупреждения правонарушений несовершеннолетних».Сборник: Москва,1970жыл.
8. Сиськов В. Преступность несовершеннолетних: причины и следствия. "Фемида ", №2, 1995.
9. Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің 2009жылғы қызметі туралы есеп: Астана қаласы-2010жыл
10. Уткелбаев П. Подростковая преступность.-3акон и время, №5,1998жыл.
11. Бас Прокуратураның 1998жылғы 17наурызындағы №21 «Кәмелетке толмағандар мен жастар туралы заңдарды қолдану үшін прокурорлық қадағалаудың деңгейі мен тиімділігін көтеру туралы» бұйрығы.
12. Каневский Л. Расследование и профилактика преступлений несовершеннолетних.-Москва, 1982.
13. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі 1 қаңтар 1998ж.-Алматы: Жеті Жарғы, 1998.
14. Крутецкий В.А. Основы педагогической психологии.-Масква, 1972.
15. Божович Л.Л. Личность и ее формирование в детском возрасте.-Масква, 1968 г.
16. Тарарукин С.А. Преступное поведение. - Масква, 1974.
17. Фрейд З. Введение психоанализ. Лекции 1-15. –СП,1999г, стр210
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ...............................................................................,,.......3
1 тарау. КӘМЕЛЕТКЕ ТОЛМАҒАНДАР ІСТЕРІ БОЙЫНША ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУДІҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Жасөспірімдер қылмыстылығы, ... ... ... ... ... ... жас ерекшеліктері және олардың қылмыстық іс жүргізу үшін маңызы..........................................12
1.3 Кәмелетке толмағандардың істері бойынша анықталуға тиісті мән-жайлар................................................................................................16
1.4 Кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... ... КӘМЕЛЕТКЕ ТОЛМАҒАНДАРДЫҢ ІСТЕРІН СОТҚА ДЕЙІНГІ ЖҮРГІЗУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1 Кәмелетке толмағандар бойынша қылмыстық іс қозғау............................26 2.2 Алдын ала тергеу............................................................................................27
Қорытынды.....................................................................................................,,.....33
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ісі ... қылмыстық сот ісін жүргізу маңызды мәселеге айналып отыр. Мұның бірқатар себептері бар, оларға ... жеке бас ... ... ... әлеуметтік құбылыспен байланысты болып отырған аталған жас категориясына жататын тұлғалардың қылмысы туралы істер бойынша ... ... ... орындау үшін құқық қорғаушы органдар тарапынан көбірек күш салу қажеттілігін де жатқызу қажет.
Қоғамда әлеуметтік-экономикалық және саяси өзгерістердің ірі ... және ... ... жүріп жатқан қазіргі уақытта әсіресе, дүниетанымы әлі толық қалыптаспаған, құндылықтар жүйесі тұрақсыз жастар үшін қиын ... ... ... адамгершілік пен құқық туралы түсінігі оның жас ... ... ... ... - ол жете ... оның мінез-құлқының автоматты реттегішіне айналуға жеткен жоқ. Қазіргі ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтың алдын алу, оны туғызатын себептер мен шарттарды жою тұрғысында өте күшейтілуі ... ... ... ... - ... ... ал жасөспірімдердің қылмыстылығы - өте үлкен дерт, жасөспірімдер қылмыс жасап отырған кезде мұндай құбылысқа төзуге болмайды. ... ... ісін ... ... ... ... жас және ... ерекшеліктеріне байланысты осы категориядағы істерді жүргізудің өзгешілігі мәселелерін Кеңестік кезеңнің ... ... ... ... ... А.Лиеде, т.б. ғалым-заңгерлер зерттеді. Бұл мәселелермен Қазақстанда К.Бегалиев, С.А.Шапинова және басқа ғалымдар айналысты, негізінен олардың жұмыстарында жасөспірімдер қылмыстылығымен күрес проблемаларын ... оның ... ... кәмелетке толмағандардың қылмыстык жауапкершілігі мен оларды жазалау мәселелеріне көп көңіл бөлінді. Қазіргі уақытта мемлекеттегі әлеуметтік-экономикалық өзгерістер салдарынан ... ... ... ... деңгейге жетуі панасыз балалар санының өсуі мәселелері көкейтесті мәнге ие болып отыр, мұндай өткір сұрақтар бұқаралық ... ... ... ... ... ... ... аренада қанатын кеңінен серпіп, жас Қазақстан Республикасы ретінде танылып отыр. Тәуелсіздік алған уақыт аралығында жүргізіліп жатқан реформалар Қазақстандағы барлық әлеуметтік ... ... ... түп ... ... ... әр азаматының жоғарғы деңгейде өмір сүруіне, мемлекетіміздің биік мақсаттарға жетуіне үлес қосатын білімді, ... өз ... мен ел ... аса жауапкершілікпен қарайтын ұрпақ тәрбиелеу - қазіргі уақытта еліміздің ... ... ... Жастар мәселесі қашан да өзекті екендігі белгілі. Соның ішінде , қоғамның ерекше - ... тобы ... ... ... ... қоғамның барлық топтарын бей-жай қалдырмайды. Өйткені , ,- демекші , еліміздің ... ... ... осы жас ... қолында. Алайда , бүгінгі таңда кәмелетке толмағандар қылмыстық іс-әрекетке бейім тұратын әлжуаз ... ... ... ... ... барлық түрі , яғни, маскүнемдік, таксикомания, нашақорлық, жезөкшелік, бақылаусыздық, қаңғыбастық, қылмыстылық ... ... ... десек қателеспейміз.
Қазақстан Республикасының Президентінің 2007 жылғы атты Қазақстан халқына Жолдауында ... ... ... ... , - деп айтқан болатын.[1]
Қазіргі кезде кәмелетке толмағандар жасаған қылмыстың азаюына қарамастан, олардың ... өсу ... ... ... ... ... ресми емес жастар ұйымдарының саны көбеюде, пайдакүнемдік ... ... ... ... басқа да теріс түрлері пайда болды.
Жасөспірімдер қылмысымен күрес біздің қоғамдағы ... ... ... маңызды құрамдас бөлігі болып табылады.Қылмыстың алдын алу, оған жібермеу,ескерту жөніндегі шаралардың одан әрі ... ... бұл ... ... ... ... ... үшін әділ жазадан құтылмаушылықты қамтамасыз етуді де қамтиды.
Әрине, жасөспірімдер қылмыстылығын жеңуге сот және тергеу органдарының іс-қызметі ғана ... ... ... ең ... ұйымдастыру, алдын алу, тәрбиелеу және т.б. шараларын жүргізу арқылы жетуге болады. Алайда, осы ... ... сот ... ... орын алады және оларды дұрыс қолдану нақты оң нәтиже береді.
Кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... және сот ... ... ... әрі негізгісі - процесті кәмелетке толмаған құқық бұзушының өзіне тәрбиелік әсер етуге, оны адал ... өмір ... ... ... етіп ... және істі солай шешу.
Сонымен бірге, кәмелетке толмағандар қылмысы туралы істер бойынша сот процестері өзге де табансыз, аумалы мінезді жасөспірімдерге нақты ... ... ... етуі, жұртшылықтың назары мен күш-жігерін жасөспірімдер қылмыстылығымен күреске жұмылдыруы, оларды қылмыс жасауға итермелейтін ... мен ... ... ... етуі ... ... ... істерді тергеумен сот талқылауы сапасын одан әрі көтеру өте маңызды. Бұл саладағы ... ... ... қатарына жасы 18-ге толмаған (кәмелеттік жас) тұлғалар мемлекеттің ерекше қамқорлығын иеленуіне байланысты заңнамалық регламентацияның елеулі ерекшеліктерін қамтитын кәмелетке толмағандардың ісін ... ... ... жатады. Мемлекет, кәмелетке толмағандар жас ерекшелігіне орай өз әрекеттерінің мән-мағынасын жете түсіне алмайтынын нысанаға ала отырып, ... өз ... ... қол ... өзі үшін міндеттемелер алу және заңды жауапкершілік жүктеу қабілеттерін шектейді, сондай-ақ олардың құқықтарын жүзеге асырудың ерекше тәртібін ... ... ... кезеңде кәмелетке толмағандардың істері бойынша қылмыстық іс жүргізу мәселесінің өте күрделі екендігін және өзектілігін ... ... ... мен ... ... іс жүргізу заңнамасы кәмелетке толмағандар ісін жүргізудің ерекшелігіне байланысты Қазақстан Республикасының іс ... ... жеқе ... ... ... жүйесін құрайтынына, кәмелетке толмағандар істері бойынша іс жүргізу тәртібін реттеп және тұтастай алғанда осы категориядағы істерге ерекше ... ... ... ... ... ... ісін жүргізуге қатысты кейбір мәселелерді зерттеу басты мақсат болып отыр.
Белгіленген ... жету ... ... ... ... сот және ... органдарының кәмелетке толмағандардан жауап алуды жүргізу, кәмелетке толмағандарға бұлтартпау шараларын қолдану, қылмыс туралы бастапқы материалдарды толық, жан-жақты ... ... ... ... ... ісін жүргізуді жүзеге асырушы органдар жасөспірім құқық бұзушының құқықтары мен бостандықтарын бұзбау туралы заң талаптарын сақтауы ... ... іс ... ... ... заңнамасының талаптары бұзылатын немесе орындалмайтын жағдайлар жиі кезедеседі. Тергеушілер жасалған немесе дайындалып жатқан қылмыс туралы мәліметтерді алу кезінде ... мен ... ... ... ... ... ... нәтижесінде қылмыстық іс қозғау немесе іс қозғаудан бас ... ... ... ... қабылданып жатады, ал бұның өзі өз кезегінде жасөспірімнің жан-дүниесін жарақаттауы немесе оның ... ... қалу мен ... ... одан әрі жалғастыра беру сенімдерін қалыптастыруы мүмкін.
Курстық жұмыстың құрылымы: Кіріспе,1,2 тараулардан, қорытынды және пайдаланған әдебиеттерден және қосымшадан тұрады.
Курстық жұмысын жазу ... ... ... заң ... ... ... қатар тәуелсіздік алғаннан кейінгі Қазақстан ғалымдарының да еңбектерін пайдалана отырып, осы тақырып төңірегінде туындап отырған проблеманы көрсетуге ... ... ... ... ... Қылмыстық кодекс пен қылмыстық іс жүргізу кодексін енгізілген өзгертулерді практика жүзінде қолдануға да тоқталып ... ... ... ... ... ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУДІҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
1.1. Жасөспірімдер қылмыстылығы, онымен күрес шаралары
Адам құқықтары мен ... ... ... ... ... ... қылмыстары бойынша іс жүргізу нақты орын алады.
БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы 1985 жылғы 29 ... ... ... ... әділ ... ... асыруды қамтитын Пекин ережелер деген атпен ... ... ... ... ... Бұл ережелер әртүрлі құқықтық жүйелер шеңберінде қолданыла алатындай және сонымен бірге, ... ... ... ... ... және кез-келген жүйеде қатынас жасауда бірқатар ең төменгі стандарттарды белгілей алатындай етіп жасалған. Ережелер барлық жағдайларда бейтарап, әділ және ... ... ... Осы ... ... ... ... жүргізу тәртібі белгіленген қолданыстағы қылмыстық істерді жүргізу кодексі нормаларында да көрініс тапты.
Қылмыстық іс жүргізу заңдылығымен осы ... ... ... ... ... ... ... , яғни он сегіз жасқа толмаған адамдардың істері бойынша қолданылады. Жалпы ... ... ... ... ... толған деп туған күні келген адамды айтпайды, ол сол күннен бастап, яғни ... ... ... ... ... ... саналады. Ал медициналық сараптама бойынша ол жаңа жылдан бастап кәмелеттік жастағы ... ... ... ... бұл мәселеге ерекше назар аударылып отыр, жасөспірімдер қылмыстылығына талдау жүргізіледі, олардың құқыққа қарсы мінез-құлықтарының себептері ... ... ... алу шаралары жасалады.
Кәмелетке толмаған қылмыскер дегеніміз кім? Кәмелетке толмаған қылмыскер - бұл заң ... ... ... тиым ... ... қауіпті әрекетті кінәлі түрде жасаған, 14 жасқа толған, бірақ 18 жасқа толмаған, ақыл-есі ... адам ... ... ... ... кәмелетке толмаған қылмыскер жалпы қылмыскерге тән белгілердің бәріне ие, десек те, ... қоса ... жас және ... ... және өнегелік, сондай-ақ демографиялық және құқылық ерекшеліктерімен ерекшеленеді. Дәлірек ... ... ... бұл ... ең ... ... ... тұлғасындағы және олардың психофизологиялық дамуындағы жас ерекшеліктермен қамтылады. Кәмелетке ... ... тән ... бірі - ... ... және ... санасының елеулі түрде бұрмалануы болып саналады. Яғни, мұндай кәмелетке толмағандар, біріншіден, ар - ұят, ... ерік ... ... жеке басының қалауынша немесе өз жолдастарының тілегіне ... ... ... ... олар ... пен ... ... бейім болады.
Үшіншіден, өзге адамның қайғы-қасіретіне немқұрайлы қарайды, әлсіздердің есебінен өзін - өзі танытуға, өзін көрсетуге ұмтылады.
Төртіншіден, олар заң ... тиым ... ... ... деп ... ... заңдардың әлеуметтік мәнін елемейді, заң мақсаттарына өз мақсаттарын қарама - қарсы қояды, сондай-ақ, заң талабы мен ... ... ... ... олар ... қорғау органдарына қатысты өшпенділік және сенімсіздік қатынаста ... ... ... әрекет етуші кәмелетке толмағандарға этикалық - құқықтық сферадағы бұрмалану да тән. Және де бұл ... ... ... жәй ғана ... ... бұл заң ... мен ... теріс қатынас болып табылады.
Кәмелетке толмаған қылмыскерлер өздерінің заң сыйлаушы құрдастарынан жоғары агрессивтігімен және импульсивтігімен, дөрекілігімен, көбіне өтірік ... ... ... тынымсыздығымен және сабырсыздығымен, ар-ұят сезімінің төмендігімен ерекшеленеді. Мұндай кәмелетке ... ... ... кезінде көбіне күш қолдануға ұмтылуын, оның тұлғасының жоғарғы әсерленгіштігімен (басынан сөз асырғысы ... тез ... және бұрқ ... ... арқылы) түсіндіру болады. Әдетте, кәмелетке толмаған қылмыскер бойынан біреудің қайғысына ортақ болу, ... ... ... ... ... жоқ екендігін байқауға болады. Олар қоршаған дүниені - тұтастай қатал, өмір сүру өте қиын орта деп ... [4;12] ... ... ойынан мейірімсіздік, дөрекілік, өзге адамдарға қастандықпен қарау сияқты қасиеттерді жиі байқауға болады.
Кәмелетке толмаған қылмыскердің бойынан өзімшіл, қоғамға жат, ... ... ... ... сәйкес келмейтін ауытқушылық қажеттіліктерін байқауға болады. Жүргізілген зерттеулердің қортындысы ... 10 ... ... ... ... 59 пайызы спирттік ішімдіктерді жүйелі түрде қолданатының,олардың едәуір бөлігі үшін қаңғыбастықтың тән екендігін, ал кейбіреуінің жыныстық азғындалған ... ... ... ... ... ... ... үшін танымдық және рухани қажеттіліктердің жат екендігін ... ... ... ... ... ынтасы өте төмен, ал өндіріс саласында мұндай қылмыскерлердің еңбек әрекетін орындауға деген ықыласы мүлде жоқ. Ал бұл ... өз ... ... ... ... мамандыққа тек материалдық және өзге де тұтынушылық пайда көруге бағытталған қатынаста қарауын дамытады. Олар білім алуды, оның ... ... ... ... және ... дамуының негізгі факторы деп есептемейді. Сондай-ақ олар еңбектің кез - келген түрі ауырлық және еңбек етпей-ақ өмір ... ... ... Олай ... кәмелетке толмаған қылмыскердің көпшілігінің еңбекке қарсы бағыттылыққа ие екендігін анықтай отырып, олардың бос ... ... тыс мол ... ... ... ... және үйлесімді дамуына кедергі болып қана қоймай, сонымен бірге оның тұлғасының нашарлау ... ... деп ... Оның ... ... ... ... 16 мен 24 сағат аралығында "бос уақыттық" деп аталатын қылмыстардың 82 ... ... ... ... қылмыскер шамадан тыс индивидуалдығымен, өзімшілдігімен, өз тілегін қоршаған адамдардың, көпшіліктің талабына, қарсылығына қарамастан, қалайда ... ... ... Және ... ... ... ... тән болып табылады. Олардың ауытқушылық, яғни айомалиялық сипаттағы қызығушылықтарының шамадан тыс ұлғаюы кітап оқуға, музыкаға, ... ... ... ... ... ... болады.
Кез - келген өзге адам сияқты кәмелетке толмаған қылмыскер де көптеген әр түрлі жағдайлармен сипатталады. ... оның ... ... ... ... және т.б.) ... қасиеттері мен ерекшеліктері (ақыл,ойы, эмоционалдъқ ерекшеліктері, темпераменті); Моральдық қасиеттері (көзқарастары, қызығушылығы, танымы); демографиялық ерекшеліктері ... ... ... және де қоғам алдындағы ұқыптылығы жатады.
Кәмелетке толмаған қылмыскер күрделі және көп қырлы құбылыс, ... ол өзге ... ... ... ... ... ие. Олар жөнінде дұрыс пікір айту ... ... ... әлеуметтік қасиеттер мен белгілердің, оның әлеуметтік жағымды немесе әлеуметтік жағымсыз қасиеттер негізінде, сонымен бірге ... ... және ... жас және ... ... және ... ... ескере отырып қана жасалады.
Кәмелетке толмағандар қылмыскерлерді жоғарыда аталған ... ... сол ... ... қылмыскерлерді түзеу және келешекте олардың қылмыстық әрекет ... жол ... ... ... ... ... ... алу сияқты бірқатар мәселелерді шешу ісінде аса ... ... ... ... ... бағыттылығына талдау жасай отырып, оны мынадай 3 түрге бөлуге болады:
1) жалпы қызығушылықтар;
2)жақындары мен достарының ... ... ... және ... емес ... толмағандардың материалдық қажеттіліктері екі жолмен қалыптасады. Біріншісі - бұл ... ... ... отбасындағы мүмкіндіктердің аз болуына байланысты белгілі бір жастағы жасөспірімнің барлығы үшін тән болып ... ... мен ... қанағаттандыру. Әдетте мұндай отбасындағы көптеген ата-аналар, әсіресе әкелер маскүнем ... ... ... ... ... ... ... материалдық қиыншылықтар болған; мұндай отбасының балалары әдетте жұпыны киінеді, олар үшін ... ... ... алу өзі ... - ... толмаған қылмыскер бойында заң сыйлаушы өз құрдастарына жат болып табылатын белгілердің, қажеттіліктер мен қызығушылықтардың болуы.[4;112] ... ... ... ... кеткендей қылмыс жасағанға дейін нашар оқыған немесе тіптен оқуды не ... ... ... үй ... ... ... олардың бос уақыты шамадан тыс көп болған, ал оның күнделікті қыдырымпаздығы белгілі материалдық қаражаттың болуын ... ... ... ... бару ... ... алу ... спирттік ішімдіктер алу үшін). У.С.Джекебаев мәліметтері бойынша бас бостандығынан айыруға сотталған кәмелетке толмағандардың 75 пайызға жуығы мүліктік ... ... Олар ... ... ... ... алу үшін (39%), басқа қалаға бару үшін (6%), ... ... Ал ... ... ... баруына жеңіл ойлылық, өз әрекетінің салдарын ойланбаушылық (21%), спирттік ішімдіктерінің ықпалы (22%), көңілді өмір сүруге тырысу (13%), ... ... (18%), ... мен ... ... үлгі - ... (6%), ... болған.
Қазіргі таңда жасөспірімдер тарапынан жасалатын қылмыстар өзінің алуан түрлілігімен қала берді, қатыгездігімен алаңдатып отыр. Жасаған қылмысына орай ... ... ... жасөспірімдердің жас ерекшеліктері төмендегідей болып келеді:
14 жастағылар - ... ... - 7%;16- 17 жас ... - ... ... балалар қылмысты көбіне топтасып жасайды.
Жалпы, 2-3 баладан құралған ... ... 33 ... ... 4 ... ... ... - 12 пайыз, басқа топтар 6 немесе одан да көп ... ... ... тұрған қылмыс жасаушылардың ең төменгі жасы - 14-15 жас. Топтасып жасалған қылмыстардың басым көпшілігі ер балаларға ... ал қыз ... ... жасалған бұзақылық қылықтар жалпы қылмыстың 5 пайызын құрайды.[5;99] Бұл сияқты көрсеткіштерді М.С.Нәрікбаевтың да зерттеу жұмысынан байқауға ... Ол ... деп ... ... ... ... арасында неғұрлым кеңінен тараған қылмыстың түріне мүліктік қылмыстар жатады. Негізінен жасөспірімдер мұндай қылмыстарды спирттік ішімдіктер алу ойын-сауықтарға бару үшін ... табу ... ... ... ... ... орай, яғни Алматы қаласында орналасқан кәмелетке толмаған қылмыскерлерге арналған еңбекпен тәрбиелеу колониясындағы 36 қылмыскер кәмелетке толмағандарға ... ... ... ... бойынша олардың 43 пайызы қылмысты өздерінің материалдық қажеттілігін қанағаттандыру үшін, 21 пайызы спирттік ішімдіктермен көңіл көтеруге, қаржы табу ... 10 ... ... еліктеп, 8 пайызы өз құрдастарының арасында абыройын көтеріп, нығайту үшін, ал қалған 12 пайызы өз қылмыстарын ешбір мотивсіз жасаған.
Бұдан ... ... ... ... осы ... өз ... қанағаттандыру үшін қылмыстық жолды таңдауы олардың дүниетанымының тарлығын, өнегелік құнды армандарының жоқ екендігін көрсетеді.
Кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... сұраныстары мен олардың жасаған қылықтары арасындағы байланыстарға талдау жасай ... ... ... әрекет ету барысында қызығушылық - бұларды байланыстырушы буын болып табылатынын ... ... жөн. ... - ... ... ... және эмоционалды тартымдылығының негізінде тұлғаның объектіге іріктеп алынған қатынасы. Қызығушылық - адамның танымдылық қажеттілігінің эмоционалды көрінісінің бірі. ... ... және ... ... ... ... ... Материалдық қызығушылықтар тұрған жай, әдемі киім, тәтті тағам, бағалы заттар сияқты байқалады. [6;78] Сонымен бірге қызығушылықтың бұл түрі сараңдыққа, пайдакүнемдікке ... ... ... ... ие ... ... Ал ... қызығушылықтар тұлғаның даму деңгейін сипаттайды. Оларға кәсіптік танымдармен, әдеби кітаптармен, модель жасаумен шұғылдану және басқалар жатады.
А. В. Лясс пен ... ... ... ... ... ... ... мынадай мотивтерін анықтаған: пайдакүнкемдік -90%; тәртіпсіздік - 3,3%; жалған жолдастық сезімі -2%; романтика - 0,9%; өзге де ... - ... ... ... бұл мәселеге ерекше назар аударылып отыр, жасөспірімдер қылмыстылығына талдау жүргізіледі, олардың құқыққа ... ... ... ... олардың алдын алу шаралары жасалады.
Статистика жөніндегі Мемлекеттік комитет мәліметтеріне сәйкес, ... ... 1998 ... ... ... 10 ... 14-ке дейінгі жасөспірімдер саны 1 млн 632,5 мыңды қүрады. 15 жастан 30-ға дейінгілер саны 4 млн 187 мың 830 адам ... ... ... ... санының 26,8%-ы. Республикада соңғы уақытта жүргізілген жастар мәселесі бойынша әлеуметтік зерттеулердің көрсетуінше, жастардың белсенді еңбек және қоғамдық өмірге араласуы ... ал бүл ... ... ... 40%-ға ... ... ... ұйымдастырушылық, құқықтық шарттар әлі қалыптаспаған.[8;58]
Қылмыс пен өзге де құқық бұзушылықтар осы мезгілде мемлекетте қалыптасқан қоғамдық қатынастармен себепті ... ... ... белгілі, сондықтан да елде жүргізіліп жатқан экономикалық реформалар жастардың әлеуметтік жағдайына әлі елеулі оң ықпал ете қоймағандықтан да, сәйкесінше ... өсуі ... ... ... ... ... ... арасында қылмыс жасаудың төмендеуінің тұрақты беталысын атап көрсетеді: егер, 2003 жылы 7 мыңнан ... ... ... ... 2009 жылы ... 4654 ... ... Алайда, олардың құқыққа қарсы әрекеттерінің қоғамдық қауіптілігі жоғары дәрежеде сақталып отыр. Кәмелетке толмағандар жасаған әрекеттердің шамамен үштен бір бөлігі ауыр және аса ауыр ... ... ... ... жылы кәмелетке толмағандар 70 кісі өлтіру, 170 қарақшылық шабуыл және 1000 ... ... ... ... ... ... толмағандардың жартысына жуығы мектеп оқушылары. Бұл жағдайда мектептегі полиция инспекторларының рөлі ерекше болады, олар жасөспірімдер ортасында құқық бұзушылықтың ерте ... алу ... ... оқу орындарының ресурстары мен оқытушыларды тәрбие-құқық жұмысын жүргізуге пайдалану тиімділігін арттыруға тиіс.[9]
Соңғы уақытта кәмелетке толмағандардың ауыр қылмыстар: ... кісі ... ... ауыр дене жарақаттары, тонау және т.б. жасауы көбеюде.
Кісі өлтірудің үлкен пайызын жасөспірімдердің абайсыздықпен кісі өлтіріп алуды ... ... ... ... да ... мәселе тудырып отыр. Жасөспірімдердің уақытша ұстау, бейімделу және ақтау Орталығында Қазақстан, Өзбекстан және Тәжікстаннан келген жасөспірімдер бар. 1998 жылы 7 ... ... 410 ... толмаған жасөспірім болды, бұл 1997 жылмен салыстырғанда 51,9% -ға көп[ ].[10;78-80]
Жағдайды түзеу тек сот, тергеу органдарының жұмысы ғана ... ... ... ... ... ... ... оларды қылмысқа итермелеген себептер - үлкендердің теріс ықпалы, жасөспірімдер арасында маскүнемдіктің, нашақорлықтың ... ... ... ... ... ... ... бос жүруі. Олардың еркін уақыт өткізуді ешкімді мазаламайды: тегін үйірмелер, ... ... ... жоқ. ... ... ... барған сайын қиындай түсуде.
Дегенмен, статистика көрсеткеніндей, 1994-1998 жылдары құқық қорғау ... ... ... басқару органдарының күш салуы арқасында жасөспірімдер арасындағы қылмыс саны едәуір азайды -11447- ден ... ... ал елде ... ... жалпы санындағы үлесі 9,6-дан 7,6 пайызға төмендеді.
Өскелең ұрпақ тәрбиесін жетілдіруге құқықтық ықпал ету, білім беру, азамат ретінде қалыптасуы мәселелерін ... ... орын сот және ... ... мен ... ісі жөніндегі комиссиядан басқа прокуратура органдарына тиесілі, өйткені бас Прокуратураның 1998 жылы 17-наурыздағы №21 "Кәмелетке толмағандар мен ... ... ... ... үшін прокурорлық қадағалаудың деңгейі мен тиімділігін көтеру ... ... ... ... ... және оның ... алу, ... құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау мәселелері прокуратура органдары қызметіндегі маңызды бағыттың бірі екендігі атап ... ... ... ... орналастыра отырып, құқық қорғау, мемлекеттік органдар және қоғамдық бірлестіктердің қызметін үйлестіру мақсатында ҚР ... 1998 ... 8 ... ... ... ... арналған кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алудың кешенді бағдарламасын бекітті.
Кәмелетке толмағандар ісін жүргізуді жүзеге асыру кезінде сот және ... ... ... іс ... ... міндеттерін жүзеге асырады. Ең алдымен оған жасөспірімді адал еңбекпен өмір сүруге бетін бүру? оны ... және т.б. ... ... ... бұзушыға тәрбиелік ықпал еті жүмыстары жатады.
Бірақ, бұл міндеттерді табысты орындап шығу үшін қылмыстық қудалауды жүргізетін органдардың өзі заңдылықты бұзбауы, ... ... мен ... ... қамтамасыз етуі, оларды тәрбиелеуге қолдау көрсетуі қажет.
1.2 Кәмелетке толмағандардың психологиялық жас ... және ... ... іс ... үшін ... дамуы өте күрделі, ұзақ жүретін процесс болып табылады. Мұндағы жауапты кезеңдердің бірі - ... жас деп ... ... алды жас ... 14-15 жасқа дейін) пен жасөспірімдік жас (15-16-дан 17-18 жасқа дейін) \ Бұл кезеңде адамның физикалық пісіп-жетілуі ғана емес, ... ... ... қарқынды түрде қалыптасуы, моральдық және зияттық күштерінің қуат алуы жүзеге асады.
Жеткіншек алды жасының өтпелі жас деп ... ... ол ... күйден үлкен өмірге, кемелсіздіктен кемелденуге өтумен сипатталады. Алайда, деп аталатын жас өмірде болмайды. Жеткіншек алды ... ... ... ... ... ... мен тәрбие шарттарына ғана емес, сондай-ақ оның организмі мен тұлғалық ерекшеліктеріне де тәуелді болатын жеке-дара ... ... ... жеткіншек алды және жас немесе жасөспірімдік уақыт жас ... өте ... ... ... ... ... осы жаста болатын өзгерістер одан кейінгі кезең заңдылықтарын дұрыс бағалау үшін маңызды ... ... ... ... бұл жас ... ... ... кезеңін білдіреді.
Осы жастағы жасөспірімдердің мінез-құлқы мен әрекеттері саналы әрі жігерлі ... ... ... ... орай ... неғұрлым жоғары талаптар қойылады. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық ... 16 ... ... ... ал кісі ... ... тонау және т.б. үшін - 14 жастан басталады (ҚР ҚК, 15-бап).[13]
Алайда жасөспірімнің физикалық және адамгершілік жағынан дамуы әлі ... жоқ, бұл оның ... мен ... сипатынан байқалады. Жеткіншек алды жасында организмде биологиялық терең ... ... ... ... ... ... ... қарқынды физикалық даму басталады. Организмдегі биологиялық өзгерістер психикалық дамуға да әсер етеді. Жеткіншек алды ... ... ... ... ... өз ... ... айналасындағыларға сыни көзбен қарау пайда болады, мінезіндегі ерекшеліктер байқалып, қылықтары өзгереді.
Жеткіншек алды жасында мінездің психикалық жарақат алу мүмкіндігін арттыратын және ... ... ... ... ... пайда болады. Көптеген жасөспірімдердің сезімдері, ойлары, әрекеттері тұрлаусыз болып келеді. Бұл:
а) ... пен ... ... ... ... өзгерістеріне алып келетін қызбалық пен сылбырлықтың тез ауысып отыруы ретінде көрінеді.[14;17]
Импульсивтілік пен көңіл-күй тербелістері жеткіншектердің ойы мен ... ... ... ... бір пікірге келуі жылдам және тез өзгереді. Өз іс-әрекеттері мен басқа адамдардың ... ... ... ... дос ... ... ... жатады, кездейсоқ жанжалдарға килігеді.
Бірқатар психологтар жеткіншек алды ... ауыр ... ... деп ... ... мен ... ... есіріктену, агрессивтілік, қаталдық, қылмыс істеуге бейімділік туралы ... ... ... ... ... ... ... екі ерекшелік пайда болады:
а) қоғамдық ... пен ... ... ... ... нормалары мен ережелеріне байланысты мәселелерге жіті назар ... ... ... ... және ... ықпалдардан тәуелсіз моральдық көзқарастар, пікірлер, баға беру қалыптаса бастайды.[15;322]
Жеткіншек алды кезеңіне жоғары эмоциялық қозғыштық қасиеті тән, ... ... мен өз ... саналы түрде бақылау нашар дамыған, сондықтан да ... ... мен ... ... ... кетіргенді ұнатпайды, тез іске көшеді. Бұл қасиеттер көбінесе құқыққа қайшы әрекетке алып келеді немесе оларды жасы үлкен құқық бұзушылар пайдаланады, ... ... ... ... әрекет жасау мүмкіндігі туралы білетін олар оңтайлы сәтті тауып, жасөспірімдерді қылмыс істеуге тартады.
Кейбір жасөспірімдерге олардың тұрмыс және тәрбие шарттары ... ... ... ... қасиеттері тән. Бұл қасиеттерді олардың теріс іс-әрекеттері салдарынан болатын қоғамдық тәртіпті бұзуға байланысты құқыққа қарсы ... ... ... ескеру қажет.
Осы жаста көп кездесетін мінез-құлық кемшіліктерінің бірі-қырсықтық. Кәмелетке толмаған сезіктінің ... ... ... ... қылмыстың мән-жайын, ұрланған мүлік пен қылмыс құралының
орналасқан ... ... ... ... ... ... ... тап келуі мүмкін. Сондай-ақ, тергеуші жасөспірімнің қырсылыққа жақынырақ сапасы өтірікшілдікпен де соқтығуы мүмкін.
Өтірікке түрткі болатын нәрселер көбінесе:
а) жауапкершілік пен ... ... ... ... ... олардың туыстары мен достары тарапынан кек алу қорқынышы;
б) достықты ... ... және ... байланысты "сатқын" атанудан қорқу;
в) құрдастарының назарын аудару, таңғалысын тудыру тілегі. ... алды ... ... ... ... ... ... жеңуге бағытталған өзін-өзі тәрбиелеуге деген қажеттілік дамиды. Жасөспірімдер осылайша өзінің сүйікті кейіпкеріне, мұғаліміне және т.б. ... ... ... ... жағдайларда адамгершілік категориялары мен ұғымдары туралы дұрыс және жан-жақты ... ... ... оқиғалар мен адамдардың мінез-құлықтарын бағалауда қателесіп жатады. Кейбір жасөспірімдердің адамгершілік тұрғысынан жағымсыз тұлғаларға ұқсас болғысы келіп, еліктейтіні бекер емес. Жасөспірімнің ... ... ... ... ... ... Және олар ... моральдық нормалар туралы теріс түсінікте болуы себепті немесе жасөспірімдердің жекелеген кішігірім топтарында қабылданған моральдық құндылықтар жүйесінің кесірінен ... ... ... ... ... де ... ... батырлық, ептілік қасиеттерін көруі кездеседі.[16;202]
Бұл жас ерекшеліктері бәрінен бұрын 14-15 жастағы жеткіншектерге тән. 16-17 ... ... ... және ... ... ... жалғасады, бірақ осы кезеңнің соңына қарай қарқыны бәсеңдейді. Жасөспірімдердің импульсивтілігі азайып, эмоционалдық тұрақтылық пайда болады; ... ... ... қарамастан, олар 14-15 жасар жеткіншектерден гөрі ұстамдылау және салмақтырақ. " Ересек жеткіншек алды жасы - бұл ... өз ... ... ала ... ... ... сенімдерінің қалыптасатын уақыты". Дегенмен, өздерінің физикалық және ақыл-ой қасиеттері бойынша олардан кіші жеткіншектерге әлі де ұқсастықтары көп: физикалық және рухани ... ... жоқ; ... әлі де 14-15 ... ... ... қасиеттер тән ("ерексек болып көріну" сезімі, өзін көрсетуге ұмтылу, т.б.). Бұл ... ... ... ... ... ... талаптар қоюына және олардың құқықтарын, әсіресе, дербестікке құқығын мойындауға ... ... ... ... ... ... психологтардың зерттеулері көрсеткендей, дербестікке ұмтылу үшін отбасында дұрыс үлгі көрсететін біреудің, жақын ... ... ... ... ... ... ... ғана жасөспірім одан үлгі кеңес ала алады. Үлкендердің тәжірбиесі негізінде бала қандай да бір ... ... ... ету ... ... ... өз бетімен шешуді үйренеді.
Ата-аналардың бала тәрбиесіне селқос қарауы оның беделді тұлғаны сырттан іздеуіне әкеп соғады. Сондықтан да үлкендерге ... ... ... келетін қараусыз жасөспірімдер біреудің ықпалына тез түседі. Қылмыстық ортаға түскен баланың мінез-құлқында теріс ... ... ... ... шегу және т.б.) ... бола бастайды, бұл оның ойынша, өзін "үлкен сезінуге", өзімен-өзі болуға көмектеседі. Жасөспірім қарсы келген проблемаларды өзі ойланып, ... ... ... қана ... ... ... осылайша өз қабілетін, жағымды қасиеттерін көрсетуге, өз ортасының құрметіне бөленуге ұмтылады. Психологиялық әдебиеттерде айтылатындай, "ұжыммен ... ... ... бұзу ... ... қиын бала, осы мақсатқа жету үшін лайықты құралдарының болмауы себепті мінез-құлықтың теріс тәсілдеріне, тіпті өз түлғасын бұзақылық ... ... да ... ... барады ".
Жеткіншек алды кезеңінде "әлсіз" атану қорқынышы басым болады. Бұл қасиеттер өзін үлкен сезіну сезімімен тығыз байланысты: ... ... ... ... үшін кез-келген әрекеттерді жасауға дайын тұрады.
Жеткіншек алды жасының соңына қарай үлкендік ... ... ... ие ... ол өзін-өзі бекіту, өзін-өзі көрсету сезіміне ауысады, бұл оның ... ... өз ... даралығын көрсетуге тырысуынан байқалады. Осыдан келіп мінез-құлқымен, киім кию ... және т.б. кез ... ... өзіне назар аударту тілегі пайда болады. Алайда, мұндай жас ерекшеліктері өздігінен ... ... ... ... ... тұлғаның қоғамдық қауіптілігі көбінесе қылмыс істеуге дейін ... ... жас ... ... криминогенді емес. Бірақ олар жасөспірімнің тұлға ретінде қалыптасуы, өмір сүруі ... ... ... оның қажеттеліктерімен, ниет-пиғылығымен сабақтас. Сондықтан да жасөспірімнің дамуындағы жас ерекшеліктерін білу жасөспірімдер арасындағы қылмыспен күрес, оның ... алу ... ... асыру үшін, кәмелетке толмағандар қылмысын сапалы әрі тиімділікпен ... үшін ... ... әрі дұрыс ашу үшін өте маңызды.
Жасөспірімдер дамуының жоғарыда талданған ерекшеліктері іс жүргізу тәртібін реттейтін және осы категориядағы істердің өзгешелігін ... ... ... ... ... Сонымен бірге, психология ғылымының ережелер негізінде жоғарыда қаралған жасөспірімдердің даралық қасиеттері кәмелетке толмағандар істерін жүргізуді жүзеге асырушы органдарға нақты ... ... іс ... ... көрсетілген мүмкіндіктері шеңберінде дұрыс түрін таңдауға көмектеседі.
Криминалистердің зерттеулері ... , ... ... ... ... ... әсер ... екен . Бүгінгі күнде , әдебиеттерде девиантты мінез-құлықтың қалыптасу себептері үш топқа ... ... : ... ... , ... және ... ... болатын әлеуметтік факторлар ; адам мінезінің ерекшеліктері мен жеке өзара қарым- қатынастың ... - ... ... ; ... және ... ... ... пайда болатын - биологиялық факторлар .
Кәмелетке толмағандардың қылмыстылығының басты себебі , қазіргі уақытта көпшілік пікір ата-ана ... ... деп ... ... ... бастылығы , балалардың өз еркімен кетуі , ... емес ... , ... ата-аналар , жастардың көп болуы жасөспірімдер арасындағы қылмыстылықтың өршуінің бірден-бір себебі ... отыр . ... ... Білім және Ғылым Министрлігі Балалардың құқықтарын қорғау комитетінің деректері бойынша республикада жалпы бала саны 4 735 854 ... , ... ... 18 ... ... ... 395683-ті құрайды . Ата-анасының қамқорлығынсыз және жетім қалған балалар саны - 46 126. ... ... ... бос ... ... ұйымдастырылған. Төлем қабілеті мен мұндай кішігірім пунктілерде спорт секциялары , түрлі үйірмелер жоқтың қасы . Міне , ... ... ... тағы бір ... болып табылады . Бүгінгі таңда өсіп келе жатқан жастардың қалыптасуына және ... әсер ... ... ... ... ... . ... көру жасөспірімдердің бос уақытының барлығын ... ... ... ... ... ... ... дамуының негізгі факторлардың бірі ... ... ... ... ... ұйымдастырылуы , баланың мектептегі үлгерімі болуы мүмкін. Мектепті тастап кеткен , кәмелетке толмаған құқық ... ... әсер ... ... мыналар болуы мүмкін : мектепте нашар ... ... , ... ... ... , ... ... әсері ,ата-анамен тіл табыса алмау және тағы басқа.
Жасөспірім ... ... ... ... зерттеген кезде келесідей мәселелерге көңіл аудару керек :
* Біріншіден, ... ... ... мен ... ... ... болып , ол жас ерекшеліктерімен , сондай-ақ әлеуметтік ортаның әсер етуімен ... ... , жеке ... ... ... ... еріктілік қасиетіне , психикалық және биологиялық үдерістерге тәуелді. ... ... ... мотивациясының тұрақсыздығын және түрлі деформацияға бейім екендігін ...
1.3 ... ... ... ... ... тиісті мән-жайлар
Кәмелетке толмағандар істер бойынша қылмыстық іс жүргізу ... ... ... - ... ... ... сәйкес белгілі бір ерекшеліктерге ие бола отырып, сонымен бірге қылмыстық сот ісін ... ... ... ... ... - ... тез және ... ашу, кінәліні анықтау, әрбір қылмыс жасаушы әділ ... ... және ... ... адам қылмыстық жауапкершілікке тартылмауы және сотталмауы үшін заңды дұрыс қолдануды қамтамасыз ету. Осы ... ... ... ... ... ... мен қылмыс белгілер табылған жағдайдың бәрінде қылмыстық іс қозғауда міндетті.
Іс жүргізу заңы ... іс ... ... ... мән-жайларды белгілейді, оған жататындар (ҚР ҚІЖК, 117 бап):
1) қылмыстық ... ... ... құрамының белгілері (уақыты, орны, қылмыс жасаудың ... және ... да ... және оқиғасы;
2) қылмыстық заңда тыйым салынған іс-әрекет жасаудағы тұлғаның кінәлылығы, кінә ... ... ... ... заң ... және шын ... айыпкер жауапкершілігінің дәрежесі мен сипатына әсер ... ... ... жеке ... ... ... қылмыс келтірген зиянның сипаты мен мөлшері;
6) іс-әрекеттің қылмыстылығын жоққа шығаратын мән-жайлар; және басқа да заңда белгіленген ... ... ... толмағандар ісі бойынша орындалуға тиіс. Сонымен бірге, жасөспірім айыпкерге тән жасына байланысты психологиялық ерекшеліктер жасөспірім айыпкер тұлғасының қалыптасу процесін сипаттайтын ... ... ... ... ... етеді. Бұл оның дүниеге келуінің, өмірінің, тәрбиесінің, мінез-құлқының, т.б. нақты шарттарын терең ... ... ғана ... ... ... бәрі қылықтарына дұрыс түсініктеме беру оның белгілі бір жас шегіне жетуімен (қылмыстық жауапкершілікке тартылатын) байланысып жатыр.
Көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... заңнамалық нақтылау қажеттілігін тудырды. Сонымен, осы істер бойынша дәлелдеу жататын негізгі мән-жайларға заң мыналарды жатқызады (ҚР ... 481 ... ... жасы ... айы, ... ... ... өмір сүру және тәрбие шарттары;
3) зияттық, ерік-жігер және психикалық дамуы, мінез, ... ... ... мен ... жасөспірімге үлкен адамдардың және басқа жасөспірімдердің ... ... ... ... ... ісі ... дәлелдеу затының ерекшеліктерін жалпы түрде мән-жайлардың үш үлкен тобын айқындаумен түсіндіруге болады:
а) өмір сүру және ... ... ... ... жеке ... ... мәліметтер;
б) оны қылмыс жасауға әкелген мән-жайлар.[19;35]
Дәлелдеу процесінде бұл мән-жайлардың ... және ... ... ... ... жеке ... ... тұрғысынан зерттелетінін есте ұстау керек. Бірақ, егер де бірінші және үшінші топтағы ... ... ... ... ... ... шығу ... отбасының материалдық және тұрмыс жағдайы, оның мәдени деңгейі, тәрбие әдістері және т.б.) сипаттайтын болса, онда екінші топтағы мән-жайлар жасөспірімнің қылмыс ... ... және ... ... ... ... келетін мезеттегі оның тұлғасының қалыптасқан қасиеттерін қамтиды (аты-жөні, нақты жасы, т.б.).
Тергеу және ... іс ... ... ... ... ... ... түрде, бір уақытта және біртұтас іс жүргізу тәсілдерімен зерттеледі. Алайда, бұл мән-жайлар туралы мәліметтерді іс жүргізу барысында пайдалану әртүрлі болуы ... Г.М ... ... ... ... ісі үшін ... бірқатар мән-жайлар үлкендер туралы істерге қарағанда неғұрлым нақты айқындалады, өйткені кәмелетке толмағандар ісі бойынша дәлелдеу шегі ... және оның ... ... ... ... өмір сүру және тәрбие шарттары үшін анықталуы қажет фактілердің ... ... саны ... Леоненко[ ]кәмелетке толмағандар істері бойынша дәлелдеу шегінің жалпы өзгешелігі, негізінен, бұл шектер үлкендер қылмысы туралы істер бойынша да ... ... ... ... үлкен тобын құрайтынына байланысты деп есептейді. Мысалы, жасөспірімнің қылмыс істеуі әкелген себептер мен шарттарды анықтау үшін әдетте, үлкендер істеріне қарағанда ... көп ... ... ... пен жекелей дәлелдемелерге, мысалы, ата-аналардың қылмыстық жауапкершілікке тартылған кәмелетке толмаған баласының өмір сүруі мен тәрбие шарттары туралы жауабы; мүғалімдердің, ... және т.б. ... ... ... үшін ... ... мән-жайлар анықталғанда ғана тиісті тәрбиелік әсерге, жасөспірімнің тағдырын дұрыс белгілеуге, оның түзелуі үшін және болашақта осыған ұқсас қылмыстардың алдын алу үшін ... ... ... қол ... ] ... ... ... бойынша дәлелдеу ерекшеліктерін Г.М Миньковский мынадай мән-жайларды анықтаумен байланыстырады:
а) жасөспірімнің жеке ... және дәл ... оның ... ... және ... саулығы;
б) оның тұлға ретінде қалыптасуының, моральдық бейнесінің, ... ... ... мен ... болуы немесе болмауы;
г) қылмыстыққа ниет;
д) жасөспірмінің заңды және жеке және мүліктік мүдделерін қорғау үшін маңызы бар мән-жайлар.
Жоғарыда айтылғандардан ... ... ... ... ... басты қүрамы (компоненті) жасөспірімнің жеке тұлғасы болып табылады. "Тұлға" ұғымы ... ... ... ... психологиялық және басқа да қасиеттерінің ... ... Ол ... ... ... оның ... ... ерекшеліктерін және т.б. білдіреді.
Философтар, әлеуметтанушылар, психологтар ұстанымы бойынша тұлғаның белгілерін таразылай ... оның үш ... ... атап ... ... мәліметтер; адамгершілік-психологиялық қасиеттері; қоғамдық өмірдің әртүрлі саласындағы әлеуметтік мінез-құлқы.
Қылмыскер тұлғасы "қандай да бір дәрежеде оның қылмыс ... әсер ... ... және жеке ... ... ... әрекетте қаралады. Жасөспірімнің қылмыстық мінез-құлқына көбінесе субъективті себептер түрткі болады.
Криминологтар ... ... ... тұлғасының құрылымын зерттеудің ерекше ... және ... атап ... толмаған қылмыскерлерді топтастыру олардың мінез құлықтарының мынадай ерекшеліктерін қамтиды:
а) қылмысты ... ... ... жеке ... ... ... ... қылмыс жасау ықтималдығы.
Кәмелетке толмаған қылмыскердің жеке тұлғасын зерттеу - өте күрделі психологиялық міндет.
Әсіресе, ... ішкі ... оның ... ... ... ... өте күрделі. Бұл күрделілік кем дегенде екі жағдаймен ... ... ... ... ... ... белгілеуге байланысты қиындықтар;
2) алынған ақпараттың әділдігін (объективтілігін) қамтамасыз етуге
байланысты қиындықтар.
Н.И. Гуковскаяның ... ... ... оның өмір ... тәрбие шарттарын зерттеу тергеу және сотта іс қарау барысында істелген қылмысқа тікелей қатысы бар мән-жайларды ғана анықтаумен ... ... ][22] ... В. ... бұл ... ... ... жасөспірімдер кейде өздерінің жас ерекшелігіне байланысты олардың бұған дейінгі мінез-құлқы мен тәрбие шарттарына мүлдем қатысы жоқ ауыр қылмысқа қатысушы ... ... ... да, кәмелетке толмаған айыпкердің тұлғасын зерттеу қылмыстық іс жүргізудің арнайы міндеттері мен шеңберінде белгіленетінін есте ұстай ... ... ... апаратын жолын емес, керісінше жасөспірімнің қылмысқа келу ... табу ... Ал бұл үшін ... ... ... ... қылмысқа тікелей қатысы жоқ сияқты көрінетін, айыпкердің жеке тұлғасындағы бірқатар ерекшеліктері анықтауға тура келеді.
Айыпкер түлғасын зерттеудің күрделілігін ... ... ... әдетте түлға туралы мәліметтер жасөспірімді білетін әртүрлі адамдардың: ата-ана, мүғалімдер, достары және т.б. жауаптарынан жинақталатынына байланысты. Және олар ... ... ... ... толы ... де ... Сол себеп мұндай жауаптарды бағалау алдында айыпкер мен оған ... ... ... ... ... туралы жақсы біліп алу қажет.
Жасөспірімнің ішкі әлемін айқындау үлкен әдепті, әділдікті талап етеді.
Жасөспірімнің қылмыс істеуге ... ... оның ... ... ... ... әрекеттерін де есепке ала отырып, өте мұқият зерттелуі тиіс. ... ІІМ ... ... ... ба, ... дейін қылмыстық жазаға немесе тәрбиелік сипаттағы шараларға тартылған ба, неге олар оң нәтиже бермеген - міне, ... ... ... ... анықтау керек.
Алайда, кәмелетке толмағандардың істерін жүргізуді жүзеге асыру кезінде қылмыстың мән-жайларын анықтауға жасөспірмінің тұлғасын ... ... ... ... ... дәрежеде қарау керек, өйткені қылмысты тергеу кезінде жасөспірімнің жеке тұлғасының, іс-әрекеттің мақсаты, ... ... т.б. ... тұратын сипаттама қажет.
Кәмелетке толмағандар ісін жүргізу үшін елеулі мән-жайларды анықтау негізінде қылмыс құрамының жас және есі дұрыстық сияқты элементтерін ... өте ... ... ... себебі ессіздік жағдайында қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды.
Қылмыстық құқықтағы ессіздік - бұл ... ауру ... ... ақыл-ес кемдігімен сипатталатын тұлғаның өз әрекеттеріне жауап ... ... ... қарсы әрекет жасау сәтінде өзін басқаруға қабілетсіздігі.[23]
Заңда (ҚР ҚК, 16 бап) екі ... ... - ... ... және ... ... Адам осы ... екеуі де болғанда ғана есі дұрыс емес деп ... ... ... ... дерті, жан-дүниесінің уақытша күйзеліске ұшырауы, ақыл-ес кемсіздігі немесе басқа бір ауру жағдайын білдіреді.
Заңдық өлшемге тұлғаның өз ... есеп ... ... ... ... ... ... (ерік-жігер өлшемі) қабілетсіздігі кіреді. Ессіздікті анықтау үшін осы белгілердің біреуі жеткілікті.
Психикалық жағдай туралы мәселені шешу үшін сот-психиатриялық ... ... тиіс (ҚР ... 3-4 т, 241 бап). Есі ... емес деп ... адам ... жауапкершілікке тартылмайды, оған медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары қолданылуы мүмкін .
Адамның есі дұрыс ... ... іс ... қатысты анықталады. Сондықтан да ешбір адам істелген әрекетке қатыссыз, ... есі ... емес деп ... алмайды. Дәл осылайша бүған дейін танылған ессіздік жаңадан істелген әрекетке қолдануға жарамайды. Бұл ... шешу ... ... ... ... ... Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 489-бабына сәйкес, кәмелетке толмаған айыпкердің, сезіктінің бойында психикалық ауру ... даму ... ... оның өз ... ... ... ... есеп беруге және нақты жағдайда оларды басқаруға қабілеттілігі туралы мәселелерді шешу үшін кешенді психологиялық-психиатрлық сараптама тағайындалуы міндетті. Сондай-ақ, ... ... не ... ... ақыл-ой, ерік-жігер, психикалық даму деңгейлерін анықтау үшін психологиялық сараптама тағайындалуы мүмкін.
ҚР Қылмыстық іс ... ... ... ... кәмелетке толмаған айыпкердің жасы дәл анықталуы тиіс. Бірқатар жағдайларда кәмелетке толмаған ретінде қылмыстық жауапкершілікке ... ... ... бір түрін таңдау немесе жасөспірімнің ісін тоқтату мүмкіндігі жастың дұрыс анықталуына тәуелді болады.
Жасөспірімнің дәл жасы ... ... ... куәландырушы құжат болмаған жағдайда, оны алу мүмкін болмаса сот-медициналық сараптама ... (ҚР ... ... ... ] Заң ... жасқа осыншалық үлкен мән бере отырып, алайда, жас "табалдырығын" қылмыстық жауапкершіліктің формальды негізі ретінде ... ... ... іс ... ... ... белгілі бір жасқа жетуі осы жасқа сай келетін дамудың қандай да бір деңгейіне жеткенін білдірмейді деген ... ... да ... ... ... атап ... адам өз ... дамуы мен қалыптасуының белгілі бір кезеңінде, сана, оның құрылымдық элементтерінің деңгейіне байланысты, нақты дәрежедегі, қандай да бір түрдегі жауапкершілік ... ... ... ... жауапкершілік өз негізіне іс-әрекетінің қоғамға қауіптілігін, оның рұқсат етілмегендігін тұлғаның түсінумен мазмұндалатын құқықтық ... ... ... алуы тиіс ... ... ... назар аударуға тұрады.[25]
Ішінара, қылмыс істеу сәтіндегі ... ... ... жасы ... ... істі шешудің қылмыстық іс жүргізу тәртібін айқындайды; айыпкер түлғасының елеулі қасиеттері істі тәрбиелеу ... ... ... ... мен ... ... Тұлғаны сипаттайтын мәліметтердің көмегімен тергеу мен сот талқылауының ... алу, ... ... және т.б.) ... ... ... ... Кәмелетке толмағандар құқықтарын қамтамасыз етуші кепілдіктер
Кәмелетке толмағандар істерін ... ... іс ... ... ... ... белгілі. Жасөспірімге жеке тұлғаның дербестігіне қол сұғылмауы, сот ісін жүргізу тілі, айыпкердің қорғауға құқығын қамтамасыз ету туралы нормалар толық ... ... ... ... ... құқық бүзушының психологиялық, жас ерекшеліктерін назарға ала отырып, заң шығарушы осы категориядағы істерді тергеу мен ... ... ... ... ... Олар ... ... мүддесін қорғаудың қосымша кепілдіктері ретінде қызмет атқарады.
Бұл нормалардың бірінші кезектегі міндеті - тұлғаның заңды мүдделері мен ... ... ... қылмыстық сот ісін жүргізудегі қатал заңдылықты қамтамасыз ету және сот әділдігінің заңда белгіленген ... ... ... іс ... ... ... қатысушылары - бұл құқықтың, оның ішінде қылмыстық ... ... ... ... ... Олар ... пен заңда танылған мүдделердің үлкен шеңберін иеленеді, бірақ өз құқықтарын толық көлемде қорғауға және іске асыруға қабілеттері ... ... үшін ... құқықтары мен заңды мүдделерінің ерекше кепілдері бекітілген. Оларға негізінен, қорғаушының, заңды ... ... ... қатысуы, жасөспірімнің интеллектуалдық, ерік-жігер, психикалық даму деңгейін анықтау үшін психологиялық сараптамадан өткізу және т.б. жатады.
Қылмыстық іс ... ... ... ... ... құқығы заңда берілген құқықтардың жиынтығы ретінде түсіндіріледі, олардың ... ... ... тағылған айыптан қорғану, толық немесе ішінара ақталуға қол жеткізу, жауапкершілікті жеңілдету, сондай-ақ өзінің заңды жеке және ... ... ... ету ... ... алады. Қорғау құқығы, айыпкерге заңда берілген басқа да құқық өкілеттіктермен бірге, қорғаушының көмегін пайдалану құқығын да ... ... ... ... оның жеке ... ... ... жиынтығын және процесте қорғаушы қызметін пайдаланумен байланысты ... ... ... ... кемелсіздігі, істің нақты жағдайына жас шамасына қарай өзіндік көзқарасы оны қорғау үшін ... ... ие ... және ... ... айыпкердің өз мүдделерін заңды өкілдің көмегімен жүзеге асыруына жәрдем түрінде қосымша кепілдіктерді ... ... ... Бұл ... қол жеткізуге педагогтың, психологтың іс жүргізудегі арнайы рөлі көмектеседі.
Кәмелетке толмаған айыпкерді қорғау жоғары ... ... ғана ... ... ... ... ... білуді қатынас тәжірбиесін қажет ететін қиындықтармен сабақтасып жатады. Сондықтан, кәмелетке толмаған айыпкерді қорғауды мүмкіндігінше, ... ... ... ... ... ... бар ... жүзеге асыруы тиіс.
ҚР ҚІЖК-нің 71- бабының 1-бөлімінің 2-тармағына сәйкес істердің осы категориясы бойынша міндетті ... ... ... ... айыпкер не олардың заңды өкілі қорғаушымен келісімге келмесе, онда тергеуші, ... сот іс ... ... ... қамтамасыз етуі тиіс.
Процеске қорғаушының қатысуы - айыпкердің қорғау құқығы қағидасын жүзеге асырудың бір түрі.
Қорғау құқығын жүзеге асыру - бұл сот ... ... ... ... ... ... шарты.
Айыпкерге қорғау құқығын қамтамасыз ету осы жағдайдың ерекше маңыздылығына байланысты конституциялық қағида дәрежесіне көтерілген. Ол ҚР ... ... ... қорғау құқығын қамтамасыз ету - қылмыстық іс бойынша ақиқатты анықтаудың, сот шешімінің, ... ... және ... ... маңызды кепілдігі. Бұл қылмыстық сот ісін жүргізудегі заңдылықтың маңызды кепілдігі.
Қорғауды шынайы жүзеге асыру - ... ... ... ... және әділ ... ... іс ... шындыққа қол жеткізудің, тұлғаның құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың қол ... ... ... ... қол ... сот ісін ... ... жариялылықты шектеу құқығы және т.б. құқықтармен тығыз байланысты.
Демек, бұған дейін айтылғандай, ... ... үшін ... құқықтары мен заңды мүдделерінің ерекше кепілдіктері бекітілген. Егер, жасөспірімдердің ... ... ... ... ... ... ... етуші барлық кепілдерді жинақтайтын болсақ, онда мынадай негізгі кепілдерді атап айтуға болады: тергеуді жүргізетін соттың және органның кәмелетке ... ... ... құқықтары мен міндеттерін, басқа да сот талқылауына ... ... ... ... ... міндеті және т.б.[27; 85]. Ал айыпкер құқықтарының маңызды кепілдерінің біреуі, В.З. ... ... ... ... ... ... ... презумпциясы қағидасы - бұл объективті құқықтық ереже, оған сәйкес заң үкім заңдық күшіне енгенше айыпкерді ... деп ... және ... процеске қатысушыдан іс бойынша жиналған материалдарды жан-жақты және әділ ... ... осы іске ... ... ... заңдылығы мен негізділігіне берік сенім қалыптасқанға дейін айыпкерді кінәлі деп есептемеуін талап етеді.
Айыпкердің кінәсіздік презумпциясы қағидасы сот әділдігінің тура ... ... ... қылмыстық іс жүргізудегі объективті шындықты бекітуге көмектеседі.
Кінәсіздік презумпциясы қағидасы ҚР Конституциясының 77 бабында берік ... ... бұл ... істі ... және ... ... міндеттейді, айыпкердің қорғау құқығын қамтамасыз етеді және т.б. (ҚР ҚІЖК, ... ... мәні одан ... ... ... ... ... жатыр:
1) айыпкердің кінәлілігін істі қарайтын ... кім ... сот ... ... ... ... ... айып тағуға жатады;
2) соттың, прокурордың, ... ... ... ... аударуға құқығы жоқ;
3) айыпкер өзінің кінәсіздығын дәлелдеуге міндетті емес, егер ол оны ... ... онда бұл оны ... деп ... ... бола алмайды;
4) шешілуі қиын күдіктер айыпкердің пайдасына шешіледі (оларды шешуге барлық қажетті шаралар қабылданғаннан ... ... ... ... ... қорқыту және заңсыз шаралар жолымен жетуге тыйым салынады;
6) дәлелденбеген кінәлілік дәлелденген кінәсіздікпен ... ... ... шығарылғанға дейін айыпкердің кінәлілігі туралы баспасөзде, бұқаралық ақпарат құралдарында түпкілікті пікір айтуға жол берілмейді.
Тіпті сот ... ... ... ... де кінәсіздік презумпциясы өз әрекетін жалғастыра береді, өйткені үкім әлі ... ... ие ... жоқ. ... мен оның ... ... ... құқылы, яғни жоғары тұрған соттардың үкімді қайта қарауына құқығы бар (ҚР ҚІЖК, 31-бап, 2-т). Үкім ... ... ... кезде ғана, адамның қылмысқа кінәлі екендігіне сенімді болуға мүмкіндік туады. Тек ... ... ... күшіне енген үкімді қайта қарау қажеттілігі пайда ... ... ... ... ... ... ... үшін кінәсіздік презумпциясының әсері қандай үлкен маңызға ие екендігі көрінеді. Кінәсіздік презумпциясы маңызды демократиялық қағида болып табылатын қылмыстық іс ... ... және оның ... ... ... ... ... асыру үшін барлық жағдайлар жасалған.
Заңмен бекітілген кәмелетке ... ... ... ... қатысу міндеті жасөспірімнің зияттық кемелсіздігі, оларда заң туралы қажетті білімнің болмауы және іс ... ... ... ... маңыздылығын түсінбеуі себепті, процесте қорғаушының болмауы істі дұрыс шешуге және олардың құқықтары мен ... ... ... теріс ықпал етуі мүмкіндігімен анықталады.
Қорғаушы - бұл қылмыстық іс жүргізуде айыпкердің таңдауымен немесе келісімімен ... ... оның ... мен ... мүдделерін қорғайды, айыпкерді ақтайтын, оның жауапкершілігін жоққа шығаратын немесе жеңілдететін мән-жайларды анықтайды; оған заң көмегін көрсетеді және сол ... сот ... ... ... ... ... Яғни ол қылмысқа сезікті тұлғаның құқықтары мен мүдделерін қамтамасыз ету, айыпты теріске ... ... ... ... заңсыз қылмыстық қудалауға ұшыраған адамдарды ақтау мақсаттарында іс жүргізу қызметін жүзеге асырады (ҚР ҚІЖК, 7-бап 19-т).
Қорғаушының ... ... ... ... ... ... ... бар. Қорғаушыға қарағанда, айыпкердің өкілі өзін өкілеттендіретін айыпкердің ұстанымына қарсы шыға алмайды; ол не бұйырса соның бәрін ... ... ... де ол ... ... егер ... талаптары қайшылықты және негізсіз болған жағдайда, өкіл өкілдіктен бас тартуға міндетті, бұл оның ... ... бас ... ... жоқ қорғаушыдан айырмашылығын көрсетеді.
Кәмелетке толмағандар бойынша қорғаушының қызметі оның заңды өкілмен өзара іс-әрекетін білдіреді: қорғаушы заңды өкілге өз ... ... ... ... ... іс жүргізу құқықтары мен міндеттерін іске асыруға көмек көрсетеді.
Заңды өкіл процесте жасөспірімге ... адам ... ... ... - оған ... көмек көрсетуші тұлға. Дәл осы заңды өкіл мен қорғаушының іске қатысудағы ... ... ... ... ... ... ... жасайды.
Қылмыстық сот ісін жүргізуге заңды өкілдің қатысуының ерекшелігі, оның көбінесе бір ғана процессуалдық қызметті емес, олардың кешенін жүзеге ... ... ... ... ... мен ... алмастырушы адамдар бір мезгілде: а) жасөспірімнің құқықтары мен заңды мүдделерін қорғайтын ... ... бала ... ... мен құқықтардың субъектілері ретінде (бұл жағдайда олар тергеуші мен соттың олардың тәрбиелік қызметіне ... баға беру ... ... ... ... ... ... шығады.
Жасөспірім заңды өкілдері ретінде қатысуға жіберілуі мүмкін адамдар тобы ҚР ҚІЖК 7-бабының 22-тармағында анықталған сезіктінің, айыпкердің ата-анасы, асырап алушы, ... және т.б. ... ... ... ... ... бойынша қорғаушының қатысуына кәмелетке толмағаннан сезікті немесе айыпталушы ретінде алғашқы ... ... ... ... ал айып ... ... ұсталған не қамауға алынған жағдайда - ұсталған не қамауға алынған кезден бастап рұқсат етіледі.
Егер кәмелетке толмаған ... ... не ... ... ... ... келісім жасаспаса, тергеуші, прокурор, сот іс бойынша қорғаушының қатысуын қамтамасыз етуі тиіс.
Кәмелетке толмаған сезіктінің, айыпталушының ата-анасы немесе басқа да ... ... ... ... ... іске ... ... Олар болмаған жағдайда қорғаншы және қамқоршы орган өкілінің қатысуы міндетті.
Заңды өкілге, ал ол болмаған ... - ... және ... ... ... іске қатысуға тергеушінің қаулысымен кәмелетке толмағаннан сезікті немесе айыпталушы ретінде алғашқы жауап алынған кезден бастап ... ... ... ... ал ол ... ... - қорғаншы және қамқоршы органның өкіліне іске қатысуға ... ... ... ҚІЖК-нің 487-бабының 3-бөлігінде көрсетілген құқықтар түсіндіріледі.
Заңды өкілдің: кәмелетке толмағанға не жөнінде күдік келтіріліп ... айып ... ... ... айып тағу ... ... кәмелетке толмағаннан жауап алуға, сондай-ақ тергеушінің рұқсатымен - кәмелетке толмаған айыпталушының, ... және оның ... ... ... өзге де ... ... қатысуға; өзі қатысқан тергеу іс-әрекеттерінің хаттамаларымен танысуға және ондағы жазбалардың дұрыстығы мен толықтығы туралы жазбаша ескерту жасауға; өтінімдер мен қарсылықтар ... ... мен ... ... мен ... ... ... дәлелдемелер ұсынуға; тергеу аяқталғаннан кейін істің барлық материалдарымен танысуға, одан кез келген көлемде кез келген ... ... ... ... бар. ... өкіл егер де оның ... жасөспірімнің мүдделеріне нұқсан келтіреді немесе істі әділ қарауға кедергі келтіруге бағытталған деп есептеуге негіз ... іске ... ... мүмкін. Ондай жағдайда іске қатысуға кәмелетке толмағанның басқа заңды өкілі жіберілуі мүмкін.
Он алты жасқа ... ... осы ... толған, бірақ психикалық дамуында мешеулік белгілері бар кәмелетке толмаған сезіктінің, айыпталушының қатысуымен іс ... ... ... ... ... немесе психологтың қатысуы міндетті. Он алты жасқа толған кәмелетке толмағандар туралы іс бойынша педагог немесе психолог іске ... ... ... ... ... не ... ... өкілдің өтініші бойынша жіберіледі. Педагог, психолог тергеушінің, соттың рұқсатымен ... ... ... айыпталушыға сұрақтар қоюға, ал іс жүргізу әрекеті аяқталғаннан кейін - ... ... ... ... ... ... қатысуын көрсететін бөлігінде сот отырысының хаттамасымен) танысуға және ондағы жазбалардың дұрыстығы мен толықтығы туралы жазбаша ескерту жасауға құқықты, ... ... ... ... кәмелетке толмағанның жеке басын сипаттайтын іс материалдарымен танысуға құқығы бар. Бұл құқықтарды тергеуші ... ... іс ... ... басталар алдында түсіндіреді, ол туралы тергеу қимылының хаттамасында, сот отырысының хаттамасында белгі жасалады.
2 КӘМЕЛЕТКЕ ТОЛМАҒАНДАРДЫҢ ІСТЕРІН ... ... ... ... Кәмелетке толмағандарға қылмыстық іс қозғау
Алдыңғы тарауда кәмелетке толмағандардың психикалық дамуының негізгі белгілері мен мінез-құлықтарының жас шамасына байланысты ерекшеліктері, ... іс ... ... ... ... жүргізудің жалпы орыны, дәлелдеу затының ерекшеліктері, кәмелетке толмағандар істері бойынша іс жүргізу ... ... ... ... процестің әрбір сатысына жасөспірім туралы істің барлық мән-жайын неғұрлым тез, жан-жақты және толық анықтауға, тәрбиелік әсер ету ... ... ... көмектесуге бағытталған нақты өзіндік ерекшеліктер де тән.
Сотқа дейінгі іс ... ... ... ... жалпы іс жүргізу нормаларына жатпайтын немесе оларды кәмелетке толмағандар істері бойынша қылмыстық іс ... ... ... ... ету үшін ... іс ... ережелерін талдап өтейік.
Кәмелетке толмағандар қылмыстарын тергеудің сапасы мен тиімділігі көбіне қылмыстық істі дәл ... ... ... Бұл ... ... мынадай қажеттіліктерге байланысты:
а) жасы үлкен арандатушының ықпалымен немесе бұған дейінгі істеген әрекеті ашылмауына ... ... ... ... ... ... қылмысты әрекетіне тез жауап беру және оның ... ... ... және ... ... құқық бұзушылар мен басқа да жасөспірімдердің бойында істелген қылмыс үшін жазасыз қалу туралы ой пайда болуының алдын алу;
б) жасы ... ... мен ... ... ... пен оған ... ізін жасыру үшін жасөспірімді "икемге келтіруіне" жол ... ... ... ... әсер ... неғұрлым ерте бастау. [12;54] ... ... іс ... ... 174 бабына сәйкес қылмыстық іс
қозғау негіздері мен сылтаулары ретінде кінәсін мойындап келу, ... ... ... ... қызметін атқаратын мемлекеттік органдағы лауазымды тұлғаның хабарлауы, бұқаралық ақпарат құралдарындағы хабарламалар, қылмыстық іс ... ... ... бар ... ... мен ... ... туралы мәліметтерге тікелей тап болуы есептеледі.
Қылмыстық іс істелген қылмыс фактісі бойынша қозғалады. Бастапқы ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер болуы мүмкін: а) кәмелетке толмаған сезікті қылмыс ... ... ол ... ... ұсталған, не кінәсін мойындап келген; ә) жәбірленушілер мен куәлар, қылмыскерлерді білмесе де, сырт түрі мен ... ... ... деп ... б) ... мен ... қылмыскерлердің жас шамасын біледі; в) оқиға болған жердің жағдайы, іздер және басқа да заттай дәлелдемелер ... ... ... ... ... істері бойынша қылмыстық істі дәл уақытында қозғау өте маңызды екендігі атап өтілді. Бірақ ҚР ҚІЖК 174 ... ... ... ... біреуі ғана болуы қылмыстық іс қозғау үшін жеткіліксіз екендігіне назар аудару қажет.[30;43-44] Қылмыстық іс ... үшін ... ... ... ала тексерудің негіздері мен материалдары болуы қажет. Бастапқы ... ... ала ... өткізудің мақсаты қылмыстық іс қозғау туралы негізделген шешім үшін қажетті, қылмыс белгілерінің бар болуы немесе ... ... ... ... ... мәліметтерді алу болып табылады. Жасөспірімдер қылмысы туралы түскен материалдарды, ... мен ... ... ала ... негізгі міндеті қылмыстық іс қозғаудың заңдылығы мен негізділігін қамтамасыз етуде жатыр. Осы міндетті қылмыстық қудалау ... шешу ... оған ... ... ... дайындалып жатқан немесе істелген қылмыс туралы белгілі болған әрбір нақты ... ... ... ... ... ... хабарлама қылмыстық заңда көзделген қоғамдық қауіпті іс-әрекет белгілерінің болуы туралы қорытындыға келу үшін жеткіліксіз ... ... ... ... мүмкін. Сондықтан, құзіретті органдарға қосымша мәліметтер жинау және ... іс ... ... ... ... ... үшін қылмыс туралы мәлімдемелер мен хабарламаларды алдын ала тексеру түріндегі іс-әрекеттің ... түрі ... ... Бұл ... іске ... ... іс жүргізу кодексінде көрсетілген құралдар мен ... ... ... олар: түсініктемелер алу, материалдар мен құжаттарды сұратып алу, сондай-ақ ... ... ... қарау мен сараптама сияқты кейбір тергеу әркеттерін жүргізу.
Кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... алдын ала тексеруден өткізу кезінде баланың жасын ... ... ... ... өзінен, оның ата-анасынан, тәрбиешілерден, басқа да оның өмір ... мен ... ... ... адамдардан түсініктемелер алу; сондай-ақ жасөспірімнің отбасындағы, оқу орнындағы өмірі мен ... ... ... ... заңда реттелген алдын ала тексеру нәтижесінде қабылданған қылмыстық қудалау органының қылмыстық іс ... ... ... іс ... бас ... туралы шешімі осы қылмыстық іс жүргізу қызметінің мақсаты болып табылады.
2.2 Алдын ала тергеу
Кәмелетке толмағандар қылмыстары ... ... ... тергеу педагогика, психология салаларындағы арнайы білімдер мен жасөспірімдермен ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешумен тығыз байланысты. Осыған орай, істі жүргізу аталған ғылым салаларынан арнайы білімі, балалармен жұмыс тәжірбиесі бар тергеушілерге тапсырылуы қажет.
Кәмелетке ... ... ... ... (ҚР ҚІЖК, 480-бап, 2-т) бекітілген жалпы ережелермен анықталады және жасөспірімдер істері бойынша алдын ала тергеу жүргізу ... ... ... ... ... ... ... мына жағдайларда қолданылмайды:
1) осы тұлғаның бірнеше қылмысы, бұл қылмыстардың бір бөлігі ол 18 жасқа толғаннан кейін ... бір іске ... ... сот ісін ... ... ... ... толса (ҚР ҚІЖК, 480-бап, 3-т).
ҚР Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 200 бабына ... ... ала ... ... ... білдіретін қылмыс белгілері болған кезде алдын ала анықтау органдары қылмыстық іс қозғауға және қылмыс ... ... мен ... ... ... ... шараларын: қарау, тінту, алу, куәландыру, сезіктілерді ұстау және сұрау салу, жәбірленуші мен куәлардан жауап ... ... ... ... ... және қылмыстық іс қозғау туралы алдын ала анықтау ... тез ... ... хабардар етеді.
Осындай дәрежедегі істерді теогеудің бастапқы кезеңінде келесі түрлі тергеу жағдайлары пайда болады: а) ... ... ... ... куәгерлердің қылмыскердің сырт кейпі, өзін ұстау өнері мен басқа белгілері бойынша шамамен жасөспірім екенін анықтауы. Бұл жағдайда , ... жеке ... ... ... ... анықтауда кемшілік туады. Әдетте мұндай жағдайларда: оқиға болған жерді қарау, жәбірленушіні, басқа көргендерді немесе ... ... ... ... ... іздері бойынша қылмыскерді ұстау мақсатында жедел іздестіру іс-шаралары қылмыскерді ұстау, жасөспірімді жауаптау және тұрғын жайы, оқуы немесе жұмысы бойынша тінту, жеке ... сот ... ... ә) ... мен ... және оның ... біледі. Бұл жағдайда әдетте мыналар жүзеге асады: жасөспірімдерді ұстау, оқиға болған жерді қарау, ұсталғандарды және ... ... ... ... есепке алу бойынша іздерді тексеру, тұрақты жері, оқуы немесе жұмысы бойынша тінту, сот сараптамасын ... ... ... ... ... ... ... қылмыс қозғалған күннен бастап 5 тәуліктен кешіктірмей ... ... істі ... ... ... бұл туралы прокурорды 24 сағат ішінде жазбаша түрде хабардар етеді.
Істі тергеушіге бергеннен кейін алдын ала анықтау органы сол ... ... ... мен ... шараларын тек тергеушінің тапсырмасымен жүргізе алады, егер берілген тергеу ісі ... ... ... ... табу ... болмаса, алдын ала анықтау органы тергеушіні нәтижелер туралы хабардар ете отырып, қылмысты істеген тұлғаны ... үшін ... ... ... ... ... жүргізу тәртібі: ҚІЖК-нің 201 бабында бекітілген ережелерге сәйкес жүргізіледі, яғни тергеу әрекеттерін жүргізу кезінде техникалық құралдар қолданылады және ... ... мен ... ... алу, ... ғылыми негізділген тәсілдері қолданылады. Бірақ мұнда зорлық, қорқыту, ... ... ... оған ... ... өмірі мен денсаулығына қауіп төндіруге болмайды.
Криминалистика бастапқы тергеу әрекеттерінің сипатына ... ... екі ... ... көрсетеді: а) оқиға болған жерді қарау жүргізілетін қылмыстар (ұрлық, қарақшылық шабуыл, тонау кісі өлтіру және т.б.); ә) ... іс ... ... болатын бастапқы материалдарды зерттеу алдымен жүргізілетін қылмыстар (құжаттарды алу және қарау және т.б.).
Жасөспірімдер ... ... ... ... ... ... ... орай оқиға болған жерді қарау-тергеу әрекеттерінің ішінде немесе ... бірі ... ... Ол ... қылмысқа қатысын куәландарытын мәліметтер мен қылмыстың жасалу механизмінің басқа да ерекшеліктері анықтауға мүмкіндік береді.
Қылмыс субъектісінің психофизикалық және жас ерекшеліктері ... ... ... тергеу (методикасы) әдістемесі қылмыс істеуге жасөспірімнің қатысуы туралы тіпті маңызы шамалы мәлімет болғанның ... осы ... ... ... ... ... береді.
Оқиға болған жерді қарау процесінде қылмыс субъектісі туралы және зерттелетін оқиғаның басқа да мән-жайлары туралы болжаулар ... ... ... ... ... болжаулар) логикалық негізі бар, бірақ өзінің жеделдігімен және динамикасымен ерекшеленеді. Пайда болған ... ... ... ... ... ... тексеріледі, басқалары үшін қарау нәтижелері ары қарай тексеруге база қалыптастырады.
Мысалы, оқиға болған жердегі өзгерістер көрсететін қылмыстың материалдық ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Атап айтқанда, оқиға болған жерде табылған:
а) әдетте 14-15 жасар жеткіншектер қалдыратын, кішігірім мөлшердегі адам қолы мен ... ... (16-17 ... ... мөлшерінің үлкендерден айырмашылығы жоқ); ә) балалар киетін аяқ киімнің ізі; б) ... жеке ... (аяқ ... бас киім және т.б.); в) ... тіс ... және ... болған жерді қарауды бастаған кезде қылмыстық ... ... ... ... қолында бар ақпаратқа байланысты мынадай ситуациялар мүмкін: а) қылмыстық қастандық субъектісі ... ... да бір ... ә) ... толмаған құқық бұзушы қарау басталғанға дейін анықталған; б) қылмыс істеген жасөспірім оқиға орнында ұсталған; в) жәбірленушінің, куәнің ... ... ... адам сырт ... мен ... ... жасөспірім екендігі байқалады.
Оқиға болған жерді қарау барысында жасөспірім сезіктінің жеке бас ... ... ... ... ... ... болған жерді қарау кезіндегі іздеу шаралары жасөспірімнің нақты білімдерін, дағдыларын анықтауға бағытталуы тиіс ... ... және ... ... ... бойынша тінту ұрланған мүлікті, қылмыс құралын, киім мен аяқ ... және т.б. табу үшін ... ... бірге тінту жасөспірімнің бірі мен тәрбие жағдайлары туралы ақпарат көзі болып табылады. Тінту ҚР ҚІЖК 32 бабына сәйкес жүргізіледі. Тінту ... ... ... жасөспірім айыпкердің (сезіктінің) заңды өкілі қатынасуы тиіс. Тінту жүргізуге дайындық кезінде жасөспірімнің ата-анасы туралы, олардың адамшылық келбеті, бала тәрбиесіне ... ... ... ... ... Одан басқа, пәтердің орналасуы, жасөспірімге бөлінген жеке бөлменің болуы, қосымша үй-жайлар және т.б. тінту жүргізілетін жерлерді анықтау қажет.
Тінту кезінде кәмелетке ... ... ... жеке ... оның ... өмірімен тәрбие жағдайларын сипаттайтын мәліметтерге назар аудару қажет, сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... ... жасөспірімнің мінез-құлқы мен эмоциялық халі жіті бақылау керек. Мұндай бақылау тінтудің мақсатына жетуге көмектеседі. Тінту жүргізілген орында болған отбасының барлық ... ... ... бақылау да мақсатқа сәйкес келеді.
Жасөспірімдер істері бойынша алдын ала тергеу жүргізу ... ... ... ... ... ол іске ... жасөспірімнен сезікті не айыпкер ретінде бірінші рет жауап алу сәтінен бастап ... ал айып ... ... ... не ... ... ... не тұтқындау сәтінен бастап қатысады.
Егер жасөспірім сезікті, айыпкер не болмаса олардың ... ... ... шарт ... ... тергеуші, прокурор іс бойынша қорғаушының қатысуын қамтамасыз етуі тиіс (ҚР ... 486 ... ... ... қабылдаған айыпкерді, сезіктіні қорғаудан бас тартуға құқығы жоқ. Бұл ... үшін ... ... мен ... да ... қарамастан, маман-заңгердің көмегін пайдалану кепілдігін береді. Қорғаушы сезіктінің, айыпкердің заңсыз және негізсіз талаптарына тәуелді емес.
Айыпкердің тағылған айыпты ... ... егер де ... ... ұстаным толық, жан:жақты, әділ зерттеу арқылы анықталған істің мән-жайларына анық қайшы келеді деп есептесе, оның айыпкердің кінәсіздігін ... ... ... ... бұл ситуацияда да қорғаушы айыпкердің, сезіктінің кінәсін дәлелденген деп тануға тиіс емес.
Айыпкерді әшекерлейтін немесе оның жауапкершілігін ауырлататын мән-жайларды ... ... ... ... функциясын өрескел бұзу болып шығады. Ұстанымдардың келісіміне қол жетпеген жағдайда қорғаушы айыпкерге (сезіктіге) осы қорғаушыдан бас тарту және басқасын ... ... ... ... ... жасөспірімнің бас тартуы тергеуші, прокурор, сот үшін ... ... ... осы категориядағы іс жүргізу кезінде қорғаушының қатысуы сот қатесін болдырмау үшін айыпкердің қылмыстық іс жүргізу заңына ... ... ... өз ... іске ... ... шектейтін қасиеттеріне байланысты.[32;31-32]
Кәмелетке толмаған айыпкер, сезіктінің ата-анасы немесе басқа да заңды өкілдері бар ... ... іске ... ... Жоқ болған жағдайда қамқоршылық органының өкілі қатысуы тиіс.Олар іске қатысуға тергеушінің қаулысымен жасөспірім айыпкерден бірінші рет ... алу ... ... ... ... егер де оның ... ... мүдделеріне нұқсан келтіреді немесе қылмыстық істі әділ ... ... ... ... деп санауға негіз бар болса, іске қатысудан шеттетілуі мүмкін. Бұл жағдайда тергеуші дәлелденген қаулы шығаруы тиіс, ал іске қатысуға ... ... өкіл ... ... (ҚР ҚІЖК, 487 бап, 7 т).
Тергеуші 16-ға толған жасөспірімдер ... ... ... ала ... жүзеге асыру кезінде өз қалауымен немесе қорғаушының не ... ... ... педагог немесе психолог қатыстыра алады. Ал жасөспірім 16 жасқа толмаған жағдайда, сондай-ақ осы жасқа толып, бірақ ... ... ... ... бар ... онда іске ... ... қатысуы міндетті (ҚР ҚІЖК, 488 бап). Жасөспірім айыпкер, сезікті тергеушіге оның ата-анасы не басқа заңды өкілдері арқылы, олар болмаса қамқоршылық ... ... ... Ал, егер ... ... ... ... не болмаса күзет жағдайында ұсталса, онда ол тергеушіге оны ұстап отырған жердің әкімшілігі арқылы шақырылады (ҚР ҚІЖК, 484 ... ... 485 ... ... кәмелетке толмаған айыпкер, сезіктіден жауап алу ҚР ҚІЖК-нің 213, 215, 216, 217 ... ... ... ... асырылады.
Кәмелетке толмаған сезіктіден жауап алу - мақсатты қызмет, ... ... ... оған іс ... ... тактикалық комбинациялар мен операциялар түріндегі іс-әрекеттер кешені кіреді. Кәмелетке ... ... ... ... ... ... мазмұны болып табылады. Жасөспірім сезіктінің көрсетпелерін алу мақсат ретінде, процесс ретінде де, жауап алу нәтижесі ретінде де ... ... ... сезіктінің жауаптары - бұл осы тергеу әрекеті нәтижесінде алынған және тиісті формадағы ақпарат түрінде өмір сүретін жауап алу ... ... ... ... мен ... ... ... жиынтығы.
Жасөсіпірімнен жауап алу өз мазмұны бойынша - бір-бірімен тығыз байланысқан практикалық жағы (оны ... ... ... ... мен ... (сұрақтарды қою, қорытындылар мен болжауды логикалық негіздеу, дедуктивті және индуктивті ой тұжырымы) тұратын күрделі, жан-жақты құбылыс.
Жасөспірімдерден жауап алудың ... және ... ... ... ала ... үшін ... мен фактілерді анықтау бойынша қылмыстық іс жүргізу әрекеті ретінде өзіне процессуалдық, тактикалық, ұйымдастырушылық, психологиялық, педагогтік, әдеп ... ... ... ... іс ... ... ... сәйкес жауап алу қорғаушының, заңды өкілдің көзінше, ал ... ... ... педагог, психологтың қатысуымен жүргізілу тиіс.
Жауап алу тәуліктің күндізгі уақытында жүргізілуі тиіс және үзіліссіз 2 сағаттан, ал жалпы күрделілікпен - ... 4 ... ... ... Жасөспірім анық шаршаған жағдайда жауап алу бұл уақытқа жетпестен үзілуі тиіс.
Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, ... ... ... сезіктіге) бұлтартпау шаралары қолданыла алады (ҚР ҚІЖК, 491 бап, 1-т ). Осы ... ... ҚР ҚІЖК 140 ... ... ... ... 1) ешқайда шықпау және тиісті мінез-құлық туралы қолхат; 2) жеке ... 3) ... 4) үйде ... ... 5) қамау; 6) жасөспірімді бақылауға беру.
Қылмыстық сот ісін жүргізудегі бұлтартпау шаралары деп заңмен бекітілген мемлекеттік (процессуалдық) мәжбүрлеу шаралары ... ... ... ... айыпкердің жеке құқықтары мен жеке бас бостандығын шектеу, мүліктік ... жеке және ... ... алу, ... айыпкерді бақылау (қадағалау) жолымен айыпкер үшін алдын ала анықтаудан, тергеуден, ... ... ... ... тұрғылықты жерінен кетіп қалу мүмкіндігі жойылады, айыпкер тарапынан іс бойынша шындықты анықтауға қарсы ... ... ... ескертіледі, оның жаңа қылмыстар істеуін болдырмайтын тиісті мінез-құлқы, тергеу органдары, прокурор, сот шақыруы бойынша уақытында келуі, сондай-ақ үкімнің ... ... ... ... ... тек оған уәкілетті мемелекеттік органдар және лауазымды тұлғалар арқылы қылмыстық іс ... ... ... ... барысында қолданылады, яғни алдын ала тергеу жүргізу кезінде және процесстің сот сатысында қылмыстық істер бойынша іс жүргізу ... ... ... ... қатысты бұлтартпау шараларын қолдану туралы мәселені шешу кезінде әрбір жағдайда осы ... ... ... сезікті, айыпкерді ҚР ҚІЖК, 147 бабында көзделген ... ... беру ... таңдау мүмкіндігі талқылануы тиіс.
Бақылауға беру ата-ананың (қамқоршының, балалар мекемесі әкімшілігінің) ... ... ... ... оның ... прокурорға және сотқа келуін қамтамасыз ету туралы өзіне жазбаша міндеттеме ... ... ... ... ... беру тек қана ... не басқа тұлғаның жазбаша қолдаухаты бойынша мүмкін екендігі көрсетілген.
Бақылауға қабылдау туралы қол қою кезінде ата-ана, қамқоршылар және басқа ... ... ... ... ... ... ... сипаты туралы және өздеріне алған міндеттемені бұзған жағдайдағы олардың жауапкершілігі туралы хабардар етіледі.Қабылданған ... ... ... бұл ... ҚР ҚІЖК 160 және 145 ... 5 ... ... өндіріп алу шаралары қолданылуы мүмкін.
ҚОРЫТЫНДЫ
Кәмелетке толмағандар өздерінің жас ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік даму салаларында, сондай-ақ құқықтық қорғау саласында ерекше қамқорлық пен көмекке зәру екендігін назарға ала отырып, мемлекет олардың құқықтарын, ... ... ... ... асырудың тәртібін бекітті. Осылайша объективті себептерге орай, өскелең ұрпақтың құқықтық санасын көтеруге, тәрбиесін, білімін ... ... ... етуді ұйымдастыру қажеттілігі туындайды.
Қазақстан Республикасының заңнамасына, ҚР Қылмыстық іс жүргізу кодексі міндеттеріне сәйкес, сот әділдігі ... ... ... ... ... ... бойынша іс жүргізу жасөспірімдерге құқықтық ықпал ету, олардың сот қорғауы, құпиялық, ... ... тең ... және т.б. ... іске асыру тәсілдерінің бірі болып табылады, өйткені жасөспірім-құқық бұзушылардың жеке мінездемелерін ескере отырып, мемлекет ... ... ... ... іс ... ... ... бекітті. Қазақстан Республикасы қылмыстық іс жүргізу кодексімен реттелген бұл тәртіп ... ... ... сот ... ... ... қатысы бар Жалпыға бірдей адам құқықтарының Декларациясына, балалар құқығы туралы Конвенцияға, азаматтық және саяси құқықтар туралы Пактіге, ... ... ... ... және басқа адам құқықтарын жариялайтын халықаралық құжаттарға негізделеді.
Заңмен бекітілген кәмелетке толмағандар істерін жүргізу тәртібі істі дұрыс ... ... сот ... ... ... ... сот қателерін жоюға, жасөспірімдерге тәрбиелік-алдын алушылық әсер етуге оң ... ... ... ... алу ... ең ... оның ... пен ... ... ... да құқық бұзушылықтың алдын алу шаралары жүйесінің элементі екендігіне байланысты.
Сот ісін ... ... ... ... ... (репрессивтіліктен айырмашылығы) жатады. Сот барлық сатыларда айыптау функциясынан айрылған.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінде ұсынылған прогрессивтілік пен ... оның ... ... ... ... ... ... анықталады, олар:
1. Сот әділдігі құралдары арқылы адам мен азаматтың құқықтары мен ... ... ... ... ... қылмыстық қудалаудан сақтайтын процессуалдық кепілдіктер береді. Процеске қатысушылардың құқықтары, соттың оларды қамтамасыз ету ... ... және ... ... құқық қолданушы органдардың заңсыз ... ... ... ... ... ... залалдың орнын толтыру, сондай-ақ процеске қатысушылардың ... ... ету ... ... ... ... ... және істі мәні бойынша қарау функцияларының бөлінуі. Тараптардың нақты бәсекелестігі мен тең ... ... ... ... жаңа ... (мәртебе) беру.
Заңда сот билігінің тәуелсіздігі бекітілген. Соттың іс қарауы құқық ... ... ... Сотқа дейінгі іс жүргізуді сот бақылауын көздейтін түбегейлі жаңа нормалар енгізілген.
Республика соттары тұрақты түрде сот ... ... ... ... сот ісін ... ... жақсарту және іс-әрекетті саралау, жаза тағайындау кезінде қателік жібермеу, кінәсіз тұлғаларды қылмыстық қудалауды жою ... ... ... істерін профессионалды түрде алдын ала тергеу мен қарауға назарды күшейтеді.
Осылайша, жоғарыда айтылғандардан жасөспірімдер бойынша сот ... ... ... ... мәселелер заң деңгейінде реттелген деген қорытынды жасауға болады. ... ... ... ... ... ... іс жүргізу кезінде одан әрі оң нәтижелерге қол жеткізу үшін мына жағдайларды ... ету ... деп ... ... ... құқық бұзушылықтардың, қадағалаусыз, панасыз қалудың және қоғамға жат iс-әрекеттердiң алдын алу, оларға ықпал ететiн себептер мен жағдайларды ... және ... жою үшін ... ... ... ... оқыту немесе бағып-күту жөнiндегi мiндеттерiн орындамайтын не олардың мiнез-құлқына терiс әсер ететiн ... ... ... да заңды өкiлдерiмен, сондай-ақ кәмелетке толмағандарды құқық бұзушылықтар немесе қоғамға жат iс-әрекеттер жасауға тартып жүрген өзге де адамдармен жеке ... ... қоса ... ... ... ... және өзге де ... жүйесiн қалыптастыруды жетілдіру;
-мәжбүрлеу шараларын қолдану арқылы кәмелетке толмағандарды жазадан ... ... ... ... жетілдірудің нақты мәселелерін қарастыру; -сонымен қатар, қолданыстағы қылмыстық іс жүргізу заңдарында кәмелетке толмағандардың өз өкілдерінің қызметіне жүгіну құқықтарын шектейтін ... жоқ ... ... қатар кәмелетке толмаған жәбірленушінің құқықтары мен заңды мүдделерін қорғайтын қорғаушы-өкілдің де іс жүргізушілік ... ... ... осы ... заң одан әрі ... ... ... процесінің тәрбиелік-алдын алу әсері, қылмыстық жазадан құтылмаушылық пен сот ... ... ... ... сеніміне қол жеткізу үшін материалдық және процессуалдық заңнама нормаларын қатаң сақтау.
А.Ф.Кони ... - ... ... ... ... Н.Ә. .2007жыл.Қазақстан халқына жолдауы-Егемен Қазақстан -2007ж ыл ... ... Ү.Ө.. ... ... Гуковская Н.И., Миньковский Г.М., Долгова А.И. Расследование и судебные разбирательства дел о преступлениях несовершеннолетних.- М: Юридическая ... 1974. ... ... А.Н. : ... ... Алматы, Жеті жарғы-2001жыл,12бет, 112бет.
* Джекебаев У.С. .-Алматы,Наука-1971жыл,99бет
* Оңғарбаев Е.Д, Смагулов А.А. :Оқулық: Қарағанды,Болашақ-Баспа-2005жыл,78бет.
* Лясс А.В, Солодкин И.С. Осебенности имущественных преступлений ... в кн: ... ... Сиськов В. Преступность ... ... и ... "Фемида ", №2, 1995.
* Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі ... ... ... туралы есеп: Астана қаласы-2010жыл
* Уткелбаев П. Подростковая преступность.-3акон и время, №5,1998жыл.
* Бас Прокуратураның 1998жылғы 17наурызындағы №21 ... ... Л. ... и ... ... несовершеннолетних.-Москва, 1982.
* Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі 1 қаңтар 1998ж.-Алматы: Жеті Жарғы, 1998.
* Крутецкий В.А. ... ... ... ... Божович Л.Л. Личность и ее формирование в детском возрасте.-Масква, 1968 г.
* ... С.А. ... ... - ... ... ... З. Введение психоанализ. Лекции 1-15. - ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәмелетке толмағандардың істері бойынша қылмыстық іс жүргізудің ерекшеліктері51 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстары бойынша сот ісін жүргізу190 бет
ҚР сот сараптамасы пәнінен лекциялар44 бет
Қылмыстық іс жүргізу қағидалары79 бет
Қылмыстық іс жүргізу құқығы24 бет
Қылмыстық процестегі жедел-іздестіру әрекеттері62 бет
Кәмелет жасына толмағандардың әкімшілік жауапкершілігі11 бет
Кәмелетке толмаған қылмыстарды тергеу64 бет
Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алу саласындағы мемлекет саясаты9 бет
Ювеналды юстиция89 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь