Шоқан Уәлиханов зерттеуші

1 Кіріспе
Шоқанның өмірі
2 Негізгі бөлім
а)Шоқанның Омбыдағы Кадет корпусына түсуі
б)Шоқанның зерттеушілік қабілеті
в)Шоқанның Петерборға саяхаты

3 Қорытынды
Жарқ етіп сөнген құйрықты жұлдыздай...
Шоқан Уәлиханов Шыгыстың әлеміне құйрықты жұлдыздай жарқ етіп шыга келгенде, орыстың шыгысты зерттеуші гальімдары оны ерекше қубылыс деп тугел мойындап, туркі халықтарьшың тагдыры туралы одан маңызы зор, Үлы. жаңалықтар кцткен еді. Бірақ Шоқанның мезгіжіз өлімі біздің бщ умітімізді узіп кетті.
Н.И. Веселовский

Шоқан (Мүхаммедканапия)Шыңғысүлы Уәлиханов XIX ға-сырдың екінші жартысындағы белгілі қоғам қайраткері, үлкен ойшыл ғалым, демократтық-ағар-тушылык мөдениеттің негізін сал-ған қазак зиялыларының бірегейі еді. Оның қазак халқының тарихы мен мөдениетінен алатын орны ерекше. Өз дәуіріндегі орыстың прогресшіл ғылымы мен мөдениеті дөстүрінде терең білім алған Шоқан Уәлиханов философия, этнография, тарих, экономика, қүқық, жағра-пия, ауыз өдебиеті, өдебиет теориясы жайында жөне тағы басқа ғылымның эр саласы бойынша көптеген қүнды еңбектер қалдырды.

Шоқан Уәлиханов 1835 жылы қазіргі Қостанай облысы-ның Қүсмүрын бекетінде дүниеге келген, балалық шағын Сырымбетте өткізген.Әкесі Шыңғыс — Абылай ханның немересі, орысша білім алған, полковник, екі рет Петерборға патша алдына барған, аға султан болған адам. Осындай отбасында төрбие алған Шоқан да жасынан білімге қүштар болады.Әуелде ауыл мектебінде мүсылманша хат таныған Шоқан кейін, 1847—-1853 жылдары, Омбыдағы Кадет корпусында оқиды. Шоқанның бүкіл келешегі мен ғылым, онер жолын-дағы талабын үштауда бүл оқу орнының маңызы ерекше. Оңда өскери сабақтарға қоса Ресей жағрапиясы мен тарихы, Батые, орыс өдебиеттері, философия, физика, математика негіздері, шетел тілдері жүрген. Корпустың оқытушылар қүрамында білімді жөне прогресшіл ой-пікірлі адамдар көп болған.

Кадет корпусына алғаш оқуға түскен кезде Шоқан орыс тілін білмеген. Бірақ өзінің зеректігімен тілді тез үйренген. Шоқан өзі қатарлас оқушылардан анағүрлым озық оқыған. Шоқанның корпуста бірге оқыған досы жөне кейін үлкен этноғраф-ғалым болған Г.Н.Потанин: "Өзінің орыс жолдас-тарын басып озып, Шоқан тез жетілді. Оған талайлар-ақ назар аударды. Ол сондай қабілетті еді жөне оқу орнына түспей түрып-ақ сурет сала білетін”, — дейді.

Екінші курстан бастап-ақ Шоқан өзінің таңдаулы үстаз-дарымен қарым-қатынаста болған. Оған әсіресе орыс тілі мен өдебиеті тарихының оқытушысы Костылеңкий мен тарих пөнінің оқытушысы Гонсевский өр елдің азаттық жо-лындағы күресі тарихын көбірек өңгімелеғен. Осы оқыту-шыларының өсерімен Шоқан сол кезден бастап орыс жөне дүниежүзі әдебиетінің озық үлғілерін, орыстың революңия-шыл-демократтарыньщ еңбектерін оқыған. Пушкин, Гоголь, Лермонтов, Герцен, Белинский, т.б. орыс классиктерін жөне Батые өдебиетінен Диккенс, Теккерей, Руссо шығарма-ларын, "Современник” журналын үзбей оқып, өлеуметтік өмірдің жөне өдебиет ағымының кай бағытта, қалай дамып бара жатқандығын аңғара алатын, өз кезінің саналы азамат-тарының бірі дөрежеге көтерілген.

Шоқанның зерттеушілік қабілеті де корпуста оқып жүр-генде оянған. Жазғы демалыс кездерінде ол ел ішіндегі аңыз-өңгімелерді, халық жырлары мен дастандарын жазып алу-мен шүғылданған. Мысалы, Шоқанның алғашқы жазып алған шыгармаларының ішінде
Қазақстан ұлттық энциклопедиясы, 8 том, 2006 ж.
Ж.Бейсенбайұлы, «Жасын-тағдыр жарқылы» (тарихи-ғұмырнамалық хикаят), 1987 ж.
        
        Шоқан Уәлиханов зерттеуші
Жоспар:
1 Кіріспе
Шоқанның өмірі
2 Негізгі бөлім
а)Шоқанның Омбыдағы Кадет корпусына түсуі
б)Шоқанның зерттеушілік қабілеті
в)Шоқанның Петерборға саяхаты
3 Қорытынды
Жарқ етіп сөнген ... ... ... Шыгыстың әлеміне құйрықты жұлдыздай жарқ етіп шыга
келгенде, орыстың шыгысты ... ... оны ... қубылыс деп тугел
мойындап, туркі халықтарьшың тагдыры туралы одан маңызы зор, Үлы.
жаңалықтар кцткен еді. Бірақ Шоқанның мезгіжіз өлімі біздің бщ ... ... ... ... ... XIX ... екінші
жартысындағы белгілі қоғам қайраткері, үлкен ойшыл ғалым, демократтық-ағар-
тушылык мөдениеттің негізін сал-ған қазак зиялыларының бірегейі еді. ... ... ... мен ... алатын орны ерекше. Өз дәуіріндегі
орыстың прогресшіл ғылымы мен мөдениеті дөстүрінде терең білім алған Шоқан
Уәлиханов философия, этнография, тарих, ... ... ... ауыз
өдебиеті, өдебиет теориясы жайында жөне тағы басқа ғылымның эр саласы
бойынша ... ... ... қалдырды.
Шоқан Уәлиханов 1835 жылы қазіргі Қостанай облысы-ның Қүсмүрын
бекетінде дүниеге келген, балалық шағын Сырымбетте өткізген.Әкесі Шыңғыс —
Абылай ханның ... ... ... ... ... екі рет Петерборға
патша алдына барған, аға султан болған адам. Осындай отбасында ... ... да ... ... қүштар болады.Әуелде ауыл мектебінде мүсылманша
хат таныған Шоқан кейін, 1847—-1853 жылдары, Омбыдағы Кадет корпусында
оқиды. Шоқанның бүкіл келешегі мен ғылым, онер ... ... ... оқу орнының маңызы ерекше. Оңда өскери сабақтарға қоса Ресей жағрапиясы
мен тарихы, Батые, орыс өдебиеттері, философия, физика, математика
негіздері, шетел ... ... ... ... ... ... ... ой-пікірлі адамдар көп болған.
Кадет корпусына алғаш оқуға ... ... ... орыс ... білмеген.
Бірақ өзінің зеректігімен тілді тез үйренген. Шоқан өзі ... ... озық ... ... ... бірге оқыған досы жөне
кейін үлкен этноғраф-ғалым болған Г.Н.Потанин: "Өзінің орыс жолдас-тарын
басып озып, Шоқан тез жетілді. Оған ... ... ... Ол ... еді жөне оқу ... түспей түрып-ақ сурет сала білетін”, — дейді.
Екінші курстан бастап-ақ Шоқан өзінің таңдаулы үстаз-дарымен қарым-
қатынаста болған. Оған әсіресе орыс тілі мен ... ... ... мен ... ... ... ... өр елдің азаттық жо-
лындағы күресі тарихын көбірек өңгімелеғен. Осы оқыту-шыларының өсерімен
Шоқан сол кезден бастап орыс жөне ... ... озық ... ... еңбектерін оқыған. Пушкин, Гоголь,
Лермонтов, Герцен, Белинский, т.б. орыс классиктерін жөне Батые өдебиетінен
Диккенс, Теккерей, Руссо шығарма-ларын, "Современник” журналын үзбей ... ... жөне ... ... кай ... қалай дамып бара
жатқандығын аңғара алатын, өз кезінің саналы азамат-тарының бірі ... ... ... де корпуста оқып жүр-генде оянған.
Жазғы демалыс кездерінде ол ел ішіндегі аңыз-өңгімелерді, халық жырлары мен
дастандарын жазып алу-мен шүғылданған. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... — Баян сүлу” жыры болған.
1852 жылы Костылеңкий арқылы Шоқан көрнекті ... ... ... ... ... ... Ол Шоқаннан
жинаған қазақтың ауыз өдебиеті нүсқаларын, соның ішінде, "Қозы Көрпеш —
Баян сүлу” жырын жазып алған, ал өз ... ... ескі ... ... ... ... сол ... алдыңғы қатарлы ой-пікірімен таныстығын оның
жолдастарының көбі үлгі түтқан жөне Шоқан олардың Еуропа мөдениетіне бет
бүруына ... ... ... жасы кіші болса да, өзімізбен
салыстырғанда, ол үлкен ... еді де, ... оған ... бала төрізді
едік, — деп жазады Г.Н.Потанин. — Өзінің ... ... ... ... ... ... ... біл-діруге тырыспаса да, жолдастардың
арасында болатын жай өңгімелердің өзінде-ак оның ... ... ... ... Жалпы жолдастарына, соның ішінде маған, ол "Еуропаға ашкан
терезе” секілді болды”.
Шоканның сабақтан тыс ... көп ... ... еңбектерінің бір
саласы — сол кездегі саяхатшьшардың өмірі мен ісі ... ... ... өзі оған үлкен эсер етті. Ол саяхатшы болуды, ең алдымен Орта Азияны
зерт-теуді армандады.
Кадет корпусын 1853 жылы 18 жасында бітірген ... ... ... ... Бір ... ... Батые Сібір мен Қазакстанның
солтүстік-шығыс ауданда-рын баскаратын генерал-губернатор Гасфорттың
адъютанты болып тағайындалады. Осы кызметте жүріп, ол Орта Азия
халықтарының тарихын, этнографиясы мен жағрапиясын ... ... жылы ... ... Қазакстанды, Жетісу мен Тарбағатайды аралайды.
Қазак халкының тарихы мен әдет-ғүрпы, діни үғымдары жайында материал жинап
кайтады. Бүл материалдар негізінде кейін ол "Тәңірі ... ... ... ... деген еңбектер жазады
1856 жылы Шокан кырғыз елін зерттеу экспедициясына катысады. Қырғыздар
мен Үлы жүз ... ... ... ... ... ... әдебиеті-нің нүскаларын жазып алады. Бүдан кейін Қүлжа ... ... ... ... 1857 жылы тағы да ... ... Осы сапарларда жина-ған материалдарды ол "Жоңғария очерктері”,
"Қырғыздар туралы ... ... ... ... ... ... сапарының күнделіктері”, "Қытай импе-риясының батыс провинциясы
және Қүлжа каласы” атты еңбектерін жазуға пайдаланады.
Бүл еңбектерді орыс ғалымдары аса зор бағалаған. Оларда ... ... ... ... өдет-ғүрпы жан-жакты зерттеледі.
Табиғатты және ел түрмысын Шокан жазушылык шеберлікпен суреттеген. Семенов-
Тян-Шанскийдің үсынуымен 1857 жылғы 27 ... ... Орыс ... ... ... сайланады.
1858—1859 жылдары Шокан өзінің әйгілі Қашкарияға саяхатын жасайды.
Қашкария бүл кезде Ресей тарапынан зерттелмеген елке ... Сол ... ... ... жайында жинаған көп мәліметтері Шоканның
дүниежүзілік жағрапия ғылымына қосқан зор жаңалығы болып есептеледі.
1859 жылдың аяғында Шоқан Петерборға ... онда 1861 ... ... ... Бүл ...... өмірі мен ғылыми-шығармашылық қызметінің
аса елеулі кезеңі.
Шоқанның Петерборға барған кезі — 1861 жылғы басы-байлылық төртіпті
жою жөніндегі реформаның қарсаңы еді. ... ... мен ... ... ... келген түсы болатын. Чернышевский, Добролюбов,
Некрасов, т.б. сияқты ... ... ... ... бетінде басыбайлы қоғамды сынап, шаруаларды патшаға қарсы
күреске үндеді. Бүл ... ... ... эсер ... ... ол ... ... мен Ф.М.Достоевскийді кездес-тіреді,
көрнекті орыс ғалымы А.Н.Бекетовпен, шығыс зерт-теушілері Ф.Р.Остен-
Сакенмен, И.И.Захаровпен, Е.П.Кова-левскиймен, ақындар А.Майковпен,
Н.Курочкинмен, Я.Полонскиймен танысып, араласады. ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар Шоқан
ғылыми жүмыспен шүғылданып, өзінің саяхаттары жайлы еңбектер жариялайды.
Петербордан Шоқан идеялық жағынан көп өсіп, әлеумет-тік көзқарасы
жағынан ... ... ... ... ... ... революцияшыл-демократ-тарының пікірлері оның демократтық көзқарасьш
тереңцете түседі. Шоқан еңбектеріндегі демократтық идеялардың негізгі бір
көзі осымен байланысты болса, екінші жағы — ... ... ... ... ... ауыр халі мен қиын ... көре ... жатыр.
Петербордан денсаулығы нашарлап оралған Шоқан 1861—1863 жылдар
арасында елінде болады. Бүл кезде ол Сахара өмірінің ... ... пен ... ... ел ... мен ... ... көзімен көреді. Өділ басшы болу мақсатымен
Атбасар уезіне аға сүлтан болуды да ойлайды. "Мүндағы ... ... мен ... бай ... ... ... ... Шоқан 1862
жылы Потанинге жолдаған хатында.
1863—1864 жылдың қысында Шокан Омбыға ... ... ... ... ... сот ... ... ісіне катысады. Осы жолы ол "Сот
реформасы туралы жазбалар” атты өзінің атақты еңбегін жазады. Шоқанның
демократтык көзкарасын тануда бүл ... ... өте зор. Бүл ... ... заманымызда халықтың нағыз мүң-мүқтажына тікелей қатысы бар,
халыкка ең маңызды, ең ... ...... жөне ... Ал ... ... сол ... реформаларды жүзеге асырудың
күралы есебінде жүргізілмек. Өйткені өрбір адам және бүкіл адам баласы
өзінің өрлеу жолында түпкілікті бір максатка үмтылады... Ол ...... ... ... ... ... өзі — осы. Біз осы
түрғыдан алып қарасак, адамның түрмысын жаксартуга ... ... ғана ... де, ал осы ... ... болса да кедергі
келтіретін реформалар халыкка зиянды, керексіз реформа болып табылады”, —
деп жазды.
Сөйгіп, ... ... ... ... ерекше мән берді, казак
халкының азаматтык жағынан өсіп, өркендеуіне зор үміт ... ... ... ... ... ... дүрыс шешілуін
көкседі.
Сөйтіл жүргенде ескі өкпе ауруы кайта козып, Шокан
1865 жылдың сөуірінде кайтыс болады. Оның сүйегі Алтын Емел тауының
баурайындағы ... ... ... ... өлімі казак халқына және оның орыс достарына тым ауыр тиді.
Шокан басына ескерткіш орнатуды үйым-дастыруда жөне оның шығармаларын жинап
бастыруда орыс ... ... аса зор. ... ... ... ... (1904) ... шығармаларына жазған алғы сөзді академик
Н.И.Веселовский жазды.
Шоқанның маңдайына «жарқ етіп сөнген құйрықты жұлдыздай» қысқа ғана
ғұмыр сүру жазылды. Бірақ ол аз ғана ... адам ... ... ... биік ... ұлтжандылықтың жалтақсыз үлгісін,
алғырлықтың қайран қаларлық өнегесін барша ... ... ... дәлелдеп үлгерді.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бұқар Қалқаманұлы13 бет
Мұхтар әуезовтың «манас туралы» мақаласы. (конспект)7 бет
Шоқан Уәлиханов – фольклоршы44 бет
Шоқан Уалихановтың ағартушылық идеялары6 бет
Шоқан Уәлиханов талантты ғалым14 бет
Қазақтың ұлы ғалымы, ағартушы-демократ Ш. Ш. Уәлиханов6 бет
Қаныш Имантайұлы Сәтбаев (1899-1964)7 бет
Жабаев Жамбыл/ Мұхамбет-Салық Бабажанов/Уәлиханов Шоқан Шыңғысұлы22 бет
Орыс демократиялық мәдениеті және қазақтың ұлы ғалымы Шоқан Уәлиханов5 бет
Уәлиханов шоқан шыңғысұлы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь