Әлеуметтену түсінігі

Жоспары :

I. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2

II. Негізгі бөлім

2.1 Әлеуметтену түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

2.2 Реформа жағдайларындағы әлеуметтенудің қарама.қайшылығы ... ... ...12

2.3 Жастардың әлеуметтенуі: социологиялық зерттеулердің мәліметтері ... 13

2.4 Жеке тұлға және оны әлеуметтендірілу туралы түсінік. Жеке тұлғаны құқықтық әлеуметтендіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16

III. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

IV. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29

V. Сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
I. Кіріспе
Тұлға әлеуметтануының бірден-бір негізгі проблемасына әлеуметтену процесін зерттеу жатады, яғни адам қалайша, неге байланысты қызмет етуші қоғамдық субъект ретінде қалыптасады деген ауқымды мәселелерді зерттейді. XX ғасырда әлеуметтанушылар мен этнографтар жүргізген көптеген салыстырмалы зерттеулер тек әлеуметтік дағды-дәстүр, салт қана емес, сонымен қатар қызу қандылық және әйелдер мен еркектердің мінез-құлық ерекшеліктері әлеуметтендірудің жемісі болып табылатынын көрсетті.
Әлеуметтендіру (социализация) терминінің пайда болу тарихына келетін болсақ, ең алдымен мына жағдайды айта кеткен жөн: алғашында термин неміс тілінен ағылшын тіліне қате аударылған. Соған қарамастан бұл жаңа сөз сақталды және классикалық әлеуметтану мәселелерін қамтыған ұғымға айналды. “Әлеуметтану” ұғымы дәстүрлі “білім” және “тәрбие” ұғымдарымен салыстырғанда кең ауқымды, терең мағыналы ұғым. Білім белгілі бір білім жиынтығын беруді көздейді. Тәрбие мақсатты, саналы түрде жоспарланған әрекеттер жүйесі ретінде түсіндіріледі, оның мақсаты – балада белгілі бір тұлғалық сапаларды және мінез-құлық дағдыларын қалыптастыру.
Тұлғаның әлеуметтенуі топтық тәжірибенің негізінде іске асады. Шағын және ірі әлеуметтік топтардағы адамдардың әлеуметтік өзара әрекетінің нәтижесінде адам қоғамда жинақталған білім мен тәжірибені, ол қалыптастырған құндылықтар мен нормаларды меңгереді. Бұл кез келген қалыпты тұлға бейнесінің іргетасын және сонымен қатар әлеуметтік топтардың, бүкіл қоғамның бірлігі мен тұтастығын құрайды. Бірақ әлеуметтену процесінде әрбір жеке тұлғаның қайталанбайтын даралығы мен бірегейлігін айқындайтын индивидуалдық тәжірибенің рөлін ескермеуге болмайды. Тұлғаның әлеуметтенуінде екі бірдей абсалютті тұлға адам болған емес және болмайды. Бір отбасында тәрбиеленген балалар мен егіздердің міндетті түрде сыртқы ерекше айырмашылығы болады, оның себебі де түсінікті, өйткені ол әлеуметтендіру тәжірибесіндегі индивидуалдық өзгешеліктерімен ғана анықталып қоймайды.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Р.Әбсаттаров, М.Дәкенов, «Әлеуметтану», Алматы «Ғылым» ғылыми баспа орталығы; 2003. – 376б.
2. Рахметов Қ.Ж, Болатова А.Н, Исмағамбетова З.Н, «Социология» Алматы 2005 «Өлке» - 256б.
3. Оданова Р.К «Социология тарихы және теориясы», Шымкент, 2005- 256б.
4. Ж. Сәрсенова, Г. Тәңібергенова «Әлеуметтану» Алматы, 2000
5. Н.Р. Айтов, Қ.У. Биекенов «Социология» Алматы, 2000
6. М.М Аженов, С.И. Утешов «Общая социология» Алматы, 2001
7. Н.А. Айтов «Основы социологии» Алматы, 2001
8. Ә.И Икенов, А.Д. Жүсіпова «Әлеуметтану негіздері» Алматы, 2004
9. Социология. Ж. Сарсенова. Алматы. 1998.
10. С.С.Фролов Социология М. "Логос" 1998
11. А.И.Кравченко Социология учебное пособие Екатиринбург
12. Ю.Андреев Н, М. Коршевсая, Н.Б.Костина Социальные иснституты: содержание, функции, контроль. Сверловск 1998.
13. Ю.М.Резник Градонское общество как феномен цивилизации. М.1993.
14. Американская социология. Перспектива проблемы, методы. М.1972.
15. Человек и общество // Социально-политические науки 1992 №8.
16. Н.Смелзер. Социология М.1994.
17. Нысанбаев. Ә. «Социология» Алматы, 2002
18. Габдуллина. К.Г. «Социология» Алматы, 1992
19. Макаренко А.С. «О воспитании» Москва, 1999
20. «Әлемдік әлеуметтану антологиясы», Алматы, 2006
Сілтемелер
1. Р.Әбсаттаров, М.Дәкенов, «Әлеуметтану», Алматы «Ғылым» ғылыми баспа орталығы; 2003. - 256-268б.
2. Рахметов Қ.Ж, Болатова А.Н, Исмағамбетова З.Н, «Социология» Алматы 2005 «Өлке» - 41-47б.
3. Ә.И Икенов, А.Д. Жүсіпова «Әлеуметтану негіздері» Алматы, 2004. 85-87б.
4. Ж. Сәрсенова, Г. Тәңібергенова «Әлеуметтану» Алматы, 2000 – 54-58б.
5. «Әлеуметтану» 2-кітап Оқулық / жалпы ред. басқ. М.М.Тажин – Алматы: Қазақ Уииверситеті, 2005 – 44-46б.
        
        Жоспары :
I. Кіріспе------------------------------------------------------------------
----------------------2
II. Негізгі бөлім
2.1 Әлеуметтену түсінігі---------------------------------------------------
-----------------5
2.2 Реформа жағдайларындағы әлеуметтенудің қарама-қайшылығы-----------12
2.3 Жастардың әлеуметтенуі: социологиялық зерттеулердің мәліметтері ----
13
2.4 Жеке ... және оны ... ... ... Жеке ... ... ... Пайдаланылған әдебиеттер------------------------------------------------
-----------29
V. Сілтемелер---------------------------------------------------------------
------------------30
I. Кіріспе
Тұлға әлеуметтануының ... ... ... ... ... ... яғни адам ... неге байланысты қызмет етуші
қоғамдық субъект ретінде қалыптасады деген ауқымды мәселелерді зерттейді.
XX ғасырда әлеуметтанушылар мен ... ... ... ... тек ... ... салт қана ... сонымен қатар қызу
қандылық және әйелдер мен ... ... ... ... ... табылатынын көрсетті.
Әлеуметтендіру (социализация) терминінің пайда болу тарихына келетін
болсақ, ең алдымен мына ... айта ... жөн: ... ... ... ... ... қате аударылған. Соған қарамастан бұл жаңа сөз
сақталды және ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлі “білім” және ... ... кең ... ... ... ... ... белгілі бір білім
жиынтығын беруді көздейді. Тәрбие ... ... ... жоспарланған
әрекеттер жүйесі ретінде түсіндіріледі, оның мақсаты – ... ... ... ... және ... ... ... әлеуметтенуі топтық тәжірибенің негізінде іске асады. Шағын
және ірі ... ... ... әлеуметтік өзара әрекетінің
нәтижесінде адам ... ... ... мен тәжірибені, ... ... мен ... ... Бұл кез ... ... ... іргетасын және сонымен қатар әлеуметтік топтардың, бүкіл
қоғамның бірлігі мен тұтастығын құрайды. Бірақ әлеуметтену процесінде ... ... ... ... мен ... айқындайтын
индивидуалдық тәжірибенің рөлін ескермеуге ... ... екі ... ... ... адам болған емес және болмайды.
Бір отбасында тәрбиеленген балалар мен егіздердің міндетті түрде ... ... ... оның ... де ... ... ол
әлеуметтендіру тәжірибесіндегі индивидуалдық ... ... ... ... ... бар? Бұл ... ең алдымен
екі жақ-әлеуметтендірудің объектісі және ... ... ... – бұл ... кімге бағытталуы, яғни жеке
адамдар немесе адам топтары. ... ... – бұл ... ... ... яғни жеке ... әлеуметтік топ, әлеуметтік
құрылым немесе ұйым, бұларды кейде әлеуметтендіру агенттері деп те атайды.
Әлеуметтендіру – ауқымды және күрделі процесс. Ол ... ... орта мен ... ... ... және субъектісі
тұрақты, адамның (адам топтарының) үздіксіз және қарқынды өзара ... бір ғана адам ... әке) бір ... ... ... ... ... агенті ретінде көрінеді, ал келесі жағдайда
(әлеуметтік топқа қатынасына қарай) ол әлеуметтендірудің объектісі ретінде
көрінеді. Екінші ... ... ... ... ... ... субъектісі әлеуметтенудің объектісіне ықпал жасап қана
қоймайды, ... ... ... ... ... кері әсерді де сезінеді.
Мысалы, ата-аналар балаларды тәрбиелеу процесінде балаларға шешуші ықпал
жасай ... өз ... ... ... ... ... кері ... де байқайды.
Әлеуметтендірудің бірінші және екінші әлеуметтендіру деп ... ... ... өзін ... ... ... ... топтардың: отбасының, туған-туыстардың, достардың, құрдастардың,
оқу және еңбек ... ... ... оқудағы,
қызметтегі, жұмыстағы тікелей басшылардың және т.б. тікелей ықпал ... ... ... ... мен ... бірінші
әлеуметтендірудің рөлі аса зор. Екінші әлеуметтендіруді екінші қатардағы
әлеуметтік топтар (шағын немесе ірі), құрылымдар мен ... және ... және ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Мұндағы қатынастар көбіне институционалдық сипат ... ... ... мемлекет пен оның органдарының (әскер, полиция,
сот, прокуратура, т.б.), кәсіпорындардың, жоғары оқу ... ... ... теледидар, баспасөз және т.б.
басшылары және ресми өкілдері болып табылады. Екінші әлеуметтендіру ... ... ... ... өте ... Бұл ... ... әлеуметтік
мәртебесі мен рөлі негізінен анықталады, енді соларды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... бірінші және
екінші агенттерінің қызметін өзара байланыстыру мен ... ... аса ... ... әр ... ... әлеуметтендірудің өзіндік мәнді
ерекшеліктері болады. Осыған байланысты әлеуметтендіру ... ... бар ... ... балалық, жасөспірім, есейген, қартайған
шақтан тұрады. Әлеуметтендіру процесі балалық және жастық ... ... ... ... ... ... сатысында балаларды
ересектер әлеміндегі өмірге бейімдеу іске асырылады. Бұл ... ... ... ... агенттері саналатын ата-аналар атқарады. Осы
сатыда ата-аналар мен балалар арасындағы өзара қарым-қатынастар олардың бір-
біріне жеген жақындық, ... ... ... ... ... ... келесі сатысына шешуші ықпал жасайды. Бұл ... ... және ... ... ... Күрделі тәртіп ережесінің
жүйелерін игереді, ... ... мен ... ... ... ... мәнін және мазмұнын жақсы түсіне қоймаса да, ... ... ... түсінігі.
Жеке адам қоғамның толық праволы мүшесі ретінде өмір ... ... бір ... ... мен ... жүйесін меңгеруі немесе
әлеуметтенуі. Әлеуметтену жеке тұлғаның қалыптасу ... оның ... ... меңгеруін, қоғамда өзін ұстай білу үшін қажет білім мен
білікті ... ... ... мәліметтерді адам отбасынан алады. Мұнда танымның
да, мінез-құлықтың да негіздері қаланады. Әлеуметтендіру тек жай оқу ... ... ... ... ... болатын белсенді процесс. Ешқандай
мектеп те, ешбір мұғалім де адамды жақсы ... ... ... өз ... ... кәсіпқойы болуды толық үйрете алмайды. Мұнда өмір бойы
үйренуге тура келеді. Адам ... ... иесі ... 2 млн. жыл ... ... ал, ... есті ... иесі ретінде 40 мың жыл ... Жеке адам ... ... ғұмырында адамзаттың бүкіл тәжірибесін
меңгеруі тиіс, себебі хайуандардың тарихы жоқ, ал адамдардың тарихы бар.
Бала кезде ... ... ... ... 70% қаланады, сол
себепті дұрыс тәрбие өте қажет. Барлық дамуы жоғары хайуандардың ішінде ана
хайуандар өмірге бейім және ... ... ... ... ұрпақты сақтауға
қамқорлық жасау солардың мойнына түседі. Отбасындағы алғашқы ... ... ... ... туыстар. Отбасынан тыс екінші дәрежелі
әлеуметтену, оның агенттері: адамдар мен ... (оқу ... ... ... СМИ ... ... қарым-қатынасындағы аса маңызды аспектілердің
бірі - ... мен ... ... “Әлеуметтену“ термині
индивидтің белгілі бір білім, ... ... ... ... ... ... құқы бар азаматы ретінде қызмет етуіне әсер ... ... ... ... ... – қоғамның өмірлік қызметіндегі жеке тұлғаның
қоғамдық өмірге араласып өндірістенуін ... ... ... роль
атқаратын процесс. Әлуметтену саналы, бақыланатын, мақсатты іс-әрекеттерден
құралады, сондай-ақ, жеке тұлғаның ... ... ... толы
әсері бар процестерден де тұрады.
Э.Дюркгейм, М.Вебер және Т.Парсонс әлеуметтенуді индивидтердің
әлеуметтік нормалар, құндылықтар, стереотиптер мен іс- ... ... ... деп тұжырымдайды. Қоғам өзінің әлеуметтік құрылымын сақтау
мен әлеуметтік жүйені өндірістендіру мақсатында әлеуметтік стереотиптер мен
стандарттарды қалыптастырып рольдік іс- ... ... ... ұмтылады
(топтық, таптық, этникалық, кәсіби т.б). Қоғамға қарсы қатынаста ... жеке ... ... ... әлеуметтік ортаға ену ... өмір ... ... ... түсу арқылы меңгереді. Жеке
тұлғаның әлеуметтік ерекшеленуі әлеуметтенуді адамның ... ... ... ... ... қарастыруына мүмкіндік береді.
Әлеуметтануда әлеуметтік қатынастардың объектісі ретінде тұлға екі
өзара байланысқан процестің бірлігінде қаралады. Оның бірі ...... ... ... ретінде әлеуметтендірілуі
дегеніміз-мәдениеттің және әлеуметтік ... мен ... оның ... ... және ... ... ... әлеуметтік
мәндерін, белгілерін қалыптастырып, қоғаммен әлеуметтік ... ... ... Бұл өте кең, ауқымды процесс. Бұл процесс
әр тұлғаның ... ... ... ... дағдыларды,
шеберлікті, білімді иелену мәселелерін және ... ... ... мен ... ... ... ... жаңа пайда болып, адамдарға бірте-бірте сіңуі үшін, ол адам
әлеуметтік қатынастардың ... ... ... ... ... ... етуі тиіс. Тұлғаның әлеуметтендірілу процесіне адамдарды
қоршаған барлық орта кіреді.
Тұлғаның әлеуметтендірілуінің кеңеюі мен тереңдеуі негізгі үш ... ... ... ... ... байланыс саласы.
3. сана-сезім саласы.
Австрия психологы З.Фрейдтің айтуы бойынша тұлға бойында үш элемент бар:
1. “ид” - қанағаттандыруға деген ... ... қуат ... ... - ... ... ... бақылауды іске асырудың элементі.
3. “супэго” – тұлғаны ... ... ... ... ... ... имитация, идентификация және ұяттылық пен
куәлілік сезімі деген үш ... ... ... көтсетті.
Имитация дегеніміз – басқа біреудің жүріс-тұрыс үлгілеріне еліктеп, өзіне
көшіруге деген саналы ... ... Ал, ... пен ... ... ... жүріс-тұрыс үлгілерін басып тастайтын, болмаса тиым салатын ұнамсыз
механизмдер болып табылады. Американдық ... ... ... ... ... Р.Мертон) әлеуметтену түсінігін әлеуметтік
жүйедегі жеке тұлғаның толық интеграциясы, бейімделу процесі ... ... ... ... ... ... ... ұғымы биологияда басты орында алатын ... ол тірі ... ... ... ... ... ... тән
бейімделу, адамның қоршаған әлеуметтік орта, жағдайға бейімделу болып
табылады. Бейімделудің келесі деңгейін ... ... ... ... ... адам ... әрекет ету
керек екендігін түсінеді, алайда әлеуметтік ... ... ... ол ... құндылықтар жүйесін ұстанады (А.Маслоу).
-өзара шындылық, өзара әрекет етуші ... бір ... мен ... ... ... ... ... әлеуметтік бейімделудің ең кең тараған түрі, ... ... мен ... жол беру ... көрінеді, адамның әлеуметтік
орта құндылықтары мен ... ... ... ... ... немесе толық бейімделу, онда адам ... ... ... бас ... жаңа ... ... жүйесін
қабылдауы (Ж.Пиаже).
Т.Парсонс әлеуметтенуді “адамдардың ... ... ... ... ... бір ... ... қалыптастыратын
процесстер жиынтығы“ ретінде қарастырады. Әлеуметтену концепциясының
талдауына ерекше үлес ... ... ... ... Р.Мертон. Ол жеке
тұлғаның қоғамдағы ... мен ... ... ... ... ... ... – индивидтің әлеуметтік
құндылықтар мен нормаларды ... ... ... ... ... ол жеке ... оптимальдысы (маңыздысы)
әлеуметтік құндылықтар мен идеалдар, нормалар,оларға жетуді мойындайтындар.
Мұндай жеке тұлғаны Р.Мертон конформистис деп ... ... ... қол жеткізу нориасы саласындағы экспериментальды екінші жеке
тұлға типі – ... ... ... ... ... ... салаға қарсы (дәстүрлі мақсаттар мен құндылықтардан бас
тартып жаңны ұсыну) алайда дәстүрлі әлеуметтік нормаларды ... ... ... жеке ... типі - ... (үрдістенген). Ені
қалған типтер әлеуметтік белсенділігіне қарай изоляциондық тип (эскапизм) -
әлеуметтік мақсаттар мен қол ... ... ... ... өз ... ... қалатын, қоғаммен ешқандай байлнысқа түскісі
келмейтін жеке ... ... тип, ... ... ... ... тұлғалар - әлеуметтік құндылықтар мен идеалдарға қарсы ... ... мен ... ... ұсынушы адамдар. Осы типологияны
қарастыра отырып, ... ... жеке ... ... ... мен ... ... анықтайтын әлеуметтену
қорытындысын көрсетеді. Әлеуметтенудің идеалды варианты жеке ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтенуді мәдени, психологиялық және әлеуметтік қоршаған
ортаға бейімделу түсінігі ретінде ... ... ... ... жеке ... ... ретінде деп бір жақтылы қарау дұрыс
емес.Тарихи даму жеке тұлғаның автономдылығын ... ... ... тек ... ... ... дамыту мен өзгерту, өрдірістену
болып табылады. ... жеке ... үшін үш ... ... болып
табылады: 1)туылғаннан болатын механизмдер; 2) әлеуметтік жағдайлар; 3)
саналы, бағытталған білім, оқыту тәрбиелеу.
Әлеуметену ... ... ... ... ... ... шақты қамтып, екінші ұзақ мерзімді есейген шақтағы аралық
уақытты алатын әлеуметтенуді қарастырамыз.
Алғашқы балалық. ... үшін ... ... ... ... алғашқы әлеуметтену сәті (мезеті) болып табылады. Бұл байланыс
негізі нәрестенің көзқарасы,қимылы мен жымиғаны болып табылады. ... ... ... ... ... ... айырмашылықты байқап, өз
анасы мен бөтен адамды ... ... 8-12 ... ... ... анық байқалады.Ол анасынан (немесе өзіне қарайтын адамнан ) алып
кеткенде айқайы мен жылауы ... өз ... ... ... реакция
баланың өзіне бейтаныс адамнан қорқуы, анасының таныс бейнесіне ұқсамауын
бірден тану. Бұл кезең ... ... ... білдіретін
уақыт, Пиаже оны 8 айлығында нәресте бірден жоғалған затты белсенді іздей
бастайды, алдымен анасына ... ... ... да ... ... ... ... бауыр басушылықтық маңыздылығы
бейтаныс жерде анасының қасында ... ... ... ... тез ... ... ... шақ және ортасы (отрочество). Балалық шақта құрдастар тобы бірге
ойнай отырып, бірге қалыптасып, дамиды, дос ... ... ... ... діні қауымында болса да өз құрдастарымен оңай достасады.
Достық пен жыныстық байланыс өз ортасында өте ... орын ... ... өзі ... аз ... басқа жасқа қарағанда өзге жыныс
өкілдерінен көбірек ... ... ... көп ... мен некеде тұрғандар. Орташа ... саны 7 ... ... олар ... ұқсастығы, жеке қызығушылықтары мен
ақыл – ой деңгейі ... ... ... беру мен ... ... ... ... өзара сыйласады. Есею кезінде қызметтік көтерілу, өмірлік
мақсаттарға қол жеткізуде достыққа уақыт жете ... Ең ... ғана ... ... ... саны 5-ден не одан кем ... мүмкін
төмендейді. Қартая келе түрлі драматикалық жағдайды басынан кешірген соң,
өмірлік серіктерін жоғалтып алу арқылы өз ... тыс ... ... ... түседі, бұл кезеңде, зейнеткерлікке шыққан адамның орташа
алғанда достары 6 адамды құрайды. Әлеуметтену процесі ... ... ... ... ... және ... шақта өтеді, алайда
орта және қартаю ... да ... ... ... ... ... ... еңбек қызметінің ең ... ... ... ... да әлеуметтену кезеңдерін еңбек қызметіне байланысты
бөліп алады: -еңбекке дейінгі, еңбек қызметіне дейінгі барлық ... ... ... ... (мектепке дейінгі) және
жасөспірімдік әлеуметтену, онда мектеп, ... және ... оқу ... ... ... ... ... кезеңін қамтиды;
-еңбектен кейін, қартайған жас, еңбек қызметін тоқтату кезеңі;
Жастардың әлеуметтенуін қарастырғанда маңызды ... ... ... ... ... ... кәсіби дайындалу кезеңі болып табылады. Дәл
кезеңде өзін - өзі дамыту, әлеуметтік ... мен ... ... болашақ өміріндегі жеке тұлға болып қалыптасуына бағыт береді.
Бұл кезеңде тәрбиелік рольдің әсері ... орын ... ... ... ... ... ... тәрбиелік іс-шаралар айқын көрінеді.
Қоғамның ресми институттарының тәрбиелік ... ... ... ... ол әлеуметтік бейімделу мен нормадан ауытқуға алып келеді. Қазіргі
кезде әлеуметтенудің маңызды кезеңінің бірі жоғары оқу ... ... ... ... оқу оқу орындарындағы әлеуметтену жеке ... ... ... ... ерекшеленеді. Бұл жерде ... ... ... ... (отбасы мүшесі, мұғалім, институт
басшылары, дін басшылары)жеке тұлғаның қалыптасуына арналған ... бар. ... ... ... ... ... және ... - гуманитарлы кәсіби ... ... ... ... әрі ... ... өз үлесін қосады.
Зерттеушілер әлеуметтену бағыттарын әсер ету деңгейіне қарай: макро-, мезо-
және ... ... ... А. ... оларды 3 топқа
біріктірді:
- макрофакторлар (космос, планета, әлем, ел )бүкіл планета ... ... ... ... мәселен, бір елдің тұрғындарының
әлеуметтенуіне әсері.
- мезофакторлары – үлкен ... ... ... ... ... топтар (халық, ұлт, тап), номиналды топтар (көрермендер қауымы) .
-микрофакторлар – жеке тұлғаның әлеуметтенуіне әсері ... ... ... т.б) ... типология негізінде әлеуметтік ... ... ... ... онда ... процесін анықтайтын, мәселен,
студент жастардың ... ... ... ...... болып жатқан әлеуметтік экономикалық және ... ... ... ... ... мүмкіндіктері
айқындалады. Орта деңгей факторлары – жоғарғы білім жүйесі жоғарғы мектеп
пен ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтенудің қарама-қайшылығы.
ТМД еліндегі қоғамдық - ... және ... ... ... ... басқару жүйесіне әсері ... ... алып ... ... ... саласындағы
негізгі қарама-қайшылық – бұл объективті күрделенген, талаптары өскен өсуші
ұрпақтың әлеуметтенуінде ... ... ... ... ... қолданылуы адамға әсер етеді. Жастардың
әлеуметтенуі жартылай талқандалған экономика, ... ... ... жастардың ауыр жағдайы, қылмыстық іс- ... өсуі ... ... ... саласындағы негізгі қарама- қайшылық бұл –
қарама- қайшылық :
- мемлекеттің білім мен тәрбие мүмкіндіктерінің ... ... ... және ... ... ету,
- қоғамның ескі және жаңа құндылықтары арасындағы байланыстар. Жастарға
социализм идеялары, ... ...... ... жеке ... ... дін, шіркеу, мешіттер де әсер етеді.
- жаңа өндірістердің пайда болуы мен ... ... ... ... ... қолдану қазіргі кезде ... ... ... ... үшін ... ... ... кәсіби
тереңдету құралы болудан қалды. Сонымен қатар, өмірдің ... ... ... ... уақытында төлемеу) жастарды ... ... ... ... ... ... жаңа білім мен мамандық алуға
итермелейді.
- құқықтық әлеуметтік ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғалуы өте төмен. Елімізде жастардың
кедейленуі күрт ... ... ... ... ... ... жетімдер мен
балалар ауруы, өлім көбейді. Бүгінгі күні тек 14% ... дені ... 35% ... ... ... шалдыққан. Жасөспірімдер арасында
қылмыскерлік, нашақорлық, маскүнемдік ... ... 1,5-1,9 ... ... ... ... ... мәліметтері.
Жастар социологиясы орталығы ИСПИ РАН – ның профессоры В. И. Чупровтың
басқаруымен жүргізілген жастардың ... ... ... зерттеу
қазіргі жастардың кәсіби әлуеттілігн сақталуын ... ¾ ... ... ... ... алған. Алайда өндірістің дағдарысына
орай бұл әлуеттілік (потенциал) жаңғырмады. 51,5% ... ... ... ... білім мамандығына сәйкес жұмыс ... (1990ж. ... ал ... ... мамандығы жоқ. Мұның бәрінің ... ... ... ... бар. Басым көпшілігі (80% -тен ... 30 ... ... есею мен экономикалық тәуелсіздікке қол жеткізеді,
немесе осы жастан асқан шақта жетеді. 1994ж. Жоғарғы ... ... ... 1990ж. ... 1,5 есе ... Біліктілігін көтеруге
мүмкіндігі болмағандар - 31,2%, шын ... ... ... ... ... – 45,4%, ... ... алмау – 48,2% респондент.
Жастардың еңбекке ... жеке ... ... ... ... ... ... жастардың еңбек саласындағы әлеуметтенуіне басты жол
болғанымен жастардың еңбекпен ... күрт ... ... ... жеке ... 5% ... жұмыс істесе, ал қазір әрбір ... ... ... ... ... ... Сол секілді бұл тенденция кейінгі бес
жылда арта түсті, арта бармек, ... ... ... ... ... істеу беделі 2 есе төмендеп ... ... ... еңбек нәтижесі, білім деңгейі, біліктілігіне байланысы
шамалы болып қалды. Басты фактор жеке ... түрі ... ... ... банктегі қатардағы қызметкер, өндірістегі жоғарғы білікті
инженер, ғалымнан он есе көп ... ... ... ... ... адам
алатын жалақысын әділетсіз деп есептейді. Кіріс ... мен ... ... ... және еңбек саласындағы қызығушылықтардың
қарама – қайшылығына алып ... Бұл бір ... ... қоғамдық
тиімділігінің төмендеуіне алып келсе, екінші жағынан, жеке тұлғаның дамуына
кері ықпалын тигізіп қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... басқа жұмыстар іздеу қаупін туғызуда. Соңғы 5
жылда ... т. б. ... ... ... ... арасында көбейді.
40% жас адамдар өз құрдастарының кез ... ... ақша ... заңнан
ауытқыса да қолдайды. Мемлекеттік кәсіпорындардағы қайыршылық жалақысы бар
ауыр жұмыс пен күдікті болса да, ... ... ... таңдауды дұрыс
көреді. Бұл уақытша уақыт өткізетін кездейсоқ табу – ... ... ... ... жұмыстарды көбінесе армияға дейінгі мамандығы жоқ
жасөспірімдер таңдайды. 1990 ж. салыстырғанда ... күні ... ... ... 2 есе өсіп 2,5 млн. адамға өсті. 1995 ж. ... ... ... 29 ... ... саны 833 ... асты. 1996 ж. 26%
мектеп, ПТУ, техникумдар мен жоғары оқу орнын ... ... ... ... жұмыссыздар” қатары тоқтап қалған кәсіпорындар, мәжбүрлік
демалыстар, жұмыс аптасының қысқартылуынан едәуір өсті. Еңбек саласындағы
тұрақсыздық: жастар арасында ... ... ... ... ... алып ... ол ... біздің қоғамға жат құбылыстар. Нәтижесінде
елімізде әсіресе Ресейде мықты ұйымдастырылған экономикалық пайда ... ... ... мен сол ... ... көтеру мекемелері көбейіп қымбат
өндірістік мазмұндағы кіріс жолдарында жастар шоғырланды. ... ... бар жас ... ... ... ... табу ... жасай
алмай кедейлік, қайыршылық қоғамы деңгейіне түсірді. Өте қымбат көңіл
көтеру ... кең ... ... үшін қол ... болған соң
қылмыстық құрылымға итермелеуде. Өкінішке орай, ... ... осы ... ... Қылмыскерліктің жартысынан көбін 14 жастан 30
жасқа дейінгі аралықтағы жастар жасауда. Ең қылмыстарға жақын жас ... – 17 ... ... 1995 ж. М В Д органдарының ... ... мың ... ... қылмыскер жасөспірімдер еш жерде оқымайтындығы
және жұмыс істемейтіндігі ... ... ... ... ... ... ... денсаулығына кері әсерін тигізуде.
Денсаулық сақтау ... ... ... ... ауру ... ... 4 жыл ... 20% өсті. Оның ішінде әлеуметтік
мінездемесі бар кең тараған аурулар көп. Туберкулезбен ауыратын жастар 30 ... саны 16 ... ... Ал, жасөспірімдер арасында наша қолданумен
психдиспансерде ... ... саны 3 есе ... ... ... кең ... қарқыны күннен күнге жылдам өсуде. Жастар
арасындағы өлім деңгейі де күрт ... ... 4 ... 15 – 19 жас аралығында
– 36,4%, 20 – 24 жас аралығында – 52,3%, 25 – 29 жас аралығы – 61,9 % ... ... ... ... ... үзілуі (еңбек, тұтыну, білім ... ... ... ... да әсер етті. Жас адамдар арасында
еңбек және т.б. пайдалы мақсатты құндылықтарға қарым – ... 51,1 ... үшін ... емес ... ... 13 % ... жақсы өмір сүру үшін
ғана жұмыс ... едім деп ... ... 1990 ж. 21,5% ... ... берді. Мұнан біз жастардың еңбектік этикасы төмендегенін ... үшін А Қ Ш-да 1998 ж. ... ... ... ... 85 % ... еңбекке көзқарасы жақсы екенін дәлелдейді.
Сонымен біздің елдің ... мен ... елі ... ... көп. Дамымаған экономика мен өндірістік дағдарыстар жағдайы
жастар арасындағы еңбек пен ... ... ... ... ... болып заңға қайшы, жиіркенішті іс - әрекеттер
көбейетіндігін ... ... ... ... проблемалар мен
қарама – қайшылықтар еңбек саласындағы мотивациялық ... мен ... ... ... мен ... ... нәтижесі.
Жастардың жоғарғы деңгейдегі ... ... ... ... ... ... төмендетеді. Нарық заманында жастардың
әлеуметтенуі қиындай түсті. Балалары өз ... ... ... ... ... ... болғаны үшін намыстанады.
2.4 Жеке тұлға және оны ... ... ... Жеке тұлғаны
құқықтық әлеуметтендіру.
Адамның өмір сүру әрекеттерінің қоғамдық негіздері туралы дәстүрлі
білім жеке ... ... ... ерік сапалары, өзін-өзі тану,
өзін іске асыру механизмдері туралы білімдермен толыға түсті. Социологияның
өзіндік аспектісі осында ... оған ... ... түбі ... американ
социологы Питирим Сорокин (1889-1968). П. Сорокин социологияның зерттеу
объектісі, ең ... ... ... ... мен ... ... және ... қоғам болып саналатындығын айтады. ... ... ... өмір мен барлық әлеуметтік ... екі ... да көп ... ... әсерлесу құбылыстары мен процестеріне
бөлінуі мүмкін.
Индивид ( лат. Individ – ... ... ) – ... ... ғана ... және оның ... ... ”, жеке даралық – бір индивидті
басқасынан ажыратушы қасиеттер ... ... ... адам – тарихи процестің
субъектісі, Жердегі материалдық және рухани мәдениеттің дамуы (homo ... ... Адам ... ... ... ... енуге,
әлеуметтік жан, тұлға болуға қабілетті.
Егер адам қоғамда өсіп, өмір ... оның ... ... Егер оның ... ... тыс ... оның әлеуметтену қабілеті
өшеді. Адам – тек ... ғана ... ... ... орындау барысында адам ... ... бөле ... ... ... ” өмір ... ... санасын
қалыптастырады, өз мінез-құлығының негізі, ... ... ... ... сезінеді. Ол сондай-ақ мәдени идеалға ие болып, ... ... ... адам ... бір ... ... ... қасиеттерге ие.
Сыртқы келбеттерінің ... ... ... ... ... бір ... жатады. Жалпы қасиеттер социумға енуге
қабілетті мінез-құлықтың жоғары дәрежедегі икемділігі.
Сонымен бірге адам – биоәлеуметтік тіршілік ... ол – ... және ... ... ... ... мүшесі. “Адам” ұғымы
биологиялық және ... ... ... бұл ... ... табиғи негіздер жатқанымен, оны табиғаттың өзге ... ... ... қалыптасуы, әлеуметтену процесі ондағы
биологиялық бастамалардың ... ... ... ... ... ... сапаларының әлеуметтікке айналуын білдіреді. Егер бұл
процесс табысты өтсе, біз жеке ... ... ... Жеке тұлғаның
қасиеттерін түзу нерв әрекеттерінің, темпераментінің, нейродинамикалық,
құрылымдық-биохимиялық процестер ... ... ... ескерту қажет. ... ... ... ... ... (эмоциялары, интеллектісі, әдеттері, мінез-
құлық стилі, құндылық бағдарлары және т.б.) болады. Бұл ... ... жеке ... ... ... ... “тәрбие” және “білім беру”
ұғымдарынан кеңірек. Әлеуметтенуге ... беру де, ... де, жеке ... ... әлеуметтік топтарға ассимиляциялану (
лат.assimilatio- ұқсату) процесіне әсер ... ... ... да ... ... ... ... әсері ғана емес,
сонымен бірге индивидтердің ... де ... ... – адамның
бүкіл өмірі бойы жасалатын ұзақ процесс. Әлеуметтенудің бірнеше ... ... ... ... ... ... ... өйткені бұл кезеңге
балалық шақ енеді. ... ... ... ұзақ ... оған ... ... және ... жас кезеңі енеді.
Жеке тұлға - әлеуметтік сапалар жиынтығы бар адами индивид. ... аз ... ... ол ... ... аз. Оны өз ... тұлға
деп атауға болады, өйткені оның тұлғалық қасиеттері оның ... және ... ... қарым-қатынасынан көрінеді. Адамның
қылықтары ... оның ішкі ... ... және ... ... ... ) туралы пікір түюге болады.
Бұл мәселемен айналысатын ғалымдар “күнделікті өмірде маңызды бар
роль атқаратын кейбір мінез-құлық үлгілері ... ... ... ... ... ... ... инстинктермен түсіндіруге болмайды, өйткені
мұндай реакцияларды көбіне сыртқа жібере ... ... туа ... ... ... ... ... еді ( Шибутани Т. Әлеуметтік
психология М, 1989, 448-бет.)
Оның үстіне, балалық шақта қалыптасқан сезімдер үлгісі ... ... ... ... ... ... ... шығаруға болмайды. Мысалы,
кейбіреулер барлық беделді тұлғаларға-мұғалімге, полицияға, шеберлерге және
т.б. – ... өз ата – ... ... ... ... ... ... бойында ата-анасы деген жек көрушілігін басқаларға аударады.
Әлеуметтік психологтар ... де ... ... өз басынан
өткізеді. Мен – тұжырымдамасын адам әлеуметтік матрица ішінде жасайды, ... ... ... ... ... жақын адамдар) қалай қарағанына
қарай бағалайды.
Өз құндылығын сезіну адамның өзіне тең санайтын адамының ... ... ... ... және ... ... кейбір ата-аналар өз балалары ... және ... ... ... ғана ... ... ... ата-аналар балаларын
өздері қол жеткізе алмаған ұмтылыстарын жүзеге асырушы деп таниды да, ... ... ... ешқандай қызықпаса да, мансапқа жетуге ... ... ... ... ... ие болады, бірақ олар
сәтсіздікке де ұшырап, ұжданы алдында азап шегіп өзін ... ... ... өте жас ... және алда ... ... ... мен
сәтсіздіктерге байланысты өзгермесе, оның өзіндік адамгершілік сезімі
қалыптасады. Өзін сүйкімсіз деп ... ... сүюі де ... ... төмен деңгейдегі адам құрметтеу мен махаббатқа
мұқтаж, бірақ ол өзін-өзі қорғау үшін ... ... ... ... ... ... ойлайды.
Зерттеушілер жеке тұлға құрылымы ... ... ... ... - әр ... ... өзара әсерлесетін
қажеттіліктер мен мүдделе, идеялар, практикалық мақсаттар жүйесі ... ... ... ... ішінде біреуі жетекші мәнге ие, ал
қалғандары тірек болу ... ... ... ... ... ... ие ... интеллектуалды әрекеттердің белсенділігін
арттырады.
Екінші компонент - табысқа жетуде жеке ... ... ... ... ... байланысты және бір-біріне әсер етеді.
Мысалы, А.С. Пушкин өзін тарихшы, талантты суретші ретінде ... ... оның ... ... ... ... – мінез, яғни адамның әлеуметтік ортадағы мінез-
құлығының стилі. Мінез – адамның рухани өмірінің ... мен ... ... күрделі синтетикалық білім беру.Мінез жеке тұлғаны
бүтіндей ... ... да, ... ... пен ... және ... ... темпераменттерден (мысалы,
сангвиник, холерик, және т.б.) ... ... ... жүйесін білдіреді. Мінездер жүйесінен жетекші қасиеттерді де көруге
болады. Оған, ... ... ... ... ... қайырымдылық не
рақымсыздық, айналасындағыларға деген жауапкершілік, қарапайымдылық және
т.б.), екінші кезекте ерік сапалары ... ... ... ... олар ... бір ... ... мен практикалық
міндеттерді шешу тәсілдерін шешеді.
Мінез ... оған тән ... алып ... ... ... ... жеке тұлғаның ерекшеліктерінің жиынтығы (белгілі ... ... мен ... ... ... ... ... жүйесі бола
отырып, бүкіл өмір жолы процесінде қалыптасып, дамиды. Мінез қоғамдық мінез
құрылымында, яғни ... ... ... ... ... ... өзгермейтін статикалық сапалар жиынтығы ретінде қарауға ... ... және оны ... ... ... ... компонент, әдетте “Мен” ұғымын
білдіретін басқару жүйесі болып табылады.
“Мен” – жеке тұлғаның өзін ... ... ... ... ол ... ... және ... мен қылықтарды реттеу, өмірді жоспарлау.
Жеке тұлғаның шындық өмірмен байланысы психикалық процестерді
қамтамасыз ... ол ... жеке ... ... қалыптасады. Қалыптасқан
қасиеттер өз кезегінде процесс ағымына әсер етеді. Жеке тұлғаның психикалық
өмірінің құрылымы күрделі, көп қырлы және ... ... Оның ... ... ... және өзара шарттас.
Жеке тұлғаның дамуына байланысты оның құрылымында да өзгерістер
болады. Сонымен бірге әрбір тұлғаның құрылымы ... ... ... ... адам ... сипаттайтын, одан өмір жағдайларында белгілі
әрекеттерді күтуге ... ... ... ... ... ... әр адам ... және өзгергіш қасиеттер жиынтығы және ... қана ... ... өзі ... ... ... жағдайға сәйкес
икемділік танытып, тиісті өмір сүруге мүмкіндік береді.
Жеке тұлғаның “құрылымы” ... ... ... ... – жеке ... ... ... Көбінесе жеке тұлға мәртебесі
жеке тұлға қасиеті құрылымындағы бастапқы сәт ... ... де, ... ... мінез-құлығын, оның әлеуметтік рөлін анықтайды.
Осылайша, “жеке ... ... ... өз әрекеттерінен көрінетін
әлеуметтік маңызды сапаларын, қасиеттерін, ... ... ... ... бір ... ... ұқыптылық, білімділік және
т.б. ).
Жеке тұлғаның құрылысына биологиялық та, рухани да, әлеуметтік ... та ... ... Бұл жеке ... ... элементтері
құрылымдануы керек. Яғни олар ... ... ... ... ... ... ... керкек. Егер мұндай үндесу болса,
бұл ... ... ... ... ... ... қалыпты жеке тұлға. Егер ол болмаса, онда ол ұйымдаспаған болып
есептеледі, мұның өзі ... ... мен ... да өмірлік
қиындықтарды асқындыра түседі.
Осылайша, егер ... ... ... жүрсе, онда ол:
адамның мәдениетке қол жеткізуін, өзі жататын ... ... ... ... өмір бойы ... ... етеді.
Қазіргі социологияда жеке тұлға психологиясын құндылық бағыттылығына
байланысты бөлу кеңінен тарауда.
Дәстүрлі бағыттағылардың борыш, ... заң ... сол ... тіл ... өзін ... ... сияқты қасиеттері неғұрлым
төмен.
Идеалистердің, керісінше, дәстүрлі нормаларға, тәуелсіздік және
беделге бой ұсынбау, қандай ... ... өзін ... ... ... ... ... тұлғаның фрустрирланған (сөзбе сөз: қиындықта қалған ) типі
үшін өзін-өзі төмен ... ... ... өмір ... лақтырып тастағандай сипат тән болады.
Реалистерде борыш пен жауапкершілік сезімін ... ... ... ... ... тәртіп пен өзін бақылауы ... ... ... басым болады.
Гедонистикалық (грек. hedone - рахаттану) материалистер алдымен
“осында және қазір” ләззат алуға бағытталады және бұл өмір ... ... ... ... ... ... ... ие.
Социологияда жеке тұлғаның модалді, идеалды, базисті ... ... ... ... типі – осы ... шынайы орын алғандар.
Жеке тұлғаның идеалды типі нақты жағдайларға байланысты болмайды.
Жеке тұлғаның бұл типі ... ... ... Мысалы, К. Маркста жан-жақты
және үйлесімді дамыған ... ... ... типі қоғамдық дамудың қазіргі кезеңдегі
қажеттіліктеріне жақсы үлгіде жауап беретіндер.
Басқаша айтқанда, жеке тұлғаның әлеуметтік типі ... ... ... ... және олар ... ... мінез-құлыққа әсер
етуіне қарай бейнелену.
Осылайша “әлеуметтендіру” ... ... ... ... ... ... ... процесін, оның әлеуметтік табиғатын
қалыптастыру мен дамуын білдіреді.
Құқықтық әлеуметтену – ... ... ... және ... Ол ... азаматтың өзінің қоғамдағы әлеуметтік ролі мен ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтену сияқты адамның барлық саналы ғұмырында өтеді.
Құқықтық әлеуметтену процесі үйрену жолымен өтеді: өмір ... ... пен ... ... бір ... ... ... саяси және құқықтық ... ... және ... ... қызмет ету механизмін білу және т.б. жатады. Бейнелей
айтқанда, бұл өтіп жатқан құбылыстарды ... ... ... ... ... ... қор болып саналады. Практикада ол игерген
нормалары мен ... ... ... Егер нормалар мен жеке
тәжірибе арасындағы айырмашылық терең болса, онда алғашқы шарттар ... ... онда ... мен өз ... негізінде алғанының арасында
сәйкестік болады.
Құқықтық әлеуметтену ... өзі ... ... сол ... бар
көрініске негізделеді. Мысалы, “ел” ұғымы кеңістік ұғымына байланысты емес,
әлеуметтік және ... ... ... ... ... процесінің бөлінбес құрамдас бөлігі – саяси
және құқықтық тәрбие. Оның ...... ... ... мен ... ... ... қалыптастыру. Құқықтық тәрбие әр түрлі
оқыту, білім алу, ... ... ... ... және әлеуметтік
нормалардың оның қалыпты мінез-құлығына ... оның ... ... ... ... ішкі ... ауысуы оның өзінің
күшінсіз, өзін-өзі тәрбиелеусіз болмайды. Құқықтық өзін-өзі тәрбиелеу жақсы
жүрсе, кез-келген сыртқы келеңсіз әсерді ... ... жат ... ... ... өзіне-өзі бақылау жасау арқылы жеңуге мүмкіндік береді.
Құқықтық әлеуметтенудің жалпы процесінде әлеуметтенудің сыртқы
факторлары (өмірдің ... ... ... ... адамдар
әрекеті, тәжірибе және т.б.) мен индивидтің өзін-өзі тәрбиелеуінің қарым-
қатынасы ... ... және жеке ... ... ... өзара байланысы, әлеуметтік әрекеттер мақсаты жеке әрекеттер
мақсатына сәйкес келетіндей жағдай туғызу мәселесімен тығыз байланысты.
Тұлға ... ... ... ... ... оның белсенділігі артады,
мұны әркім өз қалауынша, жеке өміріне және сыртқы жағдайларға сәйкестендіре
бастайды, ... ... ... және ...... ... ... саяси жағынан пісіп-жетіледі. Бұл өзін өмір
сүруіне қажетті заттармен қамтамасыз ету ... ... ... ... өз ... ... ... игіліктерді
пайдаланудан, өз бетінше өмір салтын құрудан, ата-анасынан тәуелсіз ... ... ... заң ... жауапкершілікті болудан, сайлауға
қатысудан және т.б. ... Бұл ... биік ...... ... ол ... бір жасқа жетуіне байланысты бірнеше ... және ... ... ... ... тоқтатады.
Әлеуметтендірудің осы сатысында ең бастысы – ... ... мен ... ... ала ... және меңгеруі, оларды белсенді
түрде жүзеге асыруы. Мұның негізі бүкіл әлеуметтік өмірді қамтитын қоғамдық
еңбек бөлінісінде жатыр, ол ... төрт ... атап ... жас-
жыныстық, кәсіби, экономикалық және саяси еңбек бөлінісінен байқалады.
Осыған сәйкес қоғамның өзіндік қаңқасын құрайтын, ... ... ... ... ... ... ... тұлға нақты
өмірдің сан алуан қажеттілігі туғызатын әлеуметтендіру ... ... мен ... қабылдау немесе оларды өзгерту арқылы әлеуметтік
құрылымның қайсыбір түріне енеді.
Әлеуметтендіру ... ер ... ... ... ... аса ... жүреді, тұлға жоғары әлеуметтік мәртебеге қол жеткізіп, соған
сәйкес ... рөл ... ... бұл ... ... пен ... ... дағдарыстар болады, тіптен адамдардың кінәсінен
болашаққа деп құрылған жоспарлар, сенім мен үміт атаулы тас-талқан ... бұл – адам ... ... ... оны ... ... өмірлік жоспарлар құру мен болашақты анықтау жолында кездесетін
өзгерістерге байланысты. Осыдан қайта әлеуметтендірк қажеттігі ... ... – бұл ... ... ... бас тартып,
жаңа білімді, құндылықтарды, рөлдерді, дағдыларды меңгеру процесі. Кейде
бұл процесс ... әр ... де орын ... ... ... ... ескіргенде, тұлғаның және бүкіл қоғам өмірі ... ... ... ... ... асып ... Бірақ бұл
көбінесе есейген шақтағы әлеуметтендіруге тән. Қоғамға ... ... ... ... адамдардың кәсіби қайта даярлықтардан өтуі немесе жаңа
көзқарас ... ... және ... ... етк әдісімен айналысатын
адамдардың ұстанған ... мен ... ... ... ... ... бола ... қартайғанда, яғни әлеуметтендіру процесінің аяқталар ... ... ... және ... ... сонымен бірге
адамдарың күш-қайраты мейлінше қайтып, қауқарсыз күйге түсуі мен психикалық
мүмкіндіктерінің төмендеуіне байланысты әлеуметтендіру ... ... ... күрт ... қана ... ... ол енжар формаға
айналады. Бұл ... ... ... жаңа ... ... бейімделе
бастағанынан айқын көрінеді. Ең алдымен егде тартқан адамдар өздерінің күш-
қуатын, білімін, тәжірибесін ... ... ... ... тырысады және басқа да мүмкіндіктерін ... ... ... қызмет етуді жалғастыра бергісі келеді.
Зейнеткерлікке шығуларына байланысты егде адамдардың ... күрт ... және ... ... ... ... тарыла түседі. Денсаулықтарының нашарлауы және т.б. ... ... мен ... күрт ... ... ... бір ... келіп
қосылады. Осыдан барып ол тіптен жалғыздыққа да ... ... ... ... үй ... айналысудан, бау-бақша мен көкөніс өсіруді
ермек етуден аспай қалады. Адамдар, әсіресе жалғыз ... ... ... ... Әлбетте, бұл жастағы адамдардың өмірі қуаныштан
гөрі реніштерге толы болады. Сонымен қатар, ... ... қарт ... рөлі де көбіне-көп нақты анықталмайды. Бұл осы кезеңге тап
болғандардың әлеуметтендіру ... тағы да бір ...... ... ... тірі ... жоғарғы
сатысы, күрделі және ұзаққа созылған ... ... ... ... алғышарты және субъектісі. Билогиялық эволюция 2,5
млн. жылға сщзылды. Адамның биологиялық дамуы 40 мың жыл ... ... ... ... ... өзге ... ... ерекшелейтін іргелі
белгілері қалыптасты:тік жүруі, миының үлкендігі, екінші ... ... ... ... және сананың болуы, балалық шақтың ұзаққа
созылуы, еңбек құралдарын және отты меңгеруі және ... ... адам ... ... ... ... ... қамтиды.
Ренессанстық сана толық мағынада айтқанда, “индивид” ұғымынан
“индивидуалдылық” түсінігіне ... ... ... ... ... деп те ... ... ол сананы адамның ең жоғары жетістігі деп
жариялады. Сөйтіп, Қайта өрлеу ... ... ... ... оны жоғары деңгейге жеткізді.
Бостандық, ақыл-парасат, қозғалысты өмір салты, индивидуализм және
кәсіпкерлің рух-қалыптасу үстіндегі ... ... ... пікірінше, “индивидуалдық” сөзінің өзі “тұлға” ұғымы ... 200-300 жыл ... яғни ... ... ... болған.
Әлеуметтік – бұл адамдардың өзара қарым-қатынастарының ... ... бір ... ... біреумен қарым-қатынасының ерекше
саласы. Әлеуметтік дегеніміз – адамдардың ... ... және ... ... ... ... ... қарастырылуы.
Тұлға әлеуметтік өзара қимыл-әрекеттер мен қатынастардың бірінші
өкілі. Ал тұлға дегеннің кім ... ... үшін ... ... ... ... ұғымдарды түсініп алу керек. Күнделікті өмірде және
ғылыми тілде бұл ... өтн жиі ... Бұл ... ... ... қолданылады, бірақ олардың қатаң ... ... онда ... ... ... ... ... Адам ұғымы homo sapiens-тің бөлініп шыққанынан бастап қолданыла
бастаған мейлінше жалпылама, атаулық ұғым болып ... Адам ... ... тірі организмдер дамуының жоғарғы сатысы, әлеуметтік- тарихи
қызмет пен мәдениеттің субъектісі болып табылады. Адам ... ... ... шығу тегі ... ... бері 40 мың жылдай
уақыи ... ... ... бойынша – адам біртұтас биологиялық-әлеуметтік
жан. ... ... пен ... ... ... диалектикалық
бірлікте, өзара әрекеттес, өзара ... ... ... ... ... ... оның ... ерекшеліктері құрғанымен, оның
мәнді әлеуметтік сапалары адам ... ... ... ... ... ... қалыптасқан түрінің экономикалық, саяси, идеологиялық және
әлеуметтік қатынастары әрбір адамның әлеуметтік сапасын, оның іс ... ... мен ... ... ... әр алуан өзгеріске ұшырап,
көрініс ... Дәл іс ... ... ... ... бір жағынан, өзі
өмір сүріп отырған ... ... ... ... ал, ... жағынан, сыртқы дүниеге деген өзінің ерекше
көзқарасын білдіреді. Әлеуметтануда адам ... ... ... ... ... бола ... мұнда оның өзіне және
қоғамға не нәрсе байланысты екені ... ... ... өміс ... ... деген ұғыммен
байланысты. “Индивид” дегеніміз халық, қоғам, тап, әлеуметтік топ сияқты
әлеуметтік қауымдастықтардың, жалпы ... жеке ... ... ... ... түсіндіріледі. Әлеуметтануда “индивид” ұғымы ... ... ... өкілі қарастырылған жағдайда қолданылады.
Индивидтер қызметінің бірігуі нәтижесінде әлеуметтік қатынастардың жүйесі
қалыптасады. Бұл жерде ... ... ... ... ... Ал енді ... түсінігін (жеке адамның өзіне тән ) –
индивидтің басқаларда қайталанбайтын бірден-бір ... ... ... бір ... екінші индивидтен ерекшелейтін белгілердің жиынтығын
қарастыру арқылы ... ... Бұл ... ... әлеуметтік және т.б. деңгейлерде
байқалады. Тұлға ұғымы ... ... ... ... емес ... көрсету үшін енгізілген, яғни бұл ұғым оның ... ... ... ... тарихи дамуының әр түрлі деңгейлеріндегі
жеке алғандағы және ...... ... көрсету үшін “индивид”
деген ұғыммен қатар, ... ... ... ... ... дегеніміз –
индивид дамуының қорытындысы және мұнда ... ... ... неғұрлым
толық көрініс табады.
Әлеуметтік өмірде адамдардың бір-бірімен әр ... ... ... ... ... ... саналы іс-әрекеттері арқасында индивид
(жеке адам) әлеуметтендіріліп, бірте-бірте, келе-келе ... ... ... өзіндік өзгешіліктері, саналылығы, бағалы бағдарлары мен
әлеуметтік қатынастары, қоғамға қатысты бірқатар дербестіктері және өз ... үшін ... ... ... т.б. тұлғаның бойынан
табылуға ... ... ... ... ... Тұлға өзі өмір сүріп
отырған әлеуметтік ортада болып жататын әлеуметтік елеулі ... ғана ... ... бірге олардың себепшісі де болып табылады.
Сондықтан да халықтың рөлін жақтаған көзқарастар проблеманың ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз, мәдениеттің
және әлеуметтік ережелер мен құндылықтардың элементтерін оның ... әрі ... ... ... ... ... белгілері
қалыптасып, қоғаммен, әлеуметтік қауымдастықтардың әр түрлерімен бірігетін
процесі. Әлеуметтену ісі өте кең ... Бұл жеке ... ... ... оны ... қоғам да
ілгерілемейді. Сол сияқты өркениетті қоғамнан тыс, оған тәуелсіз тұрғыда
тұлғаның еркін және ... ... ... ... әдебиеттер:
1. Р.Әбсаттаров, М.Дәкенов, «Әлеуметтану», Алматы «Ғылым» ғылыми ... 2003. – ... ... Қ.Ж, ... А.Н, Исмағамбетова З.Н, «Социология» Алматы ... - ... ... Р.К ... ... және ... Шымкент, 2005- 256б.
4. Ж. Сәрсенова, Г. Тәңібергенова ... ... ... Н.Р. ... Қ.У. ... «Социология» Алматы, 2000
6. М.М Аженов, С.И. Утешов «Общая социология» Алматы, 2001
7. Н.А. Айтов «Основы ... ... ... Ә.И ... А.Д. Жүсіпова «Әлеуметтану негіздері» Алматы, 2004
9. Социология. Ж. Сарсенова. Алматы. 1998.
10. ... ... М. ... 1998
11. А.И.Кравченко Социология учебное пособие Екатиринбург
12. Ю.Андреев Н, М. ... ... ... ... функции, контроль. Сверловск 1998.
13. Ю.М.Резник ... ... как ... ... ... ... ... проблемы, методы. М.1972.
15. Человек и общество // Социально-политические ... 1992 ... ... ... ... ... Ә. «Социология» Алматы, 2002
18. Габдуллина. К.Г. «Социология» Алматы, 1992
19. Макаренко А.С. «О ... ... ... ... ... ... Алматы, 2006
Сілтемелер
1. Р.Әбсаттаров, М.Дәкенов, «Әлеуметтану», Алматы ... ... ... 2003. - ... ... Қ.Ж, ... А.Н, ... З.Н, «Социология» Алматы 2005
«Өлке» - 41-47б.
3. Ә.И Икенов, А.Д. Жүсіпова ... ... ... 2004. 85-87б.
4. Ж. Сәрсенова, Г. Тәңібергенова «Әлеуметтану» Алматы, 2000 – 54-58б.
5. «Әлеуметтану» 2-кітап Оқулық / жалпы ред. ... ...... ... 2005 – ...

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Девиантты мінез – құлқы бар балаларды анықтау және оқыту проблемаларын шешудің болашақ даму жолдары»9 бет
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс туралы4 бет
Азаматтық бірегейлік мәселелерін зерттеудің теориялық-әдіснамалық негіздері27 бет
Білім деген не?5 бет
Бастауыш мектеп оқушысын әлеуметтендіру арқылы өзін-өзі бағалауы76 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
Девиантты мінез - құлықты жасөспірімдерді зерттеудің ғылыми теориялық негіздері43 бет
Девиантты мінез – құлықты тәрбиелеудің тәжірибесі, әлеуметтік жұмыста әдістер мен технологияның жүргізілу жолдары46 бет
Ежелгі Қосөзен қала мемлекеттерінің тарихы73 бет
Жастар ұғымы, даму ерекшеліктері, қазіргі нарық заманындағы әлеуметтенуі, жастармен әлеуметтік жұмыс жүргізуде қолданылатын технологиялар71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь