Мерзімдерді есептеу және талап мерзімі

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2
1. Заңдылық фактісінің түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
2. Азаматтық құқықтағы мерзімдердің ұғымы мен түрлері ... ... ... ... ...8
3. Азаматтық құқықтарды жүзеге асыру және азаматтық құқықтарды қорғау мерзімдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
4. Талап қою мерзімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
5. Талап арызы мерзiмiнiң ағымының басталуы. Талап арызы мерзімінің ағымының тоқтатылуы, үзiлiсі, қалпына келтiрілуi ... ... ... ... ... ... ... .20
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
КІРІСПЕ
Азаматтық кодекстің Жалпы бөлімінің 6 және 7 тараулары тиісінше Мерзімдерді есептеу және Талап мерзімі деп аталады. Мұнда мерзімнің ұғымы оның азаматтық айналымдағы орны мен түрлері тағы басқа ұығмдары нақтылана көрсетілген. Уақыттың тылсымдығы оны тоқтатуды мүмкін еместігін біз есейе келе ұғынамыз. Ал азаматтық құқық категорияларының санатына жататын мерзім жөніндегі менің тақырыбыма арналған зерттеулер мүлде жоқ. Сірә, біздің отанымыздың азаматтық құқық ғалымдары көбінесе шарттарға, мәмілелерге тағы басқа қазіргі нарық заманында алдыңғы қатарда тұрған нормаларға көп көңіл бөлген де шығар. Бірақ осылардың барлығы да белгілі бір мерзім аясында өтетіні хақ. Сондықтан осы категорияның маңызды екенін де ұмытуға болмас. Кез келген оқиға немесе факті белгілі кезеңде болатынын бәріміз түсінеміз. Ендеше осы категорияның азаматтық құқық айналымындағы сан алуан түрлерін саралап, оларға азда болса тоқтап біршама мағлұмат беру үшін мен курстық жұмысымды бірнеше бөлімдер мен кіріспе және қорытындыға жіктедім.
Талап қою мерзімі дегеніміз субъективтік құқықтарына немесе заңды мүдделеріне нұқсан келтірілген субъектілердің оларды қалпына келтіру туралы талабының қанағаттандырылуы мүмкін болатын заңда көрсетілген уақыт кезені. Анықтамадан көріп отырғанымыздай, талап қою мерзімі құқығы бұзылған тұлғаның мүддесін қорғау үшін белгіленеді. Сондықтан да талап қою қағидасын екі мағынада түсінгеніміз жөн болар. Талап мерзімі азаматгық құқықтық категория ретінде, ал екінші ұғым іс жүргізу құқығының негізінде анықталатын қағида, яғни құқығы бұзылған тұлғаның сотқа талап қою құқығы. Заңның мағынасынан көрініп отырғандай, талап қою мерзімінің өтіп кетуіне қарамастан, сот құқығы бұзылған субъектіні құқығын қорғау туралы талабын қабылдауға міндетті (Азаматтық Кодекстің 179-бабы).
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Нормативтік құқық актілер:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 30.08.1995ж. (өзгертулер мен толықтырулар 07.10.98ж.) Алматы: Жеті-Жарғы.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. Жалпы, Ерекше бөлімдері. Алматы, Юрист, 2003 ж.
Арнайы әдебиеттер:
1. Төлеуғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы, оқулық, Алматы, 1999 ж.
2. Жайлин Ғ.А. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы, Ерекше бөлім. 1-2 томдар, Алматы, 2003 г.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
................................3
1. ... ... ... ... ... ұғымы мен түрлері...................9
3. Азаматтық құқықтарды ... ... және ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Талап арызы мерзімінің
ағымының ... ... ... ... ... ... ... бөлімінің 6 және 7 тараулары тиісінше
Мерзімдерді есептеу және Талап ... деп ... ... ... ұғымы
оның азаматтық айналымдағы орны мен түрлері тағы басқа ... ... ... тылсымдығы оны тоқтатуды мүмкін еместігін біз есейе
келе ұғынамыз. Ал азаматтық құқық ... ... ... ... ... ... арналған зерттеулер мүлде жоқ. Сірә, ... ... ... ... көбінесе шарттарға, мәмілелерге тағы
басқа қазіргі нарық заманында алдыңғы ... ... ... көп ... де ... ... осылардың барлығы да белгілі бір мерзім аясында
өтетіні хақ. ... осы ... ... ... де ... болмас.
Кез келген оқиға немесе факті белгілі кезеңде болатынын бәріміз түсінеміз.
Ендеше осы ... ... ... ... сан ... түрлерін
саралап, оларға азда болса тоқтап біршама мағлұмат беру үшін мен курстық
жұмысымды бірнеше бөлімдер мен ... және ... ... қою ... дегеніміз субъективтік құқықтарына немесе заңды
мүдделеріне нұқсан келтірілген субъектілердің оларды қалпына келтіру ... ... ... ... заңда көрсетілген уақыт кезені.
Анықтамадан көріп отырғанымыздай, талап қою мерзімі құқығы ... ... ... үшін ... Сондықтан да талап қою қағидасын
екі мағынада түсінгеніміз жөн болар. Талап мерзімі ... ... ... ал ... ұғым іс ... құқығының негізінде
анықталатын қағида, яғни құқығы бұзылған тұлғаның сотқа ... қою ... ... ... ... ... қою мерзімінің өтіп кетуіне
қарамастан, сот ... ... ... ... ... ... талабын
қабылдауға міндетті (Азаматтық Кодекстің 179-бабы).
Талап қою ... ... ... ... ... өз ... дер ... орындауға ықпал жасайды.
Өкілетті тұлға өз міндеттемесін дұрыс атқармайтын борышқорды бақылау
үшін өз мүмкіндігін ... ... ... қою мерзімдері және оларды есептеу тәртібі заңмен көзделеді ... ... ... ... ... ... ... бойынша талап қою мерзімін қыскартуға
немесе ұзартуға мүмкіншіліктері жоқ, өйткені талап қою ... ... ... яғни бұл ... ... мағынада анықталған.
Талап мерзімінің ағымы. Талап қоюдын жалпы мерзімі азаматтық құқықтық
қатынастардың субъектілік құрамына қарамастан үш жыл ... ... ... ... ... ... үшін заң құжаттарында талап
қоюдың жалпы мерзімімен салыстырғанда ... ... ... ... мерзімдері де белгіленуі мүмкін. Мәселен, АК-тің 216-шы бабында
көрсетілгендей, үлесті сатып ... ... ... бұзылған жағдайда, талап
қою мерзімі үш ай шенберіңде ... қою ... ... және оны реттеу тәртібі заңмен
белгіленеді. ... қою ... ... ... ... ... ие
болғандықтан, бұлар тараптардын өзара келісімімен өзгертілмейді.
Талап қою мерзімін дұрыс пайдалану үшін оның ... ... ... ... ... 180-ші бабында толық қамтылғандай,
талап қою мерзімінің өтуі адам құқық бұзушылық ... ... ... білуге
тиіс болған күннен басталады. Орындалу мерзімі анықталған міндеттемелер
бойьшша ... қою ... ... орындалу мерзімі аяқталғаннан кейін
басталады. Орындалу мерзімі белгіленбеген не талап ету кезімен белгіленген
міндеттемелер бойынша ... қою ... ... ... орындау үшін
женілдік мерзімі берілсе, онда талап ... ... ... мерзім
аяқталғаннан кейін басталады.
Міндеттемедегі тұлғалардың өзгеруі заңда нақты көрсетілгендей талап
қою ... мен онын ... ... ... жол ... ... ережелер бойынша талап қою мерзімінің ... ... және ... ... де ... қою мерзімінің тоқтатылуы — талап қоюға кедергі келтіретін
жағдайлардың салдарынан есепке алынбайтын ... ... ... ... соқтырған мән-жайлар жойылған күннен бастап, талап қою мерзімінің
ағымы одан әрі жалғасады. Бұл орайда мерзімнің ... ... алты ... ал егер ... қою ... алты айдан аспаса — талап мерзіміне дейін
ұзартылады.
Талап қою мерзімі заңмен белгіленген мына темендегі жағдайлар бойынша
тоқтатылады:
1) егер де ... ... осы ... ... және ... болмайтын
оқиға (бой бермейтін күш) кедергі жасаған болса, мысалы, жер сілкіну, топан
су, сел ағыны немесе ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің белгіленуімен міндеттемені
орындау кейінге қалдырылса (мораторий);
3) егер де талапкер немесе жауапкер соғыс ... ... ... ... ... егер де ... қабілеттілігі жоқ адамның заңды өкілі болмаса;
5) егер де ... ... ... ... қолданылуы тоқтатылса.
Азаматтың өміріне немесе денсаулығына келтірілген зиянның ... ... ... бойынша талап қою мерзімінің ... ... ... ... ... ... тиісті органға жолдануына
байланысты зейнетақы немесе жәрдемақы ... не ... бас ... дейін тоқтатыла тұрады. Жоғарыда керсетілген
негіздерден басқа мән-жайлар талап қою мерзімінің тоқтатылуына ... яғни ... ... 182-ші ... ... ... беруге болмайды.
Талап қою мерзімінің өтуіндегі үзілісті тоқтату мерзімінен айыра білу
керек.
Талап қою мерзімнің өтуі ... ... ... қою, ... ... борышты немесе өзге міңдеттерді мойындағандығын
дәлелдейтін әрекеттер ... ... ... Үзілістен кейін талап ... өтуі ... ... ... ... ... уақыт жаңа
мерзімге есептелмейді. Басқа сөзбен айтқанда, жаңа ... ... ... қою мерзімін қалпына келтіру тек ... ... ... жеке басына байланысты мән-жайлар (мәселен: ауыр ... ... ... ... және т. б.) ... ғана жүзеге асырылуы
мүмкін. Жоғарыда көрсетілген дәлелді себептер болған жағдайда ... ... қою ... ... келтіру мүмкіншілігі бар. Көрсетілген негіздер
осы қатармен ғана ... ... оның ... кен түсінгеніміз жөн
болар.
Талап қою мерзімі ... ... ... ... ... ... ... зандарымызда аталып көрсетілгендей (Азаматтық
Кодекстің 187-ші бабы) талап қою ... ... ... ... ... заңда көзделгеннен басқа реттерді есепке алмағанда,
мүліктік емес жеке құқықтарға, салымшылыардың ... ... ... ... ... және т. ... ... мерзім уақытына қарамастан, әруақытта да қорғалуға
жатады. Ол сондай-ақ азаматтын ... ... ... ... ... алу ... да ... Алайда, талап қою мерзімі
өтіп кеткеннен кейін қойылған талаптар ... ... ... кезден үш
жылдан аспайтын уақыт ішінде қанағаттандырылуы қажет.
1. Заңдылық фактісінің түсінігі.
Азаматтық құқық ... ... ... ... қатынастарын
тудырмайды. Қандай да болсын нақтылы ... ... ... ... ... болғанда ғана пайда болады. Мұның мазмұнының өзгеруі немесе оның
қысқартылуы да ... бір ... ... ... ... ... болуына, өзгеруіне немесе оның қысқартылуына себепкер
болатын ... ... ... деп атайды. Мысалы, баланың тууы,
мәміленің бүлінуі т.т. заңдылық фактілер болып табылады.
Азаматтық кодексте ... алу, ... мұра ... және ... ... пайда болатын құқық қатынастарын тәртіптейтін баптардың
болуы сол жеке ... ... ... ... заңды тұлғалардың
арасында нақтылы құқық қатынастарын өздігінен тудыра алмайды. Белгілі ... пен ... ... сату-сатып алу туралы АК-тің баптарында
көрсетілген қатынастар пайда болу үшін сол ... ... ... бір ... алуы керек, яғни дүкенмен сату-сатып алу мәмілесіне кірісуі керек.
Заңдылық оқиғалар. Кейбір заңдылық ... осы ... ... ... ... ... ... өздерінің қалауы және
ниетінен тыс пайда болады. Мұндай заңдылық фактілерді оқиға деп атайды (АК-
тің 7-бабының ... ... ... ... бір ... өтіп ... ... бәрі де оқиғалардың қатарына жатады.
Заңдылық оқиғалар абсолюттік және салыстырмалы болып ... ... адам ... тыс ... ... ... мыналар жатады: су тасқыны, жер сілкінісі, уақыттың жылжып өтіп
жатуы. Ал ... ... ... ... ... ... онан соң оның ... дамитын құбылыстар жатады. Сондықтан
оқиғалар әрекеттерден айырмашылығы олар осы құбылыстардың даму ... ... ... ... ... ... басталуына орай оқиғалар
заңдық мағынаға ие болады.
Азаматтық құқық ... ... ... және ... мерзімінің басталуына немесе тоқтатылуына ... ... ... ... және ... тыс және олар өз іс-
қимылдарының уақытын тоқтатуы мүмкін емес категория. Бұған қосымша мерзім
оқиға ... ... ... ... ... ... болып табылмайды. Оны
салыстырмалы оқиға деп санауға болады, өйткені ... ... сөз ... ... ... ... шығаруға болмайды да.
Мерзімдер өзінің тууына байланысты ерікті ... ... ... ... нормаларымен белгіленеді. Енді мерзімнің ұғымына және
олардың түрлеріне көшейік.
2. ... ... ... ... мен ... құқықты жүзеге асыру немесе қорғау уақыт факторымен тығыз
байланысты. ... ... ... заң ... ... ... өзгертілуін және тоқталылуын әрекетпен байланыстырады. Азаматтық
құқықта ... ... ... ... байланысты сәт немесе шектеулі кезең
деп түсіндіріледі (АК-тің 172-бабы). ... заң ... ... алып
қарағанда, мерзім дегеніміз заңдық факт болып табылады.
Әдебиетте мерзімді оқиға деп аталатын, яғни адамдардың ... ... ... ... ... ... жатқызады.
«Мерзім» ұғымының екі мағынасы бар: белгілі мерзім немесе ... бір ... ... мәселесі тек қана шаруашылық қызметте ғана емес
сонымен қатар мемлекеттің экономикасында да үлкен роль атқарады. Кез ... ... ... ... үшін мерзімнің сақталуы ... ... ... ... ... ... ықпал
етеді.
2. Мерзімді есептеу тәртібі. Азаматтық заңда мерзімді есептеуге
байланысты арнайы ... ... бар ... ... Азаматтық
кодекстің 172-бабына сәйкес мерзім күнтізбелік күнмен ... ... ... ... ... Осы ... ... тағайындау жолдары
көрсетілген, атап айтсақ бұл сол сәтті көрсететін уақыт ... ... ... ... ... айлар, күндер және сағаттар) және сөзсіз
болуға тиісті оқиға дер едік. Құқықтарды ... ... мен ... ... ... белгіленген күннен ... ... ... мен аяқталуы және т. б.).
Баптың толық мәтіні төмендегідей:
«172-бап. Мерзімді белгілеу
1. Заңдармен, ... ... не сот ... ... ... немесе сөзсіз болуға тиісті оқиға көрсетіліп
белгіленеді.
2. ... ... ... ... ... ... есептелетін уақыт кезеңі ретінде де белгіленуі мүмкін».
Егер мерзім кезеңмен ... ... ... ... мен ... ... ... дейінгі уақыттың кез келген сәтінде ... ... ... ... мұра ... ... бастап алты ай ішінде
мұраны қабылдау немесе одан бас ... ... ... ... болуға тиісті оқиғаның салдары мерзімді белгілеуді талап етеді,
мәселен, ... ... ... ... айтуға болады. Азамат қайтыс болған
күннен бастап мұрагерлердің құқығы пайда болады және сол ... ... ... ... одан бас ... құқығына ие және т.б.
Күнтізбелік күнмен көрсетілген мерзімді қолдану соншалықты ... ... ... ... ... ... білдіреді. Дей
тұрғанмен, мерзім белгілі бір кезеңді қамтитын болған жағдайда оны ... ... ... белгіленеді.
Азаматтық кодекстің 173-бабына орай уақыт ... ... өтуі ... ... ... ... ... басталуы
белгіленген оқиға болғаннан кейінгі келесі күннен басталады. Бұл мерзімнің
өтуі затты тапсырған күннен емес, ... ... ... ... ... үшін оның ... ... ғана емес, аяқталу
мерзімін де нақты айқындап алудың маңызы зор. ... ... ... ... келесі күні басталса, аяқталу сәті мерзім басталған айдың
немесе аптаның соңғы күндерімен ... ... ... ... ... белгіленетін мерзімнің
аяқталуы былайша тұжырымдалған:
1) жылдармен есептелетін мерзім — мерзімнің соңғы жылының тиісті айы
мен күнінде бітеді. ... ... ... ... ... есептелетін
мерзімнің ережелері қолданылады;
2) жыл тоқсандарымен есептелетін мерзімге айлармен ... ... ... Бұл ... бір ... үш айға тең ... ал тоқсандарды есептеу жыл басынан бастап жүргізіледі;
3) айлармен есептелетін мерзім — мерзімнің соңғы айының тиісті ... ... ... мерзім күндермен есептелетін мерзім ретінде
қаралады да, он бес күнге тең болып есептеледі. Егер айлармен ... ... ... күн саны жоқ айға тура ... ... сол айдың
соңғы күнінде бітеді;
4) апталармен есептелетін мерзім — мерзімнің соңғы аптасының тиісті
күнінде бітеді.
Кейде айдың аяқталуы ... ... ... бір жылы ... айы ... ... ... кейінгі жылы ондай болмауы мүмкін, немесе мерзім
басталғанда айдың 31-і болуы ... ал ол ... 30-ы ... ... ... айдың соңғы күні біткенде мерзім аяқталған деп есептеледі.
Егер мерзімнің соңғы күні жұмыс істемейтін ... тура ... ... ең таяу ... күні мерзімнің аяқталған күні болып саналады.
Мерзімнің бітуімен ... бір ... ... ... ... әрекетті мерзімнің соңғы күнінен аяқталу керектігін міндеттейді.
Азаматтық кодекстің 176-бабының талаптарына сәйкес, егер ... да бір ... ... ... ... ол әрекет мерзімнің соңғы
күніндегі сағат жиырма төртке ... ... ... ... беру,
мұрагердің мұраға ие болуы). Мекемелер мен ... ... ... бұл ережеге бағындыра қою қиын, өйткені, мұндай ұйымдар мен
мекемелерде ... ... ... ... ... ... немесе кейбір мекемелер жұмыс күні бітпесе де ... бір ... ... ... ... ... ... депозитке
ақша салуды қабылдауды күндізгі сағат 12-де аяқтайды.
Мерзімнің ... ... ... ... ... ... ... немесе өзге де байланыс мекемесіне тапсырылған жазбаша мәмілелер
мен хабарлама мерзімінде жасалған ... ... ... ... ... ... ... жергілікті уақытпен есептеледі (АК-тің 176-
бабы).
3. Мерзімнің түрлері. Азаматтық құқықтық мерзімдерді әртүрлі ... ... ... ... ... үш ... ... (17,
28, 178 баптар):
а) нормативтік;
ә) Шарттық (жақтардың келісімімен ... ... ... ... (сот ... қаралады).
Мерзімдер өзінің құқықтық табиғатына орай мынадай түрлерге бөлінеді:
1) азаматтық құқықтарды жүзеге асыру мерзімі;
2) субьективті құқықты ... ... ... үзіп ... ... кепілдік мерзімдер;
5) кінәрат қоятын мерзімдер;
6) азаматтық-құқықтық міндеттерді орындайтын мерзімдер;
7) азаматтық құқықтарды қорғайтын мерзімдер.
Азаматтық құқықтарды жүзеге асыру мерзімі дегеніміз уәкілетті ... ... ... мен ... ... асыруға кететін уақыты.
Субъективті құқықты жүзеге асыру мерзімі заңмен тағайындалады. Мысалы,
иелену мерзімі үшін белгілі бір мерзім тағайындалады (АК-тің 240-бабы).
Үзіп тастау ... ... ... ... ... ол ... бір құқықтарды тоқтатып тастайды. Мысалы, Азаматтық
кодекстің 216-бабында үлесті меншіктің қатысушылары, егер олар осы ... ... ... ... жүзеге асырмаса, сатып алудың басым
құқығынан айырылады.
Кепілдік мерзім дегеніміз — сатып алушының ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... ... алуына берілетін
мерзім болып табылады. Ондай өнімді қабылдап алған кезде кемшілігін ... ... ... ... одан ақау ... онда ... алушы сол ақауды
түзетуге, оны сапалы басқа тауармен ауыстыруға не затты ... ... үшін ... ... қайтарып алуға талап қоя алады, Кепілдік ... ... ... ... ... немесе шартпен
белгіленеді.
Кінәрат мерзімі субьективті құқығын бұзған тұлға үшін ... осы ... ... ... ... ... ... кінәрат қойылған өтініштерді беру мерзімімен қатар ... ... беру ... де ... ... мерзімдері шартта екі ... ... Бұл ... ... ... ... ... мүддесіне
орай міндетті саналады.
Азаматтық құқықтарды ... ...... ... 7-
тарауында қаралған талап қою мерзімі болып табылады.
Азаматтық құқықтың іске асу мерзімі дегенде ... ол ... ... өз ... іске ... бойынша нақты бір әрекет жасауды
талап ... ... ... ие ... өзіне тиесілі құқықты іске асыра
алатын мерзімі. Олар заңмен немесе ... да ... ... ... ... қатар келісіммен де қарастырыла алады. Азаматтық
құқықты іске асыру мерзімдері сонымен қатар былай да бөлінуі мүмкін:
- азаматтық құқықтың ... ету ... ... ... наразылық мерзімдері;
- кепілдеме мерзімдері;
- тауардың қызметке жарамдылық мерзімі, қызмет ету мерзімі, сатылу мерзімі
және сақталу ... тағы да ... ... ... ету мерзімі бұл – құқықтың уақыт бойынша қызмет
мерзімі. ... ... ... ... құқығын іске асыру үшін ... ... ... ... – азаматтық құқықты жүзеге ... ... ... ... ... өзінің құқығын iске асыру үшiн белгiлi
бiр уақыт бар, оның iске ... ... ... ... асырылуы
салдарынан тоқтатылуы мүмкін болады. Мысал – қарыздар адамның мұрагерлерiне
талаптарын қою үшін ... ... ... 6 айлық мерзiм.
Наразылық мерзiмi – мiндеттi тұлғаға құқықты ... ... ... ... үшiн ... мерзiм. Осы ереже заң шығарушымен соттық
iстердiң санын қысқарту және iс жүргiзу шығындарын кiшiрейту және ... және ... ... ... ... ... үшiн ... құқық бұзушыны жазбаша түрде наразылықтың қарастырылуының нәтижесі
туралы арыз ... ... ... міндеттейді.
Кепілдеме мерзім дегенде түсінетініміз – уақыт бөлшегі, ол ... ... ... ... ... ... қарыздар тұлғаға бұл
туралы ескертуi қажет, ал ол өз кезегiнде бұзушылықты ... ... ... ... келісімшартында басқа түрі қарастырылмаса,
кепілдеме мерзім тауарды сатып алушыға беру ... ... (АК ... ... пайдаға асу мерзiмi дегеніміз бұл – тауардың сол мерзімі
өткен соң, ... ... ... ... мерзiмi. Мерзiмi өткен,
пайдаға асу мерзiмi өтіп ... ... ... болмайды. Сатушы сатып
алушыға тауарды қолдану ... ... ... беруге міндетті.
Егер осы тауардың қолдану мерзiмінiң өтуi бойынша ол ... ... мен ... үшiн ... ... ... ... ұзақ
қолданатын тауарларға орнатуға мiндеттi болатын пайдаға асу мерзiмiмен
тауардың ... ету ... ... асу ... ұқсас болуы қажет.
Тауардың қызмет ету мерзiмi оның тұтынушысына сатылу ... ... ... бұл ... емес болса, онда жасалу күнінен бастап саналады. Жасап
шығарушы тауар иесіне ... ... ... ағымында қолдануының
мүмкiндiгiн қамтамасыз етуге мiндеттi.
Мiндеттердi ... ... ... ... жүзеге асырудың
мерзiмдерiмен тығыз байланысты. Бiр тұлғаның құқықты жүзеге ... ... ... ... ... ... болып табылады. Мiндеттердi
атқару мерзiмi заңмен, басқа құқықтық актілермен немесе iскер айналымның
салттарымен ескерiле алады. ... ... ... ... ... ... шарттарының бiреуi болып табылады.
Мiндеттердi атқару мерзiмдерi жалпы және жеке болып жiктеледi. Жалпы
мерзiмге жататындар – мiндеттемелердi орындаудың ... ... ... ... ... ... ... орындау үшiн жеке мерзім
бекітуге құқылы. Мысалы, нақтылы ... ... ... ... ... Сонымен бiрге маңызды болып табылатын –
азаматтық ... ... ... яғни ... өз ... ... жүзеге асыруының құзырлы органдарынан талап етуге ... ... ... ... ... мерзiмдерi жатады.
3. Азаматтық құқықтарды жүзеге асыру және азаматтық құқықтарды қорғау
мерзімдері.
Мерзімдерді олардың тағайындалуына байланысты ... ... ... ... ... және азаматтық құқықтарды қорғау)
шектеудің маңызы зор. Азаматтық құқықтарды жүзеге ... ... ... ... өз ... жүзеге асыра алатын мерзімді айтамыз. Оларды
заң және басқа нормативтік актілер, шарттар ... ... ... ... ... ... мынадай түрлерге бөлінеді: азаматтық
құқық қабілеттігі бар ... ... ... ... ... ... ... мерзімі, тауардың сақталу және сатылу мерзімі және тағы
басқалар.
Азаматтық құқықтарды жүзеге ... ... ...... уақыт ішіндегі әрекет ету мерзімі болып табылады. Оның мағынасы
тұлғаның уақыт ішіндегі оның құқықтарының жүзеге асырылуында.
Тыйым салу ... ... ... ... ... ... ерекше
категория. Өкілетті тұлғаның құқықтарын жүзеге асырудың ... ... ... егер бұл ... ... шығып кеткендей болса, онда
оның құқығын жүзеге асыру ... ... ... ... ... қауіпі
туады.
4. Талап қою мерзімі
Талап қою мерзімі — адам құқығының немесе заңмен қорғалатын ... ... ... қанағаттандырылуы мүмкін болатын уақыт
кезеңі. Сонымен, талап қою мерзімі дегеніміз бұл ... ... ... бұл ... ... кейін ақы талап ету құқығы жойылады, басқаша
айтқанда, құқықты еріксіз жүзеге ... ... ... қою ... ... өте қажет, бұған бірсыпыра себептер бар —
бір жағынан, ... ұзақ ... өтіп ... ... ... ... анықтау
сот органдарына қиын жұмыс, екіншіден, іс жүзінде ұзақ ... бойы ... ... бұзу ... жағдайына бірқатар іркіліс тудырып,
тиімсіз салдарға әкелуі ықтимал.
Талап қоюды ... ... ... (императивті) сипатта болады. Яғни
тараптар талап қоюшылықты келісіммен ... ... ... ... қою
мерзімі мен оны есептеу тәртібін бұрмалауға жол берілмейді. Талап ... ... және ... ... ... ... ... жалпы мерзімі үш
жыл болып белгіленеді. Талаптардың жекелеген түрлері үшін заң құжаттарымен
талап қоюдың жалпы ... ... ... ... ... арнаулы мерзімдері белгіленуі мүмкін. Мысалы, арнайы (қысқартылған)
мерзімдер ... ... ... (ҚР-ның темір жолдарының Уақытша
Уставының 155, 156 ... ... ... ... ... ... қолданынады. Мысалы, АК-тің 159-бабының 9 және 10 ... ... ... талап қою мерзімі зорлық немесе ... ... ... сол зорлық немесе қорқыту тоқтатылған ... не ... ... мәмілені жарамсыз деп тануға негіз болып табылатын
өзге де ... ... ... ... тиіс ... күннен бастап бір жыл
болады. Осы арада бір айта кететін ... ... ... ... ... ... ... Талап қою мерзімі қолданылмайтын талаптар. Талап қою мерзімі
Азаматтық құқық ... ... ... ... жағдайлардан
басқасының бәрінде қолданынады, яғни Азаматтық кодекстің 187-бабына сәйкес:
1) заң құжаттарында көзделгеннен басқа реттерде материалдық емес ... ... емес ... ... ... ... талаптарға; 2)
салымшылардың банкіге банктік салымдарды беру туралы талаптарына; ... ... ... ... ... зиянның орнын толтыру
туралы талаптарға қолданылмайды. Алайда, талап қою мерзімі өтіп ... ... ... талап қойылған соң үш ... ... 4) егер ... ... ... өзге заң иеленушінің өз
құқығының кез ... ... ... ... ... ... (АК-тің
264-265 баптары), олардың осы құқық бұзушылықты жою туралы талабына; 5) ... ... ... ... ... да ... айтқанымыздай, талаптардың тізбесі үлгі ретінде келтіріліп
отыр. Заң актілерімен ... ... да ... ... қою ... ... ... мүмкін.
3. Талап қою мерзімінің есептелуі.
Талап қою мерзімінің өтуі адам құқық бұзушылық туралы білген немесе
білуге тиіс болған ... ... ... ... Тап осы ... ... әрі материалдық әрі азаматтық іс жүргізу тұрғысынан
талап-арыз беру құқығы пайда болады. ... ... ету ... ... бір ... ... ... түрде, яғни міндеткер жақтың
ықтиярынан тыс орындату. ... ... ... орындату тиістілі сот арқылы
алу әдісімен жүзеге асады. Әйткенмен, өзінің құқығын ... ... ... ... болады (мысалы, жүкті бермей ... ... ... сол ... ... алу). Сонымен бұзылған кұқықты еріксіз
түрде қайта орындатуға Заңның беретін мүмкіншілігі ... ... ету ... ... Бұл ... ... ету құқығын сот арқылы
қорғау құқығымен шатастырмау керек. Талап қою мерзімі ... ... ... ... бірақ азаматтық іс жүргізу құқығын жоя алмайды. ... ... өтіп ... де сот ... істі қарауына алуға міндетті, бірақ оны
қарау кезінде талап қою мерзімі өтіп ... ... ... ... ... ... қанағаттандырудан бас тартады.
4. Талап қою мерзімінің өтуін тоқтата тұру, үзіліс ... және ... ... ... белгілі бір жағдайға сәйкес талап қою
мерзімінің тоқтатылуы дегеніміз сол жағдайдың алатын мезгіліне тең ... ... ... болып табылады. Басқаша айтканда, осы жағдайға
кеткен уақыт талап қою мерзімінің есебіне ... ... әсер ... ... ... төмендегілерді жатқызады:
1) егер талап қоюға төтенше және бұл жағдайда ... ... ... ... күш) ... ... міндеттемелердің бұл түрін орындау ... ... ... ... ... ... ... егер талапкер немесе жауапкер соғыс жағдайына көшірілген әскери
-бөлімшелер құрамында болса;
4) егер әрекет ... жоқ ... ... ... ... тиісті қатынасты реттейтін заңдардың қолданылуын тоқтатуға
байланысты ... ... ... ... денсаулығына келтірілген зиянның орнын
толтыру туралы ... ... ... қою ... өтуі азаматтың
зейнетақы төлемдерін тағайындау (немесе жүзеге асыру ... не ... ... ... ... ... ... зейнетақы
төлемдері тағайыңдалғанға) немесе жүзеге асырылғанға не ... ... ... ... тағайыңдаудан немесе
жәрдемақы тағайындаудан бас тартылғанға дейін тоқтатыла тұрады (АК-тің 182-
бабының 1-тармағы).
Аталған жағдайлардың кез ... ... ... ... алты ай ... ... немесе бұрынғысынша қала берсе тоқтатыла тұрады, ал, егер бұл
мерзім алты айдан аспаса талап ... өтуі ... ... ... ... 2-тармағы).
Тоқтата тұруға әкеліп соқтырған мән-жайлар тоқтатылған күннен бастап
талап қою мерзімінің өтуі одан әрі жалғасады. Бұл орайда ... ... алты айға ... ал егер ... қою ... алты ... ... — талап
мерзіміне дейін ұзартылады (АК-тің 182-бабының 3-тармағы).
Жақтардың белгілі бір жасаған әрекеттері талап қою мерзімінің ... ... ... ... ... қою ... өтуі ... үзіліске дейін өткен уақыт жаңа мерзімге есептелмейді (АК-тің
183-бабының 2-тармағы). Талап қою мерзімі екі ... яғни ... ... ... ... борышты не өзге міндеттерді мойындауын
дәлелдейтін міндетті тұлғаның ... ... ... үзіледі.
Ерекше жағдайларда талап қоюдың өтіп кеткен мерзімін қалпына ... ... ... ... мәселені шешуді Азаматтық кодекс сотқа
жүктейді: талапкердің жеке ... ... ... ... науқас,
дәрменсіз халде болу және т.б.) бойынша ... қою ... өтіп ... сот ... деп таныған кезде, азаматтың бұзылған құқығы ... ... қою ... өтіп кету ... орынды болып, егер ол талап
мерзімінің ... алты айы ... орын ... ... ал егер бұл ... ... тең ... алты айдан аз ... ... ... өтуі ... ... қою ... біткеннен кейінгі салдар. Талап қою мерзімі өтіп
кеткен соң барып талап қою соттың бұл ... бас ... ... ... ... ... ... кодекстің 186-бабында талап қою мерзімі
біткеннен кейін міндеттерді атқару көрсетілген. Шын ... ... ... ... ... ... өз міндетін атқарған борышқордың немесе өзге
де ... ... сол ... ... ... ... мерзімінің өтіп
кеткенін білмейтіні кездесуі мүмкін. Мұндай жағдайда оның өзі атқарған
нәрсесін ... ... ... құқығы жоқ. Азаматтық кодекстің 186-
бабындағы осы норма жаңалық болып табылады, демек сол ... ... ... өтіп ... мүліктік салдарға айтарлықтай әсер етеді. Ендігі
жерде жаңа Кодекс бойынша ... ... ... ... ... міндетін
орындай береді, талап қою мерзімінің бітуіне қарамастан ... ... ... ерікті түрде жабуға жол беріледі. ... ... ... талап қоюға тиісті несие берушілердің талап етпейтін ... ... ... ... құтылады.
5. Талап арызы мерзiмiнiң ағымының басталуы. Талап арызы мерзімінің
ағымының тоқтатылуы, үзiлiсі, қалпына келтiрілуi.
Ескiру мерзiмiнiң ағымы тұлға өз ... ... ... бiлуi ... немесе білген кезде (ҚР АК 180-шi бабының 1 ... сол ... Бұл ... ... ... ... және ... заңдармен
бекiтiледi. Бұл уақытқа дейін құқығы бұзылған тұлға ... ... ... сот ... бара ... Демек, қысқартылған заңды талап
мерзiмдерi құқықты болған тұлғамен өз құқығының ықтиярсыз жүзеге асырылуына
сотқа шағымдана алатын уақытпен анықталады. Көрcетiлген жағдайды
қолданудағы ... ...... құқығын қорғау туралы және
басқа да абсолюттік құқықтар туралы талаптар бойынша құқықты бұзудың
мерзімін анықтауы ... ... Егер ... өз ... бұзылуы
туралы бiлмеген болса (салақтық, иесiздiк салдарынан немесе басқа себептер
бойынша), талап мерзiмiнiң басталуы оның бұзушылықтар туралы білген
кезеңінен бастап есептеп шығару керек.
Мiндеттеушi ... ... ... ... ... ... ... толығырақ. ҚР АК 180-шi бабының 2-шi тармағы талап
мерзiмiнiң ағымы нақтылы атқару мерзiмi бар мiндеттемелер бойынша атқару
мерзiмiнiң аяқталуы бойынша басталатынын айтады. Егер ... ... ... ... ... ... ... етілген кезде анықталса,
онда талап мерзiмiнiң ағымы несие берушінің мiндеттемелердi орындауы туралы
талаптарын көрсету құқығынан басталады. ... ... ... ... барлық
талаптарды орындауы үшін қосымша уақыт берілген жағдайда заңды талап
мерзiмдерi жеңiлдiктi мерзiмнiң аяқталған кезінде басталады.
Мiндеттемелерді орындауының жеңiлдiктi мерзiмдерi ҚР АК 277-шi ... онда ... ... ... ... ... ... уақытпен
анықталған міндеттемелер несие берушінің міндеттемелерді орындау туралы
талаптарын ұсынған күннен бастап 7-ші күнде орындалуы ... ... ... ... ... ие ... өз ... қорғау үшін
талап арызын беруіне кедергі келтіретін немесе оны қиындататын ... ... ... сипаты мен заңды салдарларына қарай олар әр түрлі және
талап арызы ... ... ... ... ... келтiрілуiн
жасай алады. АК 182 бабына сәйкес талап арызының ағымы мына жағдайларда
тоқтатылады:
1) егер ... ... ... ... ... ... жағдайлар кедергі
келтірсе (ырық бермейтін күш);
2) егер арыз беруші немесе жауапкер әскери жағдайға ауыстырылған Әскери
Күштер қатарында болса;
3) ҚР Президенті ... ... ... мерзімін кейінге қалдыру
немесе ұзарту жарлығының күшімен (мораторий);
4) ... ... ... ... өкілінің болмауы жағдайында;
5) осыған сәйкес қатынасты реттейтін заңның немесе басқа да ... ... ... ... ырықсыз күштерді сипаттай отырып, екі негізгі белгілерін атап өтеді:
осы жағдайдағы оның ... және ... Бұл осы ... сипатына куәлік етеді.
Бiр құбылысты әртүрлi шарттарда тоқтатуға, тоқтатпай да ала алатындығы,
оның бар болуы мүмкiн техникалық құралдарды ... бұл ... осы ... да жату ... ... ... күшке табиғи немесе
әлеуметтiк сипаттағы құбылыстарды жатқызады, мысалы: жер сiлкiну, құлаулар,
күртiктер, әскери даулар, соғыс. Ендi ... ... ... ... ... ... ... берушінің немесе жауапкердің Әскери Күштің құрамында болуы оның әскери
жағдайға ауыстырылған әскериде болған кезінде ғана мерзімі тоқтатылады.
Мораторий, талап арызының мерзімінің тоқтатылуына ... ... ... беру үшін заңды салдар болып табылады. Мораторий бұл – ҚР ... ... ... ... ... ... бұл өте сирек
құбылыс, ол әдетте қандай да бір төтенше жағдайларда болады (мысалы, Ұлы
Отан ... ... ... ... да ... ол ... ... қатысты болады
және оның жеке де түрі болады, ал ол жеке түрлеріне ғана ... ... ... ... да ... актінің әрекетінің тоқтатылуы да сонымен
қатар мерзімді тоқтату үшін негіз бола алады. Өзінің заңды табиғаты жағынан
ол мораторийге ұқсас болып ... ... ол да ... ... арызын беру
үшін заңды кедергілер тудырады.
Сондықтан, егер де құзырлы органдардың шешімімен ... ... ... ... ... ... ... осы негізге сүйенетін талаптар үшін еш
құқықтық негіздеме жоқ. Бұл ескіру мерзімі ағымының тоқтатылуының осы
негіздемесі біздің азаматтық заңнама үшін ... ... ... ол ... рет ... ... 1994 жылы бекітілген. Сонымен қатар атап
өтетін жайт, талап арызын қолдану үшін ескілік мерзімінң өтіп кетуіне
әкелетін уақыт бөлігі ... ... ... ҚР АК 182 ... ... ... ... «егер 6 айларға тең немесе 6 айдан кем мерзiм
болса, ескiру мерзiмi ағымында болса, егер осы бапта көрcетiлген жағдайлар
ескiру ... ... 6 ... ... ... ... бар ... ескiру мерзiмiнiң ағымы шартта тоқтатыла тұрады».
Мерзімді тоқтатуға мұрындық болатын жағдайды тоқтатқаннан кейiн оның
мерзiмiнiң ... ... ... ... қалған бөлiгi 6 айға дейiн
созылады, ал егер мерзiмi 6 айға немесе одан аз мезгілге тең ... ... ... ... егер ... ... ... жалпы уақыты
өткенге дейінгі 2 ай ішінде болса, онда бұл міндететмені орындаған соң
құқықты болған тұлғаға талап арызын беру үшін 2 ай ... 6 ай ... ... 6 ай ішінде заңды талап мерзiмiн тоқтату үшiн негiз қайтадан
пайда ... онда ол ... ... ... ... үшiн 6 ай
берiледi.
Талап арызы мерзімінің үзілісі мынаны білдіреді: үзіліске негіз болған
жағдайға дейін өтіп кеткен уақыт есепке алынбайды, тек ... ... де ... ... ... тоқтатылуы, ереже бойынша, қызығушылық
танытқан тұлғаның еркінен тыс ұзақ мерзімді сипаттағы жағдайлармен болса,
талап арызы мерзімінің үзілісін заң арыз ... ... ... ... ... ... байланыстырады. АК 183 бабымен сәйкес талап ету
мерзімінің ағымы мына жағдайларда үзіледі:
1) заңмен бекітілген тәртіпте талап арызын беру;
2) міндетті тұлғаның ... ... ... ... ... ... жасауы.
Бұл жағдайлардың біріншісі сотқа материалдық және процессуалдық заңнаманың
талаптарымен толықтай сәйкес келетіндей етіп жасалған ... ... арыз ... ... бір ... ... оны соттық реттеуге
дейін қажетті шараларды қолдану, талап арызын берушінің әрекетке қабілетсіз
екендігі туралы ережені міндетті түрде ... ... ... осы ... қайсысы болсын орындалмайтын болса, талаптар
бұзылатын болса, сот ... iстi ... ... ... ... ... ... барлық ережелерге арналған талап көрсетiлген.
Егер азаматтың қайтыс болғаны анықталса, құқықтық қабілеті даулы құқықтық
қатынасты болдырса, жауап беруші қарулы күштердiң құрамында жұмыс ... сот осы іс ... ... тоқтатуға тиіс.
Талап арызы мерзiмi бойынша iстi қарастырудың тоқтатулары барлық
жағдайларда талапты көрсетуi кезінде бөлiнедi және сол кезеңнн қайтадан
бастайды. ... ... ... ... ... ... ... мiндеттiң бар
болуын растайтын қарыздардың кез-келген әсерлерiнде көріне алады. Мұндай
әрекет болатындар, мысалы, орындауды кейiнге қалдыру туралы өтiнiш, ... ... ... ... ... Міндетті тұлғаның қарызын мойындау
туралы куәлік ететін әрекет жасауы қарыз берушіге де, үшінші тұлғаға ... ... ... АК 185-шi ... ... егер оның рұқсатнамасының себебi
сотпен орынды деп мойындалса, талап арызының мерзiмi сотпен қалпына
келтiріле алады. Бұл жағдай талап мерзімінің тоқтатылуы мен ... ... яғни ... өтіп ... ... қалпына келтіріледі.
Талап мерзiмiнiң қалпына келтiрілуi ерекше шара сияқты заңмен қаралады.
Талап мерзiмiнiң рұқсатнамасының себебi (ауруына ... ... ... тағы сол ... ... адамға қатысты жағдайлар бойынша
сотпен орынды деп мойындалуы ... ... ... ... мына ... ... келтіріледі: оның болмауының орынды себептері болса, егер де
ол соңғы 6 ай мерзім ішінде орын ... ал егер осы ... 6 ... одан ... тең ...... ... ағымы бойынша келтіріледі.
ҚОРЫТЫНДЫ.
Елiмiз тәуелсiздiк алғаннан бергi кезеңде қабылданған құқықтық реформа
туралы мемлекеттiк бағдарлама жаңа нарықтық ... сай ... ... ... ... белгілі. Оған Ата заңымыз ... ... және ... ... ... басым көпшiлiгi дәлел
бола алады.
Бiрақ мұнымен құқық реформасы бiттi деп санауға ... ... ... ... ... одан әрi жан-жақты жаңартып сол
бағытта жүргiзiп отыруға тура келедi.
Құқықтық тәртiппен заңдылықты нығайтуда ... ... ... бiр ... ретiнде – азаматтық құқық іргелі орын алады.
Оның негiзгi мiндетi ...... мен ... ... ... ... айналымды реттеп отыру табылады.
Осы «Талап мерзімі және ... ... атты ... ... ... ... келе мерзім категориясының ... ... ... ... оның ... ... ... жұмысты жаза отырып Азаматтық кодекстің Жалпы және Ерекше
бөлімдеріне де назар аудардым. Мерзімге соқпай өтпейтін ... аз, ... ... ... ... ұрып тұрады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Нормативтік құқық актілер:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 30.08.1995ж. (өзгертулер мен
толықтырулар 07.10.98ж.) Алматы: Жеті-Жарғы.
2. ... ... ... ... Жалпы, Ерекше бөлімдері.
Алматы, Юрист, 2003 ... ... ... Ғ. ... Республикасының Азаматтық құқығы, оқулық,
Алматы, 1999 ж.
2. Жайлин Ғ.А. ... ... ... ... ... 1-2 томдар, Алматы, 2003 г.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық құқықтағы мерзім, мерзім түрлері, талап қою мерзімі, азаматтық құқықтағы мәселелер90 бет
Азаматтық талап қою мерзімі29 бет
Мерзім, талаптың ескіруі13 бет
Талап мерзімі және мерзімді есептеу21 бет
Банк жұмысының аудиті7 бет
Банк операцияларының аудиті6 бет
Банк операцияларының аудиті туралы7 бет
Макарон зауытының өндірістік желілерін автоматтандыру62 бет
Мәміленің жарамсыздығы, түрлері және ескіру мерзімі36 бет
Талап қою арқылы іс жүргізудің түінігі және мәні73 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь