«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары

Тақырыптар, және олардын мазмуны

Тақырып 1. Қаржы нарығының инфрақүрылымы және оның негізгі элементтері
1Қаржы нарығы, делдалдары түралы түсінік.
2.Қаржы нарығы және оның қүрылымы.
3.Қор биржалары және олардың қаржы нарығындағы ролі
Тақырып 2. Капитал нарығы
1 Капитал нарығы түралы түсінік.
2.Жай акциялар. Облигациялар. Вексельдер
3 Капитл нарығының қатысушылары.
Тақырып 3. Ақша нарығы
1Ақша және ақша нарығы туралы түсінік
2 Қысқа мерзімді қазыналық вексельдер және оларға мінездеме.
3 Депозиттік сертификаттардың түрлері және оларды шығару ерекшеліктері.
Тақырып 4 Валюталық нарықтар
1 Валюталық нарықтың дамуы
2 Валюталарды айырбастау
3 Биржалық және биржадан тыс валюта нарықтары
Тақырып 5 Туынды бағалы қағаздар нарығы
1 Туынды бағалы қағаздар туралы түсінік
2 Форвардтық, опциондық, фьючерстік келісімдер
3 Туынды бағалы қағаздарды шығару мен орналастырудың ерекшеліктері
Тақырып 6 Әлемдік қаржы нарығы
1 Әлемдік қаржы нарығының қалыптасуы.
2 Евронарық және шетелдік валюта нарығы.
3 Әлемдік ақша орталықтары.
Тақырып 7 Коммерциялық банктердің қаржы нарығындағы қызметі
1 Қаржы нарығы инфрақұрылымындағы банктердің ролі.
2 Коммерциялық банктердің бағалы қағаздар бойынша операциялары
3 Коммерциялық банктер бағалы қағаздар нарығында эмитенттер және инвесторлар ретінде.
Тақырып 8 Зейнетақы қорлары
1Қазақстан Республикасындағы зейнетақы жүйесі.
2 Жинақтаушы зейнетақы қорын дамытудың проблемалары
Тақырып 9 Сақтандыру компаниялары
1Сақтандырудың экономикалық мәні.
2 Сақтандырудың жіктелуі
3 Сақтандыру компаниясының комерциялық қызметі
Тақырып 10 Инвестициялық компаниялар және қорлар
1 Инвестициялық компаниялар мен қорлардың күрылуы мен қызметі
2 Инвестициялық компаниялар мен қорлардың экономикадақы ролі
3 Түрақты және өзгермелі бағалы қағаздар коржыны (портфелі)



Тақырып 11 Қаржы нарығындағы брокерлік.дилерлік қызмет
1 Қор нарығындағы кәсіби қызмет
2 Брокерлер,дилерлержәне трейдерлер
3 Биржалық мәмілелер,фъючестік контрактілер және опциондар



Тақырып 11 Қаржы нарығындағы брокерлік.дилерлік қызмет
1 Қор нарығындағы кәсіби қызмет
2 Брокерле, диллерлер және трейдерлер
3 Биржалық мәмілелер, фьючерсті келісімдер және опциондар

Тақырып 12 Қазақстан Республикасының Үлттық банкі .қаржы нарығын реттеуші орган
1 Үлттық банктің қызметтері, өкілеттілігі және міндеттері
2 Реттеуші органның негізгі қызметтері : бағалы қағаздар нарығының қарқынды дамуын қамтамасыз ету
3 Заңдар, нормативтік актілер және нүсқауларды дайындауға қатысу

Тақырып 13 Өзін.өзі реттеуші ұйымдар
1 Қаржы нарығындағы кәсіби қатысушыларының өзін.өзі реттеу ұйымдарының ролі
2 Өзін.өзі реттеу ұйымдарының мәртебесі
3 Коммерциялық банктердің, мемлекеттік емесзейнетақы қорлардың брокер.дилердің,тіркеушілердің ассоциациялары
Тақырып 14 Қазақстанның қаржы нарығының даму стратегиясы
1 Қазақстан Республикасында қаржы нарығының негізгі бағыттары
2 Инвистициялық салымдарды ынталандыру
3 Қаржы нарығын дамытудың мемлекеттік қолдауы
Тақырып 1 Қаржы мен қаржы саясатының мәні.
(кіріспе сабағы)
1.Қаржының мазмұны мен мәні.
2.Қаржының әлеуметтік-экономикалық процестерді басқарудағы ролі.
3.Мемлекеттің қаржы саясатының мазмұны мен мәні.

Қаржы дегеніміз не, ол қашан, қалай өріс алған ?
Қаржы дегеніміз – французша қолдағы ақша, кіріс деген ұғымды білдірген. Ал мемлекеттің пайда болып, оның дамуына сәйкес тауар – ақша айырбасының дамуына байланысты экономикалық өмір сақынасына көтерілген қаржы ұғымы ақша қаражаты қорын және оны пайдалану процесін айқындайтын экономикалық категория болып табылады. Сонан қаржының негізгі мәнісі тауар-ақша қатынастарын білдіруге саяды.
Ақша қоры-мемлекеттің қолындағы үлкен байлығы. Сондықтан да кез-келген мелекеттің ақша жөніндегі кірістері мен қорлардың басты материалдық бүлағы-ішкі жалпы өнім, оның құрамды бөлігі үлттық табыс болып саналады. Осыдан мемлекет қаржы арқылы өз қолындағы қорларды бөлу, қайта бөлу негізінде өндіріс дамуына, өндіру мен түтынуға ықпал жасап, бүл саладағы түбегейлі мідеттерді ойдағыдай шешіп отырады. Қаржы осындай ықпалды ерекшеліктерімен өндірістік қатынастар ауқымын анықтайды, базалық категорияға қоян-қолтық қатысты буынға айналады. Материалдық өндірістің үрдіс дамуына байланысты экономикалық категория түтқасын үстаған мемлекет қаржыны өз тарапынан реттеп, оның өрісіне кең жол ашып отырады.
Қорыта келгенде, қолдағы қаржы мемлекеттік үлғаймалы ұдайы өндіріс талаптарын жүзеге асыру мақсатында ақша қаражатын орталыққа жинақтауды қалыптастыру жағдайында ақша қатынастарының жиынтығын бейнелейтін экономикалық категория.
Қаржының экономикалық категория болу себебі неге байланысты ?
Қандайда қоғамдық - экономикалық құрылысқа өдіріс қажет. Өдіріссіз ешбір қоғам өмір-сүре алмайтына көне тархтын дамуы айқын дәлел. Қоғамдық өндірістің маңызы орасан зор. Ол, біріншіден қоғамға аса қажетті алуан түрлі техника әзірлеп береді. Осы арқылы қоғамның өзінің техника, яғни еңбек қүралдарына деген тұтынуын қамтамасыз етеді. Екіншіден, өндіріс қоғам мшелерінің үдайы өсіп отыратын материалдық және рухани қажеттеріне қажет өнімдерді шығарады. Осымен қоғам мүшелерінің өмір тіршілігіне қажет заттарды-киімкешекті, жиһаз, турмыстық жабдықтарды, азық-түлікті үлғааймалыүрдіспен әзірлеп отырады. Сондықтан өндіріссіз-қоғам жоқ, түтынушысыз-өндіріс жоқ, деген қағида пайда болған.
Алайда, қоғамдық түрғыдан алғанда жалпы түтынуға арналып өндірілген барлық өнімдер толықтай алғанда тауар деген үғымды білдіреді. Бүл арада теориялық түрғыдан айрықша атап өтуге қажетті мәселе бар. Айталық, егер жеке адам өзін жекелей түтыну үшін нендей бір өнім шығаратын болса, оны саудаға шығармай, тек өзінің игілігіне ғана пайдаланған жағдайда, ол өнім шығарушы үшін тауар болып саналмайды. Егер шығарылған өнімді сауда-сатық жағдайында басқа бір түтынушы үшін сатып алса, онда әлгі өнім тауар атағына ие болады. Ал қоғамның тауар өндіріс арқылы шығарылатын өнім бірден тауар болып табылады. Жоғарыда аталғандай қоғамдық өндірістік өнім қоғамның өзінің де, жеке дара түтынушының да қажеттігіне айналады, сатылады. Осы тауарларды сатудан түскен ақша мемлекеттің қаржы қорын қурайды .
Қаржының өзгеше белгілері қандай ?
Қаржы – ақша қатынастарының ажырағыссыз бөлігі, ол әрқашан экономикалық жүйе шеңберіндегі қоғамдық үдайы өндірістің түрлі субъектілері арасындағы бүкіл ақша қатынастарын емес, тек айырықша ақша қатынастарын білдіреді, сондықтан оның ролі мен маңызы экономикалық қатынастарда қандай орын алатындығына байланысты.
Жалпықоғамдық өнім мен үлттық табысты жасау, бөлу және қайта бөлу процесінде қалыптаса отырып, қаржы қоғамының түпкілікті пайдалануға жіберілетін материалдық ресурстар бөлігінің ақшалай көрінісі болып табылады. Алайда қаржы ақша қатынастарының бүкіл сферасын қамтиды деп санау дүрыс болмас еді. Ақша катынастары ішінен тек олар арқылы мемлекеттің, оның аумақтық бөлімшелерінің, сондай-ақ шаруашылық жүргізуші субъектілердің жасалынатын ақша қорлары бүл қатынастардың мазмүны болып табылады. Ақша қатынастары жалпы алғанда қаржыдан кең. Қаржы тек ақша қорларының, атап айтқанда табыстар мен қорларымдардың қозғалысымен байланысты болатын ақша қатынастарын ғана қамтиды.
Экономикалық категория ретінде қаржының мазмұнын қүрайтын қатынастардың
Қолданылған әдебиеттер

1. Банки Казахстана №7-8 – 2000 г.
2. Рынок ценных бумаг Казахстана №4 апрель/2003г.
3. Финансы Казахстана 9-10/2000г.
4. Финансы Казахстана 5/2003г
5. "Финансы" Мельников В.Д., Ильясов К.К. Алматы-2001г.
        
        «Қаржы нарығы және делдалдар»
пәні бойынша негізгі дәріс материалдары
Астана 2008
|Тақырыптар, және олардын мазмуны |
| ... 1. ... ... ... және оның ... элементтері |
|1Қаржы нарығы, делдалдары түралы түсінік. ... ... және оның ... ... ... және ... ... ... ролі ... 2. ... ... |
|1 ... ... ... ... ... ... ... Вексельдер |
|3 ... ... ... ... 3. Ақша ... ... және ақша ... ... ... |
|2 ... ... ... вексельдер және оларға мінездеме. |
|3 ... ... ... және оларды шығару ерекшеліктері. |
|Тақырып 4 Валюталық нарықтар |
|1 ... ... ... |
|2 ... ... |
|3 ... және ... тыс валюта нарықтары ... 5 ... ... ... ... |
|1 ... ... қағаздар туралы түсінік |
|2 ... ... ... ... |
|3 ... ... ... ... мен орналастырудың ерекшеліктері |
|Тақырып 6 Әлемдік қаржы нарығы |
|1 ... ... ... ... |
|2 ... және ... ... нарығы. |
|3 ... ақша ... ... 7 Коммерциялық банктердің қаржы нарығындағы қызметі |
|1 ... ... ... ... ... |
|2 ... ... ... ... бойынша операциялары |
|3 Коммерциялық банктер ... ... ... ... және ... ретінде. ... 8 ... ... ... ... ... жүйесі. |
|2 ... ... ... ... ... ... 9 Сақтандыру компаниялары ... ... ... |
|2 ... ... |
|3 ... компаниясының комерциялық қызметі ... 10 ... ... және қорлар |
|1 ... ... мен ... күрылуы мен қызметі |
|2 ... ... мен ... ... ролі |
|3 ... және ... ... қағаздар коржыны (портфелі) |
| |
| |
| ... 11 ... ... ... ... |
|1 Қор ... ... ... |
|2 ... ... |
|3 ... мәмілелер,фъючестік контрактілер және опциондар |
| |
| ... 11 ... ... ... ... |
|1 Қор ... ... ... |
|2 ... ... және ... |
|3 ... ... ... ... және опциондар |
| ... 12 ... ... ... ... –қаржы нарығын реттеуші|
|орган |
|1 ... ... ... өкілеттілігі және міндеттері |
|2 ... ... ... ... : бағалы қағаздар нарығының |
|қарқынды дамуын қамтамасыз ету |
|3 ... ... ... және ... дайындауға қатысу |
| ... 13 ... ... ... |
|1 ... ... кәсіби қатысушыларының өзін-өзі реттеу ұйымдарының |
|ролі |
|2 ... ... ... ... |
|3 ... ... ... емесзейнетақы қорлардың |
|брокер-дилердің,тіркеушілердің ... ... 14 ... ... нарығының даму стратегиясы |
|1 ... ... ... ... ... ... |
|2 ... ... ... |
|3 ... ... ... мемлекеттік қолдауы ... 1 ... мен ... ... мәні.
(кіріспе сабағы)
1.Қаржының мазмұны мен мәні.
2.Қаржының әлеуметтік-экономикалық процестерді басқарудағы ролі.
3.Мемлекеттің қаржы саясатының мазмұны мен мәні.
Қаржы дегеніміз не, ол ... ... өріс ... ... ...... ... ақша, кіріс деген ... Ал ... ... ... оның дамуына сәйкес тауар – ... ... ... ... өмір ... көтерілген
қаржы ұғымы ақша қаражаты қорын және оны пайдалану процесін ... ... ... ... ... ... негізгі мәнісі тауар-
ақша қатынастарын білдіруге саяды.
Ақша қоры-мемлекеттің қолындағы үлкен ... ... да ... ақша ... ... мен ... ... материалдық бүлағы-
ішкі жалпы өнім, оның құрамды бөлігі үлттық табыс болып саналады. ... ... ... өз ... ... ... ... бөлу негізінде
өндіріс дамуына, өндіру мен түтынуға ықпал жасап, бүл саладағы түбегейлі
мідеттерді ойдағыдай ... ... ... осындай ықпалды ерекшеліктерімен
өндірістік қатынастар ауқымын анықтайды, базалық категорияға қоян-қолтық
қатысты буынға айналады. Материалдық ... ... ... ... ... түтқасын үстаған мемлекет қаржыны өз тарапынан
реттеп, оның ... кең жол ашып ... ... ... қаржы мемлекеттік үлғаймалы ұдайы өндіріс
талаптарын жүзеге асыру мақсатында ақша ... ... ... ... ақша ... ... ... категория.
Қаржының экономикалық категория болу себебі неге байланысты ... ... - ... ... ... ... ... қоғам өмір-сүре алмайтына көне тархтын дамуы айқын дәлел. ... ... ... зор. Ол, ... ... аса қажетті алуан
түрлі техника әзірлеп береді. Осы ... ... ... ... ... ... деген тұтынуын қамтамасыз етеді. Екіншіден, өндіріс қоғам
мшелерінің үдайы өсіп отыратын материалдық және ... ... ... шығарады. Осымен қоғам мүшелерінің өмір тіршілігіне ... ... ... ... азық-түлікті
үлғааймалыүрдіспен әзірлеп отырады. Сондықтан өндіріссіз-қоғам жоқ,
түтынушысыз-өндіріс жоқ, ... ... ... ... ... ... ... жалпы түтынуға арналып өндірілген
барлық өнімдер толықтай алғанда тауар деген үғымды ... Бүл ... ... ... атап өтуге қажетті мәселе бар. Айталық, егер
жеке адам өзін жекелей түтыну үшін нендей бір өнім ... ... ... ... тек ... ... ғана пайдаланған жағдайда, ол өнім
шығарушы үшін тауар болып саналмайды. Егер шығарылған өнімді сауда-сатық
жағдайында басқа бір ... үшін ... ... онда әлгі өнім тауар атағына
ие болады. Ал қоғамның тауар өндіріс арқылы шығарылатын өнім бірден ... ... ... ... ... өндірістік өнім қоғамның
өзінің де, жеке дара түтынушының да қажеттігіне айналады, сатылады. ... ... ... ақша ... қаржы қорын қурайды .
Қаржының өзгеше белгілері қандай ... – ақша ... ... ... ол ... жүйе ... ... үдайы өндірістің түрлі субъектілері
арасындағы бүкіл ақша қатынастарын емес, тек ... ақша ... ... оның ролі мен ... экономикалық қатынастарда қандай
орын алатындығына байланысты.
Жалпықоғамдық өнім мен үлттық табысты жасау, бөлу және ... ... ... ... ... ... түпкілікті пайдалануға
жіберілетін материалдық ресурстар бөлігінің ақшалай көрінісі ... ... ... ақша ... ... ... қамтиды деп
санау дүрыс болмас еді. Ақша катынастары ... тек олар ... оның ... ... сондай-ақ шаруашылық жүргізуші
субъектілердің жасалынатын ақша ... бүл ... ... ... Ақша ... жалпы алғанда қаржыдан кең. Қаржы тек ... атап ... ... мен ... ... ... ақша ... ғана қамтиды.
Экономикалық категория ... ... ... ... өзгешелігі олардың көрісінің ... ... ... ... әр қашан ақша және тек ақша қатынастарын ғана
білдіреді. Ақша болмаса қаржының ... ... ... ... ... ақшаға
байланысты болтын жалпы ... ... ... ақша ... қаржы
қатынасы болуы мүмкін емес ал кезгелген ... ... ол ақша ... ... ... ... ... бөлгіштік қатынастар болып
табылады. Қаржының арқасында экономиканың барлық ... ... ... ... ... ... қоғамдық өнім қүнын қайта
бөлудің сан алуан процестері жузеге асады. Қаржы қатынастарының ... ... ... ... ... айрықша белгісі болып
табылады.
Қаржы қатынастарының ақшалай сипаты мен бөлгіштік сипаты қаржының ... ... ... ... ... тек ғана ... тән ... емес,
өйткені бүл белгілер бағаға да, еңбек ақы төлеуге де, ... де ... ... ... : қорларды қалыптастыру, оларды белгілі бір
мақсаттарға ... ... ... ... ... ... болмауы (қаржыға баламалық тән емес).
Сөйтіп, қаржының қаралған өзгеше белгілері қаржының ... ... ... ... ... қысқаша анықтамасын былайша
тұжырымдауға болды : қаржы – бүл қоғамдық өнімді бөлу және ... ... ... ... ... ... қатынастардың жиынтығы, мұның
нәтижесінде үдайы өндіріс қатысушыларының сан алуан қажеттіліктерін
қанағаттандыру үшін ... ... ... мен қорлары жасалып,
пайдалынады. ... ... ... ... ол ... ... бөлумен және пайдаланумен болтын экономикалық қатынастар.
Қаржының объективті ... неде ... ... тауар – ақша қатынастарының болуынан және қоғамдық
дамудың қажеттіліктерінен туындайды. Қаржының басты арналымы – ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандырып отыру және бүл ... ... ... ... ... – бүл жалпы ішкі өнім қунының бір бөлігін,
атап ... ақша ... таза ... бөлу және ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің
және халықтың қарамағындағы ақша каражаттары, олар үлғаймалы ұдайы өндіріс
пен жалпымемлекеттік қажеттіліктерді ... ... ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы саясатын
жүзеге асыра алмайды, өзінің әлеуметтік – ... ... және ... қауіпсіздігі фунцияларын қамтамасыз ете алмайды.
Қаржы ресурстарының қаржы қорларынан айырмашылығы бар. Қаржы қорлары -
қаржылық әдіспен қалыптастырылған, ... бір ... ... ... ақша ... дәстүрлі фунциялардан басқа, шаруашылық процестерді реттеу
жөнінде едәуір экономикалық функцияларды орындайды, ... ... ... орталықтандырудың дәрежесі айтарлықтай жоғары –
мемлекеттік бюджет арқылы қазір жалпы ішкі ... 20 ... ... ... қоғамдық өнімнің 10 пайыздайы бөлінеді.
Қаржы қандай функцияларды орындайды ?
Қаржының мәні, іс-әрекет механизмі және ролі оның ... ... ... ... ... ашу оның ... мен қажеттігін ғана емес,
сонымен бірге қаржының қоғамдық арналымын, яғни оның функцияларын анықтауды
да талап етеді.
Экономистердің көзқарасы ... ... екі ... ... : ... бақылау. Бөлу функциясы қоғамдық жалпы өнім мен оның бөлігі – үлттық
табысты бөлу және қайта бөлу ... ... ... ... ... және ... немесе қайта бөлу болып ажыратылады.
Алғашқы бөлу кезінде ... ... ... ... ... ... ... тасталады және жаңадан жасалған қүн – ұлттық табысты бөлудің
нәтижесінде ... ... ... және ... ... ... ... қаржы көмегімен қайта бөлудің негізгі мақсаттары
мыналар болып табылады:
-өндірістік емес саланы қаржы ... ... ... ... аймақтары арасында қаржы ресурстарын мақсатты бөлу;
-қаржы ресурстарын сала ішінде бөлу.
Қаржының бақылау функциясы қаржылық бақылауда-жалпы ішкі өнімді тиісті
қорларға бөлуге және ... ... ... ... ... бақылау
жасауда көрінеді. Қаржының бақылау функциясының экономикалық мағынасы
кәсіпорынның ... ... ... ... ... Бүл ... ... және ақша ресурстарын тиімсіз немесе тиімді пайдалануын
көрсетеді.
Қаржының қоғамдық дамудағы ролі ... ... ... ролі мына бағыттардан көрінеді :
қаржы капиталдың айналымын тездете ... ... ... ... ... өсуіне жағдай жасайды;
кірістер мен шығыстарды үдайы салыстырып отыру арқылы ... ... ... ... ақша ... бөлу және қайта бөлу арқылы экономикалық өсудің
ара салмағын қамтамасыз етеді;
қаржы қорлану, тұтыну ... ... ... ... ... ... жасайды;
қаржы меншіктің сан-алуан нысандарының дамуына мүмкіндік туғызады.
Сонымен бірге қаржы үлттық шаруашылықтың ара салмағын ... ... рөл ... ... көмегімен экономикалық және әлеуметтік
дамудың индикативтік ... ... ... ... ... қатыса отырып, баға, жалақы, несие сияқты категорияларымен
өзара тығыз байланыста болады және ... ... ... ... ақы ... ... ... Материалдық өндіріс
сферасында еңбекке ақы төлеуқоры (жалақы қоры) ... ... ... ... ... ... Бүл қор өндірілген өнімнің
көлеміне қарай қалыптасуы мүмкін.
Сырттай ... ... ақы ... ... анықтауға баға факторы
тікелей қатыспайды деген пікір туады. Бірақ таза табысты бөлу арқылы ... ... ... ... жүйеде бағаның еңбекке ақы төлеу қорына
әсері бүрынғыдан бетер арта түседі.
Қаржы саясаты ... не ... ... - ... басқарудың түпкі мақсаты, оның нақты нәтижесі;
өзінің функциялары мен міндеттерін жүзеге ... үшін ... ... ... ... ... мен ... жиынтығы. Ол
мемлекеттің экономикалық саясатының қүрамды бөлігі болып табылады.
Қаржы саясаты өзіне бюджет, салық, ... ... баға және ... ... Қаржыны басқарудың бүкіл жүйесі ... ... ... Қаржы саясатын жасауға биліктің заңнамалық және
атқарушы тармақтары қатысады.
Қаржы саясатының мақсаты – қоғам дамуының аса маңызды ... ... ... ... ... ... қаржы саясатының мазмүны, міндеттері қандай ?
Мемлекеттің қаржы ... ... ... ... стадияларды
қамтиды:
1) экономикалық заңдардың өрекеті, экономиканың жай-күйі, қоғамның
әлеуметтік-экономикалық дамуының перспективалары негізінде ... ... ... ... ... саясаттың тиісті мақсаттары мен міндеттерін негіздей
отырып, қаржы саясатының стратегиялық және тактикалық шараларын түжырымдау;
3) белгіленген іс-әрекеттерлі қаржы механизмі арқылы іс ... ... ... үш ... ... ... саясатының мазмұнын
анықтайды.Демек,экономикалық заңдардың іс-әрекетін есепке ала ... ... ... ... қаржыны ұйымдастыру мен пайдалану
мемлекеттің қаржы саясатының мазмүны болып табылады.
Қазіргі кезеңде қаржы саясатының ... ... ... ... ... жатқызуға болады:
а) елдің дамуының әрбір нақты кезңінің ерекшеліктері негізінде қаржы
ресурстарының неғурлым мүмкін ... ... ... ету;
ә) қаржы ресурстарын қоғамдық өндірістің сфералары арасында үтымды
бөлу және пайдалану, ... ... бір ... бағыттау;
б) экономикалық дамудың белгіленген бағыттарын орындау үшін тиісті
қаржы механизмін жасап, оны үнемі жетілдіріп отыру.
Мезгілінің үзақтығына және ... ... ... қарай
мемлекттің қаржы саясаты қаржы стратегиясы мен ... ... ... ... ... және ... стратегиямен анықталып,
перспективаға есептелген және ірі ауқымды міндеттерді ... ... ... ұзақ ... ... ... ... байланыстыратын ұйымдастыруды дер ... ... ... ... ... топтастыру арқылы қоғамды дамытудың
нақтылы кезеңінің мәселелерін шешуге бағытталған.
Қаржы саясатын ... ... ... ... ... ... келесі :
қолда бар нақты қаржы ресурстарын негіздей отырып, бюджеттерді жасау,
бекіту және атқару кезінде қоғамдық ... ... ... ұлттық және кәсіби топтардың мүдделерін сақтау;
қаржы қатынастарының жоспарлы ұйымдастырылуын қамтамасыз ету;
қаржы жүйесінің барлық ... мен ... ... ... ... резервтерін жасау;
қаржы механизмінің дүрыс қүрылуын қамтамасыз ету;
салық жүйесін үтымды қүру арқылы экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ресурстарын мемлекет қарамағына жүмылдыру, оларды
мемлекет пен шаруашылық ... ... ... ... ... және ... ақша саясатының тепе-тендігі.
Қаржы саясатының тиімділігін қамтамасыз ететін жалпы ... ... ... ... ... ... есепке алу;
нақты тарихи жағдайларды есепке алу;
өткен ... ... ... және ... ... ... саясаты нақты шаруашылық өмірде қаржы механизмі арқылы ... Ол ... ... ... және басқару турлерінің
нысандарының, түтқаларының және әдістерінің жүйесі болып табылады..
Негізгі терминдер :
Қаржы
Қаржы ... ... ... ... ... ... :
Ілиясов Қ. Қ., Қүлпыбаев С. Қаржы: Оқулық – Алматы: 2003.-448 бет.
Смагулова Р. ... ... : ...... : 2001- 108 ... в ... и ... : Учеб. Пособие Под. Ред. д.э.н . проф.
Иванова,
д.э.н . проф. В.В. Ковалева М: 2003 – 272 ... ... ... ... не, ол қашан, қалай өріс алған ?
2.Қаржының экономикалық категория болу себебі неге ... ... ... ... қандай ?
4.Қаржының объективті қажеттігі неде ?
5.Қаржы қандай функцияларды орындайды ?
6.Қаржының ... ... ролі ... ... саясаты дегеніміз не ?
8.Мемлекеттің қаржы саясатының мазмүны, ... ... ... ... жүргізудің қағидаттары қандай ?
Тақырып 1. Қаржы нарығының инфрақүрылымы және оның негізгі элементтері
1Қаржы нарығы, делдалдары түралы түсінік.
2.Қаржы нарығы және оның ... ... және ... қаржы нарығындағы ролі
1.Қаржы нарығының ерекшеліктері неде?
Қаржы нарығы – бұл, ең алдымен дербес экономикалық категория ... ... сату мен ... сату ... ... ... ... кәсіпорындардың, фирмалардың, банктердің, жинақтаушы зейнетақы
қорларының, сақтық институттарының, ... және ... ... ... ... бөлуді және қайта бөлуді қамтамасыз ететін нарықтық
қатынастардың жиынтығы. Ол ... ... ... құрамды бөлігі
болып табылады және тауар, ... ... ... валюта және басқа
нарықтармен байланысты
Шаруашылық жүргізудің қазіргі жағдайындағы ... ... ... ... ... ... оларды неғұрлым тиімді
пайдаланудың, ұлттық ... ақша ... ... ... ... болып табылады және бағалы қағаздар нарығы, сондай-ақ несие
нарығы түрінде де ... ... ... ... ... түрлі
шаруашылық жүргізуші субъектілері арасында ақшаны қайта бөлуді барлық ... ... ... ... ... ... ... біріктіретін
неғұрлым жалпы ұғым болып табылады.
Экономикалық әдебиеттерде және шаруашылық практикада қаржы ... ... ... ... ... ... қоса отырып кеңінен
түсіндіріледі. Бұл қаржыны ... ақша мен құн ... ... ... ... ... негізінен дүниежүзілік
практикамен байланысты, өйткені экономикалық ресурстардың кез келген түрі
меншіктің ... ... ... ... ... ... бағалы
қағаздармен, басқа құжаттармен ортақтастырылуы мүмкін.
2.Қаржы нарығының құрылымы қандай ?
Қаржы нарығы ақша нарығын, несие капиталы ... және қор ... Ал қор ... өз ... ... қағаздар нарығын және туынды
бағалы қағаздар нарығын қамтитын болады
Ақша нарығы дегеніміз қолм-қол ақша ғана ... ... ... ... ... ... несие бойынша банктердің несие операцияларымен байланысты .
Ақша мен несие нарықтары, әдеттегідей, айналым ... ... ... ... ... ... ... орташа және ұзақ
мерзімді қорланымдарының қозғалысы жүзеге ... ... ... алу ... ... ... тауарлар-ақша
және бағалы (ақша) қағаздар болып ... онда ... ... ортақтастырылатын экономиқалық қатынастар болып
табылатын ... ... ... ... орын алады . Қор құндылықтарының-
бағалы ... мен ... ... ... ... байланысты
болғандықтан оны қор нарығы деп те ... ... ...... ... қағаздармен мәміле жасалынатын және ресімделінетін
мекеменің – қор биржасының атымен байланысты .
Функционалдық ... ... ... – бұл ... ... ... мемлекеттің уақытша бос ақша қаражаттарын
шоғырландыруды және қайта бөлуді қамтамассыз ететін ... ... . Бұл ... ... ... көптеген экономиқалық ... ... ... ... ... ... ... береді.
3.Қаржы нарығының жұмыс істеуінің қандай шарттары бар ?
Қаржы нарыңыныің жұмыс істеу шарттарына мыналар жатады :
1) реттеліген тауар нарығының ... яғни кез ... ... ... ... мен ... көрсетулер бойынша сұраным мен ұсынымның
теңгерімдігі;
2) Ұлттық (орталық) банк тарапынан ақша айналысын қалыпты ... ... ... – қол және ...... ... бойынша эмиссияға бақылау
жатады;
3) несие ... ... оның ... коммерциялануы, яғни
ресурстарын еркін нарыққа орналастыру; несие ресурстарының ... ... ... ... ... ... ... резервтерінің нормасын, ашық ақша нарығында операциялар жүргізуді
белгілеу арқылы реттелінеді.
Кез келген субъектінің қаржы ... ... және ... ... ... тура ... ... нарығының жұмыс
істеуінің негізгі алғышарттарына мыналар жатады:
1) бәсекені дамыту мен монополизмді шектеу ... ... ... ... шаруашылық буындарының – ... ... ... ... ... ... ... да кең
дербестігі;
2) қаржы ресурстарын қайта бөлудегі мемлекет ... ... ... ... ... ... ... арасында ішкі ведомстволық қайта бөлудің азаюы;
3) шаруашылық жүргізуші субъектілер мен ... ... ... ... ... ... ақшалай табыстарының өсуі;
4) бюджет тапшылықтарын қаржыландыру үшін ... ... ... ... ... –ақ ... бюджеттердің тапшылықтары
мемлекеттік қарыздарды шығару арқылы жабылуы тиіс.
4.Қаржы нарығының маңызы неде ?
Қаржы нарығының ... бос ақша ... алу және ... қайта
бөлу есебінен ұдайы өндіріс процесіне ... ... ғана ... ... істеу әкімшіл - әміршіл экономикаға тән ... ... ... ... ... ... қайта бөлуге мүмкіндік
береді. Деңгейлес қозғалыс кезінде шаруашылық ... ... ... ... ... ... бөлу ... төте байланыстар іс-
әрекет етеді. Бұл қаражаттарды маңызды сфералар мен ... ... ... ... ... және экономиканың қаржылық
жағдайын тұрақтандырады.
Қаржы нарығы ... ... ... ... ... бизнестің
нақтылы құнын бағалауға мүмкіндік береді: тиімді жұмыс істейтін ... ... ... ... ... бағасы белгіленеді.
Қаржы нарығының болуы инфляцияны тежейді, өйткені бюджет тапшылығын
жабу үшін үкімет ақша ... ... ... ... ... ... мен ұсыным арқылы анықталатын құнды қағаздар шығарады.
Экономикалық ... ... ... ... ... ... экономиканың дағдарысын тудыратын және оның инфляциясымен
қосарланатын қарама- қайшылықтарға және ... ... ... ... ... шектеу жасайды- олар қысқа
мерзімді немесе құны жоғалмай жеңіл өтетіндей болуы тиіс. ... ... ... ... ... ... өтімі аз бағалы қағаздарға
ұзақ мерзімге салуға бармайды. Инфляция кезінде ұзақ мерзімді ... ... ...... ... ... айырбасталымды бағалы
қағаздарға жұмсау неғұрлым тартымды болып табылады.
Қаржы нарығының дамуы ... ... ... ... ... ... ... мұның өзі жеке инвесторлардың санын азайтады.
Кәсіпорындардың төлеуге созылмалы қабілетсіздігі ... ... ... ... ... екі ... Ақша ... қысқа мерзімді кредиттер мен ... ... ... ... ... ... тәтижесінде бағалы қағаздардың
табыстылығы банктердің ақша – ... ... ... ... ... алмайды.
Қаржы нарығыныің жұмыс істеуінің маңызды факторы сонымен қатар саяси
тұрақтылық ... ... ал ... ... айналысы бірқатар елдердің
экономикалық кеңістігін қамтуы мүмкін. ТМД ... ... ... ... не бұл ... ... ... ұзақ мерзімді болжамының
мүмкіндігін жоққа шығарады және солай болған соң бағалы ... ... ... ... нарығының жандануы корпоративтік бағалы ... ... ... ... ... акциялары мен облигацияларын
шығару және олардың айналысын жандандыру кезінде мүмкін. Қазақстанда соңғы
уақытқа дейін ... ... бұл ... ... дамымады, бұл жалпы
экономикалық әлуетті тежейді.
Инвестициялық институттар, қор ... ... тыс ... ... түріндегі құрамды элементтерді қамтитын ұлттық қор жүйесін
қалыптастыру бір мезгілде басқа нарықтық құрылымдардың, ең ... әр ... ... ... ... бұл ... қызметін
мемлекеттің экономикадағы оң құрылым жасаушы рөлі ... ... ... ету ... ... ... ќўралдары дегеніміз не?
Жалпы кењ маѓынада ќаржы ќўралдары – бўл ќаржы активтерін ... ... ... кез- ... ... айтамыз. Мысалы, « А ... « Б » ... ... мерзімін ўзартумен ( комерциялыќ несие
) тауар жіберді, нђтижесінде « А » ... ... ... ... « Б » ... ... ... сол сомада љседі.
Ќаржы ќўралдары 2 топќа бљлінеді:
1. Бастапќы
2. Кейінгі
Бастапќы ќаржы ќўралдарына ... ... ... ... жђне т.б. ќўнды ќаѓаздар жатады.
Кейінгі ќаржы ќўралдары ( туынды ќўралдар немесе ... ) – ... ... фьючерстер, форвардтыќ келісімдер жђне своптар.
6.Ќаржы институттары ќаржы нарыѓында ќандай ќызмет атќарады?
Ќаржы институттарын 2 топќа бљлуге ... ... топ – ... ... ... байланысты ќаржы делдалдары ( комерциялыќ
банктер, ... ... жђне ... ... ), ... зейнетаќы ќоры, ќаржылыќ жђне инвестициялыќ компаниялары
жђне хеджингтік ќорлар; екінші топ – ... ... ... ... ўйымдар, соныњ ішінде инвестициялыќ банктер, ќор жђне
валюта биржалары.
7.Ќаржы делдалдарына ... ... ... ... жђне дамыѓан елдер
экономикаларында олардыњ алатын рљлі.
Ќаржы делдалдары міндеттемелердіњ шот есебінен ресурстыќ базасын ... ол ... ... ... ... ... ... ўсынады.
Ќаржылыќ делдалдар уаќытша бос ќаражаттары бар тўлѓалармен ... ... ... тўлѓалар арасындаѓы ара ќатынасты
ўйымдастыруѓа маманданады, осы буында ... ... ... ... ењ ... ... ... ќолданылатын
кџрделі ќаржылыќ ресурстарына ьаѓытталѓан.
8.Коммерциялыќ банктердіњ нарыќтыќ экономикада алатын ... ... ... банктіњ ерекше рљлі:
біріншіден, коммерциялыќ банктер аќшалай аѓымдарды бљлуді жџзеге асыратын
ірі есеп жђне ... ... ... ... ... ... ... негізгі орынды алады.
Џшіншіден, тљлем ќўралдарын эмиссиялау процесінде коммерциялыќ ... ... ... ... жинаќтай отырып, кђсіпорыѓа, салаларѓа
несие тџрінде ўсынады. Экономика љсімін жђне ќўрылымын ќайта ... ... ... ... ... ... институттары миаманданѓан ќаржы мекемелеріне жатады, негізгі
ќаржылары – жинаќ салымдары жђне ... ... ... ... ... ... ... мерзімдерге аѓымды жђне
жинаќтаушы шоттарды ќолданумен ... ал ... ... ... ... етуге ўзаќ мерзімге оларды біріктіреді. Осы ... ... ... ... жђне ... да ... ... кіреді.
10.Несие одаќтарын ќўру ерекшеліктері мен ќызметтерініњ мђні ќандай?
Несие одаќтары љз ара ... ... ... ... Олар ... ... ќабылдайды жђне одаќ мџшелерін несиелендіреді.
Несиелік одаќтыњ мідеттемесі жинаќ жђне ... ... ... ... одаќ ... ... ќысќа мерзімді тўтыну ссуда тџрінде одаќ
мџшелеріне ўсынады. Несие одаѓындаѓы ђрбір мџше ... одаќ ... ... ќўќыѓы бар. Несие одаќтары негізінен кђсіп белгілеріне,
тўрѓын орнына жђнедіни белгісіне ќарай ... ... ... типтегі ќаржы институттарына ќараѓанда артыќшылыќтары бар.
Олар табысќа салынатын салыќтан босатылады.
11.Ќандай ќаржы институттары келісім негізінде ... ... ... жатады?
Саќтандыру компаниялары жђне зейнетаќы ќоры келісім ... ... ... мекемелеріне жатады. Бўл ќаржы институттары ... ... мен ... ќор шот иелерініњ тўраќты тџсіп
отыратын ќўралдармен сипатталады. Олар ўзаќ ... ... ... ... ... ... ... компаниялардыњ коммерциялыќ банктерденер екшеліктері неде?
Ќаржы компанияларыљз ќаржы ќўралдарын, яѓни коммерциялыќ вексельдер,
акциялар. ... ... ... ... немесе ќысќа, ортамерзімді
несиелерді тўтынужђне коммерциялыќ ќажеттіліктерді ўсыну жолымен
сипатталады. ... ... ірі ... ... жђне ... аќшалай ќаражаттар сомаларын жинаќтайтын коммерциялыќ банктерге
ќараѓанда жоѓары тђуекелді несиелерді жиі ... Бўл ... ... џлесі љте жоѓары жђне меншікті капитал ... ... ... ќаржы компанияларыныњ тџрлері бар?
Ќаржы компанияларыныњ екі тџрі ... ... жђне ... аясында жўмыс істейтін компаниялар. Сауда- ќаржылыќ
компаниялары клиенттерге љндірушілерден немесе ђртџрлі сатушылардан тауар
сатып алуѓа несиелер ўсынады. Бўл ... ... ... ... ... бђсекелеседі. Сауда ќаржы компаниялары сатып алу
жерінде несиені дер кезінде рђсімдеп, клиенттіњ несие алу проблемасын
жењілдетеді.
Бизнес ... ... ... ... ... жђне лизингтік ќаржыландырумен айналысады. Ќаржы компаниялары
холдингтік компанияларѓа жататын жеке меншік ... ... ... ... ... ... ... коммерциялыќ банктерден ерекшелігі неде?
Инвестициялыќ банктер љз атауына ќарамастан, ... ... ... ... ... ... ... тартылѓан
ќаржылардыќолданбайды. Олар тікелей ќаржыландыруды ўйымдастырады. Олар
инвестициялыќ ќаржыландыруѓа мемлекетке жђне бизнеске ... ... ... ... сатып біткеннен кейін инвестициялыќ
банктер, брокерлер жђне диллерлер рљлінде бола отырып,осы ќўнды ... ... ... ... ... жања ... орналастырудыњ кепілдемелері
немесе жања компаниялар, мекемелер ретінде болады. Инвестициялыќ банктер
жалпы ... ... ... ... ... ќаржылыќ
кењесшілер ретінде болады.
Негізгі терминдер :
Қаржы нарығы
Ақша нарығы
Қапитал ... ... ... ... ... :
Ілиясов Қ. Қ., Қүлпыбаев С. Қаржы: Оқулық – Алматы: 2003.-448 бет.
Смагулова Р. Қаржы нарқы : ...... : 2001- 108 ... в ... и ответах : Учеб. Пособие Под. Ред. д.э.н . ... . ... В.В. ... М: 2003 – 272 ... ... ... ... ерекшеліктері неде?
2.Қаржы нарығының құрылымы қандай ?
3.Қаржы нарығының жұмыс істеуінің қандай шарттары бар ?
4.Қаржы нарығының ... неде ... ... ... ... ... ... нарыѓында ќандай ќызмет атќарады?
7.Ќаржы делдалдарына ќандай ќаржы ... ... ... ... ... ролі ќандай?
9.Ќандай ќаржы институттары жинаќтаушы институттарына ... ... ќўру ... мен ... мђні ... ... институттары жинаќ мекемелеріне жатады?
12.Ќаржы компаниялардыњ екшеліктері неде?
13.Тђжірибеде ќандай ќаржы компанияларыныњ тџрлері ... ... ... банктерден ерекшелігі неде?
Тақырып 2.Капитал нарығы
1. Капита.л туралы түсінік.
2. Капитал нарығы және оның ... ... ... ... қажеттілігі, түрлері және қызметтері.
4. Құнды қағаздар құрылымы.
5. Ақша мен облигациялардың мәні мен ... ... ... не және оның ... ... ... ... және ұзақ мерзімді қорлардың (ақша, бағалы
қағаздар) қозғалысын жүзеге асырады. Капитал нарығының ақша ... ... ... Оны ... үшін ... ... құралдарына тоқталайық
1. Корпорациялардың акциялары – бұл бірнеше жеке ... мен ... ақша ... жинастыра отырып акциялық қоғам ашып,
сол қоғамға иелік ету. өз үлесін қосқан акционар ... ... ... алуға және акционерлік қоғамды басқаруға, шешім қабылдауға
құқылы болады.
2. Корпарациялық ... – бұл ... ... ... ... ... ... құнды қағаздардың бір
түрі.
3. Мемлекеттің ұзақ ... ... ... – бұл ... ... ... ... қағаздаар. Ол ... ... ... ... ... ... ... әкімшіліктердің құнды қағаздары – бұл обылыс, ауданн,
район бойынша жергіліктімекелердің республиа және ... ... ... ... ... ... ... несиелері – бұл екінші деңгей банктер
арасында жүзеге асырылады. Яғни коммерциялық ... жеке және ... ұзақ және орта ... ... ... несиелермен
қамтамасыз етудә айтамыз.
6. Ұзақ мерзімді тұрғын ұй несиесі – бұл жағдайда түсіндіру үшін ... ... жаңа ... ... үшін ұзақ ... қамтамасыз ету. Яғни бұл несие 20-25 жылға ... ... ... ... ҚР ... және ипатка лайт несиелері
көрсетілген.
7. Ұзақ мерзімді несие және тұтыну несиелері – ... бұл ... өз ... ... мақсатында немесе өндіріс
процестері банкрод болған жағдайда өз ісін ары қарай жалғастыру ... ұзақ ... ... ... экономикалық мәні және қажеттілігі неде?
Несиенің эконмикалық катигория ретінде қарыз мәмілесі ... және ... ... ... ... ... керек. Қарыз
мәмілесі несиені экономикалық катигория ... өз ... ... ... ... негізінде пайда болатын өндірістік қатынастар ... ... ...... мәмілесі болып табылатын өндірістік қатынастар
сипаттайды. Қарыз ... ... ... ... сатылатына тән.
Экономикалық тарихи дамуына бұл мәліметтер ... ... ... ... ... ... және жеке ... арасындағы келісім
шарт.Адамзаттың өз өрісінде несие ақшадан соң өмір шындығына қосқан, асқан
тамаша жаңалығы ретінде ... ... ... ... ... ... тапшылықты жедел жоюға, сұранысты қанағаттандыра алады. Ал
қаржы алушы өзінің ақша қорын несие алу есебінен ... ... ... ... шеше алады. Жеке адамзаттар, кәсіпорындарда, ірі
бірлестіктерде, ... өзі де ... ... ... ... ... ... несие экономиканың тірегі, экономикалық дамудың бір
тұтқасы ретінде ... ... ҚР ... алу ... жеке меншік шағын
кәсіпорындар аша отырып пайда табуға арта түседі. Осы ... ... да ... ... ... туынған құбылыс әрі аса тиімді
қоры болып отыр.
Несие түрлері ... ... ... ... ... ... ие. ... әр уақытта
қандай да бір объектіге тән тұрақты, қажетті байланыстардың жиынтығын
білдіреді. Несиелердің мынандай формалары бар:
1. Коммерциялық несие – бұл жеткізушінің сатып ... ... ... төлемді қайта қалдыру.
2. Банктік несие – бұл банктердің, арнайы қаржылық мекемелерінің қарыз
алушыға арнайы ақшалай қарыз ... ... ... ... ... – бұл ... тұтыну тауарларын сатып алу және
тұрмыстық қызметтерді төлеу үшін коммерциялық және ... ... ... ... ...... ... жерді, тұрғын үй және
өндірістік ғимараттарды ... ала ... ... несие.
5. Мемлекеттік несие – азаматтарға және заңды тұлғаларға қатысты қарыз
алушы ... ... ... ... ... болатын несиелік
қатынастар жиынтығы.
6. Халықаралық несие – ... және ... ... және ... ... шартымен беру бойынша байланысты
халықаралық экономикалық қатынастар саласындағы қарыз капиатлының
несиенің қозғалыс формасы.
Несиенің қызметтері ... ... орны мен ... оның ... ... ... Жалпы несие экономикалық категория ретінде төмендегідей
қызметтерді басқарады.
1) Қайта бөлу қызметі – кез ... елде ... ... ... ... өз ... ... Бұл қызмет арқылы экономикалық
жүйенің бір саласынан екінші бір ... ... бір ... ... ... ... айналыс шығынның үнемдеу қызметінің іс жүзінде асуы несиенің
экономикалық мәнінен туындайды. Шаруашылық субъектілеріндегі ... ... мен ... арасындағы уақытшы болатын аймақтық
кей жағдайда қаржылай ресурстарды деген ... ... ... ... ... ... алмастыру қызметі несиелік ақшалар:
чектер, вексельдер, несиелік карточкалар арқылы жүзеге асады.
4) Капитал ... ... ... ... ... кеңейтуге,
пайда алуға мүмкіндік береді.
5) ҒТП ... ... ... айналысатын ұйымдардың қызметін
қаржыландырумен сипатталады.
Несие қатынастары қалай қалыптасады ?
Адамзаттың өз өрісінде несие ақшадан соң өмір ... ... ... жаңалығы ретінде бағаланады. Несиенің шаруашылық саласында қаржы-
қаражатқа ... ... ... ... ... ойдағыдай
қанағаттандыруда ерекше маңызы бар. Қарыз беруші өзінің басы артық ... ... ... бір ... сұранысын қанағаттандыра алады. Ал
қарыз қаржы алушы өзінің ақша қорын ... алу ... ... ... ... түбегейлі шеше ... Жеке ... ... да, ірі ... де, ... өзі де ... қызметін
пайдалануға құқығы бар.
Қазіргі заманда несие экономиканың тірегі, экономикалық дамудың басты
бір тұтқасы ретінде танылып отыр. Әдетте, несиенің өріс ... өнім ... ... ... ... шұғылданушылар қызметімен анықтау
керек. Өйткені тауар айырбасы оның бір ... ... ... ... Сондықтан бұл құн қозғалысы болумен қатар несие ... ... ... ... ... ... қаржы-қаражат айналысына қарай
қалыптасады. Мәселенки, құн түрінде көрініс табатын ... ... ... ... ... өндіріс, тауар тұрғысында болуы мүмкін.
Бірақ бұлардың әр қайсысының игілікке жаратылуы түрліше.
Өйткені еңбек құралдары ... ұзақ ... бойы ... ... шығарылатын тауар құнына біртіндеп, бөлік-бөлік қосылады. Осындай
жолмен негізгі капиталдың құны қайта қалпына келтіріледі. Бұл қор ... ... одан ... ... өз есеп ... ақша ... ... қажеттілікті өтеуге мүмкіндік береді. Несие
алушы жеке азаматтар да, кәсіпорындар да өзінің кезек күттірмейтін шаруасын
жедел шешу ... ... ... ... Мысалы, қазір нарыққа
көшкен Қазақстан жағдайында да ... алу ... жеке ... шағын
кәсіпорындар, тамақтандыру, тігін, тағы басқа орындар ашып, пайда табушылар
қатары арта түсуде. Осы ... ... да ... ... ... құбылыс әрі экономиканың қайсы саласында да, меншік
түрінің қайсы түрінде де болсын аса тиімді қаражат қоры болып отыр.
Ақша ... ... ... ұзақ ... ... несиелері,
банктердің коммерциялық займдары, тұтушынылық займдар, фермерлік және сауда
займдары айналымда болады.
Құнды қағаздардың маңызы неде ?
Құнды қағаздардың мәні мен ... ... ... ... ... ... ... анықтауға болады.Өз кезегінде, құнды қағаздар
нарығының мәні мен мазмұны, экономикадағы орны ... ... ... ... қағаздар нарығы қаржы-қаражат ... ... ... ... ұзақ ... ... ... жатады
(қайтарым мерзімі бір жылдан артық)
Құнды қағаздар дегеніміз – мемлекет немесе корпорациялар шығаратын
коммерциялық ... ... ... ... ... ... нендей
бір түріне деген меншіктік иелік құқығын куәландырады, екіншіден, құнды
қағаздар арқылы оның ... ... ... ... рет сауда және өсімқорлық саладағы алыс-беріс
қызметіне байланысты өмірге ... ... ... ... вексель,
коносамент түрінде пайда болды. Кейін мемлекеттік эмиссиялық ... ... ... өріс ... қарай құнды қығаздар жөніндегі қажеттілік
құлаш жайды. Сөйтіп, капиталды құнды ... ... ... орта ... ... ... бастады. Өйткені ақша қаражаттарын
құнды қағаздарға айналдыру мақсаты – көбірек кіріс-пайда табу, капиталдың
тұрақтығын сақтау, ... ... ... ... ... қағаздар екі топқа бөлінген. Олар негізгі және туынды деп
аталады. Негізгі топқа жататын құнды ...... ... ... ... міндеттемелер. Ал туынды деп аталатын
құнды қағаздарға – ең ... ... ... ... ... ... қағаздар нарықтық және нарықтық емес деген
топтарға ... ... ... ... ... айналысқа
қатыстырылатын құнды қағаздар тобы құрайды. Ал нарықтық емес құнды қағаздар
тобын әлеуметтік-нарықтық шаруашылықтың ... ... ... келген әрі
өзіндік ерекшелігі бар қағаздардан тұрады. ... ... ... ... ... ... облигациялары, депозиттік облигациялар
бар. Бұл қағаздар өз иелеріне капиталға деген ... ... ... ... ... ... ... сауда-саттық айналысына қатыса
алады. Дәлірек ... ... ... ... ... ... құқығын
ауыстыруға болады.
Қорыта келгенде, құнды ... өз ... ... ... ... ... өсімін қамтамасыз ету еді, ... ... ... ... ... ... ... даму процесінде
елеулі рөл атқарады.
Акцияның мәні және оның ... ... ...... ... ... ... қағаздардың бір түрі. Акция
– акционерлік қоғамның немесе кәсіпорынның өндірістік дамуы мақсатында
көздеген, оған ... өз ... ... үлес ... куәландыратын құнды
қағаз. Акционерлік қоғамға немесе кәсіпорынға қаржы қосқан жеке тұлға сол
ұйымдардың пайдасы есебінен өзі ... ... үшін ... ... ... ... ... акция куәландырады. Сол сияқты акция қоғамның,
кәсіпорынның акционер ... ... ... де ... иесі ... және ұсынушыға арналған деген түрлері бар. Иесі
атап көрсетілген акцияға оны ... ... ... ... аты-жөні
жазылады. Мұндай акция басқа ... ... егер бұл ... ... өз ... жойған деп саналады. Ондай акцияға пайдадан
үлес берілмейді.
Ұсынушыға ... ... ... ... тіркемейді. Өйткені
ондай акциялардың иесі кім екені белгісіз болады. Оларды иелену заңдық
негізде ғана ... ... ... ... байланысты тағы бір ерекшелік: акциялар кәдімгі
және артықшылықты болып бөлінеді.
Кәдімгі акцияны иеленген ... ... ... ... пайданы бөлуге, түрлі шешімдер қабылдауға қатысуға ... Ал ... ... ... ... ісіне қатыса алмайды,
бірақ пайдадан үлесті бірінші кезекте алуға ... ... құны ... түрлі болады. Олар – номиналдық, эмиссиялық
және нарықтық деген тұрлері бар.
Акцияның номиналдық құны ... ... ... бұл құнның
өлшемі жарғылық капитал сомасын жалпы шығарылған акциялар санына ... ... Ал ... ... ... сатқан жағдайдағы баға –
акцияның эмиссиялық құны болады. Қаржы биржасын биржадан тыс нарықта ... ...... құн ... ... ... құн сұраныс пен
ұсыныстың ара-қатынасына байланысты.
Акция ... ... ... ... өз ... ... акция
барын анықтау жөніндегі куәлік, бұл сертификат та ... ... деп ... мәні және оның ... ... ... дегеніміз – белгілі бір ақшалай кіріс алуға арналған ... ... ... ... ... және қаржылық деп аталатын топтарға бөлінеді.
Коммерциялық вексель нақтылы тауарлық келісім-шартты білдіреді. Ал ...... ... ... туралы өзіндік сенімхат. Коммерциялық вексель
сатушының сатып алушыға өз ... ... және ... көрсеткенін
дәлелдейтін бір жолғы құрал ретінде қаржылық жүйеде кеңінен қолданылады.
Вексель өзіне ... және есеп ... ... ... ... және ... деп аталатын түрлері бар.
Қарапайым вексельді сатып ... ... ... сатушыға оның төлемін
кейінге қалдыруға еркі барын ... ... бар. ... ... ... арқылы қарызгер өзінің жеке борыштарынан құтылады, есеп айырысады.
Қазақстан Республикасының “Қазақстан Республикасындағы вексель
айналысы туралы” ... ... ... ... және ... ... аваль туралы заңдық тұрғыдағы міндеттер ... ... ... жай және ... ... ... ол ... талап ету құқығын беруді қамтиды.
Индоссамент – ол вексельдің сыртқы бетіндегі ... ... ... осы ... ... ... ... тұлғаға берілгенін куәландыратын
ұғымды білдіреді.
Аваль дегеніміз – вексель ... ... ... ... вексель
жөніндегі міндеттемені басқа тұлғалардың осы ... ... үшін ... болады. Ал вексель төлеміне берілетін жазбаша
келісімді – акцепт деп атайды. Төлем ... ... ... аударым векселін
мерзімінде төлеуге өзіне тиісінше міндеттеме қабылдай ... мәні және оның ... ... ...... қағаздардың бір түрі. Ол – ... ... ... жөніндегі міндеттемелерін мақұлдайтын құжат.
Облтгация көмегімен жинақталғанкапитал акционерлік ... бола ... ...... ... бір ... да ... тін ерекшеліктері бар.
Облигацияны иеленуші корпорацияның акционерлік қоғамның несиешісі
болып ... ... ол ... ... ... ... пайыздық төлем
әдеттегі барлық төлемдерден бұрын беріледі.
Корпорацияның, акционерлік қоғамның облигациялары қарыздың мерзіміне
қарай ... ... ... ... ұзақ ... ... Ол мерзім бір
жылдан жеті дылға дейінгі мерзімге арналған.
Облигациялар өзінің түріне ... ... және ... ... ... облигация артықшылықты сипаттағы акцияға ұқсас, белгілі
жағдайда корпорацияның, акционерлік қоғамның артықшылықты немесе ... ... ... Ал ... ... ... ... жоқ.
Облигацияның акция сияқты нақты және нарықтық бағасы болады.
Сонымен қатар, облигацияның сериялы (көп ... ... ... ... ... кепілдік, үкіметтік, сақтық деп
аталатын ... бар. ... ... ... ... ... рөлін
атқарады.
Құнды қағаздар нарығының құрылымы қандай ?
Құнды қағаздардың ... ... және ... нарғы болады. Жаңадан
шығарылған қағаздар бастапқы нарықта сатылады. ... мен ... ... ... ... ... ... өзіне қажетті
қаржы ресурстарын алады, ал ... ... ... ... алушылардың
қолына түседі. Бастапқы инвесторлар қолындағы қағаздарын қайта ... ... ... ... ... ... ... сату олардың
қайталама нарығын қалыптастырады. ... ... ... ... ... ... болса, онда бастапқы нарық та ... ... ... ... ... ... ... қағаздары кез келегн уақытта сатып
өткізу мүмкіншілігі инвесторлардың ... ... ... арттырады. Ал бұл
қоғам ресурстарын ... ... ... дамуына толығырақ
жұмылдыруда өз себебін тигізеді. Қайта сату ... ... ... ... және ... тыс айналымы бөлініп қалыптасады.
»Биржалық айналым» ұғымы құнды қағаздарды ... ... ... құнды қағаздардың биржадан тыс тікелей ... ... ... алу ... ... қағаздардың биржадан тыс айналымы» деп анықталады.
Биржаға кез келген компания еркін түрде жіберіле ... Ол ... ... ... ... Биржада тіркелу үшін фирма оның заңмен
анықталған тәртіптерін ... ... ... ... сақтау және нығайту мақсатында акцияларын өтімді
етуге, ал өздері белгілі де ірі ... ... ... ... ... Егер фирма биржада тіркелген болса, онда бұл фирманың
акциясы биржалық бағамдама (котировка) ... ... ... ... ие ... білдіреді. Фрманң биржада тіркелуі осы ... ... өз ... алуын білдіреді.
Мысал ретінде қағадарын бағалама (котировкаға) ұсынған фирмалар үшін
белгіленген ... ... ... ... ... биржада тіркеп бағамдама алу үшін фирма:
1. 29, 350 доллар кіру ... және ... жеке ... ... ... төлейді.
2. Жыл сайын айналмға алынған акциялардың санына қарй ... ... үшін 11, 750 –58, 700 ... дейін
комиссиялық төлем төлейді. 1982 жылдан бастап жоғарыдағылардан
басқа тағы ... ... ... ... ... ... ... кем емес акциялары бар 2 мың
акционері болуы қажет.
4. ... жеке ... ... ететін 1 млн қарапайым акцияны
айналмға шығаруға міндетті.
5. Инвесторлардың қолындағы акциялардың ... құны 16 млн ... ... ... ... екі жылда компанияның жылдық табысы 2,5 млн доллардан кем
болмауы қажет.
7. Компанияның мүлкі 16 млн ... кем ... ... тыс ... ... дәрежелі фирмалардың қағаздары
түседі.
Кейбір фирмалардың қағаздары биржада да, ... тыс ... ... тыс нарық телефон, телекс, компьютер негізінде мыңдаған
инвестициялық фирмаларды біртұтас жүйеге ... ... ... ... компанияларға қолайлы болса, биржадан тыс нарықққа кез келген компания
кіре алады. Ол үшін тек делдалдық ... ... ... ... сырт ... ... ... акциясын бағамдау (котировка)
алу үшін оның қағаздары кем дегенде екі дилерлік фирма арқылы ... ... ... және ... 25 мың долларға тең капиталы болуы
қажет. Дилерлік фирма бағалы қағаздарды, валюталарды сатып алу және сатумен
айналысатын қаржы ... Ол ... ... және өз есебіне іскерлік
жасайды.
Биржа – қор биржасы нарығының ... ... ... ... ... – бұл ... қағаздарды сатып алу және сату ... ... ... Нарық қатынастарының дамуы нәтижесінде қор
биржалары объективті түрде пайда болған. ... ... ... ... және өз ... ... бірі толық алмастыратын, бағалары
тұрақсыз ... ... ... ... ... ... ... өз ісіне
мүмкін болғанша жоғары пайда алуға ұмтылады. Сондықтан да баға сұраным мен
ұсыным ара ... ... ... ... қамтығаны дұрыс болады. ... ... ... ... ... мен ұсыным туралы мәліметтерді
мүмкін болғанша толық жинап қорытуы қажет. Бұл қызметті тек қана өте ... ... ... ... ... Биржаның негізгі белгілері
мынадай:
1. тұрақты және ұйымдастырылған тұрде қызмет атқарады;
2. сауда келісімдері тауарсыз жүргізіледі;
3. іскерлік ... ... ... тұрақты да жаппай сұранымға
ие тауарлар бойынша жасалады.
Биржа негізінен келесі қызмет түрлерін атқарады:
1. құнды қағаздарды алушылар мен сатушыларды ... ... ... сату және стып алу орны ... Құнды қағаздар бағамын (курсын) ... ... ... мен
облигациялар түрлеріне қалыптасқан сұранымды жинақтайды және оның
орташа мәнін ... ... бір ... ... ... ... ... қызметін атқарады.
4. Жалпы елдегі және жеке өндіріс салаларындағы іскерлік белсенділікті
көрсететін құрал (барометр) болады.
Биржа акционерлік қоғам ... яғни жеке ... ... ... ... ... ... ретінде қызмет
атқарады. Биржаның қызметі оның жарғысына сәйкес ... ... ... ... ... ... және қызмет атқару
тәртібін, оның мүшелерін, оларды мүшелікке ... ... ... ... Биржаны биржа комитеті басқарды.
Биржаның көрсеткіш индекстері құнды қағаздар нарығын жалпы жағдайда
өлшеп сипатттайды. Олар ... ең ірі ... ... ... ... ... ... тіркейді. Батыс елдерінің экономикалық
мәлімет беретін барлық құралдарында күнделікті ... ... ... ... ... индексі» деп аталады. Бұл көрсеткішті 1897
ж. ... У. Доу мен Э. ... ... ... ... Бұл ... қор биржасында айналатын өнеркәсіп және ... ... ... 1929 ж. ... тұрмыстық ықзмет көсететін акциялары
үшін де ... ... ... ... ең көп тарағаны біріншісі, ең
ірі 30 өнеркәсіп компаниялары бойынша есептелетін индекс.
Ұлыбританияда «Файнэшл ... ... мен ... қор ... FT- SE ... Бұлар ең ірі Европа компанияларының акциялар
бойынша
Жалпы не бүкіләлемдік индекс: РТ –А WORLD INDEX. ... ... 24 ... ... ... ... 225 компанияның акциялары бойынша “Никкей” деп аталатын
индекс есептеліп жарияланады. Гонконгте 33 компанияның ... ... ... ... ... ... ... нарық жағдайына жалпы суреттемесін береді, сонымен ... ... ... ... үшін де қолданылады.
Алғаш қор биржасы 1792 жылы Нью-Йорк ... ... Сол ... ... ... ... құндық өлшеміне күміс жүрді.
Қор биржасының басты міндеті – артық ақша қаражатын құнды қағаздар
сату ... ... Ол ... ... ... істейді, құнды қағаздар
айналысын ұйымдастырады.
Биржаның басқару органдары:биржаның жоғарғы басқару ... ... ... ... ... – биржа кеңесі;орындаушы орган
– басқарма;бақылаушы орган – түгендеу комиссиясы.
Құнды қағаздар субьектілерінің ( қатысушыларының) мәні неде ... ... ... ... ... инвесторлар,
бағалы қағаздар рыногінің кәсіпқой қатысушылары, өзін-өзі реттейтін ұйымдар
болып табылады.
Инвесторлар - өз қаражаттарын бағалы ... ға ... ... жеке ... ... тұлғалар; инвесторлар құрамында бағалы қағаздар
қоржының қалыптастыру үшін өздері тартқан қаржыны ... ... ... ... ... - ... қорларға,
инвестициялық банктерге, мемлекеттік емес зейнетақы қорларына, ... және ... ... қарай айтарлықтай ақша қаражаттары
жинақталатын басқа арнаулы арналым қорларына маңызды орын беріледі.
Мемлекеттік Ұлттық банк ... ... ... ... ... рыногінде инвестор ретінде іс қимыл жасайды. Эмитенттер -
қолданылып ... ... ... бағалы қағаздар рыногінде кәсіпқой
қызметтің бір немесе бірнеше түрін ... ... ... бар заңды
тұлғалар.
Бағалы қағаздар рыногінің қатысушылары - бағалы қағаздар рыногінде
кәсіпқой қызметтің бір немесе бірнеше түрін ... ... ... ... тұлғалар.
Бағалы қағаздар рыногі кәсіпқой қатысушыларының өзін-өзі реттейтін
ұйымы - бағалы қағаздар рыногінің кәсіпқой ... ... ... ... ... және ... сондай-ақ бағалы қағаздар рыногі
инфрақұрылымнын неғұрлым тиімді жұмысы үшін жағдайлар жасау ... ... ... ... ... ... ұйым.
Бағалы қағаздар рыногінің кәсіпқой өкілдеріне брокерлер, диллерлер,
кастодиан, депозитариилер, андеррайтерлер және ... ... - ... үшін шарт ... ... тапсырмасы бойынша,
солардың есебінен және мүдделерін көздеп бағалы ... ... ... ... ... Өз клиенттерін бағалы қағаздарымен
жасалатын ... ... ... ... жүргізеді. Брокер
клиенттердің бағалы қағаздарының нақты үстаушы ... болу ... - ... ... ... ... сату немесе олармен өзге
мәмілелер жасау нәтижесінде пайда табу ... өз ... және ... ... ... мәмілелер жасайтын кәсіпқой қатысушы.
Костодиан - клиенттерін сеніп ... ... ... мен ... және ... алу жөніндегі қызметті жүзеге асыратын кәсіпқой қатысушы
болып табылады. Ол клиенттердің бағалы қағаздарымен жасалатын мәмілелердің
орындалуын бақылау және осы ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың нақтылы үстаушысы ретінде
қызметі және басқа қызметтер көрсету міндеттірін ... ... ... ... - ... қағаздар мен жасалатын
мәмілелерді есепке алу және оларды ... ... ... қағаздарды
биматериаландыру жөніндегі қызметті жүзеге асыратын мамандандырылған ұйым.
Орталық дипозитарий - ... емес ұйым ... ... және
акционерлік қоғам нысанында құралады. Орталық дипозитарий алатын пайда оған
қатысушылар арасында бөлініске ... ал ... ... ... дипозийтаридің клиенттері брокер-диллерлер мен костодиандар болып
табылады.
Андеррайтер - ... ... ... брокерлік және диллерлік
қызметке лицензиясы бар және эмитенттің бағалы қағаздарын онымен жасасқан
ережелеріне сай ... ... ... заңды тұлға. Компаниялардың
басшылығымен бірге андеррайтерлер жаңа ... ... ... және құнды қағаздар рыногінде оларды ... ... ... ... ... ... ... комерциялық емес ұйымдар болып ... ... ... қағаздар рыногінің кәсіпқой қатысушыларына қауымдастық
нысанында құрады. Олардың негізігі міндеттері бағалы қағаздар рыногінің
кәсіпқой ... ... ... ету жағдайларын қамтамасыз ету және
бұл рыногтегі қызмет ету ұдісін сақтау, бағалы ... ... ... ... ... ... қорғау, бағалы қағаздар мен
операциялар жүргізу ережелері мен стандарттарын жасау және оларын сақталуын
бақылау болып табылады.
Еліміздің қаржы рыногінде ... ... ... ... ... тиімдіігін арттырудың бір тұтас жүйесін ұймдастыру қажеттігіне
байланысты Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан ... ... ... ... бір ... ... ... туралы Жарлығы (2002 жылғы 17 мамыр, №872) ... ... ... ... және ... ... қорғау министрлігінің
жинақтау ... ... ... ... ... ... өкілеттіктері Ұлттық банкке берілді.
Еліміздің есептік төлем балансың неғұрлым тиімді қалыптастыру,
неғұрлым пәрменді ... ... мен ... ... үшін ... ... бөлімшелері - Төлем балансы мен валюталық реттеу департтаментің және
Ұлттық банк басшылығының қызметің ... ету ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу
мен қадағалаудың бір түтас ... ... ... мен көшу ... ... терминдер :
Капитал нарығы
Акция сертификаты
Инвесторлар
Эмитентер
Брокер
Диллер
Костодиан
Адеррайтер
Бақылау сұрақтары׃
Капитал дегеніміз не ?
Капитал нарығы деп нені айтамыз?
Капитал нарығының ... ... ... ... ақша ... ... неде ?
Несиенің айырмашылығы неде ?
Несиенің эканомикалық категория болу себебі неге ... мен ... ... ... қандай түрлері бар?
Облигацияның қандай түрлері бар
Әдебиеттер:
1.Ілиясов Қ.Қ., Қүлпыбаев С. ... : ...... : 2003., 387-402 бет.
2. Смагулова Р.О. Қаржы нарқы Алматы : Қазұлтагру, 2001., 13-15 ... ... ... : ... / Д.К. ...... : Экономика,
2002.,
95-106 бет
Тақырып 3 Ақша нарығы.
1.Ақша және ақша ... ... ... ... құралдары.
3.Банктік акцептер және оның ерекшеліктері.
5.Коммерциялық вексельдер.
4.Қысқа ... ... ... және аударма вексельдер.
7.Депозиттік сертификаттардың ... және ... ... ... не, оның ... ... қандай?
Ақша дегеніміз- тауардың жалпы эквивалентінің жинақталған түрі,
құнның эквиваленттік ... мен ... құны біте ... ... ... ... ... К Маркс « Жеке адам » ... ... ... ... да ... қалтасына салып
жүреді деген афоризммен сипаттады . Ол мынадан айқын ... ... ... ... ғана ... ... ... екенін анықтауға болады М : А-Т-А
Әр адамның еңбектігі себебі, адам ... ... ... ... ... ақша ... құралы қызметін атқарады.
Айырбас үрдесінде ақшаның делдалдық ... ... ... шешіледі. Тек ақшаның пайда болуына ... ... ... құны ... ... ... бір ... тұрады
да, ал екінші жағында ... ... ... ақша ... ... функциялары қандай ?
Ақшаның қазіргі экономикадағы атқаратын қызмет түріне қарай,
мына ... ... ... Құн өлшемі- бұл ... ... ... ... сипаттайды.
Айналыс құралы - бұл ақша мен ... ... ... ... яғни қарыздық міндеттеме арқылы өтеу сату ... алу ... ... білдіреді Т-М (міндеттеме)-Т
немесе М-Т
Қор жинақтау ... ... ақша ... алынады,
сөйтіп сату-сатып алу ... ... Қор ... ... ... емес ақшалар атқармайды, себебі олардың меншікті құны
жоқ..
Дүние жүзілік ақша ... ... ... ... сыртқы сауда байланыстары халықаралық зайымдар барысын
дүние ... ... ... ... себеп болды.
Ақша жиыны дегеніміз не? ҚР-да ақша ... неше ... ... ... нақты әр мемлекеттің өзіне тән ақша-несие жүйесімен
анықталынады. М: ... ақша ... ... ... ... мен
Германияда-үш , Ұлыбританияда-бес, Францияда-екі ақша ... –да ақша ... ... төменгі ақша агрегатты ... ... ... М агрегатын және шаруашылық ... ... ... ... ... тұлғалардың күрделі
қаржыландыру ... және ... ... ... чектік және
аккредитивтік шоттардың қоғамдық жәнебасқа үкіметтік емес ... ... етіп ... салымдарын біріктіреді .
Ақша ... ... ... ... ... Ол ... құралдарының дамуына байланысты ... яғни бұл ... ... ... ... ... ... барысында екі түрге бөлінеді : толық құлды және толық құнсыз
ақшалар . ... ... ... – номиналдық ақша құлы осы дайындауға кеткен
нақты құнымен сәкес келетін ақшалар .Мұндай ақшаларға ... ... ... ... ... , ... және ... жасалғалдар жатады.
Толық құнсыз ақшалар-наминалды құны ... ... яғни ... ... ... еңбектен жоғары болып келеді. ... ... және ... ... ... Құнның қағаздай
белгілері екі ... ... ... ... ... ақшалар. Қағаз
ақшалар- бұл ақша өкілі, металға ... ... ... бар. ... ... ... өндірісінің дамуымен,
яғни таурларды сатып алу және сатудың кешіктіріп ... ... ... ... ... дегеніміз не және оның маңызы қандай ... ... ...... несие немесе депозит рыноктарының жиынтығы,
мұнда Орталық банк, коммерциялық банктер мен ... ... ... ... беру ... ... жасайды. Олардың атқаратын
қызметтері: зайымдарды ... ... ... ... және ... ... болып табылады. Ұлттық банк ақша-несие
саясатын жүргізу арқылы ... ... ... ... етіп ... ... қатысушылар, яғни мемлекет, фирма, жеке тұлғалар әдете қысқа
мерзімді несие жүргізеді (олардың мерзімі 1 ден 120 ... ... ... ақша ... ... ... құралы болап
табылады. Сонымен қатар осы нарықта маңызды ролді коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... қызметінің маңызды ролін ақша нарығы атқарады. Өз ... ... бір ... ақша ... ... кұралады. Олар:
1. Дисконттық нарық;
2. Банкаралық нарық;
3. Валюталық нарық;
4. Депозиттік сертификаттар нарығы.
Дисконттық нарық – бұл экономикадағы ... ... ... ... ... Ал оның ... ақшаның экономикаға бірқалыпты келіп
түсуін қамтамасыз ету болып табылады. Дисконттық нарықтың ... ... банк пен ... банк ... несие – ақша нарығының маңызды сегменті болып табылады.
Бұл нарықта коммерциялық банктер бірін-бірі ... ... ... ... несие “РЕПО” келісімі негізінде жүргізіледі.
“РЕПО” келісімі – бағалы қағаздарды қайта сатып алу негізінде сату
келісімін айтамыз, яғни ... ... ... ... мерзімді зайымның түрін білдіреді. Келісім кезінде құнды қағаздарды
сататын “РЕПО” жақ (сторона) әр түрлі мақсаттрда ... ... яғни ... ... да ... активті операцияларды жүргізу (мысалы,
валюталық нарыққа) мақсатында ақша құралдарын алады.
Еуровалюта нарығы – қысқа мерзімді қаржылық құралдармен сауда-саттық
негізінде ... ақша ... ... ... ... – бұл шетел
валюталары, коммерциялық банк осы валюталарды шығырған ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Бірінше кезекте бұл валюталарға АҚШ доллары, неміс маркасы, фунт ... ... да ... ... дамыған елдерде ақша нарығының тағы бір ... ... ... ... дегеніміз – ақшалай қаражат салымы туралы
банктің жазбаша құжаты, ол салымшының (заңды тұлғаның) ... ... ... салым сомасы мен ол бойынша пайызды банктің кез келген
мекемесінен алу ... ... ... ... және оларды шығару ... ... ... қарай келесі түрлерге бөлінеді :
1. Атаулы сертификаттар;
2. Мәлімдеуші сертификаттар.
Атаулы депозиттік сертификаттары бұл салым ... ... ... Ал ... ... салым иесінің аты-жөні
көрсетілмейді, яғни оны кім ... сол ... иесі ... ... ... ... тауарлар және көрсетілген
қызметтер үшін төлеуге болатын ... ... ... есеп ... ... ... ... сертификаттар көбінесе ірі сомада
шығарылатындықтан да, оларды заңды ... ... ... ... ... ... ... екі түрі бар:
аударылатын және аударылмайтын.
Аударылмайтын депозиттік сертификаттар – ... ... ... ... ... соң ... ұсынылады.
Аударылатын депозиттік сертификаттар - басқа бір тұлғаларға екінші
нарықта сатып алу-сату арқылы өтеді.
Негізгі ... ... ... ... ... базасы
Акцепт
Акцептант
Акцепті банк
Ақша жүесі
Ақша ... және ... ... ... ... әдебиеттер:
1. Ценые бумаги. Учеб/под.ред. В. И. ... ... ... ... ... Под. Ред. О. И: Лаврумина/М:-1998
3. Финансы. Кредит. Деньги. Учеб/Под.ред. О:В: Соколовой/М:-2000
4. Қ.Ж. ... М.м. ... ... Каз. Толковый словарь.по. сов.
Экон./М:2001
5. Н.Қ. Мамыров, М.Ә. Тілеужанова. Макроэкономика. ... ... ... ... Валюта қатынастары. Б. Кошекова. А.:20007
7. В.Д. Мельникова, К.К. Ильясов,Финансы А:2001.
8. Ақша. ... ... Ғ.С. ... А: 2001.
9. Ақша. Несие. Банктер. Б. Сайденов. А: 2001.
Бақылау сұрақтары:
1. Ақша дегеніміз не, оның ... ... ... ... ... функциялары қандай ?
3.Ақша жиыны дегеніміз не, ҚР-да неше ... ... ... ... нарығы деген не, оның ... ... ... ... мен ... ... ... резервтерді білесіз?
8.Ақша нарығының атқаратын операциялары ... ... ... ... ... ... дегеніміз не, оның ерекшелігі қандай?
11Қысқа мерзімді ... ... ... ... не ... қандай түрлері бар?
Тақырып3. Алтын нарығы
1. Алтын өндірудің маңызы
2. Асыл металдың ... ... ... ... ... өндірудің маңызы неде ?
Көне тарихтың баяндауына қарағанда ... ... ... ... ... ... ... жерлерді алғаш рет мал өсірушілер кездестірген.
Олар ... ... ... ... ... өзен ... ... жүріп, құм-
қиыршық таст арасында күн көзіне ... ... ... ... ... ... ... жинап, уақыт өте, қорытып әртүрлі бұйымдар
жасаумен әуестенген. Алтын ... ... ... ... ... ... ... өндірудің етек алғанына 6-7 мың
жылдай уақыт өткен. Сонан біздің дәуірімзге ... 1 ... ... ... бойындағы елдер; өндіріліп, аса бағалы байлық
ретінде ... ... ... ... ... XIX ғасырдың
әсіресе XIX ғасырда кеңінен жүргізілді. Мысалы, XIX ... ... ... ... ... ... өндірілді.Алтынды аса көп мөлшерде өндіру Калифорния мен
Аляска аймағында ... ... өз ... баса ... ... Мысалы, Д.Лондон «Уақыт
тоспайды» шығармасында алтын өндірудің ерекшеліктерін талдапүлкен ... ... ... Алтын өңдіру жөніОнтүстік ... ... ... алдыңғы орындаболып отыр. Өйткені, бұл елде бір
сыпыра корпорация арзан жұмыскүшін пайдаланып, алтын өндірісіне кең ... ... ... ... өндіру мөлшері дүние жүзінің бірқатар
елдеріазайып ... бұл жер ... ... еді. ... орай ... елдер алтынды көп өндірсе
кейбіреулері аз ... ... бағы ... да ... аса ірі
өнеркәсіп ошағы болмаса да, алтын өндіру Қазақстанда да ... ... ... Мысалы, Алматы қаласындағы Республика алаңындағы
тәуелсіздік ... ... ... ... алтын сауытты
адам қазақ ... ... ... оны ... ... ... айқын
бейнелейді. Қазір Қазақстанда алтын өндірумен ... ... ... ... алтын қоры жөнінде дұние жүзінде елеулі орында.
Қазір республикада алтын қорының ... тең ... ... ... еніште шоғырланған. Ол кеніштер ... ... ... ... ... ... тағы басқа мекендердегі
кеніштер болып табылады. Шетелдік сарапшылардың ... ... ... алтынның жалпы қоры жоғары делініп ... ... ... бар ... қоры жүздеген мыңға ... ... әр ... ... 2,8 грамм алтын бар деп шамаланған.
Бір кезде алтыны мол деп саналып ... ... ... алтын
өндірісінің құлдырап кеткені байқалды. ... ... ... ... салдарынан КСРО-да 1990 жылы, қолдағы алтын қоры ... ... екі ... аса ... яғни ... қоры 2050
тоннадан 784 тоннаға дейін кеміген. кеңестік экономиканың ... ... еді. ... жағдайдың өзінде КСРО шетелдерге жыл
сайын 400 ... ... ... отырды.
Кеңес Одағы ыдырап, Қазақстан тәуелсіздік ... сол ... ... ... қорын қалыптастыру белсене кірісті. Өйтпейінше
экономиканы еркендету мүмкін емес еді. Сондықтан Қазақстан ... 1993 жылы ... ... ... ... ... акционерлік компаниясы құрылды. Сол құжатта, алтын мен ... ... ... ... ... күшейту осы компанияға
жүктелгені атап көрсетілді.
КСРО тұсында Қазақстанда өндірілген алтын кенінен ... ... ... ... мен ... кәсіпорындарында байытылып өңделетін еді.
Тәуелсіз Қазақстанда алтын өндіру мөлшері күрт арта бастады. Бір ... ... ... ... 1991 жылы 13,7, 1994 жылы
14,5 тонна алтын өндірді. Алайда, ... ... қоры ... ... әліде нашар пайдаланылуда.
Алтын қоры дегеніміз не?
Әдетте, өндірілген алтынды ұқсату, қор ... ел ... үш ... ... ... біріншісі алтынны орталықтандырылған ... ... ... пен ... ... ... қор - ... және
жеке тұлғалар иелігіндегі жинақталған алтын. Ал үшінші қор-алтыннан ... ... ... ... ... ... алтын. Осылай
түрліше әдіспен жинақталған алтын қоры X ғасырдың сексенінші ... ... ... ... ... 35 мың тонна, жеке
меншік қорда шамамен 20-25 Мың ... ... ... ... ... 25-30 мың ... барлығы қолда 80-90 мың тонна алтын жинақталды.
Бірақ ... ... ... бұл мәліметтің өзі де нақты жағдайды білдіре
алмаса керек. Өйткені, әр ел ... ішкі ... ... ... ... да ... ғой. Сол ... 60-жыддардың соңына
орталықтандырылған қорда алтын өткен кезеңдегідей мөлшер, болмады.
Ал мемлекеттік қаржы ... ... ... кұйма кесек және теңге
(монета) түрінде сақталып жүр. ... қоры ... ... ... сақтық қоры
ретінде сақталады. Мемлекет қорында осы ... ... ... ... қары ... ... ... экономикалық қуаты
шетелдермен экономикалық байланыс кезінде тауар-ақша алмас жағдайында
ерекше айқындалады.
Асыл металдың ... ... ... ... ... ... бітімі ерекшелігіне сәйкес түрліше металдар арасында
аса бағалы қымбат метал ретінде танылған. Алтын кандай да болмасын ылғалды,
шірінді топырақты жерде ... да оны тот ... мыс ... оны ... тот ... күміс тәрізді қарақоңырланып кетпейді. Алтын ... ... ... ... ... ... таймайды.
Алтынның тағы бір басты қасиеттері мынадай: ол өзіндік кұрамы жағынан
біртұтас, біртекті, аса берік, ұзақ ... бойы ... ... ... бір ... қосып, кез-келген бұйым жасауға жарамды. Аса берік
тұтастық қасиетіне қарай соңғы жылдарда ... ... ... ... ... ... ... ойдағыдай пайдаланылып
жүр.
Адам баласы сонау бағзы заманнан-ақ алтынды өз қажетіне жарата білген.
Алтыннан ... ... ... ... да әсем ... ... ... ғасырлар өтседе алтыннан жасалған бұйымдар өзінің аса асыл ... ... ... Мұны жер ... түрлі аймақтарында
жүргізілген архиеологиялық казбалардың нәтижесі айқын дәлелдеп отыр.
Алтынның дүниежүзілік ... ... сол ... ... саласындағы
қолданылуы оның тек табиғи қасиетімен ғана емес, қоғамдық мақсат ... ... кұн ... ... ақша ... қолдаланылуымен де айрықша
ерекшеленеді. Ал ақша — экономикалық және әлеуметтік кұбылыс. ... ... ... ... ... ерекше маңыз алуы - тауар
өндірісінің ... ... ... ... ... ... рулық-қауымдық қоғамдағы күнделікті тіршілігінде өзара
топтаса жүріп, тапқан тамақтық заттарды бөлісіп ... ... ... ... ... ... ... өсіл-өркендеуіне жетілуіне қарай
күнкөріс кәсібін де ... Әр ... өнім ... ... Осылай
өздері шығарған өнімдерін басқа біреулер шығарған өнімдерге ... ... ... ... ... ... алумен шұғылданды.
Сөйтіп, даму барысында басы артық өнімдерін сатуды меңгерді. Бірақ ... ... ... ақша дегеннің не екені, оның қандай кажеті
барына ешқандай түсінік, ұғымы болмаған, ал өмір ... ... ... ашып ... ... өз ... ... көз тартатын, жұртты серпілтетін
заттарды даралай білген. Осы негізде қолдағы артық ... ... ... ... ... ... Тек осы мақсат, ниетке
байланысты ... ... өз ... тыс тауарды айырбастап алу үіпін
қымбат бағалы деп таныған піл ... ... ... т.б, тұз, ... ... мал, тіпті адамдарды да ,құлдарды да пайдаланды.
Осындай жағдайда Батыс Еуропада күміс ... ... ... тауар ретінде болды. Сонымен ақша ретінде қолданылған заттардың
қайсысы ... ... ... ... ... ... қандай тауар
үшін болсын кең баламалық рөл атқара алатын, сақтауға қолайлы, ақша ретінде
қолдануға лайық түрғыда металл ... ... ... Бұл үшін ... қола сияқты металдардан теңгеліктер соғылған Ақыр соңында ақша ... ... ... ... біздің дәуірімізден 1500 жыл бұрын алтыннан Қытай, Индия, Мысыр
(Египет) елдері, ал көне ... біз ... ... 8-7 ... ... ғасырда алтын теңгеліктер шығарылған.
Айталық, XIX ғасырдың 60-жылдарынан бастап, ... ... ... ... пайдалануға беріктігі, тұтастығы, тозбайтын қасиеті жағынан ... ие ... ақша ... еш ... жоқ ... ... ... сол кезеңнен бастап, ақша рөлін атқарып келеді. Осыған сәйкес алтынды
белгілі мөлшерде жұмсау мақсатында алтын ... ... ұғым ... ... ... ... (оны ... үлгісі ретінде) түрде әрекет етті.
Бірінші, теңгелік алтын стандарты деп аталды. онтоғызыншы ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... алтын валюта делінді.
Ал үшінші, ал құйма стандарты еді.
Алтын стандарты тұңғыш peт ақша ... ... 1 жылы ... ... Ал ... елдерде алтын рты XIX ... ... ... ... ... тән ерекшеліктер:
тауарлар бағасын алтын түрінде белгілеуге лайықты өлшем
мемлекет алтын ақшаны өз қажетіне қарай шығаруға мүдделігі ... ... ... ... ... ... шетке шығаруға және шет жерден алып келуге қойылмайтындығы болып
табылады.
Осындай қасиеттерімен алтын-теңгелік стандарты ақша -жүйесінде тұрақты
рөл ... ... Әр ... ... ... қарай алтын стандарты
түрліше рөл атқарды. Мысалы, бір елдің алтын стандарты екінші бір ... ... құны ... салыстырмалы тұрғыда қолданылатын болды.
Мұның өзі көбіне ақшаның құнсыздануы процесімен ... ... ... ақша ... ... ... дүниежүзілік
экономикалық дағдарыс кезінде күрт өзгерді. Атап ... ... ... ... кезінде алтын стандарты барлық елдерде
түлкілікті ... Бұл ... ... ... ... ... болған құбылыс болатын.
Осы жағдайдың ықпалына қарай дүниежүзінде әр ел ... ... ақша ... оның ... ... ... ету ... ішкі экономикалық жағдайына қарай ұйымдастыратын болды. Әр ел ... ... ... ... қарай пайдаланды. Мысалы, 1971 жылы
тамыз айында АҚШ үкіметі алтынды долларға сатуды ... ... ... бұл елде ... ... ... асырылмайтын болды. АҚШ-тағы
алтынға байланысты жағдай басқа елдерде де өзгеріске ... ... ... ... қарай, 1978 жылы Халықаралық Валюта
Корының жарғысында алтын ... ... ... ... ... ... ... атап көрсетілді. Соған сәйкес Халықаралық Валюта
Қорына мүше елдерде алтынның ақша түрін бейнелейтін мазмұны жойылды.
Мемлекеттік мүдде тұрғысынан ... аса ... ... алтын нарқы
мәселесімен арнайы құрылған орталық шұғылданады. орталық негізінен қолдағы
басы ... ... ... ... ... сату ... ... айналысады. Алтынмен байланысты сауда-саттық, яғни, алтынды сату
немесе сатып-алу ... ... ... ... баға ... Алтынды сату өнеркәсіптік тұтыну мақсатында немесе жеке
адамдардың алтынды сатып алып, өзіндік жеке ... ... ... ... қор құру жөнінде тәуекелдік қор жинау немесе алыпсатарлық
тұрғыда атқарылады. Бұл аталған ... ... ... ... ... ... ... нарқының негізгі көздері ... ... ... жаңадан
өндірілген алтын қоры жұмсалады. Әр ел ... сату ... ... ... ... Мысалы, 1970 жылы БАР өзінің ішкі қорына
карай 1 мың тонна алтын өндіріп, ... ... ... ... ... ... байланысты қордың ... бір кез ... жеке ... ... жинаушылар тарапынан сатылатын алтын. ... ... ... алтын қор өнеркәсіптік, ... ... ... атом, ракета техникасы үшін пайдалану ... жеке ... өзі ... ... ... сол ... өз қолында
алтынды зергерлік бұйымдар соғу үшін ... лы ... ... ... ... Сатылатын алтынның бағасы дүниежүзілік алтын
нарқында қолданылып отырған нақты| кезендегі ... ... ... ... ерекшелігі қандай ?
Алтын нарқының ... ету ... мына ... ... алтын қандай түрде сатылады? құйма алтын немесе ... ... ... ... ... халықаралық тұрпаттағы алтын
құймасы 400 троя ... ... ... алтынның салмақтық
өлшемі унция аталады. Тарихта ол Римдік, ... ... деп ... ... ... ... Оның өлшемді ... 31,101 ... ... тұрғысынан алғанда көп алтын. Ал 1 өлшемі -31,1 грамм ... ... ... ... ... байырғы теңгелікті (яғни алтын
стандарты ... ... ... Осы ... ... ... тұрғыдан ұйымдастырылады. Осындай алтын
теңгеліктерді жеке ... сата ... Сол ... ... ... ... сатылады. Ерте заманда соғылған алтын теңгеліктер мен соңғы
кезеңде ... ... ... олардың салмағы құрамының
тазалығына байланысты болып отыр. Нарықта, алтын тек ... ... ... ... бұйымдар, арнайы сым жұқа парақша, тағы басқа
түрінде сатылады. Алтын ... ... ... ... ... жеке фирма көбірек қолданылатын алтын бұйымдар жасап, ... ... ... алып ... ... ... жүзінде алтын сатумен шұғылданатын елуден аса ірі
орталықтар бар. ... ... ... ... ... ... ... Африка
елдерінде шоғырланған. Мысалы, Лондон, ... ... ... сауда жасайтын орталықтар өз қызыметімен мол ... ... ... ... сату жүйесі төрт түрге бөлінген,
олар:
дүние жүзілік (Лондон, Нью-Йорк, т.б.);
елдің өз ... ... ... жургізілетін алтын нарқы (Париж, Ыстамбұл,
т.б.);
жергілікті ... ... ... нарық (Африка, Мысыр) жасыры(көлеңкелі)
түрдегі нарық .
Қорыта келгенде, осы аталған алтын нарқының төрт түрі алтын сату әдісін
ліше жүргізеді. Мысалы ... ... ... сатып алумен шұғылданады.
Кейбіреулері, алтын сату үшін өз ... ... ... ... ... ... алмайды. Дегенмен, алтын ... ... ... ... ... ... ... О. Д. ... и ... ... и ... – М. Финансы и
статистика, 1998.
2. Смагулова Р.О. Қаржы нарқы Алматы : Қазұлтагру, 2001.
Тақырып 4 Валюталық ... ... ... дамуы
2 Валюталарды айырбастау
3 Биржалық және биржадан тыс валюта нарықтары
Валюта қашан пайда болды?
“Валюта” – Итальян тілінен ... ... ... деген мағынаны
білдіреді. Валюта – белгілі бір елдің ақша өлшемі, яғни ... ... ... ... ... ... ... пайда болуымен байланысты. Ақша
алғашқыда натуралды заттай түрде, кейінрек метал ... ... ... ақша пайда болды. Ең алғаш рет метал ақша б.д.д. ІІІ – ғасырда ... ... да VII – VIII ... Малайзиядағы Лидия мемлекетінде
және ежелгі Грецияда ... ІХ – Х ... ... ... ... ... ақша ең ... рет ХІ ғасырда Қытайда ... ... ... ... Солтүстік Америкада, ал ХVIII ... аяғы ... ... ... ... ел өз ақшасын металл немесе қағаз түрінде ... да ... ... король бейнелерін басып отырған. Осы белгілеріне
қарай қай елдің ақшасы, яғни валютасы екендігін ... ... ... ... ... ... үш типі бар: ұлттық, дүниежүзілік, аймақтық валюталық
жүйелер.
Ұлттық валюталық жүйе – ... ... ... процесінің қажетті валюталық
ресурстарды қалыптастыруға және пайдалануға, халықаралық айналымды
жүзеге асыруға көмектесетін валюталық – ... ... ... ... жүйе елдің ақша жүйесінің бір бөлігі бола отырып,
өзінше дербес және ... ... ... ... Ұлттық валюталық
жүйенің ерекшелігі ел экономикасындағы сыртқы экономикалық байланыстардың
даму дәрежесімен анықталады.
Дүниежүзілік валюталық жүйе – дүниежүзілік шаруашылықтың дамуы негізінде
қалыптасқан және ... ... ... бекітілген
халықаралық валюталық қатынастарды ұйымдастыру формасы. Ұлттық валюта
жүйе мен дүниежүзілік ... жүйе ... ... ... ... ... бір ... емес, себебі олардың міндеттері, қызмет етулері және
реттеу шарттары, жекелеген елдер экономикасына және дүниежүзілік
шаруашылыққа ықпал етуі әртүрлі ... ... ... ... ... валюталық жүйемен байланыстыратын, яғни валюталық
қатынастарға қызмет ... және ... ... ... және ... саясатты шоғырландыруда негіз болатын ұлттық
банктер болып табылады.
Дүниежүзілік валюталық жүйені мемлекеттік – құқықтық ұйымдастыру ... ... ... және ... ... ... өндірістің және дүниежүзілік сауданың дамуымен
анықталады.
Аймақтық валютадық жүйе – валюталық бағамның ауытқуын азайту ... ... ... ... бірлестікке мүше елдердің
валюталық қатынастарын мемлекеттік – құқықтық ұйымдастыру формасының және
экономикалық ... ... ... ... ... байланысты
қалыптасатын қоғамдық қатынастар жиынтығы.
Ұлттық және дүниежүзілік валюталық жүйелерінің арасындағы
айырмашылықтар мен ұқсастықтар.
|Ұлттық валюталық жүйе ... ... жүйе ... ... ... ... бірлігі, |
|Ұлттық ... ... ... ... ... |
|Ұлттық ... ... ... өзара айналымдығының |
|Ұлттық валюта бағамының тәртібі; ... ... ... ... ... ... бір ... |
|Валюталық шектеудің болуы немесе |режимі; ... ... ... ... ... ... айналыс |регламентациясы; ... ... ... ... ... ... ... регламентациясы; |мемлекетаралық реттеу; ... ... есеп ... ... ... ... ... |
|регламентациясы; ... ... ... ... пен ... |Халықаралық несие айналыс құралдарын|
|нарығының режимі; ... бір ... ... |
|Елдің валюталық қатынастарын |Халықаралық есеп айырысудың негізгі |
|реттеуші және қызмет ... ... бір ... ... ... ... валюталық нарықтар және|
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... валюталық жүйе ұлттық валютаға негізделетін болса, ал
дүниежүзілік валюталық жүйе бір немесе бірнеше резервтік валюталарға,
халықаралық есептесу ... ... ... ... не?
Резервтік валюта – халықаралық төлем және резерв құралы ... ... ... үшін ... ... пен валюталық бағамды
анықтауға базалық қызмет ететін, валюталар бағамының реттеу мақсатында
валюталық интервенция ... ... ... ... ... ... валютаның ерекше категориясы.
Резервтік валюта мәртебесін алудағы алғышарттар:
- дүниежүзілік өндірісте, тауарлар мен капитал экспорттарында ... ету ... ... тиімді байланыс жүйесі бар несиелік – банктік мекемелердің дамыған
торабы;
- басқа елдерде оған деген ... ... ... ... ... ... айналымдығы және валюталық шектеудің болмауы.
Халықаралық есептік ақша бірлігі дегеніміз не?
Халықаралық есептік ақша ... - ... ... пен ... ... ... талаптар мен міндеттемелерді өлшеу үшін
шартты бірлік ретінде пайдаланылатын валюталық бірлік. Қазіргі уақытта
дүниежүзілік несиелік ақша типтері ... СДР ... ... алу құқығы)
және ЭКЮ (Европа валюта бірлігі) қызмет етеді.
Валюталық паритет дегеніміз не?
Валюталық паритет - валюталық бағамның негізі болып табылатын және ... ... екі ... арасындағы шекті қатынас. ХВҚ (Халықаралық
валюталық қор) жарғысы бойынша валюталық паритет СДР негізінде
белгіленеді.
Валюталық жүйенің даму кезендері
Валюталық жүйенің дамуының төрт ... ... ... ... ... жүйе - ... ревалюциядан кейін
алтын монометализм базасында алтын монета стандарты ... 1867 жылы ... ... ... дүниежүзілік ақшалардың
жалғыз формасы ретінде мойындады.
- екінші дүниежүзілік валюталық жүйе – 1922 жылы ... ... ... ... 30 ... ... ... девиз сатндарты базасында ... ... Ол ... ... ... ресми түрде бір валютаға бекітілмеді, бірақ
доллар мен фунт – ... ... ... үшінші дүниежүзілік валюталық жүйе – 1934 жылы Бреттон – Вудс қаласындағы
(АҚШ) валюта – қаржы конференциясында рәсімделді. Оғын 44 ел мүше ... ... ... онда ... валюталық жүйе қағидалары
бекітілді:
Алтынға және екі резервтік валютаға (АҚШ ... және ... ... ... ... мемлекетаралық алтын девиздік стандарттың
жүйесі бекітілді. Бұл жерде алтын девиз стандарты халықаралық
қатынастарды сақтауталып, ал ақша жүйесі айырбасталмайтын ... ... ... ... ... жүйе – қағидалары Кингстонда (Ямайка)
1976 – 78 ... ... ... ... мүше ... ... Онда ХВҚ жарғысына түзетулер енгізілді. Ямайка ... ... ... ... СДР ... ... ... іс жүзінде долларлық стандарт
сақталды, себебі доллар СДР жүйесіндегі есеп ... ... ... “қоржындағы” доллардың үлесі 40%, ресми
валюталық резервтерде - 60% жуық). Бірақ ХВҚ-ға мүше ... ... кез – ... ... ... ... соның негізінде көп валюталық стандартқа өту
заңдастырылды;
б) Алтынды ... ... ... тиым ... ... ... паритет алынып тасталып, доллардың алтынға айырбасталуы
тоқтатылды;
в) Валюталық бағамдар режимын таңдауға құқық ... (1973 ... ... шы ... ... ... бағамдар жүйесі енгізілді);
г) ХВҚ арқылы мемлекетаралық реттеу күшейді.
Валюта нарығы дегеніміз не?
Валюталық нарықтар – ... пен ... ... ... ... сауда – саттық жүргізетін ресми орталық.
Қазіргі валюталық нарықтарда мынадай ағымдарды бөліп қарауға ... ... ... ... ... валюталық
нарықтардың интернационалдануының күшейуі;
- байланыстың жаңа жүйелерін пайдалану;
- әлемнің ... ... ... ... ... операция жасау;
- банктердің корреспонденттік шоттары бойынша жазбаша түрде негізделетін
валюталық операцияларды жүргізу техникасын ... ... ... ... ... алып ... және
арбитраждық валюталық мәмілелер көлемін ұлғайту;
Валюталық операциялардың көлеміне, сипатына және пайдаланатын валюта
тобына қарай қазіргі валюталық ... ... ... ... ... ... ... нарықтар – ірі дүниежүзілік қаржы орталықтарында
шоғырланған. Олар ... Нью – ... ... ... ... айтуға болады. Бұл нарықтарды халықаралық төлем
айналымында кеңінен ... ... ... ... асырылады.
Аймақтық валюталық нарықтар – белгілі бір конвертирленетін валюталармен
операциялар жүзеге асырылады. Оған Сингапур ... Сауд ... ... жатады.
Ұлттық валюталық нарықтар - ережеге сәйкес халықаралық операцияларды
жүргізуге ... өз ... ... ... ... көрсететін
сол елдің аумағындағы орналасқан банктердің жүзеге асыратын
операцияларының жиыны.
кездерде туындайды да, баға ... білу үшін олар ... ... ... ...... ... мүшелер.
Нарыққа қатысушы барлық мүшелерді екі негізгі топқа бөлуге болады.
Бірінші топқа ... ... яғни ... ... операцияларды
жүргізу қажеттілігі
Осы қатысушылар арасында әлемнің барлық жерлеріне таралған бөлімше
тораптары және үлкен диллерлер штабы бар 20-ға жуық банктер ерекше
бөлінеді.кездерде туындайды да, баға ... білу үшін олар ... ... ... ... – юзер)
Активтік қатысушылар өздеріне баға белгіленімін білуге өтініш жасайтын
банктер үшін бағаны белгілейді (маркет – ... ... ... ... барлық жерлеріне таралған бөлімше
тораптары және үлкен диллерлер ... бар 20-ға жуық ... ... ... ... ... жүйенің маңызды элементті – валюталық бағам болып табылады.
Оның пайда болуы: тауарлар мен көрсетілген қызметтердің халықаралық
саудасы барысында, капитал және ... ... ... ... ... ... және ұлттық нарықтардағы
бағаларды, сондай – ақ ... ... ... ... ... ... ... құндық көрсеткіштерін салыстыруға; банктер мен фирмалардың
шетел валютасындағы шоттарын уақтылы қайта бағалап отыруға ... ... ... – бұл бір ... ақша бірлігіне басқа бір елдердің ақша
бірліктерінбейнеленген бағасы. ... ... ... ... ... өндіріс және айырбас процессінде пайда болатын объективті құндық
қатынастарына негізделеді.
Бағамның қалыптасуына әсер ететін факторлар.
Саяси – саяси тұрақтылық, валюталық заңдылықтардың ырықтандырылуы,
валюталық ... және ...... ... ... ... шыңы ... экономикалық өсу, валюта тұрақтылығы,
инфляцияның төменгі қарқыны (жылына 10%-ға ... ... ... ... 8%), дүниежүзілік нарықтағы тепе – теңдік;
Психологиялық – жаппай сұраныс, негізгі ... ... ... және ... ... ... мен ... нарықтар – бұл тауар ретінде валюталық құндылық саналатын
нарық.
Валюталық құндылықтарға мыналар жатады:
- шетел валютасы (ақша белгілері, ... ... ... т.б.) – ... ... ( чектер, векселдер) қор құндылықтары (
акция, облигация) және т.б. шетел валюталары көрінетін міндеттемелер.
- ... ... ( ... ... платина, палладий, иридий, родий,ретений,
осмий) және табиғи құнды тастар ( ... ... ... ... ... ... ... банктер, биржалар, экспартерлар мен
импартерлар, қаржылық және инвестициялық мекемелер, үкімет ұйымдары
жатады.
Валюталық нарықтар объектісіне- келген қаржы ... ... ... ... ... және ... ... нарықтар субъектілері келесі операциялар түрін орындайды;
- сатып алушылық қабілетті беру.
- хеджерлеу (ашық валюталық позицияны сақтау)
- ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесімен пайда табу.
- Пайыз мөлшерлеменің орбитражы (депозит ... ... ... және
оларды жоғары мөлшермен белгілі кезеңге қайта жұмсау)
Сатып алушының мүмкіншілігін беру ... ... ... ... ... ... түрде жеткізу әдетте келісім
жасалғаннан кейін екі жұмыс күні көлемінде.
2. Жедел ... ... ... бір ... мезгілінен кейін
жүргізеді.
3. своп-сату және сатып алу операциялары әртүрлі ... ... ... ... нарықтың объектілерімен жұмыс істегендевалюталық нарық
субъектілері тек қана экономикалық мақсаттылық көзқараста ғана емес,
сонымен қатар ... ... және ... ... сүйенеді.
Бұндай қатынастарды- қажы валюталық қатынас жүйесі деп ... ... ... Валюталық жүйе;
3. Резервтік валюта;
4. Халықаралық есептік ақша бірлігі;
5. Валюталық паритет;
6. ... ... ... ... нарықтар;
8. Валюталық нарықтардың қатысушылары;
9. Валюталық бағамдар
Қолданылған әдебиеттер
1. «Ақша ... және ... ... Серік Биханулы, Алматы 2004 ж.
2. Ілиасов Қ.Қ., Құлпыбаев С. ... ... 2003 ... ... Н.Қ. ... Алматы 2002 ж.
4. Әудакиров “Әлеуметтік ... ... ... ... 2002 ж.
Бағалы қағаздардың туындылары
1. Бағалы қағаздар нарығының пайда болуы.
2. Бағалы қағаздардың құрылымы.
3. Бағалы қағаздардың түрлері.
4. Бағалы ... ... ... ... ... туындыларына ғылымдардың көзқарасы.
Бағалы қағаздар нарығы қашан пайда болуы?
Бағалы ... ... ... ... 20-жылдары КСРО-да жаңа
кономикалық саясат кезінде болған. Ал қазіргі Егемен Қазақстанда ... ... ... ... ... Одағы заңдарының негізінде 90-
жылдардың басынан бастап пайда бола ... ... ... ... ... ақша ... және меншік қатынастары жағдайында дамуы
мүмкін. Мемлекеттік меншікті жаңа нарықтық қатынастарға сай ... тек ... ... ғана іске ... Жекеменшіктендірілген
кәсіпорындардың акция саны қанша көп болса да, өркенделген нарық жағдайында
оларды орналастыру өте оңай болды. ... ... ... ... ... қалыптасып келе жатқан ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Себебі, көптеген
кәсіпорындарда, халықта осындай жаңа құбылыстар арқылы нарыққа кең көлемде
қатынасуға мүмкіндік ... ... ... ... жаңа ... ... ... өмірге келтірді. Бұл ... ... бір ... олар өз ... мемдекеттің иелігіне ... ... бір ... ... ... құқық
береді.
Бағалы қағаздар құрылымы қандай?
Жекеменшіктендіру бір жағынан бағалы қағаздардың жаңа түрі ... ... ... ... ... жағынан кәсіпорынның жаңа
ұйымдық – құқықтық ... ... ... ... ... ... қалыптасуна жол ашты. Бұл жағдай жаңа акцияллар мен облигацияларды
эммиссиялаумен қатар, бағалы қағаздардың басқа түрлерін шығаруға да ... ... ... қағаздар нарығының қалыптасуындағы алғашқы кезең. Сол
сияқты акционерлік меншік формасын енгізу ... өсу ... ... ... қатар, мемлекеттің шығыстарын, сол сияқты
бағалы қағаздар нарығының дамуын қамтамасыз етеді.
Бағалы қағаздардың қанша түрі ... ... ... екі ... ... ... ... және туынды.
Негізгі топқа жататын құнды қағазадар: акциялар, облигациялар,
векселдер, мемлекеттік қазыналық міндеттемелер.
Ал ... деп ... ... ... ең ... опцион , фьючерс,
своп, спот, форворт, биржалық нарық т.б.
Бағалы қағаздардың туындылары дегеніміз не?
Туынды бағалы қағаздар нарықта айналыста жүрген корпорациялық ... ... ... ... қағаздарды пайдалану белгілі бір қажетіліктерге: қаржы
және баға тәуекелдіктерін сақтандыруға, ... ... ... ... ... ... ... шығуының мүмкіндігін алуға байланысты.
Бағалы қағаздар туындыларының түрлеріне анықтама?
Бағалы қағаздар туындыларының түрлерін төмендегідей қарастырайық.
Қазақстанда қор ... ... ... ... ... ... ... тәуекелділігі өз кезегінде ... ... ... іздестіруіді қажет етеді. Олардың ... ... ... ... ... ... ... опцондер кеңірек дамыды. Осыған байланысты акционерлерге енетін
кәсіпорындардың акцияларын жеңілдікпен сатып алу ... ... ... ... деп – ... ... ... ішінде ғана әрекет
ететін, тұрақты бағада белгілі бір акциялар санын сатып алу ... ... ... ... ... айтады. Мәмілені сатып алушы оны ... ... ... оны ... ... ... ... Сатып алу
опционы келісімдегі мерзімде, акциялар немесе басқа да ... бір ... ... алуға құқық береді. Әлемдік тәжірибеде опциондар
орындалу мерзіміне байланысты екі ... ... ... ... ...... уәде бойынша алдағы күнде орындауға жіберетін
опцион.
Американдық опцион – келісім бойынша алдағы күнде де және оған дейін кез ... ... да ... ... ... сату опцион оның иесіне активті опцион қолдану бағасы бойынша сатуға
құқық береді.
Фьючерс – тұрақты табысты бағалы ... ... ... алдағы уақытта
жабдықтау контрактісі айтады. Еркін нарықта нақты ... мен ... ... ... ... ешкім тиым салмаса да, фьючерстік
мәмлелер негізінен биржада жасалады. ... ... ... ... ... ... кеңсе арқылы бұйрығын береді, ол бұйрық
қолдағы ... ... ... ... ... ... оның орындалуы және
орындалмауы нарықтағы ... ... ... ... ... мынадай бұйрықтар қолданылады: нарықтық тоқта шектеулі. Сауда
“Еркін айқай” тәсілмен ... ... ... ... ... мүнда арнайы бекітілген диллер жоқ. Олардың орынында ... ... деп ... ... жасайды. Олар фьючерсті өз
аттарынан сатып алып және ставкамен опциондық ... ... ... – қор ... тауар биржасының бір түрі. Фьючерстік
келісімнің ... ... ... ... ақша ... ... ... жасалған кейінгі белгілі мерзімге шартта көрсетілген баға ... ...... ... ... да ... бойынша, ол
жасалғанна кейін кемінде екі жұмыс күннен соң есеп айырысу.
Спот келісім – тауар қолма – қол ... ... және ... ... келісім – бағалы қағаздармен, тауарлармен немесе шетелдік
валютамен сауда келісімін жасау. Бұл ... екі ... ... ... – мұнда ақша төленеді, мерзімдік келесімде бағалы қағазадар ... ... ... ... ... ... ал ақша ... бір
мерзімнен кейін беріледі.
Бағалы қағаздар туындылары түралы ғалымдардың көз қарасы ... ... және С. ... ... ... ... “Қаржы”
кітабында бағалы қағаздарды екіге бөліп керсеткен. туынды және
негізгі.
Н.Қ. ... және М.Ә. ... ... ... ... ... ... ажырамас бөлігі ретінде жалпылама тоқталған.
Ғ.С. Сейтқасымов бағалы қағаздар туындысы ол ... ... ... ... қана ... ... қасиеттерінің бірі ретінде көрсеткен.
Негізгі терминдер
1. Бағалы қағаздар;
2. Негізгі және туынды бағалы қағаздар;
3. Опцион;
4. Фьючерс;
5. Своп;
6. Спот;
7. ... ... ... сүрақтары
1. Бағалы қағаздар нарығы қашан пайда болуы?
2. Бағалы қағаздар құрылымы қандай?
3. Бағалы қағаздардың қанша түрі ... ... ... ... дегеніміз не?
5. Бағалы қағаздар туындыларының түрлеріне анықтама?
6. Бағалы қағаздар туындыларына ғалымдардың көз қарасы қандай?
Қолданылған әдебиеттер
1. ... ... ... ... Ғ.С. ... 2001 ... «Макроэкономика» Мамыров Н.Қ.
3. «Ақша айналысы және несие» Мақыш Серік Биханулы, Алматы 2004 ж.
4. ... ... Ж.М. ... ... 1992 ж.
Тақырып 6 Әлемдік қаржы нарығы
1 Әлемдік ... ... ... ... және ... ... нарығы.
37Әлемдік ақша орталығы
Әлемдік қаржы нарығы қалай қалыптасты?
Әлемдік экономикалық қызметте несие нарқы ... ... ... Бұл ... елдер арасында қаржыға деген сұраныс пен ... ... ... өз шешімін табады. Бұл үшін ... ... ... ... оның ... ... ету ... Ол қызмет – капиталдың кері қайтарылуын және пайыздық төлемінің
келісім-шартта ... ... ... ... ... ... етуге
тиіс. Әлемдік қаржы қозғалысы тәжірибесінде қаржы нарқы дегеніміз – қарыз
капиталының бір бөлігінің нарық жүйесі ... ... ... қаржылық
алмасуды бейнелеуі. Тәжірибеде қаржы нарқы екі саладан тұрады:
-қарыз капиталының қысқа мерзімді мақсаттағы нарқы, бұл ... ... ... ... ... және ұзақ мерзімге арналуы ұйымдастыратын
нарқы – бұл ... ... деп ... даму барысында әр ел өз өндірісін табысты жүргізуге,
үздіксіз өрге бастыруға ынталы ... Бұл үшін ... ... ... екені белгілі. Егер қолда қажетті қаржы болмаса, не істеу ... ... ... ... ... ... ... шешіледі.
Экономикалық даму талабы капитал нарқының қозғалысына да өзгерістер
енгізуді алға тартты. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... шектеуді өзгерту қажет ... ... тек ... ғана түрі ... ... қысқартылып, оның орнына
қаржыны бірден орташа және ұзақ мерзімді нарық арқылы пайдалану ісі ... ... ... ... қарыз капиталын
пайдаланудың бұл шарасы аса тиімді. Бұл шара несие нарқында ... ... және ... ... заңды тұлғаларға, жеке
азаматтарға беретін қаражатты нарыққа шоғырландыра ... ... ... ... капитал бөлуді қамтамасыз етуге мүмкіндік жасады. Бұл ... ... ... ... ... ... мақсатта дамытуға, капитал
қозғалысын барынша өрістетуге елеулі үлес қосады.
Әлемдік қарыз капиталы қалай пайда болды?
Әлемдік қарыз ... ... ... тұрғыдан алғанда, қарыз
капиталының халықаралық деңгейде ... ... өріс ... ... ... ... кең ... қажеттілігі артты.
Қазіргі заманға әлемдік қарыз ... ... ХХ ... ... ... өріс жайды. Өйткені бұл ... ... ... ... екінші дүниежүзілік соғысқа байланысты 40 жыл бойы
тоқырауға ұшыраған еді. Сонан 70-90 – жылдары қарыз капиталы нарқы қайтадан
қанат жайды.
Әлемдік ... ... ... ... бағыттары - әр ел өзінің ұлттық
қарыз капиталын шетелге шығаруына, оны шетелдік банкке беруіне, сөйтіп,
шетелдік ... ... ... өзіне кері тартуына өріс берді.
Экономикалық даму барысында ... ... ... ... ... несие мен қарыз қаржы принципі өзара қарыз қаржы алмасудың
жекелей валюталық бірыңғайлық принципіне негізделген. ... ... ... несиені ағылшын ақшасымен, яғни фунт ... ... ... ... ... ... қаржы алса, онда француз ақшасымен
алады. Валюталық ... ... ... бірыңғайлылығы дегеніміз осы.
ХХ ғасырда 50-жылдардан бастап, ... ... ... ... ... ... мәнісі мынадай: егер ... иесі ... ... ... ... ... ... ол еуропалық доллар
болып саналатын сипат ... ... ... ... ... ... бұл ... өз қаражаты сияқты кез келген елге несие беру үшін
пайдалануға ерікті ... ... ... қарыз капиталы нарқы бір-бірімен өзара тығыз
байланысты үш ... ... ... ... ... ... арсындағы әлемдік ақша нарқы.
Бұл салада депозиттік қарыз беру бір ... ... бір ... ... қысқа
мерзімдік талап бойынша іске асырылады. Мұнда несие алу телефон байланысы
арқылы да шешіле салатын ... ... ... ... соңында еуропа
валюталық нарқы пайда болды.
-Капиталдың әлемдік нарқы өзіндік сала. Бұл сала екі түрлі міндетті
жүзеге ... ... орны мен ... ... сипаттайтын міндет.
Бұд міндет бойынша дәстүрлі әдіспен шетелдік несиелер орташа және ұзақ
мерзімге ... ... ... 1968 жылдан бастап қарыз ақша бір жылдан 15
жылға, тіпті одан да көп мерзімге берілетін әдіс қалыптасты.
-дүниежүзілік ақша ... ... Бұл ... құнды қағаздарды
шығару және сату іске асырылады. Осы саладағы қызметке қарай 70-жылдардан
бастап, еуропалық қаржы нарқы ... ... ... ... ... ... түрде ұйымдастырылады.
Еуропалық банк несие беру үшін оны ... ... ... ... қайтара
алатын қабілет – мүмкіндігін, төлемді өтеу мүмкіндігін зерттеп, ... соң ... беру ... келісім-шарт жасасады. Сөйтіп, несие ... ... ... бұл бір жыл ... арналады. Ал орташа ұзақ
мерзімді несие Стэнбай деп аталатын шарт бойынша ... ... ... ... несиені ұзақ мерзімге арнап тиісті мөлшерді ... ... ... ... 3,6,9,12 айлық етіп бөледі де, осы әр мерзім бойынша ... ... ... сияқты банк несиені ролловерлік деп аталатын шарт бойынша береді.
Ролловерлік – несие алуды қайталап жүргізу, жаңғырту деген ұғым.
Еуропалық ... ... ... ... ролловерлік келісім-шартымен
төрт түрлі жағдайда атқарады:
-инвестициялық барлық соманы келісім бойынша бірден, ... ... ... ... немесе біртіндеп, бөліп-бөліп жүргізіледі
-несие белгіленген лимит ... ... ... ... ... ... пайызы, өтеу мерзімі (жарты жыл, бір ... ... ... айға ... 10 жылға, одан да көп ... шарт ... ... соманы толық беру мүмкіндігін
қалыптастыруға назар аударылған.
Әдетте, еуропалық несие беру ... ... 30-40 ... ... ... ... пайда келтіруде.
Қазіргі кезеңде халықаралық несие беру, қаржыландыру ісінің негізгі
көздері:
-халықаралық банк ... ... ... ... векселдер болып табылады.
Қазір әлемдік несие нарқының қызметі әлемдік қаржы ... ... ... ... ... ... ... нарқы өз қызметін құнды қағаздар
шығару ( бірінші нарық) және оларды сату-сатып алу ( ... ... ... ... ... кәсіпорындардың, банктердің,
мемлекеттердің қаржыға деген сұранысы өсіп ... ... ... ... ... ... да ұлғая түсуде. Бұл қолдағы қаржы қорын
толықтыру, оны сату мен ... ... ... ... ... мақсатын
көздейді. Қорыта келгенде, әлемдік несие және қаржы нарқының жақсы жағы да
бар, кемшілігі де ... жағы ... ... басы ... ... ... ... салу арқылы капиталды шоғырландыруға, бір орталықтандыруға,
экономикалық байланысты ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік жасайды. Қолдағы капиталдың
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... нысандары қандай?
Халықаралық несие қатнастары ... ... ... ... ... ғана ... ... –ақ мемлекеттік басқару, реттеу саласы
мүддесі үшін де қызмет атқарады. Ал мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... ... көптеген елдердің реттеу,
басқару саласындағы қызметтері ұйымдық, талдау, зерттеу тұрғысынан ... ... ... ... ... ... қаржы, кепілдеме беруші
рөлінде халықаралық ... ... ... ... ... бюджет арқылы жинақталған ұлттық кірістің бір бөлігін мемлекет
басқа бір елдерге аралас ... ... ... ... көмек көрсете алады.
Осы тұрғыдан айтар болсақ, АҚШ 60 ... екі ... көп ... ... тікелей мемлекет тарапынан жүзеге ... ... ... ... негізінен дамушы елдерге көмек ретінде берілуде.
Батыс Еуропа елдерінде мемлекет дәстүрлі ... ... ... рөл ... АҚШ пен ... ... уақытта экспорттық (сыртқа
тауар шығару) саланы қаржыландыру, оған несие беру ісін бір ... ... ... ... ... ... ісінде
кәсіпорындардың халықаралық сыртқы байланыс қызметін қолдап отыруды әдетке
айналдырған.
Мемлекет ... ... ... ... ... экспорттық
несие (сыртқа өнім шығаруды күшейту үшін) ... ... ... экспортпен шұғылданушылар траттасын бірінші
деңгейдегі төлем қаражатына айналдыруға мүмкіндік ... ... ... ... ... немесе кейбір тікелей
салық төлеуден босататын болды. Бұл ... яғни ... ... ... ... сонымен бірге сол тауарлардың ... ... ... өтімділігін арттыруға ықпал жасады.
Өйткені халықаралық қызмет саласының талабы бойынша шекарадан ел ... ... ... ... ... ... ... орай мемлекет
экспорттық несие мөлшерінде, оған ... ... баса ... аудару
негізінде орта және ұзақ мерзімді несие беруді тиімділік ... ... ... ... ... фирмалар мен банктерге
төмен пайызбен, экспорттық несиені жеңілдік беру негізінде ... ... ... ... несиенің қайтарылуы мерзімін ұзарта
алады, несие берудің ... ... бұл ... ұзаққа созбай
атқаруға үлкен мән береді.
Сыртқы рынокта ... кең өріс ... ... ... ... қызметті қолдау ретінде мемлекет экономикалық жағынан ұтымды
шараларды жүзеге асырады. ... ... бірі – ... немесе
жартылай мемлекеттік деңгейде экспорттық – импорттық банктер ұйымдастыру
болды.
Ол ... ... ... ... ... ... ... жеке меншік
банктердің экспорттық несиесіне кепілдік жасау, сақтандыру жұмысымен
айналысады. Мысалы, 1934 жылы ... ... банк ... Бұл ... елдерге несие берумен шұғылданды. Осы банк арқылы АҚШ жалпы ... ... 40 ... ... ... ... Қазір осындай банктер
Австрия, Бельгия, Англия, Дания, Франция, Жапония және басқа елдерде ... ... ... ... ... ... ... басқарудың өзіндік қалыптасқан нысандары бар. Атап айтқанда:
-банктердің шетелдермен байланысы ... ... ... білу
-ішкі және сыртқы қарым-қатнастардағы ... ... ... ... ... ... ... банк консрциумдарымен қарым-қатнасын
реттеу, басқару болып табылады. Осы аталған міндеттер мемлекеттік ... ... ... ... ... қадағалау, бақылау міндетін
жүзеге асырады. Қай елде ... ... ... міндеттер әрқашан қаржының қажет екенін алға
қояды. Сонда қаржыны молайтудың ресурсы болмаған жағдайда не ... ... ... ... ... ... ... бір шет елдерден
қарызға қаражат алады. Экономикалық түсінікте бұл экспорттық ... ... бұл ... шет елге тек өз ... ғана ... басы ... да ... деген сөз. Сонымен, дүние жүзінде 70-жылдардан бастап
дүниежүзілік нарыққа экспорттық несие шығару өріс алды. Экспорттық ... қоры ... сол ... жеке ... ... ... қаражаттары
есебінен құралады.
Экспорттық несие берудің өзіндік ерекшеліктері бар. ... ... ... ... жағдайында сауда-саттық саласында
тауарлар, машина, құрал-жабдықтар сатылатын нарықта басымдылық алу мақсаты
көзделеді. ... ... ... ... жөнінде өзара
қақтығыстарға жол бермеу, несие беру, несие алу ісін ... ... ... ... үшін ... ... ... Осы шартта несие алу –беру ісін ... ... ... мөлшерін жарты жыл өткен ... ... ... қайтарудың
мерзімін дәл анықтау, несиеге қатысты ... беру ... ... Экспорттық несиенің осындай ерекшеліктеріне қарай несие алушы
елдер үш ... ... Ол ... ... кірісі деңгейіне қарай – ... ...... ... – жоғары деп аталады. Осыған сәйкес ұлттық
кірісі төмен елдерге несие төмен пайыздық ставкамен, ал ... ... ... ... ... ... ... алушы елдер
осы белгіленген тәртіпті берік ұстауға басты назар аударып отырады.
Экспорттық ... ... ... ... инвестициялық
мүмкіндіктеріне байланысты анықталады. Әлемде 1981 жылы экспорттық несиенің
көлемі 17,2 млрд/АҚШ/ ... ... ... ... ... елдерде басы
артық қаржы көп болды. Сондықтан, олар экспорттық ... ... ... үлес қоса ... ... ... мұнайдың бағасы халықаралық саудада
арзандап, оны сатудан алынатын қаржы мөлшері де азайды. Осының салдарынан
Батыс ... ... ... сұраныс арта түсті. Әсіресе банктер
беретін несие көлемі күрт кеміді. Бірақ қаржыға деген сұраныс ... ... ... ... ... жөнінде қарызды өтей алмау дағдарысына ұшырады.
Осындай дағдарыстан шығу үшін, ... ... ... ... ... алу, бағалы қағаздар нарқын күшейту шарасы жүргізілді,
. Экспорттық несие алушы елдер қарызын қайтарудың ... ... ... ... шыға ... ... ол ... халықаралық
банктерден жеңілделілген несие алу, өз өнімдерін сыртқы саудаға көбірек
шығару сияқты мүмкіндіктерді пайдаланады. Мұнда ең ... әр ел ... ... ... ішкі ... ... толық
пайдалануға күш салды. Осы негізде сыртқы қарыздан құтылудың экономикалық
шаралары жүзеге асырыла бастады.
несиенің келесідей нысандарын ... ... ... ... ... ... 7 Коммерциялық банктердің қаржы нарығындағы қызметі
1 Қаржы нарығы инфрақұрылымындағы банктердің ролі.
2 Коммерциялық банктердің бағалы қағаздар бойынша операциялары
3 Коммерциялық банктер ... ... ... эмитенттер және
инвесторлар ретінде.
. Коммерциялық банк дегенiмiз не және оның мiндетi қандай?
Коммерциялық банк нарықтық экономикада ... ... ... ... ақша ... мен ... айналымының үздiксiз
қозғалысын қамтамасыз ... ... пен ... ... қор ... үшiн ... жасау болып табылады.
Қазiргi коммерциялық банк – бұл ... ... ақ ... ... ... банiктердi бiлдiредi.
Коммерциялық банк деп – бұл жерде Қазақстан республикасындағы
екiншi ... ... ... айтылып отыр.
. Коммерциялық банк қандай белгiлерiне байланысты жiктеледi?
Коммерциялық банктер мынандай белгiлерiне байланысты ... ... ... ... ... ... ... жеке
- пай қосу арқылы жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiк
- аралас, шетел капиталының қатысуымен.
2. Операцияларының түрлерiне ... ... яғни ... балық салаларына бiрдей және кең көлемде
банктiк қызмет көрсететiн банктер
- Маманданған, яғни бiр ғана ... ... ... ... ... белгiсiне қарай:
- халықаралық
- мемелекетаралық
- ұлттық
- аймақтық
4. Салалық белгiсiне қарай:
- өнеркәсiптiк банктер
- сауда банiктерi
- ауылшаруашылық банiктерi
- құрылыс ... ... да ... ... ... ... ... көп филиалды.
. Коммерциялық банк қызмет қалай ұйымдастырылады?.
Коммерциялық банiктiң ... ... ... басқару
құрылымына және оның функциянолдық бөлiмшелерi мен әртүрлi қызметтерiнiң
құрылымына бөлiнедi.
Басқару ... ... алу ... ... ... тиiмдi жетекшiлiк етудi қамтамасыз етедi. Банктiң құрылтайшылары
басқару органына тiкелей қатысады.
5. Коммерциялық банктер қандай операциялар жұргізеді?
Пассивтiк операциялар ... ... ... жинақталады. Сондыктан
да пассивтiк операцилардың коммерциялық банктердiң ... ... ... ... операциялар нәтижесiнде құрылатындықтан,
оған анықтама ... ... ... және ... сөздiгiнде пассивтiк
операциялар бұл несиелiк және ... ... ... ... ... өз ... құру операциялары делiнедi.
Пассивтiк операциялар көмегiмен банктер нарықтан несиелiк ресурстарды
сатып ... ... ... формалары болады
- коммерциялық банктердiң бағалы қағазды алғашқы эмиссиялауы.
- Банк пайдасынан капиталдарды немесе ... ... ... ... ... да ... ... несиелер алу
- депозиттiк операциялар.
Сонымен банктiң ресурстары 2 топқа бөлiнедi
1. Банктiң меншiктi қаражаттары
2.Банктiң тартылған қаражаттары
Банктiң меншiктi ... - бұл ұзақ ... ... басты көзi болып табылады
Банктiң меншiктi қаражаттары банктiң экономикалық дербестiгiн және
қызмет ету ... ... ... ... ... ... мен
бөлiнбеген пайда жиынтығы.
Банктiң меншiктi қаражатына жататындар:
- Банктiң жарғылық капиталы
- Банктiң резервтiк капиталы
- қосымша капиталы және ... ... ... ... ... ... ... Бөлiнбеген пайдасы
Банк жарғылық капиталы – банктiң заңды тұлға ретiнде ... ... және өмiр ... ... ... құрайды.
Резервтiк қор – банк қызметiнде пайда болуы мүмкiн зияндардың орнын жабу
мақсатында ... ... ... ...... ... тозуына байланысты аударылған
аударымдар есебiнен және белгiлi мақсатқа бағытталатын ... ... ... ... ...... ... қайта бағалау негiзiнде,
Валюталық қаражаттарды қайта бағалау қоры ... ... мен ... ... ... ... ... пайда – акциялар бойынша дивидендтi төлегеннен ... ... ... аударғаннан қалған пайданың бөлiгi.
Банктiң тартылған қаражаттары - активтiк ... оның ... ... 90 ... ... ресурстарға деген қажетiн
қанағаттандырады. Олардың ролi бiршама жоғары тұрады. Заңды және ... ... бос ... ... отырып, коммерциялық банктер
халық шаруашылығының қосымша айналым қаражаттарына деген сұранысы мен ... ... ... қанағаттандырады.
Әлемдiк банктiк тәжiрибеден барлық тартылатын қаражаттарды жинақтау
тәсiлдерге байланысты ... 2 ... ... - топ ... - топ ... емес тартылған қаражат.
Тартылған қаражаттар iшiнде ең көп бөлiгiн депозиттер ... үшiн ... – бiр ... ресурс көзi болып табылады.
Депозит – бұл клиенттердiң, жеке және заңды ... ... ... ... ... және ... пайдалана алатын қаражаттары.
Депозиттiк емес тартылған қаражат - бұл банктiң қарыз ... ... ... ... сату жолымен тарататын қаражаттары.
Активтiк операциялар – бұл операциялардың көмегiмен ... ... ... ... табу үшiн және тде ... ... ... ету үшiн орналастырады.
- шаруашылық жүргiзушi субъектiлерге әртүрлi қажеттерiн қанағаттандыру
үшiн, қысқа, ... ұзақ ... ... ... ... тұтынушылық несие беру, үй құрылысын жүргiзу, пәтер, үй және
басқа да ұзақ мерзiмде ... ... ... алу.
- құнды қағаздар сатып алуға несие беру
- Лизингiлiк операцияға несие беру
- Факторингiлiк операцияларға несие беру
- Басқа банктерге несие беру, банк ... ... ... банктердiң басқа да қаржылық қызметтерi
Лизингтiк операциялар, «лизинг» ағылшын тiлiнен ... ... ... ... ... ... операция деп - ұзақ мерзiмде
пайдаланылатын заттарды (ғимарат, машина, ... ... ... ... ... қызмет атқарады
1. Ол келесi қорларға ақша жұмсау, яғни қаржылардың ... Бұл ... жаңа ... - ... ... техниикамен
материалды - техникалық қамтамасыз етудiң анағұрлым прогресивтi формасы.
Лизингтiк мәмiледе 3 ... ... ... өзра ... ... ... ... иесi ( лизинг берушi)
2. мүлiктi пайдаланушы (лизинг алушы)
3. Мүлiктi сатушы. Коммерциялық банкткрдiң басқа да ... ... ... ... ... - ... ... мерзiмге берiледi.
Оның объектiсi болып моральдiк тозу қарқыны өте ... ... мен ... ... ...... ұзақ мерзiмге берiледi. Ол мерзiм машиналар
мен құрал жабдықтардың амортизациялық тозу мерзiмiмен сәйкес келедi. ... ... ... ... ... ... онда мүлiктi лизинг алушы
мен сатып алушы мүмкiндiгi көрсетiлген.
Қалдық құны бойынша лизинг – пайдалануда болған құрал ... ... ... ... ... ... ... қалдық құны
бойынша бағаланған.
Лизингтiк бизнестiң ... үшiн ... ... ... ... ... олардың негiзгi қаражат көзiне құрал жабдықтарды
сатып алу үшiн берiлетiн банктiк несиелер жатады.
Факторингтiк ...... ... ... ... ... векселдер, бойынша төлемдi талап ету құқын басқа ... ... мәнi – ... өз ... ... – құжаттарды, олардың
дебиторлардың қарызын, пайыздық сыйақы үшiн сатып алу.
9.Коммерциялық банк ресурстарының ... және ... ... – бұл ... ... ... негізінде
қалыптасқан және барлық активтік ... ... банк ... ету және ... табу ... ... бағытталған банктің
меншікті және тартылған қаражаттарының жиынтығы.
Нарықтық ... өту ... ... ... ... ... ... Меншікті қаражаттар қатарына,
біріншіден, коммерциялық банктің акционерлік кпиталы, резервтік қоры, сол
сияқты қосымша ... ... ... ... жаңа ... Ұлттық
банктен және басқа да ... ... ... ... ... корреспонденттік шоттарындағы, ... ... ... сатудан түскен қаражаттар, ... ... ... үшін ... ...... құндылықтар
жатады.
Коммерциялық банктердің ... ... ... ... мен қызметінің ерекшелігіне қарай ерекшеленеді.
Банк ресурсының құрылымына мыналар жатады:
1) Банктің меншікті капиталы;
2) Банктің заемдық және тартылған ... ... ... меншікті капитал үлесі тартылған
қаражаттарға деген қажеттілігінің 10 % - ға жуық ... ... ... тиеді.
10.Коммерциялық банктің меншікті капиталы:көздері мен қызметтері.
Коммерциялық банктің меншікті кпиталының рөлі мен ... ... ... ... және ... ... өзіндік
ерекшеліктерге ие.
Банктің меншікті капиталы банктің тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... меншікті капитал көмегімен
банктік қызметіне байланысты алғашқы шығындар: жер, ғимараттар, ... ... ... жұмсалған және т.б. жабылады. Сонымен қатар, банктің
меншікті капиталы ұзақ мерзімді активтерге жұмсалымдардың басты көзі.
Меншікті және ... ... банк ... ... ... ... ... көрсетіледі. Бұл активті шот, сондықтан да
дебеті бойынша ресурстар, ал кредиті бойынша несиелік жұмсалымдар беріледі.
Банктің ... ... - бұл ... ... ... және ... ... қамтамасыз ету үшін құрған ... ... мен сол ... ... ... ... ... өткен жылдардағы бөлінбеген пайдасы.
Қазіргі коммерциялық банктердің меншікті капиталы ... ... ... ... ... капитал, қосымша капитал,
- банк операциялары бойынша тәуекелдікті ... ... ... ... ... банк ... Банктің тартылған қаражаттары.
Банк ресурсының құрылымында тартылған қаражаттар үлесі меншікті
қаражаттармен салыстырғанда өте жоғары, олардың ... ... ... ... бөлігі жүзеге асырылады.
Банктік тәжірибеде барлық тартылған ... ... ... ... екі ... ... депозиттік қаражаттар;
- депозиттік емес тартылған қаражаттар.
Тартылған қаражаттар ішінде ең көп ... ... ... банк үшін бірден – бір арзан ресурс көзі ... ... – бұл ... ... және ... тұлғалардың) банктегі
белгілі бір шотқа салған және өздері падалана алатын қаражаттары.
Депозиттік емес тартылған қаражаттар – бұл ... ... ... ... өздерінің меншікті бағалы қағаздарын сату жолымен тартылған
қаражаттары.
Депозиттік емес ... ... ... мен ... өзара
ажыратылады. Біріншіден, олар персоналдық емес, яғни ... ... ... ... ... мұндай қаражаттарды ... ... ... ... емес тартылған ресурстармен көбіне ірі коммерциялық
банктер айналысады. Өйткені, ... емес ... ірі ... ... да, ... ... ... операциялар сипатына жатқызуға
болады.
Бақылау сұрақтары
1. Коммерциялық банк туралы не білесіз?
2 Коммерциялық банк ... не және оның ... ... Коммерциялық банк қандай белгiлерiне байланысты жiктеледi?
4 Коммерциялық банк қызметiн ұйымдастыру.
5Коммерциялық банктердiң операциялары - ... ... ... ... активтiк операцияларына не жатады?
7 Коммерциялық банктердiң басқа да қаржылық қызметтерi қандай?
8 Лизинг түрлерi қандай?
9 Коммерциялық банк ... ... және ... туралы не айтала
аласыз?
10 Коммерциялық банктің меншікті капиталы: көздері мен қызметтері.
11 Банктің тартылған қаражаттарына не жатады?
Тақырып 8 Қазақстан ... ... ... ... жүйесіне көшудің себебі неде?1
Кеңестік дәуірден мұра болып қалған зейнетақы тағайындау жүйесі ... ... ... ... ... бұл еңбек қызметінің бүкіл
кезеңіндегі жалақы туралы толық деректерге қол жеткізудің ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру бұрынғы
зейнеткерлерді зейнетақымен қамсыздандырудың неғұрлым күрделі ... ... ... Бұл ... ... осы ... ... мен
ең бастысы, растаушы нақты фактілерді алу мүмкіндігінің болмауымен
байланысты. ... ... ... мәселені шешудің неғұрлым
жеңілдеу жолдарын қолдану жиі ұсынылады. Бұл ... база ... ... ... немесе “бұрынғы” зейнетақы мөлшерін “кейінгі”
зейнетақы мөлшерлерімен салғастыру жолымен) өткен кезеңдерді ... ... ... ... да белгілі бір кемшіліктері бар. ... бұл әдіс ... ... ұтқанымен, басқа біреулер өз мүдделеріне
қысым жасалды деп есептеуі мүмкін. Өткен кезең деректерін қалпына келтіру
және ... тану ... ... тағы бір жаңа ... жол
бермеуінің маңызы зор.
Зейнетақы төлемдері процесінде, ... ... ... есепке алынуы тиіс, зейнетақыны индекстеу секілді маңызды факторды
ескеру қажет. Ең ... ... ... ... ... ... қатысты
әртүрлі пікір айлылып жүр. Кейбіреулер ... ... ... ... ... және олардың нақты құнын осылайша ... деп ... Енді ... ... ... ... ... ғана емес, бұл табыстардың қоғамда қабылданған өлшемдеріне
қатыстылығына да тәуелді деп көрсетеді. Өмір сүру ... ... ... ... ... ... үшін бұл мәселе қай кездегіден де ... ... ... әр ... ... уақыттардағы табыстары
туралы толық нақты фактілер алу өте қиын. Бұл жағдайда ... ... үшін ... осы ... ... және заңнамамен
бекітілген мөлшерлері негіз ... ... Бұл ... ... ... ... ... жеткізудің мүмкін жолы
қалыптасқан зейнетақы төлемдерінің мөлшерлерін ... ... ... ... ... жағдайда оның мөлшер сәйкестігінің өлшемін
ғана назарда ұстап қоймай, қалыптасқан фактілерді де ескеру ... ... ... ... қандай?
Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамтамасыз ету реформасы
зейнетақымен қамтамасыз етудің сферасында ... ... ... емес жинақтау зейнетақы қорларын, зейнетақы активтерін басқару
компаниялары және кастодиан – банктерінің пайда ... ... ... ... ... 1-2 жыл ішінде, жинақтау зейнетақы
қорларының, қажетті ... мен ... ... ... ... қажетті инвестициямен қамтамасыз етуіне мүмкіншілігі
бар екенін көрсетті.
Зейнетақы реформасының мақсатты бағыты біреу-ақ қарттарды әлеуметтік
қорғау және экономикалық дамуға әсер ... ... ... ... қамтамасыз ету жүйесінің қарттарды,
жұмыс істемейтін халықты қамтамсыз ... ... ... ... зейнетақы реформасының Үкімет қабылдаған
концепциясы үш деңгейлі зейнетақы жүйесінің даму ... ... ... ... емес зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесі де бар: ол
банкі және ... ... ... ... - ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Мемлекеттік емес зейнетақы қорлары халықтың қартайған ... ... ... ... ... ... ... қажетті
қаражатты жинауға мұқтаждығын қамтамасыз етеді.
Зейнетақы қорларының активтері кәсіпорындар мено ұйымдардың ... ... ... жеке ... және де осы
төлемдерді инвестициялаудан түсетін табыстардан құралады.
Зейнетақы жарналарының ...... ... ... ... ... ... төленеді, сондықтан жарнаның төлену мерзімі мен
жиналған соманың төлену мерзімі айтарлықтай үлкен. Зейнетақымен ... ... ... ... ... болжамдау осы факторға байланысты.
Сондықтан, қаражатты инфляциядан қорғау мақсатында олар ... ... ... ... ұзақ ... активтерге немесе
инвестициялық бағдарламаларға да салуға болады.
Жинақтау зейнетақы қорлары ... ... ... ... ... концепцияларды қолдану қажет, жинақтау ... ... ... ұзақ мерзімінің секторының қатысушысы болып
табылады.
Нарық экономикасы дамыған мемлекеттерде зейнетақы ... ең ... және ... жұмыс жасайтын әлеуметтік - қаржы ... ... Ұзақ ... ... ... зейнетақы қорларының активтерінің
мөлшері де салмақты. ... ... ... ... ... ... ... 1993 жылы 1.2 трлн доллардан асқан, ал ... ... қоры 1995 жылы 12.6 млрд ... ... емес зейнетақы қорларының инвестор ... ... үлес ... ... ... қарқынды өсуіне кейбір
мемлекеттерде мемлекеттік емес зейнетақы қорларына салық салудан жеңілдік
беріледі:
- ол енгізілген активтерге ... әсер ... ... ... да солай әсер етеді. Бұны түсіну үшін қосымша
зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесі дамыған болуы керек, ... ... ... жол ... ел ... мемлекеттік емес зенетақы қорларының
қаражаттарын қатыстыру қордың өсуіне және күнделікті тұтынудың
азайуын қамтамасыз ... ... ... емес ... ... инвестициялық
шегі 40-60 жыл. Ал басқа инвестициялардың, мысалы, банктер ғана ... ... ... ... қаржы корпорацияларының ұзақ мерзімді
инвестициялары 12-15 жылға дейін ғана ... емес ... ... қорларының активтері ұзақ
мерзімді болып табылады да ... ... ... ... ... ... тасталынады. Зейнетақы қорларының активтері
елдің қаржы ... ... ... ... ... ... қорытынды жасауға болады: зейнетақы қорлары қаржыны
жинақтауға және біздің ... оны ... ... ... Ұзақ
мерзімді айналымды дамытуға арналғанмемлекеттік емес зейнетақы қорларының
активтері Қазақстан экономикасына ең қажетті ұзақ ... ... және де ... қор ... ... бола ... ... зейнетақы жүйесі ары қарай осындай жағдайда қала берсе,
онда ол дағдарыстың шиеленісуіне және күйреуіне әсер ... Бұл ... ... өту үшін 1997 жылы 20 ... ... ... ... ету туралы” Қазақстан Республикасының ... ... ... 1998 ... 1 ... ... ... талаптарына сай жаңа зейнетақы жүйесі енгізілген.
Зейнетақы қорларының ары қарай дамуы үшін осы жүйеге қатысушылардың
жұмысын ... ... ... мен оған ... ... сақталуын
қамтамасыз ету мақсатында, мемлекет жеке тұлғалар үшін ... ... ... ... тағы бір ... ... ... тек
қана жарна берушінің есебінен ғана емес және әртүрлі инвестициялардан
алынатын табысынан да ... ... ... ... ... зейнетақы
активтерін басқару компаниялары жүзеге асырады. Бұл компаниялардың қызметін
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... кезде зейнетақы жарналарын жинақтау және зейнетақыларды
төлеуді іске ... ... ... ... бойынша 1 мемлекеттік, 15
мемлекеттік емес зейнетақы қорларына лицензия берілді.
Мемлекеттік емес ... ... қоры ... ... ... ... Және де ашық немесе корпоративті болуы ... ... ... ... – заңды және тұлғалар бола алады.
Мемлекеттік емес жинақтау зейнетақы ... ... ... ... ... түріне жарғылық қордың төменгі мөлшерін, лицензия
беру, реттеу және бақылау ... ... ... ... ... және қайтарылуын қорғайды. ... ... ... ... қор ... ... бекітуі қажет. Тікелей қызметі
бойынша зейнетақы жарналарынан 1% және инвестициялық ... ... ... ... ... комиссиондық алым алуға болады.
Зейнетақы активтерін басқару компаниясы жабық ... ... ... ... резидент және резидент емес заңды және
жеке тұлғалар бола алады.
Мемлекеттік емес ... қоры – ... ... оның қызметі
кәсіпорындардың, ұйымдардың және азаматтардың ерікті мақсатты жарналарын
жинауға, ... ... ... ... ... ... және ... жүйесінің қатысушыларына зейнетақылық төлемді
беруді қамтамасыз етуді жүзеге асыруға ... ... ... ... ... емес ... қорының айырмашылығы – мемлекет зейнетақы төлемдерінің сақталуын
қорғайды: зейнетақы активтерін ... аз және ... ... ... ... емес ... ... қорларының активтерінің негізгі
бөлігі активтерді басқару компаниялары арқылы мемлекеттік бағалы қағаздарға
және банкі депозитттеріне инвестициялай арқылы жұмсайды. Қалған бөлігі
Қазақстан қор ... А ... бар ... ... алу ... ... ... даму инвестициясы жұмсалады.
А листингі бар кәсіпорындарға халықаралық аудит станедартына өткеніне 2
жылдан асқан ... ... емес ... ... ... мемлекеттік жинақтау
қорларына қарағанда инвестициялық табыстан жоғары процент мөлшерінде табыс
беріп отыр.
Мемлекеттік емес ... ... ... ... сақталуы
Үкіметпен қабылданған бірқатар шаралар арқылы қамтамасыз етіледі.
Ең маңызды сақтау деңгейі зейнетақы активтерін бөлек заңды тұлға ... ... ... ... ... ... ... болады. Одан басқа, барлық инвестициялау операциялары ... бар ... ... өтеді.
Ал өз кезінде кастодиан – банктер және зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... және
әлеуметтік қорғау министірлігінің жинақтау зейнетақы қорларының қызметін
реттеу комитеті. ... ... ... ... Республикасының Ұлттық
комиссиясы және ... ... ... ... зейнетақы
төлемдерінің ең жоғарғы деңгейде сақталуын қаматамасыз етеді.
Бірақ, сонымен қатар жинақтау зейнетақы жүйесінде ... да ... ... - халықтың қорларға сенімінің бірден қалыптасуы.
2000 жылдан бастап қана жинақтау зейнетақы жүйесінің қатысушылары ... 2000 ... 1 ... ... саны 3359 ... ... Бұл көрсеткіш 1999 ... ... ... көп. ... жарналарын салушылардың да санының өсуі байқалады: 10 мың ... және 43 ... ... ... жарналарының сомасы 77,7 млрд теңге болды, ... 2000 ... 1- ... 21,1 млрд теңге салынды.
Қазақстанның 2030 жылға даму стратегиясына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... есеп стандартына сәйкес зейнетақы қорларымен қолданылатын
мадақтау және зейнетақы қорларына ... ... ... қаржы активтеріне
инвестициялауды еркіне беру арқылы нығайтылады.
Зейнетақы қорларының және зейнетақы активтерін ... ... ... үшін ішкі нарықта оларға зейнетақы
активтерін инвестициялайтын қаржы ... ... ... ... ... ... ... зерттеу оның
ерекшеліктері мен маңызды белгілерін айқындауға мүмкіндік береді.
Қазақстанда ... ... ... ... ... дамуы, инвестициялаудың жоғары деңгейдегі тәуеклділігі және
заңдылық базасының жетілмегендігінен ... ... ... жинақтау зейнетақы қорларының инвестициялық қызметі инфляция
жағдайында салушылардың ... ... ... ... ... ... таңдау олардың сенімділігіне байланысты
жүргізіледі. Қаражатты сақтау мақсатында төмен ... өзі ... ... ... ... ... инвестициялық мүмкіншілігінің дамуына
әсер ететін тағы бір жағдай - ... ... ... ... ... ... ... инвестицияның қандай инструменттеріне
немесе мерзіміне қарамастан тәуекелділігі ... ... ... ... шығу үшін портфель құрылымын тез
өзгерту ... ... бұл ... ... түседі – зейнетақы қорларының
активтері өз бетімен таратылмайды, ол активтерді ... ... ... ... ... ... және ... инвесторларды
инвестициялау процесіне ... да ... ... ... қазір орынды және инвестициялық саясатты басқару
компаниясымен ... ... ... және оның ... ... мерзімімен
қайта –қайта қарастырылуы қажет.
Мемлекеттік емес жинақтау зейнетақы қорларының инвестициялық
қызметінің ерекшеліктерін ескере отырып , мемлекет тарапынан ... ... ел ... үшін өте ... ... ... орынды болар еді. Зейнетақымен қаматамасыз
ету жүйесінің қызметін реттейтін нормативтік ... ... ... ... ... ешқандай жағдай жасамағанын
көрсетеді. Мұндай жүйенің артықшылығы ретінде инвестициялық қызметке салық
салудан жеңілдік беру немесе инвестициялық ... ... ... емес жинақтау зейнетақы қорларының сенімділігін
көрсететін негізгі және шындыққа негізделген тәсілдердің арасынан, ... ...... ... ... мына ... бөліп
көрсетуге болады:
- әртүрлі жағдайлардан салушылардың қаражаттарын сақтандыру
- мемлекеттік емес жинақтау зейнетақы қорларының жылжымайтын мүлік
және зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... жарғылық қормен
байланыстыру
Тақырып 10 Инвестициялық компаниялар және ... ... ... мен ... қүрылуы мен қызметі
2 Инвестициялық процестегі компаниялар мен қорлардың ролі
3 Түрақты және ... ... ... ... компаниялар мен қорлардың қызметтері қандай?
Инвестициялдық компания - өз ... ... ... ... Ол қаржы өндірісті дамытуға бағытталады.
Сондай-ақ бұл компания құнды ... ... оны ... ... ... жұмсау, өз атынан және өз есебінен құнды ... ... ... Компанияның ресурстары құрылтайшылардың ... ... ... қағаздар эмиссиясынан құралады.
Инвестициялдық қор инвесторлар ақша қаражатын жинақтау ... ... және қор ... ол ... құнды қағаздарға аударуды
жүзеге асырады. Бұл қор ашық және ... ... ... ... ... өз акцияларын инвесторлардың белгілі тобы үшін ... ... ... ... ... ... не оны ... есебінен
азайта алмайды. Ал ашық қор құнды қағаздарды ... ... ... құқылы, ол
акцияларды өз қалауынша шығара алады, сондықтан ашық қор ауыспалы капитал
деп те ... ... ... бір ... ... бақылауға
құқылы компания. Осы құқығы арқылы холдингтік компания бірлестікке енетін
кәсіпорындарды басқарады, бақылайды.
Қолдағы құнды ... ... ... ... белгіленген пайыздық ретпен
- пайыздық ставканы сатылап қолдану
- құнды қағаздардың құны көрсетілген индексі бойынша
- ұтыс заемдарын тарату ... ... ... тағы ... да ... негізінде алынады.
Демек, құнды қағаздар иесі биржалардағы осы ... ... ... ... тиіс.
Практикада, құнды қағаздармен байланысты істерде тәуекелділік
жағдайы да жиі ... ... ... ... мынадай
түрлерін атауға болады:
- ұдайы кездесетін тәуекел. Бұл ... ... ... ... ... ... тәуекел:
- Ұдайы емес тәуекел. Ол құнды қағаздың нақтылы түрімен байланысты;
- селективтік тәуекел. Бұл ... ... ... ... ... салыстырғанда инвестициялауға ... ... ... іріктеп алмасу салдарынан болатын тәуекел;
- уақытша тәуекел. Құнды қағаздарды сату және сатып алу ... ... ... ... ... ... әрекетінен болатын тәуекел. Бұл инвесторлардың құнды
қағаздардан алатын ... ... ... ... ... қағаздардың бағаларының өзгеруі салдарынан болатын тәуекел.
Сөз жоқ, бұл тәуекелділік құнды қағаздар рыногының ... ... ... ... да, ... да өз ... ... зиян келтіреді. Сондықтан менеджерлер ... ... ... ақша ... ... талдап, орынсыз тәуекелділікке
ұшырмауды реттеп отырады. Менеджер ... ... ... ... ... ... ... кәсіби қызмет түрлері қандай?
Қазақстан Республикасының "Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... атап көрсетілген. Республикамыздың
қаржыгерлері мен менджерлері сол қызмет түрлері мен ... ... ... ... ...... дилерлік, депозитарлық, кастандиандық және
:
- құнды қағаздар портфелін басқару;
- құнды ... ... ... ... ... ... ... құнды қағаздар ұстаушыларының тізімін жүргізу;
- өкілетті органның белгілеуі бойынша кәсіби қызметін ... ... ... ... ... рыногын мемлекеттік реттеу негіздері
талап көрсетілген.
Олар – ең алдымен құнды ... ... ... ... ... субъектілері қызметіне міндетті талаптар
белгілейтін нормативтік актілер шығару;
- эмиссиялық ... ... ... ... мен ... ... мен міндеттерді эмитенттердің сақтауын бақылауды ... ... ... ... кәсіптік қатысушылар қызметін лицензиялау;
- биржадан тыс нарық айналысындағы құнды ... ... және оның ... ... жағынан қамтамасыз
етуді жүзеге асыратын қор биржалары мен ... ... ... ... ... инвесторлардың құқықытарын эмитенттер мен
құнды қағаздар нарқына кәсіптік ... ... ... ... ... нарқына кәсіптік қатысушылар қызметіне бақылау
жасау және құнды қағаздар нарқын реттейтін ... ... ... ... ... құнды қағаздар нарқында заңдарды бұзатын адамдарды анықтау және
жауапкершілікке тарту ... ... ... ... ... ... қатысушылардың кәсіптік және білім деңгейін
арттыру жөніндегі жүйелерді ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... қағаздар нарқы саласында басты қызметпен шұғылданушы мамандар
қатарында :
Брокер –комиссияның немесе тапсырыс негізінде ... ... , ... ... құнды қағаздарды сату-сатып алу ісімен
шұғылданатын қаржылық ... ... ... ... ... ... ... атқарушы , несиемен айналысатын брокерлер деп
аталады.
Дилер – құнды қағаздар нарқына қатысушы, өз есебінен және ... ... ... ... құнды қағаздар түрлері өзінің түрліше әрекетімен ... ... оны әр ... ... ... ... үлес ... кезеңде техникалық өркениеттің дамыған жағдайында қағаздар
нарқа тиімділігін арттыру, ол істі ... ... ... ... ... ... мен телекоммуникация желілерін ... ... ... өзі осы ... қағаздар рыногына байланысты ақпаратты қолма-
қол алып, нарық жағдайындағы өзгермелі әрекетін анықтап, іске ... ... ... ... ... ... ... биржалық, биржадан тыс құнды қағаздар нарқы ауданындағы істі
білуге, сауда қызметінің деңгейі мен ... ... ... ... бағалар, басқа да шешуші бағдарламаларды біліп, ... ... ... ... ... "Қазақстан Республикасындағы вексель
айналысы туралы" Заңында құнды қағаздардың бір түрі – ... ... ... ... Вексельдің түрлері, индоссамент,
аваль ... ... ... ... нақты баяндалған. Осыған
байланысты аталған құнды қағазға сәйкес ерекшелікті атаған жөн. ... ... және жай ... ... мен ... дәлме-дәл
көрсетілген. Бұл заңда аударым векселінде қандай белгілер болатыны
түсіндірілген. ... ... ... ... ... ... өзіне енгізілген және осы құжат жасалған тілде
айтылған ... ... ... бір ақша сомасын төлеуге ешқандай шарт қойылмаған бұйрық;
- төлем төлеуге тиіс тұлғаның (төлеушінің) атауы;
- төлем мерзімін көрсету;
- ... ... тиіс ... ... ... ... ... бұйырығымен төлем төленуге тиіс тұлғаның атауы;
- вексель шығарыатыны уақыты, оны қай ... ... ... ... ... тұлғаның (вексель берушінің) қолы болуға тиіа.
Ал жай вексель ... ... ... мазмұнына енгізілген және сол құжат ... ... ... ... бір ақша ... төлеуге қатысты мәселелер мен
шарттастырылған ... ... ... ... ... ... ... көрсетіуі;
- кімге немесе кімнің бұйрығымен төлемнің орындауға тиіс ... ... ... күні мен ... ... құжатты берушінің (вексель берушінің) қойған қолы болады.
Заңда ... ... ... ... ... Мысалы,
Қазақстанда вексель айналысы жай және аударым коммерциялдық ... ол ... тап ету ... беруді, оған байланысты вексель
міндеттемелері мен ... ... ... ... ... ... ... Вексельдік міндеттеме –вексель
берушінің тиісті дәрежеде рәсімделген вексельді ... ... ... ... пайда болады. Сол сияқты Республикада заңды және жеке
тұлғалар өзара есеп айырысуларды жай және ... ... ... ... ... не ? Ол ... сыртқы бетіндегі табыстау
жазбасы, бұл жазба осы вексельді иелену құқығының басқа ... ... ... білдіреді.
Егер индоссамент бланктік индоссамент болса, онда ... ... өз ... ... ... ... немесе қандай да басқа бір
тұлғаның атына индоссациялай алады.
Вексельді ... ... және ... ... ... бере алады.
Менеджерлер вексельге байланысты ... ... ... ... жөн. ... ... вексель кепілдігі. Аваль беруші тұлға
вексель жөніндегі ... ... ... осы ... ... үшін ... ... ... ... авальдің
кімнің есебінен беріліп отырғанын көрсету ескертілген. Ал вксель төлеміне
берілетін жазбаша келісімді акцепт ... ... ... ... өзіне тиісінше міндеттеме ... ... ... ... ... ... талаптарға сәйкес жүйелеп алып, сол бойынша
іс-қимыл жасау ерекшілігін акцепке қатысты қызмет атқаратын мамандар ... осы ... іс ... тиіс.
Соңғы жылдары Қазақстанда құнды қағаздар шығару ісі қолға алынды.
Бұл ... ... ... ... ... ... Мысалы, 1997 жылдың тек бес айы ... ғана ... ... сомасы
22 миллиард сома мөлшерінде құнды қағаздар шығарылды. Негізінен олар ... , ... ... ... Қазақстан өзінің нарықтық
өркендетуге, ең алдымен, қаржы фукнцияларының ... ... ... ... , ... дағдарысқа тап болған экономикаға жаңа бағыт-
бағдар берді. Осы мақсатты жүзеге асыру үшін Қазақстан үкіметі ... ... ... ... ... ... есебінен
бір қатар өндіріс ошақтарын ортақтаса ... ... ... ... іске асыру оп-оңай болған жоқ. ... ... ... арқасында республика экономикасы ілгері басып отыр.
Әдетте, ... ... ... ... ... сан алуан. Ақшаны
тікелей өндірісте пайдалану, тауарлар шығаруды еселеп молайтып, оны сату
есебінен қою ... ... ... ... дамыды, керісінше жетілдіріп
отырылды.
Қаржы нарқын құрып, оны ... да ... ... ... Бұл
салада құнды қағаздар шығару аса тиімді болды. Ол үшін үкіметтің ... ... ... ... ... зор. ... ... мен жұмыс
істейтін қор биржасы ... Осы ... ... қор ... ... Ол мынадай бағытта:
- биржа өз клиенттеріне құнды қағаздарға ... ... ... сауда алаңын беру;
- құнды қағаздармен сауданы ұйымдастыру;
- құнды қағаздарға арнап баға белгілеуді жүзеге асыру;
- биржа өз тарапынан өз мүшелеріне ... ... ... өз ... ... ... ... зерттеулер жүргізу;
- құнды қағаздар нарқында субъектілер арасында ... ... есеп ... ... ... органдары да құрылды . Ол органдар:
- биржаның жоғарғы басқару органы – ... - ... ... ... ... – биржа кеңесі (байқаушы кеңес);
- орындаушы орган – басқарма ;
- бақылаушы орган - түгендеу комиссиясы.
Қор биржаның бүкіл ... ... ... ... ... жүргізілуде. Мысалы, құнды қағаздар ... ... ... ... ... Дүние жүзінде аукциондар ұйымдастырудың
бірнеше нысандары қалыптасқан. Айталық, қарпайым аукцион – ... ... ... көлемі жағдайында ұйымдастырылады. Мұнда құнды қағаздарды
сатушы мен ... ... ... ... ... ... үшін ... аукционда бәсекелестік жағдайда ... ... ... арттыра беруге ынталы, сол ... ол ... ... ... өзгерте береді.
Голландық аукционда - сату өрісінде ең алдымен ағымдағы баға орнына
ең ... ... Егер сол баға ... ... ... онда оны
біртіндеп кемітуге мәжбүр болады.
Сырттай өткізілетін аукционда сатып алушылар бағалық мөлшерлемені
бірмезгілде атайды, ... ... ... ... ... бір ... баға бойынша сатылады.
Тәжірибеде, қарапайым аукцтонда бәсекені сатушылар, әйтпесе ... ... Бұл шара ... ... ... аса ... ... Сондықтан қарапайым аукцион баға бағамының ... ... ... ... әдіске көшіріледі. Бірақ бұл
әдіс нарық ... ... ... бола ... ... ... қалайда
ұтымдылыққа қол жеткізу үшін түрліше әдістер қолданылады. ... ... бір ... немесе талап етушілік деп аталатын аукцион түрі
бар. Бұл әдіс ... ... ... ... қолданылады. Сол сияқты
үздіксіз ұйымдастырылатын ... ... ... тіркелетін кітаптағы
мәліметтер пайдаланылады.
Қор биржасы құнды қағаздармен көтерме сауда жүргізетін ... ... ... ... ... ... ... ұстанған. Қазір Қазсқатанда құнды қағаздардың қарыздық
құнды қағаздар, таратылатын құнды қағаздар, үлесті құнды ... ... ... ... ... бар. ... құнды қағаздар нарқы
біртіндеп дамытылуда.
Дүние ... ... ... акцияларның нарқы жүйесінде бірінші
орында АҚШ тұр. ... осы ... 1939 ж. ... ... реттеушілік,
бақылаушылық тәртіп нығайтылған. АҚШ-та коммерциялық банктердің құнды
қағаздар бойынша сауда жүргізуіне ... ... шек ... ... ... қосымша шығарылған акцийялардың беделі, рөлі ... ... ... ... АҚШ пен ... ... үшінші
орында. XIX ғасыр басында Еуропада өнеркәсіп төңкерісінен ... бері ... ... ... Англияда ұзақ тарихы
бар. Соның өзінде ағылшындардың тек 5 пайызға жуығының ғана ... ... ... қор ... компанияларының, жеке меншікті зейнеткерлік
қорлардың, қор ... ... ... ... ... үшін
екінші деңгейдегі нарық әрекет етуде. Бұл нарық "Баламалы инвестициялық
нарық" (АІМ) деп ... ... ...... ... ... ... орында.
Мұнда аса ірі биржалар Токио, Осака қалаларына орналасқан. Осы екі биржа
арасында ... ... ... ... ... ... жөнінде
дүние жүзінде ең ірі фирмалары бар ел ... ... ... ... ... ... ... деп аталатын екінші деңгейдегі нарық жүйесі
бар. Жапония өз акцияларын шетелдерге ... ... ... өз ... ... ... ... келісім жасасады.
Германияда акциялық нарық соңғы жылдары өріс ала ... ... әлі ... ... ... ... сипатынан гөрі, қарыз қағаздарға сенісділігі жоғары.
Ресейде қазіргі кезеңде жекешелендірілген ... ... ... Ал ... ... қағаздар нарықта жетекші үлеске ие
болған.
Әлемнің ірі елдерінде акциялар нарқының ... ... ... ... ... бұл қаржылық инвестицияның
өзіндік бір түрі. Бұл ... ақша ... ... жәй. Ал құнды
қағаздар бойынша алынатын кіріс дидвидент (үлес) және бағамдық ... ... ... Осыған қатысты қағаздардың кірістілігі, яғни
пайда келтірушілік рөлі де белгілі болады. ... ... ... нақты
пайымдау үшін нақты мысал келтірейік.
Купонмен шығарылған құнды қағаздар өз ... ... ... Ол ... құнды қағаздың тіркелген кезіндегі ... ... ... алынады. Мұндай жағдайда кіріс купондар бойынша төленеді.
Егер құнды қағаздың ... ... ... жағдайда, кірісті
төмендегіше есептеп шығаруға болады.
Кіріс осы есептеу нәтижесіне орай төленеді.
Әдетте, құнды қағаздар әрқашан ... ... ... ... құнды қағаздар купонсыз шығарылса, ... ... ... ... құнынан төмен деңгейде белгіленеді. Сонан эмитент
құнды қағазды бастапқы құны бойынша ... ... ... ... ... мен ... ... сатып алған бағалар арасында айырма
қалыптасады. Осы айырма дисконт деп аталады, бұл ... ... ... ... ... ... ... тиімділіктің әрекет жөнінен айтқанда құнды қағаздар мемлекеттік
бюджеттің ... ... ... үлес қосты. Сондықтан да менеджерлер
нарықтық ... ... ... жаңа тұрпатты әдістерін
қарқынды дамытып ... ... ... ... оның ... арттыру ісіндегі тәжірибелерін зерттеп,
менеджменттік практикада сол игілікті ... кең өріс ... ... ұйымдастырушылары болуға тиіс
Қаржы нарығының делдалдары.
Қаржы нарығындағы делдалдардың қызметі қандай?
Бағалы ... ... ... ... ... ... ... инвестиция инстстуттары, сондай – ақ мемлекеттік
атқару органдары қор ... мүше бола ... ... ... ... ... сатып алу және сатуды делдалдар мен дилер атқарады.
Делдалдар қанша түрге бөлінеді?
Қаржы нарығындағы делдалдар 2-ге бөлінеді. Брокерлер мен ...... ... ... ... ... ... бір төлем ала
отырып, жұмыс істеді. Қазіргі жағдайда делдалдық операцияларды банктермен
тығыз байланысы бар ... ... ...... ... ... алу және ... өз атынан және өз есебінен
айналысатын делдал, бұлар жеке фирмалар, банк, жеке адамдар, қор биржасы
мүшелері.
Бұған дейін көрсетілгендей, өндірушілер өінің өнімдерін ... ... ... ... байланысты өздері жеткізеді немесе өткізуді ішінара
не тұтастай делдал – дистербьюторларға сеніп тапсырады.
Делдал – дистербьюторлардың қажетілігіне не туады?
- ... ... және ... қатысты әр түрлі: ауқымды
мұқтаждығы бар ірі ... және ... әр ... кішігірім, орташа
клиенттер ( автокөлігіне ... ... ... шамдар, тіркегіштер, тежегіштер, стартерлер) бірінші
жинақтау нарығында ірі клиенттермен және ... ... ... ... ... сауда) көптеген кішігірім клиенттермен жұмыс
істейді;
- айқын жағрапиялық шоғырландырылған саларда: ... ... ... ... ... ... ... жатады және
өндірушілер тарапынан тікелей тауар өткізудің шығындары ... ... ... ... ... стандарттауға, олардың көбін қарапайымдылауға
беталыс күшейіп келеді. Ал ... ... ... ... жеткізудің
шапшаңдығы және жеңілдігі, жөндеу мүмкіндігі өте қызықтырады; кейбір
тапсырыстардың даралық ... және ... ... егер ... ... көзделсе, өндірушіге керемет қымбатқа түскен болар
еді;
- өнеркәсіптік сатып алушы көбіне – көп ... ... ... ... өнеркәсіпте оларды тура саудалық делдалға ұсыну жеңіл болады.
Өнеркәсіп жағдайларда делдалдар қандай пробемелерына кезігіп отыр?
Көптеген тұтынушылар өздерінің ... және ... ... ... құралдарды т.с.с. өз бетінше табуға және қоймаға жеткізуге
әлсіз. Өндірістік бірлестіктер саны шашырынды ... және әр ... ... ... машина жасау, металл өңдеу, химимя салаларында бір
түрлілік болмақ емес. Өнеркәсіптегі жабдықтардың күрделі мәселе екеніне
сену үшін ... мың, ... ... немесе осы тауарлардың
өнеркәсіптік тұтынушыларына көз жүгіртсек болғаны. Өнеркәсіпке
арналған тауарлардың номенкулатурасын айтарлықтай кеңірек, ... аса ... ал ... нарықтың құрылымы, олар көпшілік
тұтыну тауарлары ... ... ... ... сонша әр түрлі және
шашаырынды.
Делдалдарды қалай басқару болады?
Делдалдар еншілес кәсіпорынның қызметкерлері ме, әлде олар әбден ... ... ... ... ... қозғалту каналы дұрыс таңдалды деп
жорамалдай отырып, оларды басқарудың мақсаты:
- сауда делдалдарында ( ... ) өз ... ... ... сезімін
тәрбиелеу;
- олардың лайықты мараппатталуын іске асыру;
- дистрбьюторларды және оларды персоналдарын таңдау және дайындау;
- қызметтеудің стандарттарын анықтау;
- қызметтеудің ... ... ... ... делдалдардың әрқайсысымен байланыстың тиімді жүйесен қолдау.
Делдалдардың ниеттестік сезімін тәрбиелеу қалай жүреді?
Делдал жағынан оның ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Бұл тұста маркетші қоғамдастықпен байланыстар жасау үшін
жұмыстар жүргізу принциптерін бетке ұстауы ... ... ... ... мен олардың отбасы адамдары келіп – кетуді оларда
аталмыш фирманың мүшесіміз деген сезімді күшейте түседі. Басқа да өздерін
жақсы ... ... және ... ... ... түскендерге бәйгелер, ескерткіш металдар, құрметті белгілер және
ақшалай сыйлықтар беру мақсаты – ... ... ... ... ... және отау ... ... мүшелерінің
дистрбьюторлерімен өз елдерінде кездесулер ұйымдастыруды; ал келушілер
болса, әрбір ... ... ... ... жақсы хабардар етуі
керек.
Делдалдарға сыйақы не үшін және қандай ... ... ... ... төлеу, сыйақы оларды тиімді жұмыс істеуге
ынталандыратындай етіп іске асырылуы керек. Әлдебір ... ... ... ... ... сыйақы қалыптасқан және ол табиғи
құбылыс ретінде қабылданады. ... жаңа ... ... ... ... Әдетте сыйақы сомасына комиссионалдықтар, өткізуді
ынталандыруға ... ... және ... сомаслар кіреді, бұлар
деладалдардың жақсы жұмысын ... ... ... максимум
және минимум арасында алтын кіндік табу қажет.
Делдалды және олардың ... ... және ... ... қызметкерлер
жұмысты тиімді орындайды, бұл нарықта өткізу көлемін өсіреді де
молырақ пайда түсіреді. Оқытудың қолайлы бағдарламасы, мейлі оқу
орталығында ... ... ... өтсін дистрибьюторларға және олардың
персоналына жұмыстарының тиімділігін көтеруге көмектесумен қатар,
олардың ниеттестігінің ... да ... ... ... ... курстар қарым – қатынас орны болады да, пікір, әдістері,
практика алмасуға мүмкіндік жасайды.
Негізгі терминдер
1. ... ... ... ... Фирма;
6. Сыйақы;
7. Ынталандыру;
8. Делдалдар;
9. Инвестиция.
Бақылау сұрақтары
1. Қаржы нарығындағы делдалдардың қызметі ... ... ... ... ... Делдал – дистербьюторлардың қажетілігіне не туады?
4. Өнеркәсіп жағдайларда делдалдар қандай пробемелерына кезігіп отыр?
5. Делдалдарды қалай басқару болады?
6. ... ... ... ... ... жүреді?
7. Делдалдарға сыйақы не үшін және қандай ... ... ... ... ... Н.Қ.
6. «Ақша айналысы және несие» Мақыш Серік Биханулы, Алматы 2004 ж.
7. Ілиасов Қ.Қ., Құлпыбаев С. “Қаржы”, Оқулық – Алматы, 2003 ... ... Д.К. ... ... экономика, Алматы, 2002 ж.
5. Куликов Л.М. “Основа экономических знаний” М 1998 г.
Тақырып 13 Өзін-өзі реттеуші ұйымдар
1 ... ... ... ... ... ... ... реттеу ұйымдарының мәртебесі
3 Коммерциялық банктердің, қорлардың брокер-дилердің, ассоциациялары
Бағалы қағаздармен сауданы қор биржасы, биржадан тыс рыноктің ... ... ... ... өзге де ұйымдар ... ... ... ... қызметін уәкілетті орган лицензиялауға
тиіс.
Қор биржасы – ... ... ... ... ... құратын
жабық акционерлік қоғам нысанындағы өзін-өзі ... ... ... Қор биржасының қызметі өзін-өзі өтеу қағидатына негізделеді және оның
қызметінен түскен ... ... ... ... биржасы қаржы құралдарымен мәмілелер жасауға арналған үй-жай ... ... ... ... алаңын береді және қаржы құралдарымен
сауда жасауды ұйымдастырады, ... ... баға ... жүзеге асырады,
мүшелеріне ұйымдық, ақпараттық, консультациялық қызметтер көрсетеді және
заңнамада көрсетілген өзге де функцияларды ... ... орны бар және ... құралдарымен саудаға қатысатын бағалы
қағаздар рыногінің кәсіпқой қатысушылары қор биржаларының мүшелері ... Қор ... ... он ... ... ... ... өзінің бағалы қағаздар рыногіндегі қызметінде мемлекеттік
органдарға тәуелді емес. Қор биржасының жұмыс істеуі айырықша болып ... кез ... ... ... ... асырумен сыйыспайды, оның тауар
биржаларының функцияларын орындауға құқығы жоқ. Қор ... ... ... ... ... ... орган береді.
Қор биржасысының кірістері негізінен биржалық саудаға қатысушылар
төлейтін ... мен ... ... ... ... ... оның ... консультациялық және өзге де қызмет
көрсетуінен алынған қаражаттарынан ... Олар ... ... ... ... оның қызметінің кеңеюімен және жетілдіруімен
байланысты шығыстарын жабуға бағытталады.
Бағалы қағаздарға баға кесу және ... тыс ... ... ... ... ұйымдастыру жөніндегі қызметті құрылтайшысы өзін-
өзі реттейтін ұйым ... ... ... ... ... ... қауымдастығы емес ұйым жүзеге асырады.
“Бағалы қағаздар рыногінің инфрақұрылымы” ұғымы қолданылады, ол осы
рынокті ... ... ... ... мемлекеттік органдардың
нормативтік актілері және т.т.), ақпаратты, депозитарлық және ... ... ... ... ... ... ... дамыуына бағалы қағаздар
рыногінің кәсіпқой қатысушылырының-ассоциациялар мен ... ... ... ... ... жұмыс істеуі мемлекеттік
реттеуді талап етеді. Ол бағалы қағаздар рыногінің субъектілері ... ... ... ... ... актілер шығару,
эмиссиялық бағалы қағаздар шығаруды тіркеу мен оларда көзделген шарттар мен
міндеттерді эмитенттердің ... ... ... ... бағалы қағаздар
рыногінің кәсіпқой қатысушылар және олардың өзін-өзі ... ... ... және ... ... бақылау жасау және т.с.с.
жолымен жүзеге асырылады. ... ... ... жүзеге асырушы
орган Ұлттық банктің құрамындағы бағалы ... ... ... ... Ол ... ... ... мен стандарттарды
белгілейді, эмиссиялардың проспектілерін және бағалы қағаздар шығару туралы
шешімдерін тіркейді, эмиссиялар бойынша барлық шарттар мен ... ... ... ... ... бағалы қағаздар рыногінің
кәсіпқой қатысушыларының қызметін лицензиялайды, бұл рыноктегі ... ... және ... ... ... ... ... сыртқы және ішкі факторлардың еліміздің бағалы
қағаздар рыногіне тигізетін жайсыз әсеріне қарамастан, ол даму ... ... ... ... ... ... қадамдар соңғы
кездері айтарлықтай белсенді бола ... ... ... ... сақтандыру, қазір жұмыс істеп ... ... ... және ... құру үшін қажетті алғышарттар жасау, халықтың
әлеуметтік жағдайын жақсарту жөніндегі табысты шаралар ғана Үкіметтің ... ... ... ... ... шешуіне мүмкіндік
береді.
Биржаның негіз қалаушы қағидаты бағалы ... ... ... ... ету болып табылады. Қор биржасы ... ... ... ... ... орнын толтырады және оған өз
жарғысын, биржалық сауда ережелерін ... ... ... ... ... жағдайда заңнамаға сәйкес жауап береді.
Қазақстанның қаржы нарығының даму стратегиясы
1. Қазақстан Республикасында қаржы нарығының негізгі бағыттары
2. Инвестициялық салымдарды ынталандыру
3. Қаржы ... ... ... ... нарығы қалай қалыптасты?
ХХ ғасырдың 90-жылдарында қаржы нарығының әрбір сегментінің дамуы
басқаларынан бөлек жүрді және ... ... ... ... ... ... сақтандыру нарығы және банктік сектордың дамуының
жекелеген бағдарламалары болды. Экономиканың қалыптасу ... ... ... және ... ... ... ... нарығы сегменттерінің даму
деңгейі едәуір ерекшелендіжәне олардың әртүрлі реттеу органдары болды.
1991 жылы 16 ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығы қаржы ... ... ... ... ... ... Басқаша болу мүмкін де емес ... ... ... ... ... - ... қағаздар – басымды
құқықтарды растайды, өз иелерінің жеке ... ... ... ... ... аса алмады. Сондықтан, сол кезде заңнамалық база, жаңадан
құрылған акционерлік ... және ... ... ... ... ... соңғыларының шегі заңнамаға сәйкес брокерлер және ... ғана ... ... ... ... қағаздар нарығының қалыптасуы мен
дамуы үшін өзінің мәні және ... ... ... жұмыс жүргізілген
болатын. 1991-1994 жылдары мемлекеттік кәсіпорындарды жаппай ... ... ... ... регистрлардың дамуы мен көптеген
акционерлік қоғамдардың құрылуына алғышарт болды.
Осымен қатар, нарықты мемлекет ... ... де ... ... ... ... ... бойынша өздігінен қызмет ететін өкілетті
орган ... ... ... ... ... ... Ұлттық
комиссиясының 1994 жылы құрылуымен оның дамуы бойынша барлық стратегиялық
міндеттер кешенді түрде шешіле бастады.
Нәтижесінде 1997 ... ... ... ... қағаздар нарығында
инвесторлардың қызығушылықтарын қорғау бойынша шаралардың ... ... ... ... Азаматтық кодексінің ережелеріне
негізделген кеңейтілген заңнамалық база әрекет еткен. Сол ... ... ... ... ... құнды қағаздар нарығының кәсіби
қатысушыларымен орталық ... ... ... оның ... ... және ... инфрақұрылымның құрылуы аяқталды.
Оның негізгі әлемдік талаптарға сай болғандығын ерекше атап өту керек.
2001 ... ... ... ... ... ... комиссиясы
“Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығы инфрақұрылымының ... ... ... ... ... туралы” Үкім дайындады. Бұл Үкім
мемлекеттік құнды қағаздар нарығында андеррайтер ретінде ... ... ... ... ... емес ... қағаздарды
шығаруын және орналастырылуын дайындау бойынша ... ... ... да ... көрсетуге шек қоюды қарастырды.
Қаржы нарығының негізгі бағыттары қандай?
Қор нарығының негізгі даму бағыттары болып табылатындар:
- инвестициялық және ... ... ... ... мен ... ... ... зейнетақы қорларының, КУПА, кастодиан-банктердің және
сақтандыру компанияларының қызметін мемлекет тарапынан реттеу
жүйесін жетілдіру;
- сақтандыру және ... ... ... қызметінің мемлекет
тарапынан реттелуін жетілдіру, соның ішінде сақтандыру және
қайта ... ... ... ... ережелері;
- акционерлік қоғамдардың қызметін реттеу бойынша нормативтік
базаны ... ... ... ... құнды қағаздар нарығының ... ... ... жасалатын саудаларды ұйымдастырушылардың және
лицензиялар мен ... ... ... ... қағаздар
нарығында қызмет атқаратын басқа да ұйымдардың қызметін реттеуді
жетілдіру.
Халықаралық қаржы-валюталық және несиелік қатынастар ... ...... ішкі және ... ... қол ... ... жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасында Алматыда ашылған
“Teletrade P.J. Int'l Ltd” компаниясының дилинг-орталығы арқылы ... ... (FOREX) шығу ... ... ... ... ... АҚШ долларына (әлемдік резервтік валюта
ретінде USD), ағылшын фунт-стерлингіне (STG), жапон ... ... ... (SFR) және ... (EUR) ... ... айналатын
төрт валюта бойынша ... ... ... келісімдерді (“спот”
операциясы) жүзеге асыратын жеке және ... ... бола ... ... ... дамуының негізгі бағыттары болып табылатындар:
- нарыққа жаңа қаржы құралдарын енгізу, бұл қаржы ... ... ... тартуға мүмкіндік береді
және ең ... ... ... ... шеңберінде жобаларды
қаржыландыру үшін шығарылатын құнды қағаздарды, сондай-ақ
тәуекелдерді хеджирлеу үшін туынды ... ... ... ... ... қорларының қаражаттарын тартуға
мүмкіндік береді;
- сәйкесінше қабылданған заңдарды қоса алғанда, ... ... ... либерализациялау бойынша
шаралардың жүзеге асырылуын жеделдету;
- елдің индустриалдық саясатымен сәйкестігін ... ... ... даму ... ... ... қаржы
секторының даму концепцияларының қабылдануын жеделдету;
- қаржы нарығында бәсекелес ортаны қамтамасыз ету және ... ... ... мен ... ... тарту, соның ішінде ... емес ... , ... ... және ... трансфер-агенттердің желілерінің дамуы арқылы
қамтамасыз ету.
Экономиканың нақты секторын дамыту және бекітуде ... ... және ... ... интенсификациясының негізгі
көрсеткіштері болып шағын және орта ... ... ... ... ... ... қатарлы банктерінің белсенді қатысуы
табылады.
Инвестициялық салымдарды ынталандырудың жолдары қандай?
Банктік сектордың ... ... ... ... ... Банктік қызметтер нарығының дамуы қор нарығының дамуымен тығыз
байланысты. Ұлттық банк ҚР құнды қағаздар бойынша Ұлттық ... ... ... отырып, ұйымдастырылған қор нарығында банктірдің акциялары және
басқа да ... ... ... активизациялау бойынша жұмыстар
жүргізілді. ҚҚ ҰК ... ... банк ... ... ... Қор ... дамуына қарай Ұлттық ... ... ... ... ... ... болатын. ҚҚ
ҰК және Қазақстанның қаржыгерлері бірлестігімен бірлесе отырып, Ұлттық банк
қаржы ... жаңа ... ... ... жағдай жасаған және жағдай
жасайды, мұндай қаржы құралдарына өзара ... ... ... ... ... ... ... жүргізуге
өкілденген ұйымдар жатады.
Банктер инвестицияларды тарту үшін жаңа қаржы ... ... қор ... ... ... ... ... құралдардың
бірі болып капиталдың халықаралық нарығына ... ... ... ... ... бірнеше мақсаттарға қол жеткізуге
жағдай жасайды: біріншіден, шетел валютасындағы заемдар ... ... ... қызмет көрсету құны мен жоғарғы пайыздық мөлшерлемелерді
болдырмауға мүмкіндік береді; екіншіден, банк өз ... ... ... ... ... ... қаржы институттарымен тікелей өзара
қатынасты жүзеге асыруы қажет. Банктің стратегиялық мақсаты – ... ... кез ... ... ... ... болып табылады.
Қазіргі уақытта қазақстандық банктер қаржы нарығының аса ... ... ... ... белсенді түрде диверсификациялайды,
соның ішінде құнды қағаздар, сақтандыру және ... ... ... лизингтік қызметтерді жүзеге асыратын ... ... ... ... жолымен жүргізіледі.
Банктік қызметті реттейтін заң актілерімен консолидацияланған
қадағалау ... ... ... ... қадағалаудың тәжірибелері мен
үрдістерін жетілдіру шеңберінде Қазақстанның Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... барлық
субъектілерін қадағалау мен реттеу, лицензиялау ... ... ... ... ... ... ... барлық сегменттерінің тұрақтылығын
сақтауға бағытталған, экономиканың нақты ... ... ... механизмдері мен жаңа институттарының дамуына бағытталған. Мүлік
кепілімен тұрғындарды несиелеудебанктердің ... ... ... ... ... ... ... нарығы қалай реттелінеді?
Мемлекеттік реттеу үрдісі объективті және субъективті факторлардың,
экономиканың қызмет етуінің шарттарының көп түрлілігімен сипатталады.
Сондықтан осы ... ... ... ... ... ... мен әдістерге жіктеуді шектемеу өте маңызды.
Типтері мыналарды ... ... ... ... ... ... еңбекақы бөліктерімен) және әкімшілік.
Қаржылық реттеу түрлері мыналарды қамтиды: ... ... ... валюта-қаржылық, ішкі шаруашылық
(ішкі фирмалық, корпорация, ұйым, кәсіпорын ... ... ... ... субкатегориясының сәйкес түрі үшін тән,
сондай-ақ барлығына ... ... ... ... ... білдіреді:
мысалы, бюджеттік түрдегі нысандар ... ... ... ... ... ... инвестициялау, сыртқы заемдер,
сыртқы борыш. Жіктеудің аса ... ... ... реттеу әдістері
табылады.
Валюта-қаржылық реттеудегі негізгі әдістер:
- валюталық бағам;
- ақша капиталына пайыздық мөлшерлеме;
- құнды ... мен ... ... ... ... ... ... сақтандырудың түрлі әдістері.
Нарық жағдайында аса үлкен назар реттеудің жанама ... ... ... ... ... қатысушылары үшін жалпы
шарттар мен ережелерді бекітеді.
Макроэкономикалық тепе-теңдік мынадай ... ... ... ... және ... тауарлы және ақша массасын;
o жинақтар мен инвестицияларды;
o инфляция мен жұмыссыздықты;
o еңбек өнімділігі мен оның ... ... ... ... және ... ... бюджеттің табыстары мен шығындарын;
o бюджеттік тапшылық көлемін, оны өтеу ... ... ... ... мен ... модельдерде жалпы шығындарды қамтамасыз ететін өндіріс
көлемі мен ... ... ... сатып алу үшін жететін шығындар
арасындағы тепе-теңдік түсіндіріледі.
Мультипликатор құбылысы ... ... ... ... қолданылады. Салықтар табыстардың қысқаруын туындатады, бұл
жинақтау мен ... ... ... ... ... ... мұндай
әсерді (салықтармен қатар) жинақтар мен ... ... ... ... ... ағымды ұсынады. Тұтыну шығындарындағы
айырмашылықтарды құра отырып азаяды, бұл ... ... ... ... алулармен толтырылуы мүмкін.
Осылай, кейнстік модель экономиканы реттеудің негізгі ... ... мен ... ... ... ... ... жағдай жасауға әрекет етеді, ресурстардың қамтылу деңгейінің
жоғарылауына әсер етеді, ... ... ... ... ... ... ретейді. Кейнстік шаралар салықтардың төмендеуін, шығындардың
жоғарылауын, инвестицияларға жағдай жасауды қарастырады.
Кейнстік теорияға ... ... ... реттеудің негізгі
құралы ретінде ақша айналымы процессі ... Бұл ... ... тұрақтылықтың жоғарғы деңгейін қамтамасыз ететіндігі
қарастырылған. Экономиканың қызмет етуіне ... ... ... курс ... Ақшалар экономикалық процестердің жанама
реттелуінің шешуші факторы ретінде ... ... ... ... ... ... ... қысқаруы (салықтарды көбейту, мемлекеттік
сектордың қызметтеріне бағалардың жоғарылауы);
- тұтыну сұранысын ... ... ... ... ... ... мөлшерлемелерінің көбеюі, Орталық банкте
мемлекеттік заемдерға және ақша эмиссиясына шектеулерді енгізу;
- ... ... және ... ... ғасырдың аяғында тұрақты даму - жаңа теориясы қалыптасқан, бұған
жаһанды экономикалық және ... ... ... даму теориясында төменгі шаруашылық субъектісінен ұлттық
экономикаға дейінгі – тұрақты әрекет ететін ... ... ... келесі қағидаларға негізделеді:
1. эволюциялық қағида, кез келген масштабтағы күрделі ... ... ... ... ... ... қызығушылықтарды үйлестіру қағидасы өзара әрекет ететін
тараптардың қызығушылықтарының балансынсақтауды қарастырады;
3. диверсификация қағидасы, бұл эволюция қағидасының логикалық дамуы ... ... ... ... ... ... ... жүйедегі иерархиялық диференциация
қағидасы.
Қолданылған әдебиеттер
1. Банки Казахстана №7-8 – 2000 ... ... ... ... ... №4 апрель/2003г.
3. Финансы Казахстана 9-10/2000г.
4. Финансы Казахстана 5/2003г
5. "Финансы" Мельников В.Д., Ильясов К.К. Алматы-2001г.
Тақырып 1 ... мен ... ... ... ... ... жауап беріңіз
Қоғамдық өнімді бастапқы бөлу және қайта бөлу процесі қалай байқалады?
Қаржының өзгеше белгілерін жазып көрсетіңіз
2.Тест ... ... ... ... көрсетілген функциялардың қайсысы қаржы мағынасын анықтайды:
А) реттеуші;
В) қайта өндіру;
С) ақшалай табыстарды және қорларды пайдалану;
Д) А және В ... ... ... анықтамалардан «қаржы» анықтамасын анықтаңыз:
А) мемлекеттен, шаруашылық субъектілерінен және халықтан жиналған ақша
ресурстары;
В) мемлекеттің ақша ... ... ... ... және шаруашылық субъектілері арасында пайда болатын ақшалай
қатынастар;
Д) құнды бөлу және қайта бөлу ... ... ... ... қатынастар жиынтығы, ақшалай қатынастар;
Е) қаржы министрі және оның қаржы ресурстарын ... ... ... ... ... ... өзіндік құн;
С) резервтік капитал;
Д) жарғылық капитал;
Е) дебиторлық қарыз.
4. Материалдық өндіріс ... ... ... білімге жұмсалатын қаржы;
В) ғылымға жұмсалатын қаржы;
С) ауыл щаруашылық кәсіпорындары мен ұйымдарының ... ... ... ... ... ... ... емес сфераның қаржысына жататындары:
А) тұтыну кооперациясының қаржысы
В) байланыс қаржысы;
С) мәдениет және өнер қаржысы;
Д) А және С;
Е) В және ... ... ... дегеніміз:
А) Қаржы қатынастарының жиынтығы;
В) ақша қаражаттары қорының жиынтығы;
С) қаржылық басқару аппараты;
Д) жоғарыда аталғандардың барлығы;
Е) В және ... ... ... ... шешілетін міндетті анықтау:
А) Қаржы қатынастарына қатысушылардың барлық қаржы ... ... ... шаруашылығында қаржы ресурстарының мүмкіндігінше мол көлемін
құру үшін жағдай туғызу;
С) ... ... ... орындау үшін қаржы механизмдерін жасау;
Д) В және С;
Е) барлық деңгейдегі бюджет қаражаттарын пайдалануды бақылау.
8. Төмендегі анықтамалардың қайсысы ... ... ... ... ... ... ... жүйесі
В) мемлекеттік органдардың ықпалымен қаржы жүйесінде болып жатқан
процесстердің жиынтығы;
С) ... ... және ... іске ... үшін ... ... өткізіп жатқан мақсаты бағыттағы шаралар жиынтығы;
Д) қаржы қызметін ұйымдастыру және жоспарлау процесінде ... ... ... ... ... ... мемлекеттік экономикалық жағдайлардың өзгеруі кезінде қаржыға қатысты
саясаткерлардін көзқарастарының өзгеруі.
3.«Иә» немесе«Жоқ» деп жауап беріңіз
1.Қаржының ақшадан айырмашылығы бар
2.Қаржы- ақша қатынастарының ажырағысыз ... ... ішкі өнім мен ... ... ... ... болмаған жерде қаржы да болмайды
5.Кезгелегн ақша қатынасы қаржы қатынысы емес
6.Кезгелген қаржы қатынасы ақша ... ... ... ... бір бөлігі деуге болада ма ?
8.Қаржыға тепетендік тән
9.Қаржы-қоғамдық өнімді ... мен ... ... ... ... мен қаржы ресурстары – бара-бар үғымдар емес
4.Терминдердің тиісті анықтамаларын табыңыздар
|1 ... |а) ... ... ... ... |
| | ... ... акционерлік қоғам нысанындағы|
| | ... ... ... ... |
|2. |Қор арбитражы |б) Жай ... ... ... бір ғана |
| | ... қолы ... вексель(әдетте |
| | ... екі және одан да көп ... ... |Қор ... ... |
| | |в) ... ... ... немесе |
|4 |Солло вексель ... ... ... ... ... | ... ... алып ... |
|5 ... |г) Жер ... ... ... . |
| | ... , ... ... ... |
|6 ... ... ... құқығы |
| | |д) ... өсу ... ... ететін |
|7 |Бұқалар нарығы ... |
| | |е) ... ... ... ... |
|8 ... ... |ететін рынок |
| | |ж) ... ... ... ... оған|
| | ... ... ... ... |
|9 ... ... |
| | |З) ... алып сатарлық операция; оның |
|10 |Аллонаж ... ... ... түрінде сатып алып, |
| | |бір ... ... ... ... ... |
| | |И) ... төлем немесе табыс алатын жеке |
| | ... заңи ұйым ... ... |
| | |К) ... бойынша міндетті қайсы |
| | ... ... ... үшін |
| | ... ... алған адам ... ... ... ... ... 1. ... нарығының инфрақүрылымы және оның негізгі элементтері
Ұй тапсырмасы:
1. Жазбаша жауап беріңіз
Қаржы нарығының анықтамасын, оның мамұныңың ашып көрсетіңіз
2.Тест сұрақтарына жауап беріңіз
1. ... ... ... ... ... ... деңгейдегі түрліше қызмет
көрсетуге байланысты істермен айналысатын өзіндік жүйе;
В) елдер ... ... ... ... өзіндк жүйе;
С) шет елдік валюталарды, құнды қағаздарды сатып алумен ... ... ... ... ... ... дұрыс;
Е) барлық жауабы дұрыс емес.
2. Қаржымен басқару әдістеріне қатысты нақты факторларды атаңыз:
А) есеп айырысу жүйесі мен оның нысандары;
В) ... беру және оның ... ... мен салымдар;
Д) валюталық қызметтер;
Е) барлыө\қ жауабы дұрыс.
3. Депозит ... ... ақша ... ... сақтауға беру шарасы;
В) құнды қағаздарды банкте сақтауға беру шарасы;
С) А және В;
Д) құнды қағаздарды сату;
Е) барлық ... ... ... Хеджирлеу дегеніміз не?
А) Валюталық тәуекелді сақтандыру әдісі;
В) жылжымайтын мүлікті сақтандыру;
С) мүлікті сақтандыру әдісі;
Д) В және С;
Е) А және ... ... ... ... ... ... ... А және В;
Е) барлық жауабы дұрыс емес.
6. Трастинг дегеніміз:
А) құнды қағаздарды сатып алу
В) азаматтардан ақша жинау, сол арқылы серіктестік ... ... ... сату ... кіріс;
Д) А және С;
Е) Барлық жауабы дұрыс емес.
7. Фрэнчайзинг атқаратын қызметті түріне қарай;
А) ... жүйе ... ... ... жүйе болып келеді;
С) іскерлік жіне тауарлық жүйе болып келеді;
Д) төлемдік жүйе ... ... ... ... ... ... атқаратын қызметі түріне қарай:
А) іскерлік жүйе болып келеді;
В) тауарлық жүйе болып келеді;
С) іскерлік және тауарлық жүйе болып келеді;
Д) төлемдік жүйе ... ... ... жауабы дұрыс емес
3.«Иә» немесе«Жоқ» деп жауап беріңіз
1.Қаржы ... ... ... ... нарығының объектісі ақша және бағалы қағаздар
3.Ақша нарығында тек ғана ... ... ... болады
4.Қаржы нарығының болуы инфляцияны тежейді
5. Қаржы нарығының маңызы бос ақша қаражаттарын алу және оларды ... ... ... ... ... ... ету
6. Қор нарығы бағалы қағаздар нарығымен туынды бағалы ... ... ... ... құқықты немесе қарыздарды, міндеттемелерді
растайтын ақшалай құжаттар
8.Қазақстанда бағалы қағаздар нарығы 1991ж. бастап қалыптаса ... ... ... нарығы 1990ж. бастап қалыптаса бастады
10.Ақша нарығы мен капитал нарығы бара-бар ... ... ... табыңыздар
|1 |Қаржы лизингі |а)Нақты тауарды келешекте белгіленген мерзімді |
| | ... ... ... ... ... ... |
| | ... жасасылған сәтте тіркелген бағам бойынша |
|2 |Факторинг ... ... ... |
| | ... ... бір түрі оның мәні ... |
| | ... ... ... валюталарының иесі оларды |
|3 |Форвардтық мәміле |кейін мерзім өткен соң жоғарғы бағамен ... ... |
| | ... ... салады. |
| | |В) ... ... өтеу үшін жаңа ... |
|4 |Свитч |алынған қаражатты ... ... ... | |бұл ... ... ... ... ... |
| | ... де қолданылады. |
|5 |Ақ піл |Г) ... ... ... бір ... |
| | ... ... ... инкассалауды , |
|6 |Рестрикция, ... және ... пен ... төнген қауіп|
| |шектелім ... ... ... беруді қамтиды. |
| | |Д) ... ... бір ... ... айға ... |
|7 ... ... жою. |
| | |Е) ... ... үшін ... ... сатудан |
| | ... ... ... банк тарапынан |
|8 ... ... ... ... ... көлемін |
| |(қайта ... |
| ... |Ж) ... ... ... ... ... |
|9 |Қаржы Спрэд |шарттарды бір мезгілде ... алу және ... |
| | |З) ... ... : ... ... басым болатын |
| | ... ... ... ... ... өткізу қажет |
|10 |Фиксинг ... ... |
| | |И) ... ... ... ... немесе оның |
| | ... ... , ... ақ ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... кезеңі бойынша |
| | ... ... ... |
| | |К) Баға ... ... , ол ... валюта бойынша |
| | ... мен ... ... ... ... |
| | ... банкаралық бағамын анықтап , тіркеуден |
| | ... ... ... ... ... ... 3 . Капитал нарығы
Ұй тапсырмасы:
1. Жазбаша жауап беріңіз
Капитал нарығының қажеттілігі неде?
Капитал нарығының ақша нарығынан айырмашылығы қандай?
2.Тест ... ... ... келесі түрлерге бөлінеді:
А) проценттік
В) артықшылығы бар
С) ұтысты
Д) купонды
Е) дұрыс жауабы жоқ
1. Облигация түрлерін көрсет:
А) қысқа мерзімді
В) регрестік
С) проценттік ұтыс
Д) А және ... В және ... ... ... ... ... ... қағаздарды сатудан босату
В) құнды қағаздардың саудаға жіберілуі
С) сауда агенттігінің арасында құнды қағазды ... жаңа ... ... шығарылуы
Е) нарықты коньюктураны қалыптастыру.
3. Портфельді инвестиция дегеніміз:
А) ... ... ... ... ... құнды қағаздар салу
С) қаражаттарды жылжымайтын мүлікке салу
Д) капиталды құрылысқа ақша қаражатын салу
Е) алтын нарығындағы ... Банк ... кім ... ... ... ... ... министрі
Д) банкттер
Е) бар жауабы дұрыс
5. Құнды қағаз эмиссиясының іске асуы:
А) акционерлік қоғамдарды жекешелендіру және оның ... ... ... бастапқы жарғылық капиталдық көлемі ұлғайғанда
С) заңды тұлғалар мен жергілікті басқару ... ... ... ... ... дұрыс
Е) А және С.
6. Құнды қағаздар топтары қалай аталады:
А) негізгі және туынды;
В) негізгі;
С) туынды;
Д) жалпы
Е) А, Д.
7. ... ... ... ... қағаздар:
А) опцион, фьючерс
В) акия, опцион;
С) опцион , весель
Д) фьючерс, весель
Е) ... ... ... деп жауап беріңіз
1.Қазынашылық вексель капитал нарығының қаржы құралы
2. Банктік депозиттік сертификат капитал нарығының қаржы құралы
3. ... ... ... ... ... ... Ұұзақ мерзімді құнды қағаздары капитал нарығының қаржы құралы
5. Мемлекеттік мекемелердің құнды ... ... ... ... ... ... үй ... Тұтынушылық займдар;
9.Ұзақ мерзімдік несиелер және тұтыну несиелері.1
10 Вексельдің ... ... ... ... ... ... анықтамаларын табыңыздар
|1 |Эмбарго |А) ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
|2 |Цедент |Б) ... ... ... ... |
| | ... ... алу. |
|3 ... |В) ... , ... ноу ... |
| | ... ірі ... өзінің серіктесіне |
|4 |Франшиза ... ... және ақыл ... беру |
| | ... қызметі. |
| | |Г) ... ... дау ... ... |
|5 ... ... ... табыстау. Жекелеген |
| | ... ... ... ... ... | ... |
|6 ... |Д) ... ... төленетін ақшалай сома |
| | ... ... ... ... Сақтандыру |
| | ... ... ... ... |
|7 ... ... ... ... ... ... |
| | ... |
|8 ... |Е) ... ... ... ... |
| | ... бағалы қағаздарды елге әкелуге |
| | ... ... ... ... ... |
|9 |Рентинг |Ж) ... мен ... ... ... | ... ... ... ... |З) Бір ... ақша ... ... бір |
| | ... ақша ... ... ... |
| | |И) ... талап ету құқығын басқа адамға |
| | ... ... |
| | |К) ... ... ... |
| | ... бір ... ... ... |
| | ... ... көздейтін талабы. |
5. Капитал нарығының құрылымын сызып көрсетіңіз
Тақырып 4. Ақша ... ... ... Жазбаша жауап беріңіз
Ақша нарығының қажеттілігі неде?
Ақша нарығының қаржылық құралдары қандай?
2.Тест сұрақтарына жауап беріңіз
1. Банк ... ... ... алып, несиеге берілетін ақшалы
қаражат:
А) тұтыну несиесі
Ә) ипотекалық ... ... ... ... ... ... ... депозиттік сертификаттардың қанша түрі бар?
А) 3
Ә) 1
Б) 4
В) 2
3. Ақша нарығы – бұл:
А) ұлттық несие және ... ... ... ... орталық банк,
коммерциялық банктер мен қаржы институттары қысқа мерзімді ... ... ... жасайды.
Ә) қазыналық міндеттемелермен қамтамасыз етілетін қысқа мерзімді ... ... ... ... мен ... ... берілетін ақшалай түрдегі
несие болып табылады.
В) шетел валюталары, бұл валюталармен ... банк осы ... ... тыс ... қолма-қол ақшасыз депозиттік ... ... ... 12 айға ... ... берілетін несие түрі:
А) ұзақ мерзімді несие
Ә) орта мерзімді несие
Б) қысқа мерзімді несие
В) дұрыс жауабы ... Ақша ... ... ... ... мемлекеттік облигация
Ә) ұлттық валюта
Б) коммерциялық қағаздар
В) вексель
3.«Иә» немесе«Жоқ» деп жауап беріңіз
1. Ақша нарығының ... ... ... – ақшаны эмиссиялау ма?
2. Мерзімді депозиттер мен жинақ салымдарының бір ... ... ... ... ... болады ма?
3Несие өтеу қабілеті – кәсіпорынның борышты міндеттерін толығымен және
уақытында есепке алу қабілеті.
4Капитал нарығын ... ... ... ... ... ... мерзімі 1 жылдан 3 жылға дайінгі мерзім аралығын
құрайды.
4.Терминдердің тиісті анықтамаларын ... | | |
|1 ... |А) ... ... ... ... ... (валюта |
| | |, ... ... ... ... мәміле.|
| | | |
| | |Б) ... ... ... ... |
|2 ... ... мұнда тауардың сапасы, талаптары, |
| | ... ... ... ... |
| | ... шарт ... ... болып табылады. |
| | | |
| | |В) ... ... ... ... спот |
|3 ... ... |мәмілесі) қайсы бір активті сатып алу( сату) |
| | ... ... , бұл ... ... ... |
| | ... бір мерзімге кері мәміле жасалады. |
| | | |
|4 ... |Г) ... ... , ... |
| | ... компанияларының басшылары үшін |
| | ... ... ... ... белгілейтін |
| | ... ... |
|5 ... | |
| ... шарт |Д) ... ... ... сауда |
| | ... ... ... да ... |
| | ... сату үшін айналымсыз сату арқылы |
| | ... ... |
|6 ... | |
| | |Е) ... қайсы бір активтерді тіркелген |
| | ... ... ... алуға немесе сатуға |
| | ... ... ... немесе сатып алушы өз |
| | ... ... ... ... ... |
|7 ... ... |шешеді. |
| | | |
| | |Ж) ... ... ... ... ... |
| | ... биржалық мәміле, бұл орайда, |
| | ... бір ... ... ... ... |
|8 |Своп ... ... Осы ... ... |
| | ... ... ... мүмкін болғандықтан, |
| | ... ... ... спот ... |
| | ... ... ... белгіленеді. |
| | | |
|9 ... |З) ... ... төлегені үшін немесе |
| | ... ... ... ... үшін |
| | ... баға ... ... 3-5 пайызын |
| | ... ... ... | |
| | |И) ... ... бағалы қағаздарды сатып|
| | |алу және сату ... ... ... | ... ... |
| | | |
| | |К) Шын ... кредитті сату болып табылатын |
| | ... ... ... ... ... | ... ... ... ... алушы |
| | ... ... ... сату ... ... |
Терминдердің тиісті анықтамаларын табыңыздар
| ... ... ... ... |А) Қаржылық мекемелер мен әртүрлі ... ... ... ... ... ... табылады.|
| | ... ... | |
| |Ә) ... ... ... төлемді |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... беретін несие. ... ... ... ... ... ... сату |Б) Ақшалай қаражат салымы туралы ... ... ... жазбаша құжаты, ол салымшының |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... мен ол ... ... |
| ... ... мекемесінен алу құқысын |
|4.Депозиттік ... ... |
| | |
| |В) ... ... және ... ... |
| ... мұнда орталық банк, коммерциялық |
| ... мен ... ... ... ... ... ... |несие беру жөнінде операциялар жасайды. |
| | |
| |Г) ... ... бұл ... |
| ... банк осы ... ... |
| ... тыс ... ... ақшасыз ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады. |
| | |
| | |
| |Д) ... ... ... ... |
| ... ретінде пайдаланылады. Бұл несиеде жеке |
| ... ... ... болып табылады, ал несие|
| ... ... мен ... ... ... Евровалюта ... ... ... ... ... ... |
| |бар ... ... |
| | |
| |Е) ... ... ... |
| ... ... мерзімді зайымның түрін |
| ... |
. 5. Ақша ... ... ... ... 5. Алтын нарығы
Ұй тапсырмасы:
1. Жазбаша жауап беріңіз
Алтын нарығының қажеттілігі неде?
Тест ... ... ... ... ... ... қымбат бағалы металл
В) ұзақ кезең бойы пайдаланылады
С) ақша тауар ретінде қолданылады
Д) барлық жауабы дұрыс ... ... ... ... стандарты тұңғыш рет ақша жүйесі тұрғысында қай жылы қалыптасты:
А) 1816 ... 1815 ... 1817 ... 1820 ... 1819 ... ... ... тұңғыш рет ақша жүйесі ... ... ... ... ... Қытайда
Д) Грецияда
Е) Египетте
4. Қазақстандағы алтын кеніштері орналасқан аумақтарды атаңыз:
А) Ақбақай, Бестөбе
В) Жолымбет, Большевик
С) Бақыршық
Д) ... ... ... ... Алтын аса көп мөлшерде қандай жерлерде өндіріледі:
А) Калифорнияда
В) Аляскада
С) Қытайда
Д) А және В
Е) А және С
6. Алтын ... ... ... ... ... өз ... ... түрде жүргізілетін алтын нарқы
С) жергілілікті жерде бақылауға алынған нарық
Д) қара нарық
Е) барлығы дұрыс
7. Нарықтық ... ... ... ... ... Хеджирование әдісі
В) алып- сатарлық мақсаттағы жедел келісім жасау әдісі
С) арбитраждық
Д) барлық жауабы дұрыс емес
Е) барлығы дұрыс
8. Своп операциясы
А) ... ... ... алтынды сатып алуды көздейді
С) А және В
Д) қолдағы алтынды сату мен ... ... ... ... ... ... ... көздейді
Е) барлығы дұрыс
3.«Иә» немесе«Жоқ» деп жауап беріңіз
Алтын стандарты тұңғыш peт Ұлыбританияда қолданылды
Алтын ақшаға әр уақыттаа ... ... ... ... ... | | |
|1 ... |а) Пайыз түрінде ақы төлем ... ... |
| | ... ақша ... . |
| | | |
|2 ... |б) Жеке ... ... құймалар, теңгелер |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... |
| | | |
|3 ... |В) ... ... және ... ... |
| | ... |
| | | |
|4 ... |Г) ... есеп ... жай ... ... |
| | ... немесе ақша аудару , тауар жіберу туралы бір |
| | ... ... ... ... |
| | ... |
|5 ... | |
| | |Д) ... ... ... ... басқа бір |
| | ... ... және ... , ... | ... пайыз төлеу шартымен материалдық |
|6 ... ... ... ақша ... |
| | | |
| | |Е) ... ... бір ... екінші елге аудару, екі|
| | ... ... ... валюталарын аудару жөніндегі |
|7 |Несие капиталы|операциялар. |
| | | |
| | |Ж) Ұсақ ... , ... ақша ... ... ... | ... қағаз ақша белгілері . Қолданыстан шығып|
| | ... , ... ... ақша. |
|8 ... | |
| | |З) ... мен ... ... ... жалға |
| | |алу. |
|9 ... | |
| | |И) ... ... ... ... ... |
| | ... сатушы беретін қосымша шегерім. |
| | | ... ... |К) ... ... ... ұштасуы |
| | ... ... ... ел |
| | ... жай-күйі. |
| | | |
. 5. ... ... ... ... ... 5. ... нарықтар
Ұй тапсырмасы:
1. Жазбаша жауап беріңіз
Валюталық нарықтың қажеттілігі неде?
Валюталық қатынастарды реттеу неге қажет?
2.Тест сұрақтарына ... ... ... нарық дегеніміз не?
А) валютаға деген сұраныс
В) валютаны сату жөніндегі ... ... ... ... алу ... ... ... В және С
Е) барлық жауабы дұрыс.
2. Валюталық нарық түрлерін ... ... ... ... ... ... ұлттық
Д) аймақтық
Е) С және Д.
3. Шетелдік валютаны ... ... ... ... ... әдісі бар?
А) тікелей, жанама
В) тура жанама
С) жанама
Д) тура
Е) барлық жауабы ... ... ... ... әдісі бойынша
А) шетелдік валюта ұлттық валютаға, яғни ақша бірлігіне қарай бағаланады
В) валюталар түрі тек ағылшындық фунт стерлинг бойынша бағаланады
С) ұлттық ... ... ... яғни ақша ... ... бағаланады
Д) А және В
Е) В және С
5. Жанама бағалау әдісі бойынша
А) шетелдік ... ... ... яғни ақша ... ... ... валюталар түрі тек ағылшындық фунт стерлинг бойынша бағаланады
С) ұлттық валюта шетелд3к валютаға, яғни ақша бірлігіне қарай бағаланады
Д) А және ... В және ... ... нарыққа байланысты қызмет түрлерінде үлкен роль атқаратын
А) дилерлер
В) брокерлер
С) менеджерлер
Д) А және ... В және ... ... нарық түрлері
А) тікелей банкаралық нарық
В) жанама банкаралық нарық
С) тура банкаралық нарық
Д) брокерлік банкаралық нарық
Е) А және ... ... ... ... позициясының түрлері:
А) ашық позиция;
В) жабық позиция;
С) қысқа мерзімді
Д) ұзақ мерзімді
Е) барлық жауабы дұрыс.
3.«Иә» немесе«Жоқ» деп ... ... 4 1 ... нарықтың дамуы
2 Валюталарды айырбастау
3 Биржалық және биржадан тыс валюта нарықтары
Валюта қашан пайда болды?
“Валюта” – Итальян тілінен аударғанда “баға”, ... ... ... ...... бір елдің ақша ... яғни ... ... т.с.с. Валютаның пайда болуы ақшаның пайда болуымен байланысты. Ақша
алғашқыда натуралды заттай түрде, кейінрек ... ... ... ... ақша пайда болды. Ең алғаш рет метал ақша б.д.д. ІІІ – ғасырда ... ... да VII – VIII ... Малайзиядағы Лидия мемлекетінде
және ежелгі Грецияда басылған. ІХ – Х ғасырларда Европа елдерінде ... ... ақша ең ... рет ХІ ғасырда Қытайда пайда болды. ХVIII
ғасырлардың ... ... ... ал ХVIII ... аяғы ХІХ
ғасырдың басында Англияда шығарылды.
Әр ел өз ... ... ... ... ... ... да оған
өздерінің елтаңбасын, король бейнелерін басып отырған. Осы белгілеріне
қарай қай ... ... яғни ... ... ... ... ... типтері қандай?
Валюталық жүйенің үш типі бар: ұлттық, дүниежүзілік, аймақтық валюталық
жүйелер.
Ұлттық валюталық жүйе – елдегі ұдайы ... ... ... ... ... және пайдалануға, халықаралық айналымды
жүзеге асыруға көмектесетін валюталық – экономикалық қатынастар жйынтығы.
Ұлттық валюталық жүйе елдің ақша жүйесінің бір ... бола ... ... және ... ... шығарыла алады. Ұлттық валюталық
жүйенің ерекшелігі ел экономикасындағы сыртқы экономикалық байланыстардың
даму дәрежесімен анықталады.
Дүниежүзілік валюталық жүйе – ... ... ... негізінде
қалыптасқан және мемлекетаралық келісім шарттарымен бекітілген
халықаралық валюталық қатынастарды ұйымдастыру формасы. Ұлттық валюта
жүйе мен дүниежүзілік валюталық жүйе өзара тығыз байланысты. ... ... бір ... ... ... ... міндеттері, қызмет етулері және
реттеу шарттары, жекелеген елдер экономикасына және дүниежүзілік
шаруашылыққа ықпал етуі ... ... ... ... ... ... валюталық жүйемен байланыстыратын, яғни валюталық
қатынастарға қызмет көрсететін және реттейтін, ... ... және ... ... ... негіз болатын ұлттық
банктер болып табылады.
Дүниежүзілік валюталық жүйені мемлекеттік – құқықтық ұйымдастыру формасы
жетекші елдердің мүдделігімен және дүниежүзілік аренадағы күштердің
орыналастырылуымен, өндірістің және ... ... ... ... жүйе – ... ... ... азайту және
интеграциялық процесті ынталандыру мақсатында бірлестікке мүше елдердің
валюталық қатынастарын мемлекеттік – құқықтық ұйымдастыру формасының және
экономикалық интеграция шегінде ... ... ... байланысты
қалыптасатын қоғамдық қатынастар жиынтығы.
Валюталық қатынастардағы қолданып жүрген негізгі түсініктемелер.
Валюталық реттеу – заңмен қарастырылған, валюта заңдылығының сақталуын
бақылау мен ... ... ... ... ...... заңды құралы ретінде пайдаланатын ақша бірлігі.
Ұлттық валюта – ҚР валютасы
Шетел валютасы – шет ... ... – ҚР ...... ... құндылықтар – шетел валютасы;
- құймадағы аффинирленген алтын;
- бағалы қағаздар, төлем құралдары /номиналы мен
құны ... ... ... ... ...... ... валюта құндылықтарына көшу
операциялары және төлем құралы ретіндегі шетел валютасының қолдану
операциялары;
- меншік ... және ... да ... ... ... ... келісім – шарт;
- меншік құқығы мен басқа құқықтардың ұлттық
валютаға ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар
бағалы қағаздар мен төлем құралдардың ... ... құны ... ...... операциялар және капитал қозғалысымен
байланысты операциялар болып бөлінеді.
Ағымды операциялар – экспортты-импортты келісім-шарттың 180 күннен ... ... есеп ... 180 күннен аспайтын несиені алу мен жеткізу;
- дивидендті алу мен аудару, ... ... және ... да операциядан
түсетін кірістер мен сыйақылар;
- сауда – ... ... ... ... ... ... зейнетақы, алимент т.с.с.
- капитал қозғалысымн байланысты, ... ... жоқ ... ... түрі;
- капитал қозғалысымен байланысты операциялар;
- инвестициялар;
- мүліктік құқық пен төлем ақыны ... ... 180 ... ... ... алу мен жеткізу;
- экспортты-импортты келісім-шарттың 180 ... ... ... есеп ... ...... ... жүргізуге лицензиясы бар банк.
Валюталық операцияларды жүргізу үшін – ҚР Ұб /нен ... ... ... керек.
Уәкілтті мекемелер – валюталық операцияларды жүргізуге лицензиясы бар, ҚР
Ұб талаптарына сай ... ... ... ... ... ... – заңды тұлға.
Айырбас пункттері – ҚР Ұб лицензиясы бар, қолма – қол ... ... ... ... ... ... ... ваюталық позиция – шетел валютасындағы банктердің міндеттемелері мен
сұраныстары ... ... ... ... ... ... ... негізгі органы – ҚР Ұб болып табылады,
яғни ол ҚР талаптарына сәйкес ваюталық ... ... ҚР ... мен ... да мемлекеттік органдар ҚР талабына сай валюталық
реттеуді ... ... ... ... ... лайықты етіп
іске асырады.
Валюталық операциялрды жүргізуді ... / шек қою /
1. ... ... ... мақсатында және кездейсоқ
жағдайлар туындағанда ҚР ... кез – ... ... ... және ... ... ... толық құқылы.
2. ҚР Ұб экспортты ... ... ... сатылу тәртібі және
резиденттердің валюталық төлем экспортты операциясын тоқтатуға құқылы.
Есептер жинағы.
Білімгерлерге қаржы нарығы туралы тапсырмалары.
1-тапсырма.
Берілгені:
Банк қаржылық ... ... ... еншілес кәсіпорынға 3 жыл
мерзімімен жылдық 20(-ға 10 млн теңге сомасында ссуда берді.
Шарты: Несие ...... ...... сомасы – 10 млн тг
Пайыздары жай..
Есептеу керек: 3 жылдан кейін несиені қайтару сомасын және банк табысын
анықтаңдар.
2-тапсырма.
Берілгені:
10 млн теңге мөлшеріндегі ... ... 2-нен ... ... ... 85(-бен несие берілді.
Шарты: Несие сомасы – 10млн тг.
Жылдық пайызы – 85%.
Есептеу керек:Түрлі нұсқалар үшін өскен сома ... ... ... ... ... нақты пайыздар жағдайында;
ә) ссуданың нақты күндерімен қарапайым пайыздар жағдайында;
б) ссуданың жақындаған күндер сомасымен қарапайым пайыздар ... млн ... ... ... 3,5 ... ... отыр. 1 жылға ... ... 90(, ал ... жарты жылдықта ол 5(-ға азаяды.
Есептеу керек: Көбейген соманы анықтаңдар.
4-тапсырма.
Берілгені:
Фирмаға жылдық 120( пайыз мөлшерлемесімен жай пайыздарға ... ... ... 12-не ... ... банктік несие берілді. Несие сомасы-
80 млн теңге.
Шарты: Пайызы – 120%.
Несие сомасы – 80млн тг.
Есептеу керек: Үш ... ... ... ... және ... анықтаңдар:
а) ссуданың нақты күндер санымен нақты пайыздар;
ә) ссуданың нақты күндерімен қарапайым пайыздар;
б) ссуданың жақындатылған күндер санымен қарапайым пайыздар.
5-тапсырма.
Берілгені:
Жинақ ... 48 ... ... ... ... ... салымдар
қабылдайды. Пайыздары жай. Бір жылда- 365 күн.
Шарты: Салым пайызы – 48%.
Салым ... – 4,5 млн ... ... Қанша күннен кейін 4,5 млн теңгелік салым 5 млн теңгеге
дейін жетеді.
6-тапсырма.
Берілгені:
Егер жылдық 80( жай ... ... ... ... 25 ... ... алғашқы капитал 40 млн теңгеге ... ... ... ... ... сома 10 млн ... кем ... мақсатымен 3 айға 8 млн
теңге сомасында банкке ақша салуды ... ... ... ... мөлшерлеме қандай болуы керек!
8-тапсырма.
Берілгені:
24 млн теңге мөлшеріндегі алғашқы капитал жарты жылдан кейін 30 млн
теңгеге жететін жай ... ... ... банкпен келісіміалғашқы жылы кәсіпорынның жылдық 20(-ның
төленуін қарастырады. Әрбір жарты жыл сайын 1 пайыздық ... , яғни ... ... ... 2,5 жыл. ... ... 5 млн ... керек: Пайыздары ссуданың жақындатылған мерзімімен қарапайым.
2,5 жылдан ... ... ... сомасын анықтаңдар.
10-тапсырма. Кәсіпкер 55 күн мерзімімен 200 мың ... ... ... үшін ... ... Банк 80(-ға тең жай ... ... бойынша
пайыздарды көбейту шартымен көрсетілген соманы беруге келісті. Бұл жағдайда
қарыздың қандай сомасы вексельде ... ... 10 млн ... сома ... ... ссудаға берілсе.
Есептеу керек: 8 млн теңгенің алынуын қамтамасыз ететін жай есептік
мөлшерлемені есептеңдер.
12- тапсырма.
Берілгені:
40 млн ... ... ... ... 35( ... ... ... Егер заемшы 35 млн теңгені алуды қаласа.
Есептеу ... ... ... ... ... 250 ... жылдық 80( жай мөлшерлемесіне беріледі. Егер 40 млн
теңге қайтару талап етілсе, онда ... ... ... ... ...... ... – 40 млн тг.
14-тапсырма.
Берілгені:
Айналу кезеңі 105 күн және номиналы 100 мың теңге болатын вексель иесі
төлем мерзімімен 15 күн ... оны 20( жай ... ... ... ... ... сома ... Вексель номиналы – 100000 тг.
Айналу күні - 105 күн
Есептеу ... ... ... ... ... 5 жылға жылдық 50(- бен банкке 2 мың теңге салды. Пайыздары
күрделі.
Шарты: Салым мерзімі – 5 ...... ... – 2 мың ... ... ... ... салымшы қаражатының сомасы қанша!
16-тапсырма.
Берілгені:
Банк 30( номиналдық мөлшерлеме бойынша (талап еткенге дейін( жеке
тұлғалардың валюталық ... ... ... 2000$ ... ... мерзімі 12 ай кезінде көбейту коэффиценті мен көбейтілген
соманы анықтаңдар. ... және ... а) ... 1 рет; ә) ... ... б) тоқсан сайын; в) ай сайын.
17-тапсырма.
Берілгені:
Клиент банкке 10 млн теңгеде ... ... Банк ... ... ... Депозит мерзімі 3 жыл. 60( жылдық мөлшерлеме
кезіндегі тоқсандық мөлшерлеме 15(.
Шарты: Салым сомасы – 10млн ... ... – 3 ... ... ... пайыздар кезіндегі ... ... ... ... 100 мың ... ... жылдық 30(.
Бірқатар кезеңдерге қарапайым және күрделі пайыздар бойынша ... ... ... кестеде келтіру.
|Пайыздар | 180 күн |1 жыл | 2 жыл |5 жыл | 10 жыл ... | | | | | ... | | | | | ... ... қортынды жасаңдар.
Шарты: Салым сомасы – 100мың тг.
Пайызы – 30%.
19- тапсырма.
Берілгені:
Егер заемдағы 1,5 жыл өтеу мерзімімен 500 мың ... ... ... , ал
пайыздық көбеюі 20(күрделі жылдық есептік мөлшерлемемен ... , ... ... ... ... ... Несие сомасы – 500 мың тг.
Пайызы – 20%.
20- тапсырма.
Берілгені:
Егер заемшыға 1,5 жыл өтеу ... 500 мың ... ... ... ... қандай соманы белгілеу керек( Базалық есептік мөлшерлеме
бойынша салынған сомаға ... ... ... ...... ... – 500 мың тг.
21- тапсырма.
Берілгені:
Егер салымшы 10 ... ... 2 млн ... алуы ... ... банктік
депозиттің көлемін анықтаңдар. Банк жылдық 20( күрделі мөлшерлеме бойынша
салынғкн сомаға есептеулер жүргізіледі
.
22- тапсырма.
Берілгені:
Егер салымшы 10 ... ... 2 млн ... алу ... ... онда ... көлемін анықтаңдар. Банк ... ... ... ... ... пайыздық есептелуі тоқсан сайын жүргізіледі.
23- тапсырма.
Берілгені:
Айналу кезеңі 105 жыл номиналы 200 мың теңге болатын вексель иесі ... үшін ... Банк ... 12( тең ... ... мөлшерлеме боынша
вексель есебін жүргізеді.
Шарты: Вексель номиналы – 200мың тг
Пайызы – ... ... ... ... ... ... анықтаңдар .
24- тапсырма.
Берілгені:
Айналу кезеңі 1,5 жыл номиналы 200мың теңге болатын вексель иесі оны
банкке есеп үшін ... Банк ... 12( тең ... ... мөлшерлемені
қолдана отырып, есепке келісті. Оны мөлшерлеме бқйынша дисконттау тоқсан
сайын жүргізеді.
Есептеу ... Банк ... және ... ... ... ... ... банкпен инфляция есебінсіз жай пайыздардың 40( мөлшерлемесіне 1
жылға 60 мың ... ... ... ... Инфляцияның күтіліп отырған
жылдық деңгейі 36(.
Есептеу керек: Инфляция есебімен көбейген соманы ... ... банк ... ... уәде ете ... 90 күн ... тұрғындардың салымдарын қабылдайды. Инфляцияның жылдық деңгейі
48( ,К( 365 күн ... ... ... ... ... есебімен банктік пайыздық
мөлшерлемесін анықтаңдар (
27- тапсырма.
Берілгені:
Кәсіпорын жылдық 20( мөлшерлемемен 2 айға 30 млн ... ... ... отыр . ... ... ... - 36(.. Жылдық күндер саны 360 деп
қабылдаңдар.
Есептеу керек: Несие құнын ... ... ... ... н ... ... млн ... несие 2 жылға беріледі Операцияның нақты табыстылығы
ссудалық пайыздық күрделі мөлшерлемесі бойынша жылдық 10( құрауы керек.
Шарты: Несие сомасы – 50млн ... ... – 2 ... керек: Көбейген сома мен инфляцияны ескеретін пайыздық күрделі
мөлшерлемесін және көбеюдің көбейткішін анықтаңдар(
Есептердің жауаптары
1-тапсырма. 16 млн, 6 ... ... ... ... в›16611111
3- тапсырма. 75 млн тенге
4- тапсырма. а›- ... б) Кn ... в) ... Sı= 97,885 б)S2= 98,133 ... тапсырма. 85 күн
6- тапсырма. 0,75 жыл ... 270 ... ... 100% ... ... ... ... тапсырма. 7,65 млн тенге
10- тапсырма. 227,79 мың ... ... ... ... 0,36 жыл ... 130 күн
13- тапсырма. 25840708 тенге
14- тапсырма. 99,17 мың тенге
15- тапсырма. ... ... ... а) Кн = 1,3 Sı= 2600, б) Кн = 1,3225 ... Кн= 1,3355 S3 = 2671, г) Кн = ... = ... ... 53,502 млн тенге
18- тапсырма.
|проценттер |180 күн |1 жыл |2 жыл |5 жыл |10 жыл ... |115 | 130 | 160 | 250 | 400 ... |114,02 |130 |169 |285,6 |482,7 ... ... Бір жылға дейінгі кезеңдегі жай пайыздар несие ... ... ... Бір жыл кезеңінде қолданылған жай және күрделі пайыздар тең ... бір ... ... ... күрделі пайыздар сома өсімінің
интенсивтілігіне әкеледі және банкке де, ... ... да ... ... . 698,8 мың ... ... 680, 19 мың ... тапсырма. 323011 тенге
22- тапсырма. 284091 ... ... 165 мың ... ... 166 мың ... тапсырма. 114,24 млн тенге
26- тапсырма. 0,7484 Кн = ... ... 0, 5283; 32, 897 млн ... тапсырма. Ιн = (1+0,6)² = 2,56
Кн.е =(1+0,1)²· 2,56 = 3,1
Ιr = (1+0,1)²√2,56 – 1 ... = 50 ... = 154,88 млн ... ... (компаудинг)
|Жай ссудалық пайыздар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... | ... ... | ... i) | |
| | ... ... ... ... есептік пайыздар |
|S=P/1-nd ... ... ... ... ... (1-i*j/m ) ... ... | |
| | ... ... жай ... ... ... |
|пайыздар ... ... ... ... ... |
| | ... ... жай ... ... ... |
|есептік мөлшерлеме ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| | |
| | ... ... ... Жай ... ... дисконттау|1.Күрделі ссудалық пайыздарды |
|P=S/1+ni ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... |
|P=S(1-nd) ... ... ... ... S-D/Sn d= ... |n= ... n= ... |
| |dc= 1- mnP/S ... ... және ... ... институты
«Қаржы» кафедрасы
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша
«Қаржы » мамандығының білімгерлеріне арналған
Тест тапсырмалары
Тест тапсырмалары
1 Қайсысы алтынның маңызын ашпайды
А) ... ... ... біртұтас, біртекті емес
В) ұзақ кезең бойы пайдаланылады
С) ақша тауар ретінде қолданылады
Д) тот алмайды
Е )алтын қымбат бағалы металл
2 ... ... ... рет ақша ... тұрғысында қай жылы қалыптасты:
А) 1816 ж.
В) 1815 ж.
С) 1817 ж.
Д) 1820 ж.
Е) 1819 ж.
3 Алтын стандарты тұңғыш рет ақша ... ... ... ... ... ... ... Грецияда
Е) Египетте
4 Қазақстандағы алтын кеніштері орналасқан аумақтарына жатпайтындар
А) Амангельды, Көкжиек
В) Ақбақай, Бестөбе
С) Жолымбет, ... ... ... ... ... аса көп ... қандай жерлерде өдіріледі:
А) Калифорнияда, Аляскада
:В)Қытайда
С) Грецияда
Д) Египетте
Е) Ұлыбританияда
6Алтын нарығының ... ... ... ... ... ... жүзілік нарық
С) елдің өз ішінде еркін түрде жүргізілетін алтын нарығы
Д) жергілілікті жерде бақылауға алынған нарық
Е) қара нарық
7Нарықтық қатынастарда алтынға байланысты ... ... ... ... ... ... ... қаржылық әдісі
С) мақсатты және қызметті әдістер
Д) валюталық
Е) кассалық
8. Своп операциясы
А) қолдағы ... сату мен ... ... ... сату шаралары
өзара ұштастыруды көздейді
В) алтынды сатып алуды көздейді
С) алтынды сатуды көздейді
Д) алтынды өндеуді ... ... ... ... ... нарық дегеніміз не?
А) валютаны сатып- алу сату жөніндегі ресми орталық
В) валютаға деген сұраныс
С) валютаны сату жөніндегі ресми орталық
Д) валютаны ... алу ... ... ... валютаға деген ұсыныс
10 Валюталық нарық түрлерін атаңыз
А) ... ... ... аймақтық, ұлттық
С) дүниежүзілік, ұлттық
Д) аймақтық
Е) ұлттық
11Шетелдік валютаны ұлттық валютаға қатысты бағалаудың қандай ... ... ... жанама
В) тура, жанама
С) жанама
Д) тура
Е) бағамды.
12. Валютаны тікелей бағалау әдісі бойынша
А) ұлттық валюта шетелдік валютаға, яғни ақша ... ... ... ... ... ... ... яғни ақша бірлігіне қарай бағаланады
С) валюталар түрі тек ағылшындық фунт стерлинг бойынша бағаланады
Д) валюта долларға бағаланады
Е) тенге тек ... ... ... ... ... ... ... өлшем ретінде 1 АҚШ доллары ұсынылады
В) ұлттық валюта шетелдік ... яғни ақша ... ... ... ... түрі тек ағылшындық фунт стерлинг бойынша бағаланады
Д) ұлттық валюта ақша бірлігіне қарай бағаланады
Е) шетелдік валюта бағаланбайды
14Банкаралық валюта ... ... ... мәні ... ... валюта бойынша сұраныс пен ұсынысты анықтау
В) екі валютаның құны өзара салыстыру
С) тауар мен бағалы қағаздарды ... ... аса ... әрі ... ... ... алу
Е) фьючерлік келісім-шарт негізінде валютаны бағалау
15 Банкаралық валюта бағамын анықтау және оны ... ... ... ... ... пен ... салыстыру негізінде жұргізілетін әдіс ол:
А) фиксинг
В) маржа
С) кросс-курс
Д) конверсия
Е) фьючерс
16Сауда-өнеркәсіп саласында екі валютаның құны ... ... ... ... ... ... белгілеу әдісі бұл:
А) кросс-курс
В) фиксинг
С) фьючерс
Д) ) маржа
Е) конверсия
17Төменде көрсетілген функциялардың қайсысы қаржы мағынасын ... ... ... қайта өндіру;
Д) ақшалай табыстарды және қорларды пайдалану;
Е) тұтыну
18Төмендегі анықтамалардан «қаржы» анықтамасын анықтаңыз:
А) ... бөлу және ... бөлу ... ... ... ... қатынастар жиынтығы, ақшалай қатынастар;
В) мемлекеттен, шаруашылық субъектілерінен және халықтан жиналған ақша
ресурстары;
С) мемлекеттің ақша қаражаттарының мақсатты ... ... және ... ... арасында пайда болатын ақшалай
қатынастар;
Е) қаржы министрі және оның қаржы ресурстарын жеделдететіп басқару.
19Қаржы ресурстарының көзі:
А) пайда;
В) ... ... ... ... ... капитал;
Е) дебиторлық қарыз.
20Материалдық өндіріс ауқымы қаржысына жататындары:
А) ауыл щаруашылық кәсіпорындары мен ұйымдарының қаржысы;
В) білімге жұмсалатын қаржы;
С) ғылымға жұмсалатын қаржы;
Д) ... ... ... ... емес ... ... ... мәдениет қаржысы
В) тұтыну кооперациясының қаржысы
С) байланыс қаржысы;
Д)кәсіпорынның ... ... ... ... ... құрамына қайсысы жатпайды:
А) кезгелген ақша қатынастары
В) Қаржы қатынастарының жиынтығы;
С) ақша қаражаттары қорының жиынтығы;
Д) қаржылық ... ... ақша ... ... Мезгілігінің ұзақтығына және шешілетін мәселелердің сипатына қарай
қаржы саясаты ... ... ... мен ... тактикасына
В) қаржы стратегиясы мен қаржы механизміне
С қаржы тактикасы мен каржы бюджетіне
Д) ... ... және ... ... ... тактикасына және бизнес жоспарына.
24Төмендегі анықтамалардың қайсысы «қаржы саясаты» түсінігінің мағынасын
ашады:
А) өздерінің қызметтерін және міндеттерін іске асыру үшін қаржы
төңірегінде мемлекет өткізіп ... ... ... ... ... ... қатынасына көзқарастар жүйесі
С) мемлекеттік органдардың ықпалымен қаржы жүйесінде болып жатқан
процесстердің жиынтығы;
Д) ... ... ... және ... процесінде экономикалық
және бақылау жұмысымен айналысушы қаржылық аппарат;
Е) ... ... ... өзгеруі кезінде қаржыға қатысты
саясаткерлардін көзқарастарының өзгеруі.
25Қаржы нарығының ұғымына қайсысы жатпайды
А) жылжымсыз мұлікті сату сатып-алу ... ... ... ... ... деңгейдегі түрліше қызмет
көрсетуге байланысты істермен айналысатын өзіндік жүйе;
С) елдер арасында капитал алмасумен ... ... ... шет елдік валюталарды, құнды қағаздарды сатып алумен тығыз ... ... ... қолма-қол ақша қаражаттарының нарығы
26 Вексель жөніндегі кепілгерлік ... ... ... ... авизо
Е) ависта
27 Активтер(ақша, чектер,вексельдер,аккредивтер, банктердегі салымдар)
олар:
А) авуарлар
В) ажурлар
С) аквизиттер
Д) авизо
Е) ... ... ... ризалық беру ол:
А) акцепт
В) альпари
С) аллонаж
Д) аманко
Е) альянс
29 Вексельге тіркелетін қосымша парақ, өған ... ... ... ... ... ... аманко
Е) альянс
30 Биржалық термин: тапшылықты, жетіспеушілікті білдіреді ол:
А) аманко
В) аллонаж
С) альпари
Д) акцепт
Е) альянс
31Дүркін-дүркін төленетін ақшалай ... ... ... ... ... шамасын көрсетеді, бұл:
А) аннуитет
В) аппеляция
С) арбитраж
Д) альпари
Е) табыс
32 Бағалы қағаздардың немесе валютаның биржалық құнының олардың ... ... ... ... ... ... аманко
Д) андеррайтер
Е) тепетендік
33. Сеніп тапсырған бағалы қағаздары мен ... ... ... және ... алу ... қызмет көрсететін банк қалай аталынады
А) кастодиан
В) жинақ банкі
С) корреспондент банк
Д) банк үйлері
Е) биржалық банк
34 Тауар-материалдық құндылықтармен немесе ... ... ... ... ... несие
А) бланкілік несие
В) коммерциялық несие
С) кастодиан
Д) бонус
Е) тұтыну несиесі
35Листинг қандай мағынада білдіріледі:
А) құнды қағаздардың саудаға жіберілуі
В) құнды қағаздарды сатудан босату
С) ... ... ... ... қағазды тарату
Д) жаңа құнды қағаздардың шығарылуы
Е) нарықты коньюктураны қалыптастыру.
36Портфельді инвестиция дегеніміз:
А) құнды ... ... ... ... ... ... қор
С) қаражаттарды жылжымайтын мүлікке салу
Д) капиталды құрылысқа ақша қаражатын салу
Е) алтын нарығындағы операциялар
37Банк сертификаттарын кім шығарды:
А) банкттер
В) акционерлік қоғам
С) ... ... ... ... ұйымы
38 Қосымша сыйақы немесе сатушы беретін шегерім ол:
А) бонус
В) борд
С) бордеро
Д) брокераж
Е) брутто
39 Белгілі бір елдің ақша өлшемі, шет ... ақша ... ... ... ... весель валютасы
Д) валюта бағамы
Е) варрант
40Туынды топқа жататын құнды қағаздар:
А) опцион, фьючерс
В) акия, опцион;
С) опцион , ... ... ... ... ... Бір елдің ақша өлшемінің екінші бір елдің ақша өлшеміне шаққандағы
бағасы
А) валюта бағамы
В) дисконт
С) баға ... ... ... ... ... ... ... тратта
В) соло
С) қазына
Д) аваль
Е) конверсия
43. Пайда алу, дивидендтерді төлеу қабілетіне байланысты жалпы ... ... ... ... ... ... ... ұшқыр компания
С) өтімді компания
Д) олжа
Е) кредиторлық компания
44 Ақша белгілерінің, бағалы қағаздардың нарықты құнының
номиналды(көрсетілген) ... ... ... ... ... девальвация
Д) ревальвация
Е) деноминация
45 Ұлттық валюта бағамының шетел ... ... ... ... ... ... ... реинвистициялау
46 Банктерге салынатын ақшалай салымдар немесе кредит мекемелеріне
сақтауға берілетін бағалы қағаздар
А) депозит
В) депонент
С) депорт
Д) грант
Е) туындылар
47 Міндеттемелерді ... ... ... бас ... ... ... ... дәрменсіздік
Е) түрақсыздық
48 Өз аттарынан және өз есебінен іс-қимыл жасайтын жеке немесе заңды
түлғалар
А) диллерлер
В) брокерлер
С) джобберлер
Д) ... ... ... ... ... ... ... кайсысы жатпайды
А) брокерлер, дилерлер ,джобберлер
В) эдвайзерлер, маклерлар
С) дискаунтерлер, кореспондеттер
Д) маркетологтар.операторлар
Е) ... ... ... ... бір бөлігі, бұл бөлігін қиып алып, пайыз
немесе дивидент олу ... ... ... ... ... купюра
С) талон
Д) корешок
Е) куртаж
51 Биржада мәміле жасау ... ... ... үшін ... ... ... куртаж
В) дивидент
С) табыс
Д) дисконт
Е) премия
52. Жабдықты сатып алып ұзақ мерзімге жалға ... ... ... ... листинг
Е) аренда
53. Джобберлер дегеніміз кімдер?
А) Нарық коньюктурасын бақылаушылар
В) ... ... ... ... ... Өз капиталымен келісім жасайтын делдалдар
Д) Банк кызметкерлері
Е) менеджерлер
54. Бағалы қағаздарды қор биржасындағы ... ... ... ... ... ... ... бағамды белгілеу
55. Құнды қағаздара кең көлемде капитал жұмсау қай ғасырдың ортасында
өрістей ... XIX ... XVII ... XVIII ... XX ... 21 ... ... бағалы қағаздардың бағамдарын (курсын) немесе бағасын
белгілеу
А) котировка
В) листинг
С) делистинг
Д) рокировка
Е) ... ... ... мен ... ... арасындағы делдал, кездестіру жолымен сатып алу-
сату мәмілесін жасауға жәрдемдесуге тиіс, бұл
А) маклер
В) брокер
С) дилер
Д) джоббер
Е) ... Қор ... ... ... ... ... ... басқада құндылықтарды сатып алынатын және
сатылатын негізгі нарық орны
В) Нарықтың түйіскен орны
С) Акционерлік қоғамның кұнды кағазын тарату
Д) әлемдік нарықтың орны
Е) сауда ... ... қор ... қай ғасырда қай елде пайда болған?
А) XVI . Голландияда
В) XX . Нью-Йоркта
С) XVIII . Канадада
Д) XVI . ... 20 ... ... ... ... ... болып не саналады?
А) Биржалық комитет
В) Биржа директораты
С) Брокерлiк советi
Д) ... ... сату ... ... ... ... сатып алушылар мен сатушылардың тапсыруымен және солардың
есебінен әрекет ететін делдал ол:
А) ... ... ... ... ... ... алып ... мақсаты не?
А) Биржадағы құндылыктардың (яғни құнды қағаздардын) сатып алу-сату бағасы
арасындағы айырмасынан ... ... ... ... ... тез өткiзу
С) Биржадағы құндылыктардың айналымын жеделдету
Д) Мәмiле бойынша есеп ... ... ... ... қызмет жасау
63 Өз атынан және өз есебінен іс-қимыл жасайтын делдал ол:
А) дилер
В) брокер
С) маклер
Д) джоббер
Е) борд
64. ... ... ... ... ... ... ... iс-
әрекет жасап ойнайды?
А) аю
В) бұқа
С) қоян
Д) қасқыр
Е) түлкі
65. Биржадағы ойыншылардың қайсысы құнды қағаз курсының ... ... ... ойнайды?
А) бұқа
В) аю
С) қоян
Д) қасқыр
Е) түлкі
66. Құнды қағаз нарығын мемлекеттiк реттеу тәсiлдерiмен қатар ... ... ... iс-шараларының дамыған формасына не жатады?
А) Қор биржасы
В) құқықтық тәртiбiн сақтау
С) Мамандандырылған қаржы институттары
Д) ... ... ... қағаз дегенiмiз не.
А) ең алдымен мүлiктi иемденуге құқық беретiн ақшалы құжат немесе қарыз
берушiге қарыз алуының берген қарыз ... ... ... ақшамен сатып алуға
С) мүлiктi иемденуге құқық бермейтiн ақшалай құжат
Д) есеп айырысу шот есебi
Е) қарызды ... ... ... ... ... Құнды қағаздарды шығарып, оны айналымға түсiрушiнi атаймыз.
В) құнды қағаздарды шығармайтын адамдарды, органдарды атайды
С) еркiн айналымға келiп түсетiн құнды ... ... ... қоғам
Е) серіктестер
69. Номиналды құн дегеніміз не?
А) Құнды қағазда ... ... ... ... акцияны сатып алу және сату бойынша белгіленген бағанын
ерекшелігі
С) Жалған капиталдың төмендетілген бағасы
Д) нарықтық баға
Е) ) Құнды қағаздың ... ... ... Акция курсы дегеніміз не?
А) Нарыкта акцияны сатып алу және сату бойынша ... ... ... Акцияны сатуда немесе сатып алу бойынша белгілемейтін бағаны
С) Жалған капиталдың сомасы ... ... ... сомасы
Д) номиналды баға
Е) көрсетілген акшалай сома
71. Клирингтік операция дегеніміз не?
А) ... ... ... ... және растау
В) банкноталар мен монеталарды қабылдау, қайта есептеу
С) заңды және жеке тұлғалардың ақшасын аудару
Д) төлем ... чек ... ... ... ... ... Акция бағасы кандай бағалармен аныкталмайды?
А) купондық
В) Номиналды
С) Эмиссионды
Д) Нарыктык
Е) баланстык
73. Акцияда ... ... ... ... қағаздың нарықтық құны
В) Фирманың аты-жөні, мекен жайы
С) Құнды қағаз аты, оның реттік нөмері, шығару мерзімі
Д) Құнды қағаздың ... ... ... басқару төрағасының, бас бухгалтердің қол таңбалары
74. Облигацияның мәнін қандай ... ... ... ... расстайтын құжат
В) Эмитенттін белгілі бір шартты орындауға, яғни алған акша сомасын
кайтаруды міндеттейтін құжат
С) ... ... бір ... ... яғни ... акша сомасын
кайтаруды және төлеуді міндеттенбеген жазбаша тірдегі карыз құжаты
Д) Шаруашылык өміріндегі кұнды кағаз алғашкы формаларынын бірі, және
тауарлы-акшалай катынастын ... ... ... ... құнды қағаз
Е) белгіленген сый акыны төлеуді міндеттенген жазбаша карыз құжаты
75.Қате жауабын ... ... ... ... ... ... ... акционерлер жиналысына қатыспайды
С) Облигация иемденушісінің дауыс беру құқы жок
Д) Облигация бойынша сый акы төленеді
Е) облигация иесі ... ... ... ... ... ... ... Облигациянын бетінде көрсетілген акша сомасы
В) Жыл сайын эмитент төлейтін облигациянын ... ... ... сый акы – ... ... сатып алушына облигацияны номиналына тең соманы кайтарып
немесе сый акы төлеуді токтататын ... ... ... ... ... ... шарты бойынша ашыктан-ашык облигация
шығару мәмілесі
Е) Облигациянын нарықтық ... ... ... ... ... өтеудегі занды түрде бекітілген төлем міндеттемесі
В) Әмитенттін белгілі бір шартты орындауға арналған құнды кағаз
С) Бюджет ... ... ... ақша ... ... ... ... Акцепт дегенiмiз не?
А) Есеп айырысуда төлеушiнiн өз карызын төлеуге жазбаша барген келiсiмi
В) Есеп ... ... өз ... Есеп ... ... ... ... міндеттеме
Е) жабаша келіспеушілік
79. Индоссамент дегенiмiз не?
А) Вексельдiн сырт жағына, оны баска бiреуге пайдалануға берген жағдайдағы
алу-беру жазбашасы
В) Вексельдiн сырт ... ... ... ... ... Аудармалы вексель бойынша акша алушы
Д) Есеп айырысуда төлеушiнiн өз карызын ... ... ... ... қолжазба
80. Индоссант дегенiмiз кiм?
А) Вексель берушi
В) Вексель алушы
С) Вексель төлеушi
Д) жай вексель
Е) соло вексель
81. Индоссат дегенiмiз кiм?
А) Вексель төлеушi
В) Вексель ... ... ... акша ... ... соло
82. Туынды құнды кағаздарға қайсысы жатпайды?
А) Облигация
В) Опцион
С) Варрант
Д) Фьючерс.
Е) опцион
83. Акционерлiк коғам деп кандай мекеменi айтады?
А) ¤зiнiн кызметiн ... ... үшiн ... тарту максатында акциялар
шыаратын занды тұлға
В) ¤зiнiн кызметiн жүзеге асыру үшiн каражат тарту максатында акциялар
шығаратын жеке түлға
С) ... ... ... ... үшiн ... ... меншiктi куәландыратын
құнды кағаз шығаратын мемлекет
Д) құнды қағаз шығаратын шектеулі серіктестер
Е) кезкелген кәсіпорынді
84 ... ... ... ... ... ... сатып алуға
немесе сатуға бағалы қағаздар иесінің таңдау құқығы
А) опцион
В) фьючерс
С) своп
Д) форврдтіқ келісім
Е) спот
85. Сатып алынған тауарды банк ... ... ... саудада)
А) рамбурс
В) рантье
С) раннер
Д) пролангация
Е) чек
86 Ұлттық валютаның басқа елдердің валютасына қатысты ... ... ... девальвация
С) реверсия
Д) дефляция
Е) реинвестиция
87.Бастапкы құнды кағаз нарығы дегенiмiз не?
А) Эмитентпен бiрiншi рет ... ... ... ... ... ... құнды кағазды биржада сату
С) құнды кағазды биржада тарату
Д) құнды қағазды биржадан сатып алу
Е) Бұрын шыккан құнды кағаздардын ... ... ... сатылуы
88.Екiншiшілік құнды кағаз нарығы дегенiмiз не?
А) Бұрын шыккан құнды кағаздардын ... ... ... ... ... ... кағазды мемлекетпен шығару
С) Банк мекемелерiмен келiсiм бекiтiп, Қаржы Министрлiгiне ұсыныс беру
Д) биржадан тыс ... ... ... ... жазып алу жұйесiмен сату
аркылы иелену
Е) эмитентпен бiрiншi рет алашкы нарыкта жанадан шыккан каржы
мiндеттемелерiнiн ... ... ... ... ... кандай нарыктардын түрiне бөлiнедi?
А) ұйымдастырылған және ұйымдастырылмаған
В) ұйымдастырылған
С) ұйымдастырылмаған
Д) офистiк және көшелiк
Е) ... және ... ... ... ... ... не ... клиенттердiн құнды кағазымен жасалған келiсiмiнiн орындалуын бакылау
және клиенттердiн келiсiмге арналған акшалай каражаттары мен құнды кағаз
портфелiнiн есебiн және сакталуын камтамасыз ету
В) ... ... ... ... келiсiмiнiн орындалуын бакылау
С) клиенттердiн келiсiмге арналған акшалай каражаттарын камтамасыз ету
Д) кастодиандык кызметiне төлем мөлшерi мен тәртiбi
Е) құнды қағаздарды ... ... ... тұрақты түрде алынатын табыс, сақтанушыға жыл
сайын төлейтін белгілі сома
А) рента
В) маржа
С) үтыс
Д) ремитент
Е) цессия
92. ... ... ... ... жазылған адам
А) ремитент
В) рента
С) цедент
Д) цессионар
Е) цессия
93. Құнды кағазды ұстаушылардын реестрiн ... ... ... ... ... занды тұлға
А) тiркеушi
В) кастодиан
С) эмитент
Д) депонент
Е) респондент
94 Құнды кағаздарды сату және сатып алу арасындағы ерекшелiк айырмасын не
деп атайды?
А) маржа
В) куртаж
С) ... ... ... Қолма-қолсыз есептеу формаларына жатпайтындар.
А) несие, овердрафт
В) төлемдік тапсырыстар
С) аккредитивтер,
Д) төлем чектері
Е) вексель
96 Машиналар мен жабдықты сатып алып ... ... ... ... ... ... хайринг
Д) аренда
Е) жалға беру
97 Пайдалы қазыналарды, автолық құқықтарды «ноу-хауды» пайдалану ... ... ... ... ... маржа
Д) пайыз
Е) сыбаға
98 Машиналар мен жабдықтарды сатып алып орташа мерзімге жалға беру
А) хайринг
В) рентинг
С) ... ... ... ... ... ... ... мерзімі келгенде анықталған соманы
төлеу міндеттемесі
А) жай вексель (соло)
В) ... ... ... индоссамент
Д) аллонже
Е) реквизит
100. Вексельдің келесі бетіндегі берілу жазбасы
А) индоссамент
В) аллонже
С) реквизит
Д) аваль
Е) акцепт
101. Анықталған ... ... ... ... ... ... ... қоғам
В) өндірістік кооператив
С) унитарлы кәсіпорын
Д) қауымдастық
Е) серіктестер
102. Бір акцияға келетін кіріс үлесі
А) ... ... ... ... ... ... ... табыс
103. Құнды қағаздарға баға белгілеу
А) котировка
В) акция курсы
С) ... ... ... ... Құнды қағазды анықталған уақыт аралығында анықталған бағаға сату-сатып
алу немесе бас тарту ... ... ... варрант
Д) коносамент
Е) форвард
105. Құнды қағаздарды сатып алуға құқық беретін құжат немесе ... ... ... ... ... куәлік
А) варрант
В) коносамент
С) депозиттық сактық құжаты
Д) корешок
Е) квитанция
106.Қаржылық лизинг бойынша
А) Жалдау мерзімі аяқталғаннан кейін ... ... ... ... ... ... өзін-өзі толық ақтайтын лизинг
В) жалға берілген мүліктін толық тозуы талап етілмейді
С) жабдықтар жалға берілмейді
Д) ғимараттар жалға ... ... ... ... лизинг бойынша
А) жалға берілген мүліктін толық тозуы талап етілмейді
В) Жалдау мерзімі аяқталғаннан кейін жалға берілген мүлік жалға ... ... ... ... ақтайтын лизинг
С) жабдықтар жалға берілмейді
Д) ғимараттар жалға берілмейді
Е) құрылыстар жалға ... ... ... саласында жалдау немесе жалға беру
прктикасы............ғасырдың елуінші жылдары АҚШ- та ... ... ... 20
С) 18
Д) 21
Е) 17
109 Азаматтардан ақша жинау, ... ... ... ... соның
негізінде азаматтарға пайда келтіру
А) трастинг, сенімгерлік
В) трансферттер
С) несие
Д) аренда
Е) ... ... ... ... жөнінде әртүрлі ақпарат жинау, жүйелеу, талдау
ісімен айналысатын қызмет
А) эккаутинг
В) трастинг
С) фрэнчайзинг
Д) селенг
Е) хежирлеу
111.Банктен немесе кредиттік мекемеден берілген несие.
А) қаржылық ... ... ... ... ... ... несие
Е) тұтыну несиесі
112.Жылжымсыз мұлікті кепілге беру негізінде қарыз алу
А) ипотека
В) меншікті капитал
С) ... ... ... ... ... ... ол:
А) Басқа бір компаниядағы акцияларды бақылауға құқылы компания
В) өз ... ... ... шоғырландырумен айналысатын компания
С) инвесторлар ақша қаражатын жинақтау мақсатында акциялар шығарудың және
қор атынан ол қаражатты құнды қағаздарға ... ... ... ... ... ... ... алумен айналысатын тұлға
Е) құнды қағаздар порфелін (қоржынын) басқаратын компания
114 Қаржылық брокер ... ... ... ... алумен айналысатын тұлға
В) басқа бір компаниядағы акцияларды бақылауға құқылы ... өз ... ... ... шоғырландырумен айналысатын компания
Д) инвесторлар ақша қаражатын жинақтау мақсатында акциялар шығарудың және
қор атынан ол қаражатты ... ... ... ... ... ... құнды қағаздар порфелін (қоржынын) басқаратын компания
115 Инвестициялық қор ... ... ақша ... ... ... ... шығарудың және
қор атынан ол қаражатты құнды қағаздарға аударуды жұзеге асыратын компания
В) ... ... ... алумен айналысатын тұлға
С) өз қолына шағын салымдарды шоғырландырумен айналысатын компания
Д) басқа бір компаниядағы акцияларды бақылауға құқылы компания
Е) құнды ... ... ... басқаратын компания
116 Инвестициялық компания ол:
А) өз қолына шағын салымдарды шоғырландырумен айналысатын компания
В) инвесторлар ақша қаражатын жинақтау мақсатында ... ... ... ... ол ... ... ... аударуды жұзеге асыратын компания
С) құнды қағаздарды сату-сатып алумен айналысатын тұлға
Д) басқа бір компаниядағы акцияларды бақылауға құқылы компания
Е) ... ... ... ... ... ... Ұзақ ... несие капиталын жұмылдырып, бағалы қағаздарды шығарып
тұлғаларға сату, сонымен қатар биржалардан оларды ... ... банк ... ... ... ... ... коммерциялық банк
Д) жинақ банкі
Е) банкир үйлері
118 Инвестициялық банктің коммерциялық банктен айырмашылығы
А) депозиттерді қабылдамайды және есеп-айырысу-кредит операцияларын
жүргізбейді
В) депозиттерді қабылдамайды
С) есеп-айырысу-кредит операцияларын ... ... ... ... жүргізеді
Е) тұтыну операцияларын жүргізеді
119 Шүғыл жеткізілім шартымен қайсыбір активті сатып алу (сату) жөніндегі
мәміле, бұл ... ... ... ... бір ... кері ... ... своп
В) спот
С) опцион
Д) свитч
Е) свинг
120 Жеткізу мерзімін бір айдан екінші айға ауыстыру, міндеттемелерді жойып,
басқа ... ... ... ... спот
Д) опцион
Е) свинг
121 Ақысы дереу төленетін нақты құндылықтар жөніндегі биржалық мәміле
А) спот
В) своп
С) свитч
Д) опцион
Е) свинг
122. Лизинг ... ... ... ... ... ... ұзақ ... Қаржылық, экономикалық
Д) Оперативті, технологиялық
Е) Қаржылық, қысқа мерзімді
123 Аларманның (клиенттің) ... ... ... ... комиссиялық операцияның бір түрі ; аларманның
дебиторлық берешегін сатып алу ол :
А) факторинг
В) форфетирлеу
С) фрэнчайзинг
Д) форвард
Е) фьючерс
124 Баға белгілеу тәртібі, ол әр бір ... ... ... мен ... арқылы банкаралық бағамын анықтап тіркеу
А) фиксинг
В) факторинг
С) форфетирлеу
Д) фрэнчайзинг
Е) фьючерс
125 Нақты ... ... ... ... ... ... ... бұл
орайда, белгілі мерзім өткеннен кейін жеткізіп беруге міндеттенеді
А) форвард
В) ... ... ... ... ... вексельдерді, сыртқы сауда мәмілері бойынша басқа да
борышқорлық талаптарды сатушы үшін айналымсыз сатып алу ... ... ... ... ... ... ... Фрэнчайзинг ол:
А) Жаңа технологияны иемденетін фирманың көмек көрсету және ақыл-кенс беру
жөніндегі қызметі, кейде серіктестер сауда белгісін пайдалану құқығын ... ... ... ... ... ... бойынша басқа да
борышқорлық талаптарды сатушы үшін айналымсыз сатып алу арқылы экспортты
несиелендіру
С) Нақты тауар (валюта, бағалы қағаздар) жөніндегі биржалық ... ... ... ... ... кейін жеткізіп беруге міндеттенеді
Д) Баға белгілеу тәртібі, ол әр бір валюта бойынша сұраным мен ... ... ... ... ... ... ... (клиенттің) меншікті капиталын несиелендірумен ұштастырылған
сауда- комиссиялық ... бір түрі ; ... ... ... ... ... ... (клиенттің) меншікті капиталын несиелендірумен ұштастырылған
сауда- комиссиялық операцияның бір түрі ; ... ... ... ... Баға белгілеу тәртібі, ол әр бір валюта бойынша сұраным мен ұсынымды
салыстыру ... ... ... ... ... Нақты тауар (валюта, бағалы қағаздар) жөніндегі биржалық мәміле, бұл
орайда, ... ... ... ... жеткізіп беруге міндеттенеді
Д) Коммерциялық вексельдерді, сыртқы сауда ... ... ... ... ... ... үшін ... сатып алу арқылы экспортты
несиелендіру
Е) Жаңа технологияны иемденетін фирманың көмек көрсету және ақыл-кенс беру
жөніндегі қызметі, кейде серіктестер сауда ... ... ... ... Фиксинг ол:
А) Баға белгілеу тәртібі, ол әр бір ... ... ... мен ... ... ... ... анықтап тіркеу
В) Аларманның (клиенттің) меншікті капиталын несиелендірумен ұштастырылған
сауда- комиссиялық операцияның бір түрі ; ... ... ... ... ... тауар (валюта, бағалы қағаздар) жөніндегі биржалық мәміле, бұл
орайда, ... ... ... ... жеткізіп беруге міндеттенеді
Д) Коммерциялық вексельдерді, сыртқы сауда мәмілері бойынша басқа да
борышқорлық талаптарды сатушы үшін айналымсыз сатып алу ... ... Жаңа ... ... ... ... көрсету және ақыл-кенс беру
жөніндегі қызметі, кейде серіктестер сауда белгісін пайдалану құқығын алады
130 Фрэнчайзинг ол:
А) Коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... талаптарды сатушы үшін айналымсыз сатып алу арқылы экспортты
несиелендіру
В) Баға ... ... ол әр бір ... ... ... мен ұсынымды
салыстыру арқылы банкаралық бағамын анықтап тіркеу
С) Аларманның (клиенттің) меншікті капиталын несиелендірумен ұштастырылған
сауда- комиссиялық операцияның бір түрі ; ... ... ... ... ... ... (валюта, бағалы қағаздар) жөніндегі биржалық мәміле, бұл
орайда, белгілі мерзім ... ... ... ... міндеттенеді
Е) Коммерциялық вексельдерді, сыртқы сауда мәмілері бойынша басқа да
борышқорлық талаптарды сатушы үшін айналымсыз сатып алу арқылы экспортты
несиелендіру
131 Сақтандыру шартының ... ... бір ... ... ... ... көздейтін талабы ол:
А) франшиза
В) фрахт
С) франқо
Д) форвард
Е) фьючерс
132 Мұлікті сенімгерлік негізінде басқа адамның басқаруына жалға бере
отырып өзіне табысты келтіретін жеке ... заңи ... ... ... ... маклер
Д) дискаунтер
Е) диллер
133 Тауарлардың жекелеген ірі топтамаларын тез қайта сату үшін сатып алатын
фирма ол:
А) ... ... ... ... ... ... ... сатушы беретін қосымша шегерім ол:
А) бонус
В) бонд
С) ... ... ... ... ... сыйақы, мәміле құнының пайызы есебімен есептеледі ол:
А) брокераж
В) бонус
С) бонд
Д) куртаж
Е) бордеро
136 Сатылған бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... ... бонус
Д) бонд
Е) куртаж
137 Ақша белгілерінің, вексельдердің және басқа ... ... ... көрсетілген (номиналды) құнынан төмендеуі
А) дизажио
В) ажио
С) лаг
Д) шегерім
Е) маржа
138 Ақша белгілерінің, вексельдердің және ... ... ... нарықты
құнының көрсетілген (номиналды) құнынан асып түсуі
А) ажио
В) дизажио
С) лаг
Д) табыс
Е) маржа
139 Банктің есеп ... ... ... банк ... ... алып ... оның банктегі шотына есептейді
А) инкассо
В) ажио дизажио
С) кіріс
Д) депо
Е) реинвистициялау
140 Инвестициялық операциядан алынған табыстың қайталама жұмсалымы ол:
А) реинвестиция
В) деинвестиция
С) инкассо
Д) ... ... ... ... ... ... ... мамандалған биржалық
репортер турпатындағы сатып алу және сату жөніндегі тапсырыстарды тікелей
орындайтын қызметкер
А) трейдер
В) джоббер
С) ... ... ... ... ... үшін жасасылған мерзімдік мәміле
А) хедж
В) цедент
С) хеджирлеу
Д) цессия
Е) эмбарго
143 Коммерциялық және валюталық қатерден ... ... ... хедж
С) цедент
Д) цессия
Е) эмбарго
144 Өзінің талап ету құқығын басқа адамға беруші ... ... ... ... ... ... ... эмбарго
145 Ақшаны, заттарды талап ету құқығын басқа адамға беруі немесе қайта
ұсынуы (переуступка)
А) цессия
В) хеджирлеу
С) ... ... ... Шот ... ... жазбаша өкімі, ол арнаулы бланкіге толтырылады, онда
осы шоттан соманы беру немесе аудару жөнінде жарлық беріледі ... ... ... инкассо
Д) аккредитив
Е) төлем талабы
147 Басқа елдер мен фирмаларды ... ... ... алу ... экспансия
В) эмбарго
С) экспорт
Д) импорт
Е) эмиссия
148 Мемлекеттік биліктің валютаны, тауарларды, бағалы қағаздарды елге
әкелуге немесе елден әкетуге тыйым ... ... ... ... экспорт
Д) импорт
Е) эмиссия
149 ²½íäû ºà¹àç¹à æ½ìñàë¹àí èíâåñòèöèÿ ºàëàé àòàëàäû?
А) ... ... ... ... бейматериалды
150 Бағалы қағаздар туріндегі көрсетілген капитал қалай аталынады ?
А) ... ... ... материалдық
Е) бейматериалды
151 Қайсысы қаржы нарығына жатпайды
А) еңбек нарығы
В) қор ... ақша ... ... ... валюта нарығы

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сақтандыру нарығы және оның Қазақстан Республикасында дамуы12 бет
Бастауыш сыныптарда математиканы оқыту әдістемесінің жалпы мәселелері21 бет
Биржа түрлері4 бет
Қаржы валюта нарығы9 бет
Қаржы делдалдығының ұғымы5 бет
«Вокалдық-хор тәрбиелеу» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі32 бет
«Педагогикалық мамандыққа кіріспе» дәрістер жинағы23 бет
«Статистика» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі22 бет
«Ғылыми зерттеулердің методологиясы» пәнінен дәрістердің қысқаша курсы32 бет
«Қосымша білім беру жүйесінде ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру» (өзгетілді ересектерге қазақ тілін оқытып-үйрету материалдары негізінде)37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь