Төлем жүйесі (лекциялар жинағы)

Мазмұны

1 Төлем жүйесінің мәні мен құрылымы
2 Төлем жүйесін ұйымдастыру формалары мен принциптері
3 Қазақстан Республикасында төлемдік жүйенің қалыптасуы мен
дамуы.
4 Қазақстан Республикасындағы қолма.қолсыз есеп айырысулар
жүйесі.
5 Банкаралық есеп айырысулар және оларды жүргізу тәртібі.
6 Ірі төлемдер аудару жүйелері
7 Бөлшек төлемдер жүйесі.
8 Ірі және бөлшек төлемдер жүйелерін салыстырмалы сипаттау.
9 Қазақстан республикасындағы қазіргі кездегі ірі сомаларды аудару жүйесінің артықшылықтары мен жетіспеушіліктері
10 Ақшалай құралдарды аударудың электронды жүйелері
11 Хабарларды электрондық тәсілмен жүргізу
12 Электронды технология көмегімен төлем шығындарын үнемдеу мүмкіндігі.
13 Халықаралық төлем жүйесі
14 ҚР.ның төлемдік жүйесінің даму перспективалары

Ұсынылған әдебиеттер тізімі
Тақырып 1. Төлем жүйесінің мәні мен құрылымы

1. Төлем жүйесі түсінігі, мәні мен мазмұны. Төлем жүйесінің түрлері.
2. Төлемдік құралдардың сипаттамасы. Төлемдік жүйенің негізгі қатысушылары.

Қазақстан банкілері көп мөлшерде несиелік-депозиттік, ал аз деңгейде есеп айырысу операцияларына бағытталған. Біздің банкілерге қарағанда ірі Батыс банкілері несиелік-депозиттік операциялардың пайыздық табыстарымен салыстырғанда есеп айырысу операциясынан түсетін комиссиялық табыстың көп бөлігін алады. Бұл банк бизнесінің табысын айтарлықтай арттырып, тәуекелді төмендетіп, банкілерді біршама тұрақтандырады.
Қазіргі уақытта Қазақстан төлем жүйесі ТМД мемлекеттерімен салыстырғанда алдынғы орында тұр. Сонымен қатар төлем жүйесіндегі стратегиялық талапты анықтап, оларға қол жеткізу тырысу керек. Ұлттық төлем жүйесін модернизациялау Қазақстанның банктік секторын дамытудың жалпы стратегиялық мүмкіншіліктері мен банктің төлем жүйесіне қоятын талаптарына сәйкес келуі керек.
Жеке ақша айналымында төлем жүйелері тиімді болу үшін, қазіргі заманға сай электронды технологияларды пайдалануда шынайы экономикалық нәтижеге қол жеткізу ұшін төлем жүйелерін ұйымдастыруды қайта қарастыру қажет.
Ақша айналымында қолма-қол ақшасыз есеп айырысу үлесінің артуы айналымдағы шығынның төмендеуі мен айналым құралдарына сұраныстың азаюы есебінде экономика жалпы ішкі өнімнің 2%-ға дейін өсуін қамтамасыз етеді. Төлем жүйесі технологияларының жетілуіне байланысты бухгалтерлік есеп пен салық әкімшілігін автоматтандыру саласында, бюджеттік қаржыны жұмсауда, мемлекеттік статистикалық бақылауда, орташа топтың қор нарығына жаппай шығуында электрондық коммерцияның инфрақұрылымы мен т.б. түбегейлі жаңа шешімдерге қол жеткізуге болады.
«Төлем жүйесі» пәнінің мақсаты төлем жүйелерінің теориялық негіздері мен Қазақстан Республикасында жаңа технологиялардың дамуы, қолма-қол есеп айырысудың
Оқулықтар, оқу құралдары және монографиялар

12. А.Ә. Ілияс, Ә.Қ. Сәулембекова. Төлем жүйесі: теория және практикасы. Оқу құралы, Алматы «Экономика»-2007
13. Банк ісі. Сейткасимов Г.С . Оқулық, Алматы, 2003ж..
14. Дестресс Ж.М. Концепции платежной системы. Семинар по платежным системам. Объединенный Венский институт, 1995 ж.
15. Ақша, несие, банктер. Сейткасимов Г.С жетекшілігімен оқулық, Алматы, 1998 ж..
16. Лиггис А. Электронная система денежных расчетов, Ағылшын тілінен аударма. М.: АҚ «Финстатинформ», 1994 ж.
17. Мыржакипова С. Банковский учет в Республике Казахстан. Жетекшілігі-мен оқулық - Алматы, 2002 ж
18. Платежная система: структура, управление и контроль. Под ред. Саммерса Б., МВФ, 1999
        
        «Төлем жұйесі» пәні бойынша
лекциялар жинағы
(лекциялық кешен)
Мазмұны
| 1 Төлем жүйесінің мәні мен құрылымы | |
|2 ... ... ... формалары мен принциптері | |
|3 ... ... ... жүйенің қалыптасуы мен | ... | |
|4 ... ... ... есеп айырысулар | |
|жүйесі. | |
|5 ... есеп ... және ... ... ... | |
|6 Ірі ... ... жүйелері | |
|7 ... ... ... | |
|8 Ірі және ... ... ... ... сипаттау. | |
|9 Қазақстан республикасындағы қазіргі кездегі ірі сомаларды ... | ... ... мен ... | ... ... ... аударудың электронды жүйелері | ... ... ... ... ... | ... Электронды технология көмегімен төлем шығындарын үнемдеу | ... | ... ... ... жүйесі | ... ... ... жүйесінің даму перспективалары | |
| | ... ... ... | ... 1. ... ... мәні мен ... Төлем жүйесі түсінігі, мәні мен мазмұны. Төлем жүйесінің түрлері.
2. Төлемдік құралдардың ... ... ... ... банкілері көп мөлшерде несиелік-депозиттік, ал аз деңгейде
есеп айырысу операцияларына ... ... ... ... ... банкілері несиелік-депозиттік операциялардың пайыздық табыстарымен
салыстырғанда есеп айырысу операциясынан түсетін комиссиялық ... ... ... Бұл банк ... табысын айтарлықтай арттырып, тәуекелді
төмендетіп, банкілерді біршама тұрақтандырады.
Қазіргі уақытта Қазақстан төлем ... ТМД ... ... ... тұр. ... қатар төлем жүйесіндегі
стратегиялық талапты анықтап, оларға қол ... ... ... ... ... модернизациялау Қазақстанның банктік секторын ... ... ... мен ... ... жүйесіне қоятын талаптарына
сәйкес келуі керек.
Жеке ақша айналымында төлем жүйелері тиімді болу үшін, қазіргі заманға
сай ... ... ... шынайы экономикалық нәтижеге
қол жеткізу ұшін төлем жүйелерін ұйымдастыруды қайта қарастыру қажет.
Ақша айналымында ... ... есеп ... ... ... ... ... мен айналым құралдарына сұраныстың азаюы
есебінде экономика жалпы ішкі өнімнің 2%-ға дейін ... ... ... ... ... жетілуіне байланысты бухгалтерлік есеп пен
салық әкімшілігін автоматтандыру саласында, ... ... ... ... бақылауда, орташа топтың қор нарығына ... ... ... инфрақұрылымы мен т.б. түбегейлі жаңа
шешімдерге қол жеткізуге болады.
«Төлем жүйесі» пәнінің мақсаты төлем ... ... ... Қазақстан Республикасында жаңа технологиялардың дамуы, қолма-қол есеп
айырысудың ерекшеліктерін қарастыру болып табылады.
Пәннің құрылымы төлем ... мәні мен ... ... ... ... мен ... Қазақстан Республикасында төлемдік
жүйенің қалыптасуы мен дамуы, Қазақстан ... ... ... ... ... есеп ... және ... жүргізу тәртібі,
ірі және ұсақ төлемдер аудару жүйелері, ірі және ұсақ ... ... ... ... ... Сонымен қатар Қазақстан
Республикасындағы ... ... ірі ... аудару жүйесінің
артықшылықтары мен жетіспеушіліктері, ... ... ... жүйелері, хабарларды электрондық тәсілмен жүргізу, интернет-
төлем жүйесі, электронды технология көмегімен ... ... ... ... ... ... тиімді үлгісі мынадай талаптарға сай болуы
тиіс:
- қатысу үшін қол жеткізу санаттарын нақты анықтау;
- ... ... ... ... ... ... нақты процедурасын енгізу, ... ... ... ... ... ... банкаралық ақша аудару жүйесіндегі есеп айырысудың өз ... асуы мен ... ... ... ... ... ... негізгі тенденцияларын анықтауда қолма-
қол ақшасыз есеп айырысудың ... ... құру ... ... ... ... ... жүйелерінің көптеген түрлері қызмет көрсетеді. Төлем
жүйелері қолданысы жағынан банкаралық, карталық, есепшот ашпай ақша аудару,
электронды ақша ... ... ... жүйе – ... ... бір
субьектісімен анықталса, екіншісі – төлеуші акцептісін ... ... ... ... төртіншісі – ақшаның материалдық ... ... ... ... төлем жүйелері төмендегідей болып
сипатталады: көтерме, бөлшек, ... ... ... ... ... ... ... және дебеттік аударма.
Ұлттық орталық, ірі отандық және халықаралық ... ... ... ... ... жүйе болып есептелінеді. Ал ... ... ... ақша ... ... ақша негізінде құрылған жүйе –
бөлшек жүйеге жатады. Олардың арасындағы ... ... ... ... факторы.
Төлем жүйесіне қатысушылар – көбіне коммерциялық банктер. ... ... ... өз ... дамытулары керек. Бөлшек төлем
жүйелері клиенттерді өздеріне коммерциялық банктер сияқты ... ... ... ... ... ... ... алады. Мұндай жүйені жүзеге
асырушы банк ретінде ресей ... Visa ... Europay ... ... ал ... ... ... коммерциялық банктерін атауға
болады.
Тақырып 2. Төлем жүйесін ұйымдастыру формалары мен принциптері
1. Мемлекеттің төлемдік жүйесі ... ... оның ... критерилары.
2. Төлемдік жүйенің ұйымдастырылуы мен қызмет етуіндегі мемлекеттің
орталық банкінің ролі.
3. Төлемдер жүйесінің субьектілері және ... ... ... ... ... ... ... негізгі мәселелерін
реттейтін заңды және нормативті актілері.
Төлем жүйесі негізінен ... ... ... есеп ... ... болып есептеледі. Есеп айырысу операцияларын
ұйымдастыру мынадай ... ... және ... ... ... Есеп айырысу субъектілеріне қарай
2. Есеп айырысу объектісіне қарай
3. Есеп айырысу аумағына қарай
4. Есеп айырысу түріне қарай
5. Есеп ... ... ... Есеп айырысу формаларына қарай
7. Есеп айырысу тәсіліне қарай
8. Есеп ... ... ... Есеп айырысу шамасына қарай
10. Есеп айырысу кезектілігіне қарай.
Қолма-қол ... есеп ... бұл ... ... ... ... жасауды сипаттайды.
Мұндағы, нақты ақшалар - банкноталар және ... ... есеп ... ... кассалық операциялар көмегімен іске
асады.
Есеп айырысу операцияларының басым ... ... ... ... ... есеп айырысулар - клиенттердің банкте ашқан шоттары
көмегімен, ... ... ... бір ... ... бір ... ... жиынтыгы
Мұндағы, қолма қолсыз ақшалар - чектер, пластикалық карточкалар
электрондық аударымдар көмегімен пайдаланылатын ... ... ... ... ақша мен ... ... арасында тығыз байланыс пен
өзара тәуелділік бар. Ол ақшаның үнемі бір айналыс сферасынан екінші біріне
өтіп отыруынан байқалады. ... ... ... ... ... ... қолма-қолсыз ақшаға айналуын білдірсе, ал, банктен жалақы,
жәрдемақы, шәкіртақы, зейнетақы және ... ... үшін ақша ... ... ... ... ... ауысуы байқалады.
"Қазақстан Республикасы аумағында төлем құжаттарын ... ... ... мен ... ... жүзеге асыру ережесі" туралы
ҚР Ұлттық банк Басқармасының 2000 ... 25 ... ... №179 ... ... ... ... 4000 айлық есеп көрсеткішінен ... есеп ... тек қана ... тәртіпте жүзеге асырылуға
тиіс.
Тақырып 3. Қазақстан Республикасында ... ... ... мен ... 10 ... ... елімізде нақтысыз ақша айналымын ұйымдастыруда
және оның технологиясында және түбегейлі және елеулі өзгерістер болды. 1980
жылы ... кем ... бір апта бойы ... және ... ... ... қолданылды.
Қазіргі таңда нақтысыз төлемдер негізінен қағаз түріндегі құжаттар
айналымын және қол ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Төлем жүйелері кәсіпорындар аралығында және
басқа төлемдер өте тиімді жүргізе бастағаны сондай, ... ... ...... есеп ... ... ақша ... құбылыстарын жоя отырып, ыңғайландыра бастады.
1990 жылы біздің еліміздегі төлем қызметтері нарығының негізгі даму
факторының ... ... ... ... ... жаңа
технологиясының жаппай қолданыс табуының қандай ... кең ... және ... ... ... ... ... үшін сол
кездегі еліміздегі банктер мен банк ісін ... ... ... ... жүйесінің отандық төлем қызметтер нарығына
және оның жергілікті ... ... ... қарастыра отырып,
негізгі технологиялық жаңалықтарға баса ... ... ... байланысты бұрын тұрақты барлық кәсіпорындар ... есеп ... ... ... ай ... төлемдермен
жүзеге асырылып отырады.
Қазіргі бәсекеге және жеке меншікті жағдайларды әрбір кәсіпорын ... ... ... ... ... контрагенттерге ие болуға
тырысады. Кейіннен нарық үнемі ... ... ... ... ... ... жиі алмаса бастады.
1990 жылы басында батыстық экономикалық дамыған елдердің көпшілігінде
өнеркәсіптік қолданысқа ... ... ... есеп ... ... ... ... оңтайлы әсерлері мен нәтижесіне
айқын көз жеткізген соң Ресей банкі жеке ... ... ... жүйесін
құруға кірісті. Ал Қазақстан мен Украина дайын батыстық шешімдерін сатып
алады да, 1990 ... ... ... ... ... отырып, өз жүйелерін
енгізе бастады.
Отандық карталық төлем жүйелерін жаңа төлем ... ... бір ... ретінде келтіруге болады.1990 жылы 1-ші жартысында
бұндай жүйелерді құру кезінде бірден микропроцессорлы картаға бағдарланды.
Қазіргі ... Altyn Card, Smard Alem Card, Дуэт ... ... ... ... яғни ... қызметтері ірі батыстық
карталық жүйелер чиптік каталарға көшу жоспарын 2004 жылы ғана ... ... есеп ... жүйелерінің жетілдірілуіне ықпал ететін
тағы бір маңызды шаралардың бірі – 1998 жылы қазан айынан ... ... ... жүргізілген Ұлттық банк орталық аппаратында екінші деңгейлі
банктердің корреспонденттік ... ... ... Корреспонденттік
шоттар орталықтандырылуы Ұлттық банкке есеп ... ... және ... ... оперативті жүзеге асыруға, төлем ... ... ... ... ... тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
2000 жылдың басында көрнекті экономикалық жетістіктер кәсіпорын
аралығындағы нақтысыз есеп ... ... ... ... табылады.
Нақтысыз есеп айырысулар өсіміне 1990 жылы ортасында енгізілген ... ... ... қол ... 4. ... Республикасындағы қолма-қолсыз есеп айырысулар жүйесі
Қолма – қолсыз есеп айырысуларда ... ... ... ... ... ... талап тапсырмасы
-инкоссалық өкім
-чек
-вексель
Аталған төлем құжаттарының мынадай өзіне тән көрсеткіштері болуға тиіс:
1) төлем құжатының атауы;
2) төлем құжатының нөмері,толтырылған күні,айы,жылы;
3) ... ... ... ... және жеке ... ... ақшаны аударушы банктің толық аты-жөні және банктік идентификациалық
коды;
5) бенефициардың ... ... ... аты-жөні және жеке
идентификациалық коды;
6) төлемнің тағайындау коды;
7) санмен және ... ... ... ... ... бенефициар және ақшаны аударушының салшықты төлеуші ретіндегі тіркеу
номері;
9) бенефициар –банктің ... аты ... және ... ... тапсырмасы – ақша аударушының аталған талаптарда көрсетілген ақша
соммасын бенефициарға аудару туралы ... ... ... ... ... ... есеп айырысу мынадай төлемдерді жүзеге
асыру үшін алынған тауарлары мен көрсеткен қызметтері үшін ... ... ... ... ... салықтық төлемдер,
банкке камиссиондық төлемдер т.б).
Бенефициар Аударушы (төлеуші)
Бенефицар банк ... ... ... ... ... ... ... беру және шоттан қаражатты шегеру;
3- бенефициар банкіне қаражатты аудару және ... ... ... бенефициардың шотына қаражат түскенін хабарлау:
Төлем талап тапсырмасы – бенефициардың төлеушіге оған қызмет көрсетуші
банкке бағытталған,жөнелтілген ... ... ... және ... ... ... есеп айырысу құжаттары негізінде төлеу талабы.
Бенефициар ... банк ... ... өкім – 3 ... ... ... ... жөнелтушінің
келісімінсіз оның банктік шотынан ... алу үшін ... ... өкім ... және ... ... ... соттың шешімі бойынша басқа да төлемдерді ... ... ... есеп айырысу барысында төлем құралы ретінде ... және ... ... ... ... пайдалану 1998 жылы 5 желтоқсанда қазақстан
Республикасының ... ... ... ... №266 ... сәйкес
жүзеге асырылады.
Чек түлері:
Кепілденген чек – чек берушінің банкіндегі шотындағы қаражаттың көлеміне
байланыссыз ... ... ... төлеуге қызмет көрсетуші банктің
беретін кепілін көрсеткен чек.
Кепілдендірілмеген чек –чек беруші ... ... ... ... чек – ... ... ала ... депозитпен қамтамассыз
етілген чек.
Қамтамассыз етілмеген чек - депозитпен қамтамассыз етілмеген чек.
Чек – чек берушінің чекті ... ... ... ... ... ... ... сомманы чекті ұстаушыға төлеу туралы бұйрығы.
Вексель ағылшынның bill note – ... шоты ... ...... бір сомманы алдын ала ... ... ... жерде төлейтіндігі туралы борышқордың қарздық міндеттемесі.
Жай вексель – вексельді ұстаушыға вексельді көрсетілген сомманы белгілі
–бір ... ... ... ... ... ... ... вексель берушінің
негізделген міндеттемесін сипаттайтын вексель.
Тақырып 5. Банкаралық есеп айырысулар және оларды жүргізу ... ... есеп ... ... ... мен ... ... есеп айырысуларды жүргізу тәртібі. Банкаралық есеп
айырысудың ... ... ... ... ... ... ... мен тұтынушылар арасындағы қолма –
қол ақшасыз есеп ... ... ... ... ... арасындағы
өзара есеп айырысулар туындайды.
Қазақстан банкаралық есеп айырысу орталығы негізгі республика аумағында
нақтылы уақыт режимінде жұмыс алады. 1999 жылдан ... ... ... есеп ... ... - ... Коммерциялық банк Ұлттық
банкте ашылған қаражаттар ... ... күн ... ... ... ... есеп ... қамтамасыз ету қажет.
Ақша аударымның банкаралық жүйелерде мәліметтерді беру және қабылдау тек
электронды тәсілмен ... ... ... беруді куәландыруға
және оларды беру кезінде қателерді ... ... ... ... ету процедуралары сақталады.
2006 жылы ақша аударымының банкаралық жүйесіне қатысушылар 51 ... ... 34 ... ... банк және Қазақстанның Даму банкі
2) Қазақстан Республикасы қаржы министрлігінің қазнашылдық комитеті
3) 9 банк қызметінің жекелеген түрін жүзеге асыруды ұйымдастыру
4) зейнетақы ... ... ... орталық
5) мемлекетаралық банк.
Қазіргі уақытта бұл есеп айырысу корреспонденттік шот ... ... Оны ... мынадай екі әдісі бар:
1) Орталықтандырылмаған, яғни коммерциялық банктердің бір ... ... ... ... яғни ... ... ... есеп айырысу
ҰБ-гі Қазақстан банкаралық есеп айырысу орталығы ашылған корреспонденттік
шоттар негізінде жүзеге асырылады.
Корреспонденттік шот – бұл ... ... ... ... ... арналған елдің Орталық банкінде және банктің бір-
біріне ашатын шоты. Корреспонденттік шот банктің меншікті ... ... ... және есеп ... кассалық қызметіне байланысты
операцияларды көрсетеді.
Бұл операциялар:
1) Банк клиентінің ... ... ... және ... Банк ... ... ... қорлары мен белгілі-бір ұйыммен
есеп айырысу.
3) ... ... ақша ... ... Банкаралық қарыздар, депозиттер.
5) ҰБ пен кассалық операция.
6) Берілген несиелер үшін және басқа табыстар.
7) Депозиттік шоттар бойынша пайыздар ... ... ... бюджет төлемдері.
9) Банктің басқару операцияларын ұстауға жұмсалатын шығындар.
Банкілік ... ... ... көпшілігінде бұл шарттар есеп
айырысуға қатысушының төлемін тез тарату туралы түсінігімен тиімді ... ... ... ... жүйелерінде клиенттер өте көп, олардың ... ... ... көптеген төлемдерді жүзеге ... ... ... шот ... тез жүзеге асыру ең негізгі шарттары болып табылады.
Қолма-қол ... есеп ... ... бәрі төлемді жүзеге асырудағы
төлеуші акцептісінің қажеттілігін анықтайды. Тәжірибе жүзінде бұл ... ... қол ... ... ... бұл қолы ... сонымен қатар төлем құжатының ... ... ... ... ... ... үшін төлеудің немесе оның банк
жағынан өкімінің мұқият тексеруі қолданылады. Бұл ірі ... ... ... ... ... ... үшін қажет міндетті элеметтердің
бірі.төлеудің ... ... үшін ... ... бұл банк карточкаларын
өңдеуде міндетті болып табылады.
Жоғарыда көрсетілген акцептерді растаудағы әдістердің бір ерекшелігі –
төлем құжатын банкіге ... ... ... ... Егер ... байланыс құралы арқылы жіберілетін болса,онда жеке қол мен
мөрлер ... деп ... қол қою жеке ... ... ... ... ... алгоритімінде қалыптасады, электронды қол автоматты түрде қойылады.
Төлем құжатының электронды ... ... ... ... шығарған кезде, ол
сандарды жазуда жеке материалды көрініске ие ... қол ... ... ж. 1 сәуіріндегі жағдайға байланысты БААЖ қатысушыларының саны 52 –
ге жетті. Оның 34 ... ... ... және ... Даму ... ... ... Қаржы министрлігінің Қазыналық комитеті, банк
қызметінің жекелеген түрлерінжүзеге асыратын 10 ... ... ... Мемлекеттік орталық банк ( 3 есепшот ашылған ), Мемлекетаралық
банк; ҚРҰБ және Мемлекеттік зейнетақы жинақтау ... банк – ... ... ж. 1 – тоқсанында Ақша аударудың банкаралық жұйесі арқылы жалпы
сомасы 16 728,8 млрд. Теңгені құрайтын 1 944,4 мың ... ... ... ... салыстырғанда төлемдер саны 18,1% артып, ал
төлемдер сомасының 78,4% - ға артуы байқалған.
2005 ж. 1-тоқсанымен ... 2006 ж. ... БААЖ ... ... көлемінің артуы келесідей операция түрлерінің артуымен
байланысты ... ҚР ... ... ... мен ... ... - ға. Банкілер мен олардың клиенттерінің депозиттері және жеке
қаражаттарының аударымдары 2,8 есе, ... ... мен ... металдар
операциясы – 2,2 есеге артқан. Бұл ... ... арту ... БААЖ ... ... ... көлемі өсімінің85,9 % - ын құрады. БААЖ – дағы
төлемдер саны мен көлемінің артуын ... ... БААЖ – да ... ... ... ... артуы да байқалған. Төлемдердің орташа
күндік саны 32,4 мың трансакция болып, ... 278,8 ... ... ... ... ... бұл көрсеткіштің саны 5000 трансакцияға
(18,1%), ал сомасы 1225,5 ... ... (78,4%) ... Бұл ... бір
төлемнің орташа сомасы 2006 ж 1-тоқсанында8,6 млн. Теңгені құрап, 2005 ж. ... ... 2,9 млн. ... (51% - ға) ... 2006ж. ... ... ... төлемдерді пайдаланушыларға қатысты мәліметтер 1-
2 қосымшаларды келтірілген.
Банкаралық клиринг. 2006ж. 1 ... ... ... ... ... саны 34 ... ... оның 26 – сы – екінші
деңгейлі банкілер, Қазақстан ... ... ... Қазыналыұ
комитеті, «Қазпошта» АҚ және «ТАТ Кредит», Мемлекеттік зейнетақы төйлеу
жөніндегі ... (3 ... ... ҚР ҰБ, ... ... банк – ... (ҚРҰБ МОЕБ).
2006ж. 1-тоқсанында бөлшек төлемдер ... 370 ... ... ... мың ... ... 2005 ж. 1-тоқсанымен салыстырғандаБанкаралық
клирингке жасалған төлемдер саны 34,6 %-ға, ал сомасы 36,8%-ға артты..
2005 ж. ... ... 2006 ж. ... ... төлемдер көлемінің өсуі тауарлар мен материалдық емес активтер
бойынша ьөлемдердің 30,4%-ға, көрсетілетін қызметтер бойынша ... ... ... мен ... төленетін төлемдердің
31,2 %-ға және ... ... ... ... ... артуымен
байланысты болды. Осы төлем түрлері өзгерісінің жалпы үлесі ... ... ... жалпы өсімінің 87%-ын құрады.
Қарастырып отырған кезде клиригілік жүйде зерттелген трансакциялардың
орташа күндік көлемі 6,2 млрд. ... ... 68,2 мың ... ... ж ... ... төлемдердің орташа күндік саны 17,5 мың
құжатқа (34,6%-ға ), сомасы 1,7 млрд. Теңгеге (36,8%-ға) дейін ... ... , бір ... орташа сомасы 2006ж. 1- тоқсанында 90,5 мың
теңгеге жетіп, 2005 ж. 1-тоқсанымен салыстырғанда 1,4 мың теңгеге ... ... 2006 ж. 1 ... ... ... 20 банк
және «Қазпошта» АҚ нақтылы түрде төлемкарточкаларын шығаруды жүзеге асыра
бастады. Екінші ... ... Ahyn Carci - ... ... ... ... Сауда-Қаржы банкі» АҚ, SmartAlemCard-«Тұран Әлем банкі» АҚ,
Дуэт - «Валют Транзит банк»АҚ, «Каспий ... ... АҚ, ... АҚ, KazCard ... АҚ жергілікті жүйедегі төлем карточкаларын
шығаруда қолға алды. Бұдан басқа, ... ... ... ... ... ... шығарып таратумен айналысуда. Олар: Visa
International,Europay International ... ... ... ... 2006ж. 1 ... ... байланысты
шығаралған төлем карточкаларының саны 3,54 млн. Дананы құрасы, ... ... саны – 3,37 млн. ... жеткен. ( 2005 жылмен
салыстырғанда бұл ... 14,9 % және ... ... ... ... неғұрылым көп ... ... ... ... ... үлемсі 88,4%, ал жергілікті ... ... ... -11,6%. 2005ж. 1 ... бұл арақатынас
87,5% және 12,5% - ды құраған ьолатын. (5-6-7-қосымшалар)
2006ж. Сәуір ... ... ... ... ... ... жасаған трансакциялардың көлемі 89,4 млрд. Теңгені
құрады(2005ж ... ... ... 37,4% - ға ... бұл ... қолма
–қол ақшасыз төлемдердің көлемі (9,2 млрд. Теңгеге дейін немесе 70,8 –ға ... – қол ақша ... ... ... ... (80,2 ... ... немесе 34,4% -ға ) қарағанда жоғары қарқынмен өсіп келе жатқандығын
айта кеткен дұрыс. 2006 ж. ... ... ... саны 5 ... ... 2005 ... сәуір айымен салыстырғанда 27,7% -ға өскен.
Сондай –ақ, ... – қол ... ... санының (275,7 мың трансакцияға
дейін немесе 34,1% - ға ) ... ... ақша ... байланысты операциялар
санының өсуіне(4,5 млн. Трансакцияғадейін ... 27%-ға ) ... ... өсуі ... ... ... берілген.
Төлем құралдары. 2006ж. 1-тоқсанында екінші деңгейлі банкілер мен
«Қазпошта» АҚ ... ... ... ... ... ... млрд. Теңге сомаға, 22 544,2 мың трансакция көлемінде трансакция
өткізді. Жалпы алғанда ... ... ... ... ... артып
келеді. Мысалы, 2005 ж. 1-тоқсанымен салыстырғанда төлемдер саны 36,2% -ға
, ал төлемдер сомасы 18,7%-ға өскен. (10-қосымшаны қараңыз)
Ұсынылған ... ... ... ... ... негізінен төлем
тапсырмвлыры санының 460,4 мың трансакцияға ... ... ... ... өсуімен байлансты. Ал төлемдер көлемінің ұлғаюы негізінен
төлем тапсырмаларын пайдаланып, оны 1 923,7 ... ... ... ... (10-қосымшадан қараңыз)
Бұрынғыдай Қазақстан аумағында төлем тапсырмалары мен төлем карточкалары
неғұрлым кең таралаған ... ... ... ... бір ... ... сомасы 2006 ж. 1-тоқсанында 1,4 млн. Теңгені құрады,
яғни 2005 ж. 1-тоқсанымен салыстырғанды 16%-ға ... ... ... саны ... ... ... жоғары үлес салмаға мен төлемде
көлемі бойынша төменгі үлес ... осы ... ... ... –қол ақша
сомасын алу үшін пайдаланылатындығымен ... ... ... ... ... 17,8 мың ... болды.
Төлем талаптары – тапсырмалар мен инкассолық өнімдерді аз пайдаланады
Есеп айырысу қызметі үшін банк пен ... ... ... шот ... - екі ... ... азаматтық-құқықтың келісімшарт бекітіледі. Банктер
мен басқа кредит мекемелері өзара есеп ... үшін ... шот ... әрі бір банк ... ... банктің
респондент депозиттерін ұстауға және ... ... ... мен ... бойынша қызмет көрсетуге тиісті бекітілген келісімшарт
негізінде ҚР ¥лтгық банк ... де шот аша ... ... ... бір
мерзімде аса ірі ақша сомасы банкаралық есеп ... ... ... және
нақты уақыт аралығында жүзеге асырылады. Аударылатын аса ірі ... ... банк ... ... ... мерзімді емес және ұсақ
сомалар бойынша банк аралық есеп айырысулар клиринг негізінде екі және ... ... алу ... жүзеге асырылуы ықтимал. Соңғысы есеп айырысуға
дейінгі төлем хабарламаларын ... ... және ... ... ... ... және ... қалдықты анықтау
жөніндегі өзара есеп айырысулар бойынша операцияларды біл-діреді. Клиринг ... ... және жеке ... ... мен ... үшін талаптар мен
міндеттемелердің өзара есепке алуға ... ... ... ... ... ... мынадай операциялар орындалуы мүмкін:
а) клиентке қызмет көрсетуге негізделген әрі банк ... ... ... ... ... ... Бұл бір банктің басқасына
тапсырма беруі бойынша ... ... ... ... және ... ... шетелдік банктердің тартылуымен жүзеге асатын банк-аралық операциялар.
Оған еркін айырбасталымды валюталарды ... алу ... ... және ... валюталық операциялар бөліп көрсетіледі. ... ... ... ... ... бірден төлеуге міндетті, ал ... ... ... бір мерзім ішінде түседі.
Бұл операцияға мерзімі бойынша жақын келетіні - ақша ... ... ... асыру. Бұл жағдайда бір банк басқа банкке уақытша ақша
тапшылығын жоюы үшін, яғни ... ... ... ... үшін ... есеп айырысу кредиті белгілі бір мерзімге ақша сомасын береді.
Банкаралық операцияға клирингтік есеп айырысу жатады. Онда — бұл ... ... ... белгілі бір деңгейге жеткенде оның басқа банк
операциясына қосылу мүмкіндігі пайда болады. Бұл банктердің ... ... ... ... Егер олар өзара жабылатын болса. ... іске ... ... ... қалады.
Пластикалық карточка қолма-қол ақша мен чектің орнына жүретін , ... ... ... қарыз алуға мүмкіндік беретін есеп айрысу
құралы. Клиенттің ағымдағы шотында қажетті ақша мөлшері болмай ... ... ьір ... ( ... дейін оған қысқа мерзімді несие берілуі
мүмкін. Плистикалық ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Қазіргі кезде өркениетті елдерде белгілі ... ... ... аса ... ... түрлері бар. Олар : сапар
шегуге арналған, саудалық, бензин сатып алуға ... ... ... ... ... ... халықаралық есеп айрысуға арналған.
(виза, мастеркарт және еврокарт және т.б.)
Қазақстанда мастеркарт және виза ... ... ... ... шығңаруда. 1992 жылы қараша айында алғашқы болып ... ... ... ал 1994 жылы бұл банк ... ... карточка
-ӘЛЕМКАРД-ты шығарды. Қазіргі кезде осы үлгілердегі әлемдің ... өз ... ... Әлем Банк , ... ... және т.б қызмет көрсетуде. Ақша бұрын да ... ... ... да ... 6. Ірі ... аудару жүйелері
1 Ірі төлемдердің маңызы мен мәні. Ірі төлемдерді жүргізу.
2 ... ... ... мен ... ... Жалпы
негіздегі есеп айырысулардың мәні (брутто-есеп ... ... ... ... есеп айырысу жүйесіндегі маңызды орынды клирингтер иеленеді.
Олар SWIFT ... ... ... Қазақстан Республикасы
аумағында нақтылы уақыт режимінде істейтін бүтіндей ... ... ... есеп айырысу орталығы «ҚБЕО» негізінде 1996 жылы
тамызынан ... ... ... Бұл жүйе ... ірі ... ... ... болатын.
Ірі төлемдерді жетілдіру және оны дамыған шетелдің жұмыс істеп тұрған
жалпы негізгі есеп айырысу жүйелеріне жақындату ... ҰБ ... ... жүргізілді. 2000 жылы соңында ірі ... ... ... ... ... уақыт шегінде есеп ... және ... ... ... жалпы негізгі төлемдер
жүйесіне қойылатын барлық негізгі талаптарға жауап ... ... ... ... ... ... ... болуы банктің тұрақты жұмыс
істеуін сипаттайды.
Ақша аударумен банкаралық жүйедегі ірі төлемдерді жүргізудің ... жүйе ... ... ... ақша қаражатын қолдана ... ... ... ... күн ішінде ұлттық валютада қайтарымсыз және
түпкілікті есеп ... ... ету. Бұл ... ірі және ... ие ... жасалады. Төлемдер жүйеге тәулік бойы 24 сағат
жіберіле алады.Оның нәтижесінде тәулігіне бір рет ... 15-16 ... ақша ... төлемге жетпей қалса бұл құжат клиентке қайтарылады.
Ірі төлемдердің ... ... бір ... 3 млн тг. ... ... күні ... 9-15 дейін белгіленген. Оны әрбір банк өзі белгілейді.
ҚР ҰБ ақша ... ... ... СВИФТ аймақтарында
процессорын ... Ол ... ... ... ... жедел жүзеге асыруға ақша ... ... ... ... төмендетуге мүмкіндік береді. ҚР әр ... ... 70 млн. АҚШ ... ... жүргізіледі. Қазіргі бәсекеге және
меншік жағдайында әр ... ... ... бойынша
бірнешеконтрагенттерге ие болуға тырысады. Бұл өзкезегінде бөлшек төлемдер
жүйесінің ... ... ... әрбір аймақ аудандарында ашылуы ірі төлемдер
жүргізу бөлшек төлемдер ... алып ... ҰБ ... төлемдер бәсекені
көтеру,банк қызметін сапасын ... ... ... 1990 ... ... ... облыстық бөлімшелері жанынан ашылған клирингтік
палатаның қызметін жойды. Сөйтіп нарықтық экономикалық эвалюциялық ... ... ... ақша ... бойынша халықаралық есеп
айырысуда ТМД елдері ішінде алдыңғы орында.
Тақырып 7. ... ... ... ... ... ... Бөлшек төлемдер жүйесі.
2 КСРО бөлшек төлемдерді шектеудің артықшылығы мен кемшілктері.
3 Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... клирингтік палаталар арқылы кішігірім саладағы
төлемнің электрондық аудару ... ... ... ... ... жүйесінің
негізгі ерекшелігі мұнда төлемдер жеке дербес ... емес ... ... жүйе ... келіп түскен төлем бойынша олардың өзара
талаптары мен міндеттемелері бойынша таза айырмашылықты ... тек ... ақша ... ... жүйе ... аударымдарын жүзеге
асырудан тұрады.
Екінші деңгейлі банктер арасында корреспанденттік қатынас ... ... 25 ... ҚР ҰБ №428 ... бекітілген ҚР-ғы екінші деңгейлі
банктердің арасында және банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге
асырушы ... ... ... ... ... ... алады.
Бөлшек төлемдер жүйесі ҚР төлем жүйесінің ішкі жүйелер тобына жатады.
Ішкі жүйелер 3 топқа жетеді. ... ... ... ... ... төлемдер
жүйесінің қалған екі төлем жүйесімен бірге байланысты болады. Бірақ белгілі-
бір тәуелсіз қызмет етеді.
Банктік хабарларды өңдеу жүйесі мынадай ... ... ... жүйесінің субъектісіне хабарлама қабылдау.
2. хабардың толық түсіміне бақылау жасау.
3. келіп түскен хабарламаны өңдеу.
4. хабарлама ағынын тарату.
КСРО уақытында ... ... ... ... оның ... ... ... жиһаздар, негізгі құралдар, құрал-жабдықтар
(мектептерге, балабақша, аурухана т.б) сол сала ... ... ... ... ... Сонымен бірге әр банкте тауар айналымына
жататын тауарлар тізімінде банктерге жіберілетін.
Банк сол тізім бойынша ... ... ... ... ... Оның ... ... банктің несие бөлімі
қызметкерлерінің рұқсатымен төлемдер қабылданатын, ал нарықтық экономикаға
өтуіміз себепті бұл шектеулер алынып ... және ... ... ... 3 жүйе талабына сәйкес алып барылады.
Бөлшек төлемдер жүйесі тәртіптері 1995 жылға дейін әр түрлі болып келді.
1995-1998 жылдар аралығында ТМД ... бір ... ... түсе бастады.
Мысалы Өзбекстан 1998ж. дейін КСРО-дағыдай ... ала ... ... ... ... алып ... төлемдер жүйесі бұл төлем жүйесіне қатысушылардың арасындағы
белгілі бір мөлшерден аспайтын ақшалай аударымдар мен ... ... ... ... төлемдер Қазақстанның барлық аумақтарында жұмыс жасайды. ... ... ... ... ... министрлігінің қазынашылығы
3.Мемлекеттік зейнетақы төлеу орталығы
4.Екінші деңгейлі банк
5.Облыстық клирингтік палаталар
6. ... АҚ ... ... басты ерекшеліктері мыналар:
1) тек қана электронды төлем құжаттарын қабылдайды.
2) бір төлемнің сомасы 3000000 теңгеден аспауы ... ... ... ... (Т+3) валюталық күнін қоя отырып,
төлемдерді жіберуге мүмкіндік беріледі: яғни сол күнге дейін олар ... күні ... ... ... ... ... қызметтердің бағасынан төмен болуы.
5) Екінші деңгейлі банктердің төлем құжаттарын бұл жүйеге бас банктер
арқылы немесе өздері тікелей бере ... ... ... есеп ... ... ... құжаттардың
өткендігі туралы ақпараттарды бас банк арқылы филиалдарға жеткізіп отырады.
Тақырып 8. Ірі және ... ... ... ... ... және бөлшек төлемдер жүйелерін салыстырмалы сипаттау. Олардың ел
экономикасына әсері.
2 Клирингтік палатаның операциялық күні: 1-ші кезең – клирингтік сеанс;
2-ші кезең ... таза ... ... ... ... ... ... басқару.
Банкаралық ақшалай аударымдар жүйесінің қызметі төмендегідей түрде
жүзеге асырылады:
1. Тапсырма ... банк – ... ... ... ... ... ... ақшалай аударымдар жүйесіне береді.
2. Ақшалай аударымды жасаған ... БААЖ ... ... банктің, яғни
А банкінің шотын дебеттегені ... және ... ... яғни ... ... ... ... немесе ақшалай аударымдарды ... ... да ... ... ... төлем тапсырмасын
бенефициар банкке береді.
Бенефициар сөзі ... ... ... ... алушы дегенді
білдіреді. Бұл жерде В банкі А банкінен ... ... ... ... ... ... иесі ... тұр.
3. Тапсырма беруші банк хабарды ... ... ... ... ... де оны бенефициар банктің шотына есепке алады.
4. Ақырға есеп айырысу БААЖ барлық пайдаланушылардың жұмыстары бойынша
ҚР ... ... ... ... ҚР ҰБ ... ... ... ақпараттар алмасу форматы бойынша жүзеге асады.
БААЖ-дің өнімділігі орта есеппен 1 секутта 5-7 ... ... ... ... екі ... ... түсіндіріледі.
1. Транзакция банкінің шоттағы жағдайда өзгеріс ... ... ... ... талап ететін бірен-сараң жұмысы.
2. Шаруашылық операция мәміле деген мағынаны ... ... ... төлем жүйесінің ақшалай аударымдар мен төлемдердің
95% жасалады.
Ал қалғаны ұсақ төлемнің жүйесі арқылы өтеді. Бұл ... ... ... келеді. Оған мемлекетте көмек көрсетіп келеді.
БААЖ –нің қызмет ... ... ... ... уақыттары ... құны ... 8-00ге ... |9 ... ... дейін |11 ... ... ... |22 ... ... ... бойы ... ақтық есеп 15-00 ден 16-00ге
дейін жасалады.
15-00де клирингтік операцияның күні аяқталады және төлем ... ... тек қана ... ... ... бір ... ... жасалатын талаптар жасалып, әр ... таза ... әр ... ... ... түскеннен кейін өткізіледі, сондықтан
да төлемдер клирингтік жүйедегідей іс ... ... ... ... ... ... ... минут сайын бұл екі құжатты бөліп тұратындай
соншалықты көп төлемді жинамайды. Көзбен ... ... үшін де ... ... ... жоқ ... жүйе осы бақылау әрекеттерінің барлығын
қосқанда толығымен ... ... ... ... ... ... асыруда кететін уақытты қысқартуға және ... ... ... әкеледі.
Тақырып 9. Қазақстан Республикасындағы қазіргі кездегі ірі сомаларды
аудару жүйесінің ... мен ... ... ... ... ... ірі сомаларды аудару
жүйесінің артықшылықтары.
2 Қазақстан Республикасындағы қазіргі ... ірі ... ... кемшіліктері.
3 Ірі төлемдер аударудың Қазақстандық жүйесі .
Төлем жүйесі кез келген елдің қаржы жүйесінің өмірлік маңызды құрылымдық
бөлігі ... ... ... үшін ол ерекше маңызды өйткені ол ... ... ... болып банкаралықақша аударымды реформалап, оны
халақаралық стандарттарға жақындатып отыр. Қазақстанда ірі төлемдер ... ... ... болған банкаралық клиринг қызметтерімен бірге ҚБЕО
(Қазақстан ... есеп ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуге мүмкіндік беретін ... ету ең ... ... ... ... Бұл ... ... түсінігінің Қазақстан Ұлттық банкі нормативті заңдылық
актілерімен ... ... ... ... ... ... ... заңды күшіне ие» 1998 жыл сәуір айынан бастап бухгалтерлік жүйені
ҰБ тарапынан бағдарламалық қамтамассыз ету енгізілді. Оның ... ... ... ... жүйесімен ірі төлемдер жүйесінің ҚБЕО-ның интерфейісіне
өту, көмекші есеппен бас бухгалтерияны орталықтандыру болса, ол сол ... ... ... айы ... ... ... ... банктер мен
жекелеген банктік операцияларды ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылды. Бұл өз
кезегінде ҚҰБ-не есеп айырысу банкі және банктер ... ... ... ... және ... ... бақылау қызметінің
тиімділігін жоғарлатуға, корреспанденттік шоттардың көмекші есебін нақты
уақыт режиміне ... ... ... ... кассалары арқылы банктерге және олардың бөлімшелеріне
қолма-қол ақшалар беру ... ... және ... ... ... корреспанденттік шотына аудару мүмкіндігі.
2)Ірі төлемдер жүйесі ҚҰБО қолданушылары болып табылмайтын аймақтық
банктердің төлемдерін ... ... және ... ... ... ... мүмкінгі.
3)Швецарияның банкаралық ірі төлемдер жүйесінің принципі енгізілген ақша
аударудың банкаралық жүйесін енгізілді: оның нормативті базасы ... ... Ол ... ... ... ... ... монетарлық операциялар департаменті ААБЖ-нің телекоммуникация
жүйесіне қосылды. Соның нәтижесінде ... ... ... ... ... ... жасалған келісімдер бойынша құжат алмасуды
жылдамдатуға төлемдерді жүргізуге мүмкіндік ... Осы ... ... ... жеке ... ... нарығында қатысуына
мүмкіндік берді. Қазіргі кезде құнды қағаздарды жеке тұлғалар арасында ... ... ... банктер өз есеп айырысуларында электронды құжаттарды
жолдаудың «банк-клиент» жүйесін ... Бұл жүйе ... ... ... көмегімен есеп айырысу қызметін жүргізіп отыруға мүмкіндік
береді. «Банк-клиент» жүйесіндегі ... ... ... ... ... және СВИФТ-тің басты кемшілігі оған кірудің қымбаттылығы.
Банктің СВИФТ-ке кіру шығындары 160-200 мың АҚШ долларын құрайды. Бұл ... үшін ... ... Кемшілік ретінде белгілі деңгейде ішкі
ұйымның күрделі ... ... ... ... ... ... ретінде төлем несиесін қолдану бойынша мүмкіндіктердің қысқартуын
айтсақ болады.
Тақырып 10. ... ... ... ... ... Ақша аударудың түрлері. Ақша аударудың электронды жүйелері және
олардың артықшылықтары.
2 Банк операцияларының электронды жүйелерінің негізгі ... ... ... және есеп айырысулар жүйелері; пакеттік жүйелер және
нақты уақыт режимінде қызмет ететін жүйелер.
Банктердің ... ... ... ... ... ... ... банктің өз бизнесін ұлғайту үшін бірнеше минуттың ішінде қолма-қол
ақшасыз (қолма-қол ақшалайда) есеп ... ... ... ... Бұл
басқада банкаралық есеп айырысуда тездету мәселесін шешу олардың ... ... ... ... ... ол ... біріне айналып отыр.
Сондықтан банктер электронды төлем жүйесін кең таратуына алып келіп
отыр. Бұл кәсіпкерлердің әр ... ... ... сай ... отыр.
Есеп айырысу құралдарын электронды жүйеге ... ... ... өте тез ... ... ... ... Электронды төлем
жүйесінің қалыптасуы кезеңінде ол дамыған кездн де ... ... ... ... ... ... Қазірше қағаздан
бастартуға аз ғана төлем жүйесі қатысушылары дайын. Қағаздық құжат ... ... ... атап ... ... корреспанденттік
шоты бойынша үзінді көшірме немесе клиенттер үшін есеп айырысудың соңғы
сатысында жүргізілетін ... ... ... жатқанда қолданылады.
Мысалы қағаздық құжат негізінде Ресей төлем ... ... ... ... чектер, вестерн және Ресей жинақ ... ... есеп шот ... ... ... ... бойынша қызмет көрсететін төлемдерді жүзеге асуда. Қағаз құжат
айналымнан электронды ... өту ... ... қазіргі таңдағы
қолданыста жүрген жүйеден толығымен бастартуды талап етеді.
Банк операцияларының электронды жүйесінің негізгі ... ... ... жүйелері
2.есеп айрысу жүйелері
3. нақты уақыт режимінде қызмет ететін жүйелер
Бұл жүйелер Әлемдік банкаралық қаржылық телекоммуникациялар ... ... ұйым ... ... ... ... негігзі бағыты
банктер үшін жедел, сенімді, құпия және ... ... ... ... ... және ... ... әдістерімен
нысандарын стандарттау бойынша жұмыс жүргізу.
Қазақстандық банкте есеп айырысунда электронды құжатты жолдаудың «Банк-
клиент» ... ... ... ... ... және ... есеп айырысу қызметін жүргізуге ... ... ... ... ... клиенттің жұмыс орнынан жүргізіледі. Мұнда
барлық құжаттар электронды түрде беріледі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... шотынан тенгеде, икемді және тұрақты валюта да қаржы жұмсауға
төлем тапсырмаларын.
2. Валютаны ... ... ... ... құжаттарды аударуға өтініш т.с.с
Бұл жүйелердің ішінде СВИФТ тарабындағы жұмыстарды артықшылықтары
мыналар:
1.Траптың әр ... ... ... хабарларды қабылдау мен
жолдаудың арнайы тәртібін құруды қамтамасызететін тараппен хабар жолдау
сенімділігі.
2.Төленетін ... ... ... операциялардың шығындарын
қысқарту.
3.Хабарды әлемнің кез келген нүктесіне тезжеткізу әдісі.
4.Клиенттік төлемдерді ... ... ... жоғары қорғаушылық
жәнесақтық деңгейімен ... және ... ... мүмкіндік береді .
Тақырып 11. Хабарларды электрондық тәсілмен жүргізу.
1 Электронды төлемдік құжат ... ... ... ... ... Оның ... тәсілдерден ерекшелігі
SWIFT электрондық төлемдер жүйесінң сипаттамсы.
Электронды төлем жүйесінің маңыздылығы банктер үшін ... ... ... және санкциаланбаған кіруден қорғайтын телекоммунациялық
қызмет ұсыну және қаржылық алмасу ... мен ... ... ... жүргізу.
Ірі сомадағы төлемдер телеграфтық аударымдар арқылы немесе электрондық
тәсілмен жүзеге ... ... ... ... ...... ... аударым жүйесі, Чипе және Редвире жүйесі Швейцарияның СИС жүйесі,
Ұлыбританияның ШАНС ... ... ... ... халықаралық ақшалай аударымдардағы және халықаралық ақшалай
аударымдарға жатады.
СВИФТ телекоммуникациясы арқылы ... есеп ... ... ... СВИФТ қатысушылары банктердің басқару
тиімділігін арттыру және олардың арасындағы халқаралық төлем аударымдарын
жеделдетуге ... ... ... ... ... қоғамды білдіреді.
Төлем туралы хабар алушы банктің қағидаларында қағазға басылып
шығады.СВИФТ ... ... ... ақшалай аударым деп
аталады.Егер инструкция беретін банкте төлем жүйесін ... ... ... ... онда ... аударым туралы хабарлар СВИФТ жүйесінің
хабарлары сияқты жіберіледі, ел ... ... ... ... жүйесінің маңызды хабары ретінде аударылады.СВИФТ жүйесі арқылы
аударымдарды төлеу кез келген шетел валютасында ... ... ... ... ... Ол
пошта агенттігі немесе халақаралық банк арқылы бір елден екіншісіне аз
мөлшердегі ақшалай ... ... ... ... табылады.
1950 жылдардың аяғында халықаралық сауданың күрт өсуі нәтижесінде
банктік операциялар саны ... ... ... ... ... ... ... банктік ақпарат көлемімен қызметін келістіре
алады. Әр банктен әр ... ... ... құжаттау сәйкессіздігін
туғызды, банк аралық операцияларды өткізудегі ... ... көп ... ... Бұл ақша ... қағаздарды азайтуды және
ақпараттарды автоматтандыруға алып келді. Бұл ... ... Ол ... ... ... ... ... сенімді, жылдам
және қауіпсіз жүйесін құруға алып келеді. СВИФТ ... ... ... ... ... ... ... Жолданатын
тапсырыстар аударым түрі ретіндегі тиісті «НОСТРО»және «ЛОРО» шоттары
бойынша ... ... ... ... негізіндеде есептеледі.
Электронды төлем жүйесі:
1.Банктер арасында ақпарат ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдік төмендетілді (мысалы: жоғалтулар,төлем
тапсырмасын жалған жасау т.с.с)
Қазақстанда СВИФТ жүйесіне сүйене ... өз есеп ... ... ... «Банк-клиент» жүйесін қолдады. Бұл жүйе
арқылы клиент бойынша ... ... ... ... өз ... теңгеге икемді және тұрақты валютада қаржы ... ... ... ... алуға өтініш
• валюта сатуға өтініш
• валюталыққұжаттарды аударуға өтініш
• шынайы уақыт жүйесінде шоттанр бойынша көшірмелерді ... ... ... ... көшірмелер қосымшаларын банктен алуды.
• клиенттер үшін мәтіндік хабарларды банктеналуды.(валюта бағамдарын,
басқада ақпараттар).
Көшірмеде барлық құжаттардың шоттар ... ... ... ... клиент банктен сол жерде өткізілген құжаттар санымен есеп
берулерді ала алады.
Тақырып 12. ... ... ... ... шығындарын үнемдеу
мүмкіндігі
1 Банкаралық төлем жүргізу элементі.
2 Төлемді ... ... ... ... Western Union бағдарламасымен қамтамасыз ету. Электронды ақшалар
жүйесі.
Банкаралық төлем жүргізудің толығымен ... ... әлі ... ... ... ... жүргізуге қабілеті жоқ.
Бұл жағдайда төлем жүргізудің банкаралық бөлігі көп шығын жұмсайды.
Ресей банкінің аймақаралық ... ... екі ... ... деңгей келіп қосылады. Нәтижесінде төлем
субьектілерінің ... ... ... ... ... аймақтық БАКО-сы, Ресей банкінің ... ... ... ... оны ... сонымен бірге басқа да құжаттандыру ісі осы
төлем жүйелерінің электронды терминалдары ... ... ... ... ... да ... елдерде ұлттық көтерме төлем жүйелерінің терминалдары
SWIFT форматын қолданады.
Латвия банкі SWIFT ... ... ... оны ... клиенттің шотына
төлемді аударып, клиенттің шотындағы қаржының есебі мен хабардың көшірмесін
береді. Бұл ... ... ... ... мен ... сәйкестендіру үшін қажет.
Төлемге қатысушылар арасында электронды құжаттар ... ... ... негізінде, Ресей банкінің БАКО айырбас процесіне ұқсас түрде
жүзеге асырылады.Электронды ... ... мен ... ... Ресей
банкі арқылы аймақ аралық төлемді жүргізуге ұқсас тізбек бойынша жүзеге
асады: төлемші банк – ... ...... банк ... – шетел
орталық банк – шетел банкі – ... банк ... - ... ... ... ... мен ... салыстырмалы сараптау бірнеше
кәсіпорындар мен банк операцияларына ... ... ... есеп пен ... ... ... деңгейін анықтауға
негізделеді. Егер операция жүргізу мен ... ... ... ... ... ... онда ... бақылау
субъективті болады.
Пластикалық карточкалармен есеп айырысу. Қолма-кол ақшасыз ... ... ... бір ... ... картаны
пайдалануға негізделген төлем жүйесін дамыту жатады.
Пластикалык карточка электрондық ақшаның қолма-қол ақша және ... ... ... ... ... ... нақты кредиттік
міндеттемесі болып табылады. Өйткені, сатып алушы сатып алынған ... ... ... ... ... ... соманың кредиттік
міндеттемесін береді.
Есеп айырысудың негізгі екі сызбасы белгілі: дебеттік ... ... және ... ... картаны пайдалану. Дебеттік
пластикалық карта арнаулы картадағы клиент ... есеп ... ... ... ... картасы арнайы карта шотында дебет
қалдығын қалыптастыруды, яғни клиентке ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысудың артықшылығы
қандай да бір затты немесе қызметті сатып алу үшін аса ірі ақша ... ... алып ... қажеттілігі болмайды; карточка жоғалған жағдайда
оның жоғалғандығы туралы банкке хабарласаңыз ... ... банк бұл ... ... есеп ... ... ... ақша карточка шотына бірден түседі - қандай да бір уақыт
аралығында шығындалады, яғни қаражат есеп ... ... ... ... болмаған жағдайда біздің коммерциялық банктер
ақпараттарды өңдеу орталығы бар СВИФТ халықаралық ... ... ... ... ... ... ақшасыз есеп айырысудың жүйесін
жетілдіру бойынша жұмыстар жүргізіп келеді. Қағаз құжаттардан бас тартудың
және осы заманғы ... ... есеп ... ... бірлескен осы екі жолы шаруашылықты электрондық төлемдер жүйесінің
қатысушылары болып табылатын банктер мен ... ... ... күн ... жүзеге асырылады. Егер төлем аймақаралық электрондық
есеп айырысу ... ... ... ... ал ... ... ... жүрген болса, оның қатысуымен есеп айырысу бір-екі күннің ішінде
жүзеге асырылады.
Есеп айырысу-кассалық ... ... ... банк құжаттарын
қолмен сұрыптаумен және оларды салып жіберумен байланысты ... ... ... ... ... ... ... басты артықшылығына - ол жаңа технология өңделген және
сақтаулы ақпараттардың шынайылығын, сенімділігін арттырады әрі ... ... ... жолағы бар карта және микросызбамен
құрылған карта деп бөлінеді.
Есеп айырысуда пластикалық ... ... ... ... ... ... (клиент, пайдаланушы) - карта ... ... ... - ... ... ... жүзеге асырады;
- эквайер-банк - картаны ұстаушыға қызмет ... және ... ... өз ... есебінен есеп айырысуды жүзеге асыратын
банк;
- есеп айырысушы банктер;
- ... мен ... ... ... процессингтік орталық - төлем жүйелерінің технологиялық ядросы ... ... ... ... ... ... жолағы бар карталарды пайдаланумен есеп айырысудың сызбасы.
1 — клиентке карточканы рәсімдеу және беру; 2 — ... алу ... ... ... 3 — ... (қолданысқа жарамдылығы немесе
жалғандығы) туралы сұрау салу; 4 — ... ... 5 - ... ... ... 6 — аусымды табыс ету; 7 — ... ... 8—13 — ... ... есеп айырысуы; 14 ... ... ... есеп ... ... ... шамамен осы сызба бойынша өтуі ықтимал.
Арадағы айырмашылық тексеру процесінде ... ол on line ... ... ... режимін қажет етпейді, сауда нүктесінде дербес
жүзеге асырылады. Электрондық технологиялардың ... ... ... ... бұл ... ... ... құнды қағаздар үшін
халықпен есеп айырысу ... ... мен ... ... ... банк қызметінің спектірін ұлғайтуына, есеп айырысудың клирингтік
жүйесін дамытуға мүмкіндік береді. Бұл өз ... ақша ... ... ... ақша үлесінің елде азаюына ықпалын тигізеді.
Тақырып 14. ҚР-ның төлемдік жүйесінің даму перспективалары
1 ҚР-ның төлемдік жүйесінің дамуболашағы мен қажеттілігі.
2 Қазіргі кездегі ... ... ... жолдары
Соңғы 10 жылда біздің елімізде нақтысыз ақша айналымын ұйымдастыруда
және оның ... және ... және ... ... ... төлемдер кем дегенде бір апта бойы жасалды және ... ... ... ... ... нақтысыз төлемдер негізінен қағаз түріндегі құжаттар
айналымын және қол ... ... ... электронды технологияда
бірнеше сағаттажүргізіледі.Төлем жүйелері кәсіпорындар аралығында ... ... өте ... ... ... сондай, төленбеген төлемдер
,бартер, квази – ақшалармен есеп ... ... ақша ... ... жоя ... ... үшін төлем
қызметтер нарығы (пластикалық карталар,жедел аударымдар нарығы) ... ... ... жете ... ... жаңартпалар,төлемдер тиімділігінің мағыналы
жоғарылаулары бола отыра,ақша айналымының спалы түрдегі жаңа түрі ... ерте ... ... жүйелері 1990 жылдары бақылаусыз қалған
нарық сегменті төлемдері ғана ... ... ... бойынша төлемдері нақтсыз ... ... ... қолма-қолсыз түрдегі ақшалармен жасалатын төлемдері
1пайыздың төңірегінде болды.
Кейбір мамандар төлем жүйесінің технологиялық дамуының қазіргі сатысында
орташа ... ... ... ... ... ... бар екеніне күмәндана бастады.Мемлекеттік экономикалық
саясатпен төлем жүйелері мен ... ... ... ... мен
қызметтерді орташа төлемдер сегментіне жаппай жақындастыру күн салудың
қажеттілігі туралы ойлар да ... да ... ... ... ... ... қолданыс таба қоймаған ... ақша ... ... ... ... ... бе деген сұрақтар ашық
күйінде.
Жақын болашақта төлемдерді нақтысыз ақша айналымына ... ... ... ... ... беру үшін ... тарихына тоқталуға
болады.1990жылы біздің еліміздегі төлем ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің жаңа
технологиясының жаппай ... ... ... ... кең ... және қандай деңгейге дейін ... ... үшін ... ... ... мен банк ісін ... институтционалды
өзгерістерді, шетелдік төлем жүйесінің отандық төлем қызметтер нарығына
және оның жергілікті субъектісіне ... ... ... отырып,
негізгі технологиялық жаңалықтарға баса назар аудару қажет.
Шаруашылыққа байланысты бұрын тұрақты барлық ... ... есеп ... ... ... ай ... төлемдермен
жүзеге асырылып отырады.
Қазіргі бәсекеге және жеке меншікті жағдайларды әрбір кәсіпорын өз
шарушылығының ... ... ... ... контрагенттерге ие болуға
тырысады.Кейіннен нарық үнемі өзгеріп кәсіпорынның ... ... ... ... жиі ... бастады.
1990 жылы басында батыстық экономикалық дамыған елдердің көпшілігінде
өнеркәсіптік ... ... ... ... есеп ... ... ендірілуін оңтайлы әсерлері мен нәтижесіне
айқын көз жеткізген соң Ресеи банкі жеке ... ... ... ... ... ... мен Украина дайын батыстық шешімдерін ... да, 1990 ... ... ... түрде бейімделе отырып,өз жүйелерін
енгізе бастады.
Отандық каталық төлем жүйелерін жаңа төлем ... ... бір ... ... келтіруге болады.1990 жылы 1-ші жартысында
бұндай жүйелерді құру кезінде бірден микропроцессорлы картаға бағдарланды.
Қазіргі таңда Altyn Card. Smard Alem Card. Дуэт ... ... ... ... яғни ... қызметтері ірі батыстық
карталық ... ... ... көшу ... 2004 жылы ғана өңдеуді
бастады.
Нақтысыз ... есеп ... ... ... ... ететін
тағы бір маңызды шаралардың бірі – 1998 жылы ... ... ... ... ... жүргізілген Ұлттық банк орталық аппаратында екінші деңгейлі
банктердің корреспонденттік шоттарын орталықтандыру ... ... ... ... есеп айырысу банкі және банктер
банктік қызметін оперативті жүзеге асыруға, төлем ... ... ... ... ... ... арттыруға мүмкіндік береді.
2000 жылдың басында көрнекті ... ... ... ... есеп айырысулар өсімінің салдары ... ... есеп ... ... 1990 жылы ортасында енгізілген ... ... ... қол ... ... ... және ... актілер (өзгертулер мен толықтырулар)
1. ҚР Заңы «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» ... ҚР Заңы ... ... ... және банктік қызмет туралы»
31.08.1995 ж
3. ҚР Заңы «Қазакстан Республикасындағы ... ... ... ҚР Заңы «Төлемдер мен ақша аударымдары туралы» 29.06.1998 ж
5. ҚРҰБ Басқармасының қаулысымен бекітілген «Қазақстан Республика-сында
ақша ... мен ... ... ... ... ... ережесі 2 1.04.2000 ж.№ 146.
6. ҚР ҰБ ... ... ... «Ірі ... ... банкаралық орталығында есеп айыру» ережесі 29.08.2005 ж. №200.
7. ҚРҰБ ... ... ... ... ... ... есеп айыру» ережесі 21.1 1.2007 ж. №242.
8. ҚРҰБ Басқармасының қаулысымен беклтілген ... ... ... ... ... 5.12.2008 ж. №266.
9. Қазақстан Республикасының «Банкарлық есеп ... ... ... есеп ... ... ... ... клиринг жүйееінде операция өткізу ережесі 03.07.2004ж № ... 10. ҚРҰБ ... ... ... ... ... ... құжаттарын қолдану және қолма ... ақша ... ... ... ... ... ...
11. ҚРҰБ Басқармасының қаулысымен бекітілген «Қазақстан Республика-сында
төлем карточкаларын шығару және қолдану» ережесі 24.08.2000 ж. № ... оқу ... және ... А.Ә. ... Ә.Қ. ... Төлем жүйесі: теория және практикасы.
Оқу құралы, Алматы ... Банк ісі. ... Г.С . ... ... ... ... Ж.М. Концепции платежной системы. ... по ... ... Венский институт, 1995 ж.
15. Ақша, несие, банктер. Сейткасимов Г.С жетекшілігімен оқулық, Алматы,
1998 ж..
16. ... А. ... ... денежных расчетов, Ағылшын тілінен
аударма. М.: АҚ ... 1994 ... ... С. ... учет в ... Казахстан. Жетекшілігі-мен
оқулық - Алматы, 2002 ж
18. Платежная система: структура, управление и контроль. Под ред. Саммерса
Б., МВФ, ... ... Л.А. ... ... системы России, стран Западной
Европы, США п ... - М., 1998 ... ... Л.А. ... и ... его применения.- М., 1999 ж..
21. Поляков В.П., Московкина Л.А. Структура и функции центральных банков.
Зарубежный ... - VI., 1996 ... ... Ж.М. ... системы. Глоссарий. - Алматы: Банктік
кадрларды қайта ... ... ... 1996 ж.
23. Сейтқасымов Г.К. Ақша, несие, банктер: ... ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экологиялық білім және тәрбие бағыттары44 бет
Ұлттық тіл туралы3 бет
Автомобиль жолдары мен аэро алаңдарды жазда күту машиналары5 бет
Агроклиматтық ресурстар18 бет
Аймақты инженерлік дайындау7 бет
Атаулы сөйлем, түрлері7 бет
Ауа өткізгіштердің есептелуі және таңдалуы9 бет
Геометриялық оптика12 бет
Жер жұмыстарына арналған машина механизмдерін таңдау. Олардың жұмыс жасау принциптері5 бет
Жер мелиорациясы.Мелиорацияның қызметі мен түрлері.Өзі ағатын беттік суару жүйесі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь