Ж.Молдағалиевтің өмірі және қоғамдық қызметі

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
Бөлім 1. Ж.Молдағалиевтің өмірі және қоғамдық қызметі ... ... ... ... ... ... .5
Бөлім 2. ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫНАН ҚЫСҚАША МӘЛІМЕТ ... ... ... ... ..19
2.1. Көзкөргеннің көңілге түйгені ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
2.2. Жұбан ақынның өз сөзі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
Пайдаланылған әдебиеттер мен деректер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
Кіріспе

Қазақтың көрнекті ақыны, республиканың халық жазушысы, өмір шындығын өзіндік өрнекпен тапқыр бейнелеп, оқырмандарын лирика шәрбатынан сусындатқан ақынның бірі - жерлесіміз Жұбан Молдағалиевтің туғанына биыл 90 жыл.
Әдебиет саласындағы жартығасырлық шығармашылық еңбегінде оның қаламынан көптеген жырлар туды, сондай-ақ еңбек жолында қоғамдық қызметтерді де абыроймен атқара білген қайраткер. 1948-1963 жылдар аралығында ол газет-журналдар редакцияларында, 1963-71 және 1979-83 жылдары Қазақстан Жазушылар одағында қызмет істеді. Осындай қызмет бабында ол жазушылар съездерінде, Жазушылар одағы басқармасының пленумдарында, әр түрлі одақаралық жиындар мен кездесулерінде баяндамалар жасап, сөздер сөйледі. Сондықтан ақынның поэзиялық туындыларынан басқа көптеген баяндамалары, сөйлеген сөздері, заманымыздың, әдебиетіміздің көкейтесті мәселелеріне арнап жазған очерктері мен публицистикалық мақалалары да баршылық. Жұбан Молдағалиев көркем аударма саласында да елеулі еңбек етті. Міне осыған байланысты ақынның шығармаларын және оның өмірі мен қызметіне арналған әдебиеттерді бір жерге жинақтап биобиблиографиялық көрсеткіш етіп шығарудың қажеттігі туындайды.
Осыған орай Ж. Молдағалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық ғылыми әмбебап кітапханасы ақынның мерейтойына арнап биобиблиографиялық көрсеткіш әзірледі.
Курстық жұмыстың мақсаты – ақынның шығармаларын, оның қызметі мен шығармашылығы жайындағы әдебиеттерді тауып оқуға көмектесу, қазақ әдебиетінің озық туындылары қатарындағы ақынның өлең, поэмаларын насихаттау.
Биобиблиографиялық көрсеткішті құрастыруда Ж. Молдағалиев атындағы облыстық ғылыми әмбебап кітапханасының қорындағы кітаптар, жинақтар, журналдар мен газеттер және библиографиялық көрсеткіштер, осы кітапхананың каталогтары мен картотекалары, ҚР Ұлттық кітапханасы шығарған библиографиялық көрсеткіш пайдаланылды.
Жұбан туралы орамды ойлар, өмірі мен шығармашылығынан қысқаша мәлімет, Жұбан Молдағалиевтің шығармалары, мерзімді басылым беттерінде жарияланған шығармалары, баяндамалар, сөздер, очерктер мен публицистикалық және әдеби-сын мақалалары, аудармалары, Жұбан Молдағалиев құрастыруға, редакциялауға қатысқан және алғы сөз бен кіріспе жазған кітаптары түгел қамтылған. Сондай-ақ ақынның өмірі мен шығармашылығы туралы мерзімді басылым беттерінде жарық көрген мақалалар хронологиялық тәртіпте, мерейтойына байланысты жарияланған әдебиеттер тізімі алфавиттік тәртіпте орналасқан. Құралға көмекші ретінде Ж. Молдағалиев шығармаларының алфавиттік көрсеткіші, есімдер көрсеткіші және басылымдардың аттары қоса берілген. Көрсеткішке 2010 жылдың шілде айына дейінгі материалдар енгізілген.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Мажитов С.Ф. Жизнь, деятелность и исторические взгляды Е.Б.Бекмаханова. Автореф. Алма-Ата 1992. 25стр. И.Б.Қашқынқызы Академик Р.Б.Сүлейменов: Қазақстан тарихын зерттеудегі үлесі және ғылыми ұйымдастырушылық қызметі. Авиореф Алматы 1999ж-30б.
2. Ділмұхамедов Е. Б.Сүлейменов тарих ғылымдарының докторы. «Социалистік Қазақстан» 1964 ж. 18 июнь Маликов Ф, Б.Сүлейменов тарих ғылымының докторы. Лениншіл жас 1964 ж. 11 июль.
3. Қазақ совет энциклопедиясы. Алматы, 1977 10т-470б.
4. Асылбеков М.Х. Тарихшы-ғалым, ұстаз Оңтүстік Қазақстан. 1982ж. 29 декабрь.
5. Басин В, Қобыландин К. Дело всей жизни. Вечерняя Алма Ата 1982ж . 16 декабря.
6. Библиография обществоведов Казахстана. Алма-Ата, 1986. с397-398.
7. Тәженов Ә. 50-жылдардың басында қазақ тарихы қалай қыспаққа алынды? Қазақ тарихы, 1994ж. №1-45-52 б.
8. Қозыбаев М. Время меняет взгляды. Мысль 1996. №2 с 65-67.
9. Ахметова Л. Патриотизм в ракурсе историй. Алматы. Санат, 1996. 224 с.
10. Тореханов Т. Қанмен жазылған тағдырлар. Алматы. 1999ж. 416 б.
11. Қасымбаев Ж.К. Вопросы историографий и источниковедения Казахстана. Алма-Ата 1988. с 5-25.
12. Ә.Ламашев. Ыбырай мұраларын зерттеу тарихынан. Қазақстан мұғалімі. 1991ж. 30 тамыз.
13. Дулатова Д.И. Историография до революционного Казахстана. Алматы. 1984-272 с.
14. Таштахметова Р.К. К проблеме изучения истории переселенческого движения в казахстанской историографии. Проблемы историй и источниковедения классовой борьбы в Казахстане (XVIII нач ХХ в). Алматы 1994. 14-23 б.,
15. Әсіп С. Қазақ қасіреті. Алматы 1994. 14-23 б.
16. Мұхатова О. Қазақстандағы ХХ ғасырдың алғашқы онжылдықтарындағы аграрлық реформалар тарихнамасы.(1900-1929жж) Алматы 1998-199б.
17. Есқалиев С, Асылбеков М.А «Б Сүлейменовтің өмірі мен ғылыми мұрасы». Қазақ тарихы журналы. 1999. №1. №2. 7-56 бет.
18. Б.Сүлейменов, Басин В.Я. «Восстание 1916 года в Казахстане». Алма-Ата 1977. с 89-91.
19. Дулатова Д.И. Историография дореволюционного Казахстан. с 106.
        
        Жоспар
Кіріспе………………...............................................................
......................3
Бөлім 1. Ж.Молдағалиевтің ... және ... 2. ... ҚЫСҚАША МӘЛІМЕТ..................19
2.1. Көзкөргеннің көңілге
түйгені....................................................................1
9
2.2. Жұбан ақынның өз
сөзі........................................................................
......25
Қорытынды...................................................................
............................31
Пайдаланылған ... мен ... ... ақыны, республиканың халық жазушысы, өмір шындығын
өзіндік өрнекпен тапқыр ... ... ... ... ақынның бірі - жерлесіміз Жұбан Молдағалиевтің туғанына биыл 90
жыл.
Әдебиет саласындағы жартығасырлық шығармашылық ... оның ... ... туды, сондай-ақ еңбек жолында қоғамдық қызметтерді де
абыроймен атқара білген қайраткер. ... ... ... ол ... ... 1963-71 және 1979-83 ... ... Жазушылар
одағында қызмет істеді. Осындай қызмет бабында ол ... ... ... басқармасының пленумдарында, әр түрлі одақаралық жиындар
мен кездесулерінде баяндамалар жасап, ... ... ... ... ... ... көптеген баяндамалары, сөйлеген сөздері,
заманымыздың, әдебиетіміздің көкейтесті ... ... ... ... ... мақалалары да баршылық. Жұбан Молдағалиев көркем
аударма ... да ... ... ... Міне ... ... ... және оның өмірі мен қызметіне арналған әдебиеттерді бір жерге
жинақтап биобиблиографиялық көрсеткіш етіп шығарудың қажеттігі туындайды.
Осыған орай Ж. Молдағалиев ... ... ... облыстық ғылыми
әмбебап кітапханасы ақынның мерейтойына арнап ... ... ... ...... ... оның қызметі мен
шығармашылығы жайындағы әдебиеттерді тауып оқуға ... ... озық ... қатарындағы ақынның өлең, ... ... ... Ж. Молдағалиев атындағы
облыстық ғылыми ... ... ... кітаптар, жинақтар,
журналдар мен газеттер және библиографиялық көрсеткіштер, осы кітапхананың
каталогтары мен ... ҚР ... ... ... ... пайдаланылды.
Жұбан туралы орамды ойлар, өмірі мен шығармашылығынан қысқаша мәлімет,
Жұбан Молдағалиевтің шығармалары, мерзімді басылым беттерінде жарияланған
шығармалары, баяндамалар, ... ... мен ... және ... ... ... ... Молдағалиев құрастыруға, редакциялауға
қатысқан және алғы сөз бен кіріспе жазған кітаптары түгел қамтылған. Сондай-
ақ ... ... мен ... ... ... ... ... жарық
көрген мақалалар хронологиялық тәртіпте, мерейтойына байланысты жарияланған
әдебиеттер тізімі алфавиттік тәртіпте орналасқан. Құралға көмекші ... ... ... ... ... ... көрсеткіші
және басылымдардың аттары қоса берілген. Көрсеткішке 2010 жылдың шілде
айына дейінгі материалдар енгізілген.
Биобиблиографиялық көрсеткіш - ... ... ... ... көпшілік оқырмандар қауымына, ғылыми қызметкерлерге, жоғары оқу
орындарының оқытушылары мен ... ... ... ... ... ... арналады.
Бөлім 1. Ж.Молдағалиевтің өмірі және қоғамдық қызметі
Жұбан Молдағалиев Ақжайық ... ... ... Жыланды деген
жерінде, 1920 жылдың 5 қазанында дүниеге келген.
Ел қатарлы ауыл ... ... ... ... 1940 жылы ... ... ... бітіргеннен кейін Совет Армиясы қатарына алынады.
Ж. Молдағалиев – қазақ поэзиясындағы, әдебиетіміздегі ірі құбылыс. Ол -
Оралдың ғана ... ... ... ... Оны Ұлы Отан ... жылдарындағы
ерліктерімен де ерен істері, поэзиямен де дәлелдеді. ... ... ... жас» ... ... ... ... хатшы,
редактордың орынбасары, 1958-1963 жылдары «Жұлдыз» ... бас ... ... және ... ... Қазақстан Жазушылар ... ... ... КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы әдебиет,
көркемөнер және архитектура ... ... және ... ... ... ... мир» ... редколлегиясының және
«Библиотека поэта» басылымы редколлегиясының мүшесі болған.
«Жеңіс жырлары» деген атпен тұңғыш өлеңдер жинағы шыққан. Содан ... ... ... ... «Жыр ... ... «Ғашық көзбен», «Заман
тынысы», «Айттым сәлем», «Байқоңыр баспалдақтары»», «Ақ ... ... ... ... ... әр кезеңде қазақ, орыс ... ... бір ... қос ... үш ... жарық көрді.
1970 жылы «Кісен ашқан» поэмасы үшін Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығына,
1978 жылы «Қыран дала» және «Сел» поэмалары үшін КСРО ... ... ... КСРО ... ... сыйлығының лауреаты және А. ... ... ... ... ... ... ... неміс,
француз, поляк, испан, венгер, араб, монғол, словак және басқа шетел
тілдеріне аударылған. ... ... ... ... ... ... Кеңесі Президиумының мүшесі болды.
Ұлы Отан соғысы кезінде жауға қару мен қаламды қатар ... ... ... ... да ... сол бір ауыр кезеңдерінде, қан
майданның өлім мен өмір қазанында қайнап қалыптасты. Жас ... ... Отан ... ... ... сын ... жас талапты тез есейтіп, ержеткізді. Ол ... ... ... қана ... жоқ, ой-сезімі идеялық жағынан да шынығудың
дәуірі болды. Өйткені, оның осы тұстағы өлеңдерінің қай-қайсысын алсақ та
азаматтық пафоска, ... ой - ... ... ... ... ... ... жасауға талпынған ... мен ... ... ... ... ... «Ер қабірі»,
«Әлия», «Солдат сыры», «Жауынгер хаттары» сияқты өлеңдерінен көруге болады.
«Батыр туралы ... ... ... ... ... ... ... майданында көтерілген қызыл ... ... ... «Ер ... өлеңінде автор соғыста қаза тапқан ерлер өлімінің басқа
өлімдерден ... ой ... ... азат ... ... ... де бас июге ... екенін еске салады.
Жас талаптың майдан өміріне, Отанға, ... ... ... ерлігін
жырлауға арналған, ыстық ықыластан туған шағын лирикалары соғыс ... ... ... ақын ... ... дәуір шындығын азаматтық сезіммен бейнелей
білді. Оның 1945 жылы ... ... ... ... ... атты
өлеңінде туған халқын тарихи Ұлы жеңіспен құттықтайды.
Жең түріп түстің, енді сен
Жолына бейбіт еңбектің,-
деген өлең жолдары ... табы ... ... жаңа ... ... ... ... еңбекке көшу, соғыс салған жараны жазу ... ... ... еңбекті, соғыстан кейінгі ауыл өміріндегі өзгерістерді туған
даланың бейбіт ... ... өз ... ... ... етіп алды.
«Ауыл түтіні», «Ақ Жайық», «Бұлақ», «Жаңалық», «Кең ... ... ... ауыл ... нақты, үлкен оймен жырлай бастағанын көреміз.
Өмірді нақты жырлаумен бірге, уақыт тынысына ой ... ... ... адал махаббаты, сезім сырларына үңілу ақынды жаңа бір
белеске талпыныс ... Оның ... «Жол ... ... ... дәуіріміздегі уақыттың айырықша қоғамдық қызметіне философиялық мән
берілген.
Бұл тұстағы «Махаббатты таңдасам», «Аққу» ... де ... ... Ақын ... ... тек жастықтың сүю сезімін сыйғызып қана
қойған жоқ, ел мен туған жерді сүю, жар сүю, ... сүю - ... ... білу ... ... сыйғыза білді.
Менің де махаббатқа жаным құмар,
Сол ғана ... ... ... ана сыйлап, бала өсірткен
Сол маған жар сүйдірген ... ... үшін - өмір ... ... ... үшін ... ұрам жыр көгіне.
Сол ғана ел мен жерді сыйғызады
Адамның жұдырықтай жүрегіне, - дейді.
Жұбан Молдағалиевтің соңғы жинақтарының бірі «Жиырма бес» деп ... ... - ... бес ... ақындық еңбектің жемісі десе болғандай.
Өйткені, бұл кітапқа ақынның таңдамалы туындыларының біразы енген.
Жинақтағы «Мен қазақпын» ... ... ... ... ... жылдардағы
көрнекті табысы болып бағалануда.
Қазақ халқының ерте заманғы бастан кешкені мен өмір жолы баяндалады.
Ақын бұл ... ... ... ... ... ... тапқан.
Поэма халық тағдырын тұтас танытуға құрылған.
Мен қазақпын мың өліп, мың тірілген,
Жөргегімде таныстым мұң тілімен.
Жылағанда жүрегім күн тұтылып,
Қуанғанда күлкімнен түн ... ... ... ... ... ... ... өмір жолы суреттеледі.
Бұл шумақ поэманың алғашқы бөлімінің идеялық түйіні іспетті.
Автор ажалсыз ананы да, пәк ... де, ... ... де, қара көз
сұлуды да көріп, жол таппай қараңғыда қамалған халық ... ... де аша ... ... ... ... үстінде туғаны, әр-түрлі жорықтар
шабуылы оны ерлік пен ... ... ... ... ... ... қосқан үлестей елестейді. Ол Шыңғыс шабуылын ... ... да ... Ақ табан шұбырындылықты бастан кешірді.
Осының бәріне ... ... ... ... ... ... қалған халық
характерін ашады. Қазақ характерін ... оның ... ... ... тарихының да едәуір маңызы бар. Ол хан мен патшаға қарсы күресте
Исатай ... ... ... ... боп ... жыр ... ... шаруаларының достығын, азаттық пен тәуелсіздік жолындағы күрестердің
жолын ... ... ... ... ... қазақ мінезінің жаңа
сипаттары қалыптаса ... Енді ол мың ... мың ... ... емес,
мың бірінші рет тіріліп, енді өлмеске бел буғанын ... ... ... ... ... ... мен тұрмысын,
өзгерген даланы, салтанатты қаланы, Байқоңырдан старт алып ... ... ... ... ұл-қыздарын мақтан етеді.
Поэманың құндылығы - образдылығы мен ойлылығында, ... мен ... жылы ... ... ... ... сәлем» жинағын оқи отырып,
ақынды азаматтық, саяси лирикалар саласында өсу, іздену жолында көреміз.
Абай ... ... ... ... бұл ... ақынның
отыздан астам лирикалық өлеңдері мен «Айттым сәлем» және «Туған жер» атты
дастандары енген. Жинақтағы өлеңнің негізгі ... - ... жер, ... махаббат, халқымыздың өткені мен бүгінгі ... оның ... ана ... ... жырдың бірі - «Мен қазақ әйеліне
қайран қалам». Бұл өлең қазақ әйелдерінің өмір ... десе ... әйел ... ескі ... дау ... әйел анаға деген халықтық
көзқарасты дәріптеп, қоғамдағы алатын орнымен қадір-қасиетіне жүгіндіреді.
Жұбан Молдағалиев лирик қана емес ... эпик ... ... ... ... ... үлкен үлес қосып келеді. Ол өмір фактілерін нақты
жырлап, одан қоғамдық үлкен түйін жасауға көбірек ... ... ... ... ... «Жыр ... жыр» т. б.
дастандарын оқудың өзі бір ғанибет.
Ақынның туындыларындағы көркем тіл, ... ой, ... ... образдар
лирикалық толғауға айналып жатады. Жұбан шығармаларын ... ... ... дәл ... ... ... ... жазғандай әсер аласың.
Ол қазақтың тіл байлығын, мақал-мәтелін, қанатты ... ... ... ... ... жан тазалығын, ар тазалығын ардақтайтын Жұбанның асыл
жырлары сафы алтындай күйінде туындай беретініне сенім мол.
Жұбан Молдағалиев өмір ... ... ала ... ... ізденгіш те тапқыр, сөз ... жыр ... Ол ... ... Ғабит, Ғабиден, Әбділдә сияқты, әдебиеттің ... ... ... ... ... үйрене жүріп, өзгеше жазған,
өзінше жазған.
Жұбан Молдағалиев - ... ... ... ... ... ... КСР-і және КСРО Жоғарғы Кеңестерінің депутаты
болып бірнеше мәрте сайланған халық ... Ол ... ... ... ... соғысы», «Құрмет белгісі» ордендерімен марапатталған.
1985 жылы Қазақ КСР-інің «Халық жазушысы» атағына ие ... ... ... ... ... жыр ... үшін ауыр болған 1986-87 жылдарда сол оқиғаға байланысты
Колбиннің алдында сөйлеген сөзі ... де ... ... ... айналды. Қазақ халқына «ұлтшылдар», «шовинистер» деген ауыр кінәлар
тағылып, ... ... қан ... ... кезде олай сөйлеу - «Мен
қазақпын» дейтін ... ... ... ғана ... келсе керек.
Қазақтың көрнекті ақыны Жұбан Молдағалиев 1988 ... 6 ... ... ... оның қалдырған мұрасы, тындырған еңбегі ... ... ... де оқырманын табатын құнды дүниелер. Ол жылдар ... ... ... мәнімен де, нәрімен де жарқырай түсетін асыл
қазына.
Ж. Молдағалиев ... ... ... ... де, ол ... барша
оқырмандарымыздың жадында, зердесінде мәңгілік қалатын арқалы ақын, айбынды
азамат.
Ол — Ұлы Отан соғысы ... ... ... ірі ... ... Бұл жылдары жыр әлеміне келген ақындар шығармашылығында
Отанға деген ... ... ... ерлікке шақыру, жеңіске деген үлкен
сенім ... ... ... ... кек, елге, жерге деген сағынышқа
толы болды. Осы ерекшеліктер ... ... 1949 ... ... ... анық ... Ж. Молдағалиев туған жері — Жайық бойы
жайлы әдемі ... ... тау ... ... ...Тау текедей бір ұсталмай Тастан-тасқа
атылды. Темір ... ... ... ...... жолдарда ақын
толқындардың шатынауын естіртеді, өзен ағысының күштілігі көз ... ... ... өлең ... келесі шумақта бір-бірімен
байланыста жымдаса түседі. ... ... сыз ... Желе ... ... Кұз ... мұз ... Сең-сең тасы, селі даяр... — деп, ақын ... ... тағы бір ... аша ... ... тілі" өлеңінде
алдымен халқымыздың көне дәуірден бергі тарихына үңіле келіп: ... ... ... ... ... да ... түзді. Алалап Шеру сап
өткен жаулар да... Жау тисе сырттан өріске, Салыпты бүлік бәрі ... ... ... бөліске, Ана да түскен бөліске... — деген жолдарда ауыр тауқымет,
жау ойраны, азап тартып бәрін ... ... ... ана мен ... ... бөліске түскен мал мен жай тағдырына үңілдіре түседі. Осындай
қиын кезеңді ... ... ... ... ... ... түсеміз;
келесі шумақтар оқырманды өзіне тарта түседі... ... ... ... ... ... енші боп. ... ғана тұрьш та Емші боп әрі елші боп.
Сол ғана ... ... ... ... ... ... Сол ғана ... Жүректей, Күндей, Ождандай ... — деп, жау ... ... ... ... ... тіліміз ғана болғанына еріксіз
куанасың.
Ж.Молдағалиевтың қалам тартып, терең зерттеу ... ... ... ... ... Ол ... таңдаған
проблемаларының нағыз патриоты болды. ... ... ... ... зерттеген тақырыбы ХХ ... ... ... ... еді. Осы ... бойынша көп жылдар бойы айналы су
барысында, ғалым өз соңынан 3 ... және 27 ... ... ... Сондай-ақ, ғалым бұл проблема бойынша дерек базасын жасауға
тікелей қатысып, қыруар жұмыстар атқарды. 1952 жылы ... ... ... ... ... және ... Ресейге қосылуының
мәселелері бойынша өткен ғылыми ... 1916 жылы ... ... ... ... ... ... ол өз ғылыми зерттеулерін Ұлы Отан ... ... ... ... ... ... ... болғанын, тек көтерілістің ішкі ерекшелігі, Торғай, ... ... ... облыстарда әлсіздеу екендігін атап
көрсетеді. Сондай-ақ ... 1916 жылы ... ... ... ... жұмысшыларының, жалшыларының да осы көтерілісшілер
қозғалысына қатысқандығын ... ... ... дәлелдеді.
Ж.Молдағалиевтің бұл мәселеге қосқан маңызды жаңалығы осы көтерілістің
мерзімдік ... ... ... ... Оның ... 1916 ... 1917 жылыақпан революциясы кезінде ... ... ... дұрыс емес деп есептеп, ... ... және ... ... ... ... берді деп алғаш тұжырымдайды.
Ж.Молдағалиев бірінші дүниежүзілік соғыс қазақ елінде онсыз да ауыр ... ... ... халықтың азаттық күресінің өрлеуіне
1916 жылы патша жарлығының себеп болғанын баяндады. Жинақталған құжаттарға
сүйене отырып, ол 1916 жылы ... ... ... ... ... патшалықтың отарлау саясатына және феодалдық езгіге
қарсы бағытталды деп қорытынды жасайды. ... ... ... Бекежан Сүлейменов бірқатар ... ... ... ... ... ... және мұсылман
дінбасыларының өкілдері ... ... ... ... ... дейінгі әлеуметтік артықшылықтарына қол жеткізу болды деп таптық
тұрғыдан ... да 1916 ... ... кең ... ... ... ... 1916 жылы көтерілістің көп ұлттық болғанына да баса көңіл
аударылған. Әсіресе жетісудағы ... ... ... ... т.б. ұлт өкілдері белсене араласты деп көрсетеді. Одан әрі ... ... ... ... ... ... ... көтеріліс
тарихта сирек кездесетін құбылыс еді. Патша үкіметінің ұлттарды бір-біріне
айдап салу ... ... ... ... ... қозғалысқа
қазақтармен қатар ұйғырлар, дұнғандар жаппай ... өз ... ... ... 1916 жылы қозғалыста қарапайым халықтан
шыққан қазақ-радикольды демократиялық интеллегенциялық халық бұқарасының
күштерін ... ... ... атап ... Зерттеушінің
А.Бөкейхановтың басшылық жасаған «Қазақ» басылымының ... ... тек осал ... ғана көрсетіп, бір беткей пікір жасауынан
әкімшілік-әміршілдік жүйенің идеологиясының кемеліне жетіп ... ... ... ... ... 1916 жылы ұлт-азаттық
қозғалыста қазақ ... осал ... ... іс-
әрекеттерін де көрсете білді. Ол 1916 жылғы көтерілісті Қазақстан және Орта
Азия ... ... ... Ресей империясындағы ең айбынды ұлт-азаттық
қозғалыс деп бағалады.
1952 жылы ... ... ... ... 1916 жылы
көтеріліс ұлт-азаттық сипатта өрістеді леп ... Орта Азия ... ... жуық ... бұл көтеріліс жөнінде дау-талас басыла
қойған жоқ. Сөйтіп осы ғылыми кеңесте Орта Азия және ... ... ... көтерілістердің тарихына ортақ баға ... бұл ... ... прогрессивті және кереғар
тұрғысынан ошақтарға бөліп қаралуы осы айбынды көтерілістің Орта Азия ... ... ... ... ... және мәнінің тарих
ғылымында кеміттіп көрсетілуіне алып келді.
Ғалымның Отан тарихына қосқан күрделі ... «ХІХ ... ... ... ... Қазақстандағы аграрлық мәселе», ... ... ... «XVII ғғ ... ... ... ... күрделі монографиялық еңбектерінде20 Бекежан Сүлейменұлы отарлық
езгідегі қазақ ауылының тарихи-әлеуметтік ... ... ... ... қатынастары дәуірі кезеңіндегі Қазақстандағы
революциялық және ұлт-азаттық қозғалыстың даму кезеңдеріне жаңа ғылыми ... ... ... ... ... әр ... ... мен
салдарын ашып көрсетеді, халықтар досытығын, еңбекшілер ... ... ... ... ... ... тікелей атсалысты. Ол бес ... ... КСР ... ... ... және ... авторы болды. Қазақ Совет
Энциклопедиясын шығруда көп үлес қосты. ... ... ... пен Отан
территориясын қорғауға арналған соғыстар мен ... бай ... ... ... ... ... саясатына қарсы көтерілістерге
толы. Бұл көтерілістер күшпен басылып ... ... ... ... ешқашан жоғалтқан жоқ. Бір кездерде «1905-1907 жылғы
революция Қазақстанға соқпай кетті, сол ... ... ... ... деген ұғым басым болған.
Ж.Молдағалиев бұл пікірді сынап, жергілікті ... ... ... ... үшін орыс ... бірге 1905 жылғы
революцияға қатысқандығын ... ... ... ... жыллардағы
революция Қазақстанда күрестердің жаңа толқынының пайда болуына түрткі
болды. Еңбекші ... жер үшін ... ... және ... ... ... ... күрестің құрамдас бөлігіне айналды
деді.21 Бұл еңбектерде Кеңестік кезеңдегіидеологиялық ... ... сол ... ... ... ... ... халқының сан ғасырлық азаттық үшін ... ... бір ... ... ... Сондай-ақ бір кездерде тарихи
әдебиеттерде 1916 ... ... ... ... ... ... ... Сүлейменұлы құжаттармен ... және ... ... ... ... бұл көтерілістің
арогрессивтік-азаттық мәнін дәлелдеп берді және де бұл ... ... ... ұлт-азаттық революция екендігін дәлелдеді.
Сонымен қатар 1916 ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеді,өйткені сол кезге дейігі еңбектерінде көтеріліс
тек қана 2 облыста болды деп ... Бұл ... 1917 жылы ... кезінде басылды деген пікірге қарсы шығып, көтеріліс Торғай
партизандық әдіс ... ... ... деп ... тереңдеп жан-жақты ... ... ... дейінгі Қазақстандағы аграрлық қатынастар тарихы. Ол «ХІХ
ғасырдың аяғы мен ХХ ... ... ... ... ... күделі монографиялық еңбегі негізінде 1964 жылы ... КСР ... ... ... ... ... ғылыми кеңесінде
докторлық диссертация қорғады.
Бекежан Сүлейменовке дейін революцияға ... ... ... ... ... арнайы зерттеу жоқ еді. Бұл еңбектің
құндылығы міне сонда.
Қазақстанды ... ... ... ... ... ... ... қатынастар мәселесі үстірт қаралды, көптеген мәселелер
шатастырылды және үстем идеология ықпалымен теріс жазылды. Сондықтан да ... жазу ... ... көп еңбек етуіне тура келді. Бұл Кеңес
Одағының Мәскеу, Ленинград, Алматы, Орынбор, Ташкент, Омбы және ... 15-ке жуық ... ... мәліметтер мен құжаттар алып,
150-дей ... ... ... ... ... көптеген журналдар мен
газеттерді қарап, мыңға жуық кітаптар, зерттеулермен мақалалар талдайды.
Сонымен ... ... ... әр ... ... ақсақалдармен бұрынғы
ауылдық шаруашылық тұрмысының кейбір жайларын анықтау үшін ... ... ... ... ... ... ... 1967-68 жылдардағы
шарушылық құрылысын, жер көлемін саны ... ... саны ... жағдайын ғылыми жүйемен зерттеп, талдай білді. Ж.Молдағалиев
революцияға дейінгі ... ... ... ... ... атап ... Қазақстанның 98,8 ( және орыс ... ХХ ... ... тек қана ауыл ... ... ... ... Қазақстанның тарихы, түптеп келгенде,
ауылдық, ауыл шаруашылығымен шаруалардың тарихы деп орынды көрсетеді.
Монографияда 1867-68 және ... ... ... ... елі ... ... ... қамтығандығы, осының негізінде
Қазақстан метрономия үшін ... ... ... ... ... патша үкіметінің реакциялық саясатына қарамастан,
ХІХ ғасырдың аяғында ауылдық-әлеуметтік экономикалық және қоғамдық-саяси
дамуына капиталистік қатынастар ... ... ... Осыған дейін
объективті түрде зерттелмей келген ... оның ... ... ... ... ... географиялық
ортаның әсері, көрші аймақтардың оның экономикасына ықпалы мен ... ... ... ауылының ерекшеліктерін ескеріп, аймақтар
бойынша зерттеу ... ... ... ... негізінде Бекежан
Сүлейменов Қазақстан жерін аймақтарға ... ... ... мал және жер
шаруашылығымен айналысатын солтүстік, солтүстік-батыс, оңтүстік-шығыс, және
мал ... ... ... , және ... ... бөлігі.
Ж.Молдағалиев өз еңбегінде қазақ шаруаларының отырықшылыққа көшуіне
егжей-тегжейлі тоқтап, бұл үдістердің кезеңдерін талдайды. ... ... ... бірінші сатысы тұрақты қыстауларға көшу деп
көрсетеді. Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ... кедергі болды, тіпті қазақтарды ... деп ... ... ... себебі ретінде Сүлейменовтың қазақ
жерлерін патша үкіметінің жаппай талан-таражға түсіргенін атап көрсетті.23
Ежелден қазақ халқының меншігінде болған ... ... ... күшпен
тартып алып, казак әскерлерінің иелігіне және қоныс аударушылар қорына
бергені баяндалды. ... ... ... ... ... ... талдай келіп, Бекең қазақ шаруалары не үшін күресті,
олардың күресінің түрлері және әдістері қандай ... ... ... ... ... ... салыстырғанда толық жауап береді. ... ... ... ... қозғалыспен тығыз байланысты.
Оның төменгі сатысы арыз, өтініш, талап және «петиция» жазу ... ... ... қарулы көтерілісі жоғарғы деңгейі еді.
Сонымен қатар қазақ шаруалары жер үшін, Ресейдің басқа халықтарымен
тең саяси құқық үшін, толық бостандық және ... ... үшін ... деп, ... ғылыми конференцияда жасаған баяндамасында «тап
күресі» шеңберіне шығып, қазақ халқының ұлттық патриотизмін ... ... ... ... ... ... ... Ж.Молдағалиев айдаудан
оралғаннан кейін, осы мәселелермен ... ... ... ... бір ... ... ... бөліп, түрлі сипаттау және «ошақтың»
принципі бойынша бағалау дұрыс емес деп, өз көзқарасынашық білдірді.
бірінші орыс ... ... ... азаматтық үшін
күресті баяндаудағы көзқарасында кеңестік кезеңнің ... ... ол ... ... Қазақстан халқының патшалық езгіге ... ... ... ... тың ... мен ... сондай-ақ
мұнда 1905-1907 жылдардағы революциялық толқулар қазақ халқының ... үшін ... бір ... ... ХХ ... басындағы
дүние жүзілік өнеркәсіп дағдарысынан да іздейді. Ол 1905 жылғы революция
қарсаңында қазақ өлкесіндегі жұмысшылар және ... ... ... ... ... күреске шығуына себептер ... ... ... баса ... ... ... ... негізінде Қазақстандағы кеншілердің, теміржолшылардың, өңдеу
өнеркәсібінің жұмысшыларының және қазақ ... ... ... ... ... ... ... бір арнаға құйылып, патша
билігіне елеулі ... ... ... ... ... Ж.Молдағалиевтің
бұл моографиясына уақыт сарынындағы таптық, коммунистік көзқарас ықпалын
тигізбей қоймағанмен дегенмен, иқазақстандық ... ... ... ... ... төңкерістің дала өлкесіне әсері, сол уақыттағы І—ІІ-ші
мемлекеттік Думаның пайда болуы мен ... ... ... бұл
еңбекте алғаш байланыстырыла зерттелген. Бірінші орыс революциясының қазақ
өлкесіне ықпалын зерттеуде алғаш деректік жинақ 1949 жылы ... және ... ... ... ... жыл ... ... Ж.Молдағалиев редакциялауға тікелей
қатысқан «1905-1907 жылдардағы Қазақстандағы революциялық қозғалыс» ... бір ... ... ... ... ... ХІХ ... соңы мен ХХ ғасыр
баысндағы ... ... ... ... ... ерекше орынға ие. Оның
бұл саладағы еңбектері өзінің ғылыми құндылығын жоғалтпай онда ... ... әлі ... ... өз ... ... Ол 1867-68 ... асырылған реформалардың мәнін аша түсіп,Қазақстан патшалық ресейдің
дамып келе жатқан өнеркәсібінің өнім өткізу рыногы және ... ... ... ... ... ... ... аяусыз тоналды леген
ғылыми тұжырым жасады. Ол кейбір ... ... мен ... ... ... ... аймақтарындағы отарлық саясаты
жұмсақтау болды»,--деген пікіріне ашық қарсы шықты. Мұндай ... ... сай ... ... ... ... саясаты треакциялық
мәнге толы екендәгән алға тартты.
Ғалымның мұндай пікірі кейін оның қуғын-сүргінгеұшырауына түрткі де
болған еді.
Көптеген деректерді талдап сараптау ... ... ХІХ ... мен ХХ ... ... ... ... аграрлық қайшылықтар аса қатты
шиеленісу себебі қазақ ... ... ... ... тоналуында
жатқанын негіздеп береді.
Ж.Молдағалиев тарихи демография аспектісіне де көңіл ... ... ... ең ... бірі ретінде қазіргі қазіргі
қазақстан территориясы бойынша географиялық сипаттама бере ... ... ... ... ... ... өсіңкілік жағдайда қарастырды. ХІХ
ғ соңы мен ХХ ... ... ... ... сирек қоныстанғандығын айта
келе, автор ... ... ... ... ... ... Мұны ол сол ... географиялық ерекшелігімен және тұрғындардың
шаруашылық өмірімен түсіндіріледі.25
Жұбан Молдағалиев ... ... ... өз ... ... ... тұрмысының ерекшеліктеріне баса көңіл аудармаған.
Қазақ ауылының шаруашылық тұрмысые ескере ... ... ... сол ... ... ... ... есепке алудыбірінші
кезекке қояды.Ол Қазақстан ... екі ... ... ... ... мал және егіншілік шаруашылығымен айналысатын
солтүстік, солтүстік-батыс, оңтүстік-шығыс, Сырдария алқабы аудандары,
егінші ... мал ... ... Оңтүстік батыс, орталық
аудандарды жатқызды.
Ж.Молдағалиев еңбектерінде қазақ ... сол ... ... мәселені көтеруіне тоқталмай, одан саналы түрде айналып
кетіп отырған. Сол үшінде Ж.Молдағалиев ... ... ... ... ... ... ұлтшыл, контрреволюцияшыл күштердің аграрлық
мәселеге берген ... ... ... ... да ... ... бірге Ж.Молдағалиевтің еңбегінде қоныс аударушы ... ... ... ... ... ... жеткілікті
ашылмаған.Бұны кеңестік идеологиясының ықпалы деп ұғынуға болады.
Ж.Молдағалиевке дейін революцияға ... ... ... ... ... ... ... жоқ еді. Бұл еңбектердің құндылығы
міне сонда.
Қазақстанды отарлау тарихының жалпы мәселелеріне арналған ... ... ... ... ... ... мәселелер
шатастырылды лнемесе үстем идеология ықпалымен теріс жазылды. Сондықтан да
бұл монографияны жазу ... ... көп ... ... тура келді. Кеңес
Одағының мәскеу, Ленинград, Алматы, ... ... Омбы және ... 15-ке жуық ... ... мәліметтер мен құжаттар алып,
150-дей қорды сұрыптайды. Револьюцияға дейін шыққан көптеген газеттер мен
журналдарды қарап, ... жуық ... ... және ... ... ... Ж.Молдағалиев Қазақстанның әр жерінде тұратын ақсақалдармен
бұқрынғы ауылдың шаруашылық тұрмысының кейбір жайларын анықтау үшін ... ... ... ... деректерді пайдалана отырып, 1867-68
жылдардағы ... ... жер ... халықтың саны мен отырықшылық
жайын ғылыми жүйемен зерттеп, талдай білді.
Ж.Молдағалиев революцияға дейінгі Қазақстан ... ... көзі ... атап көрсетеді. Қазақтардың 98,8 %-і және
орыс тұрғындарының 63,1%-і ХХ ғасырдың ... тек қана ауыл ... еді. ... ... дейінгі Қазақстанның тарихы, түптеп
келгенде, ауылдың, ауыл шаруашылығы мен ... ... деп ... өз ... ... ... ... көшуіне
егжей-тегжейлі тоқтап, бұл үрдістің кекзеңдерін ... ... ... ... ... сатысы-тұрақты қыстауларға көші деп
көрсетеді. Қазақстандағы патша үкіметінің отарлау саясаты ... ... ... ... болды, тіпті қазақтарды шөлейттерге
ығыстырды деп дәлелдейді.
Аграрлық ... ... ... ... ... ... ... үкіметінің жаппай талан-таражға түсіргенін
атап көсетеді. Ежеклден қазақ халқының меншігінде болған жерлердің патша
үкіметінің ... ... ... ... әскерлерінің иелігіне және қоныс
аударушылар ... ... ... ... ... ... ... қозғалыстың дамуын талдай келіп, Бекең қазақ шаруалары
не үшін күресті, олардың күресінің түрлері және ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер мен салыстырғанда толық
жауап береді. Қазақ шаруаларының ... ... ... ... ... Оның ... сатысы арыз, өтініш, талап
немесе петиция жазу түрінде больса, қазақ шаруаларының ... ... ... еді. ... қатар қазақ шаруалары жер үшін, Ресейдің басқа
халықтармен тең саяси құқық ... ... ... және ... ... ... жүргізді деп Ташкентте ғылыми конференцияда жасаған
баяндамасында «тап ... ... ... ... ... ... ... ғалым ретінде көрінеді.
Ана тілінің құдіретін танытуда ақынның ең алдымен қиын асуларды
суреттеуінде үлкен мән ... ... ... ... қиыншылықта да
тілдің сақталуы өз оқушысын ойландырмай ... ... заңы ... ақын ... ... ... бокс ... аударып, өмірдегі
кездесетін күншілдікті, нағыз ... көре ... ... ... — заңы ... Бірге — жүз қарсы тұру жоқ. ... ... ... ... ұру жоқ... .... Тұрмыста, әттең, қарсы жақ
Бетпе-бет келе бермейді — деп ... ... ... ... бокс ... ... сотты ұқсын,- деген жолдар арқылы адамдыққа, адамгершілікке
үндейді. Өлең көпшіліктің көкейіндегісін тап басуымен әсерлі.
Жұбан Молдағалиев ... ... ... ... ... ... ... аспанда емес, жер бетінде", "Көзімде қалды
суретің", т.б. ... ... ... сүю, ... жар сүю, ... ... Отан сүю ... сабақтастыра жырлайды. Мәселен,
"Махаббат ерлігі" атты өлеңінде ... ... күші нені ... ... паш ... екі ... (соқыр мен ақсақ) бірін-бірі демеп,
сүйеп жүріп өнер ... өмір мен ... ... күші ... ... "Мен қазақ әйеліне қайран қалам" деген белгілі өлеңінде, тарихтың
тәлкегіне көне жүріп, небір қиыншылықты басынан өткізсе де аналық ... ... ақын ... бар ... ... ... ... Қай
өлеңінде болмасын, даланың табиғатын да ол адамдық сезіммен қабылдайды. Оны
қимас адамы — анаға ... ... үшін ... ... ... мен жаты жоқ.
Мен үшін қазақ жерінің Анадан өзге аты жоқ. Ақын табиғатты қорғау, сақтай
білуге үндеген ... ... ... ... ... — аңға да ... да ана, ... бола білсе — далам дана, — деп, табиғатты анаға
теңеуінде үлкен ой ... ... ... атты ... Әрине, ел көшсе де, жұрт қалады, Жол
салты жолаушыны құтқарады. ... тал ... ... қымыз, Шөл емі — бірер
дорба кұрт қалады, — деп суреттейді. Мұнда барынша анық, түсінікті, барынша
қарапайым жолдардағы шөл, ... ... ... етіп өскендер, сол далада
жол көшкендер бұл суретті айнымай таниды. Ақын мұнда дала үшін ... ... ... аша ... Сондай-ақ салт-дәстүр бойынша
жолаушыға деп жанашыр, сезімтал қазақ халкының ағаш ... ... ... оның ... адам ... қасиетін асқақтата түседі.
Осыдан келіп, жалпы қазақтың ... ... ... ... Ақын "біз жомарт, дарқан елміз" деп құр айғайлап ... ... ... үнін ... Ал "Жер — ... ... айрықша
ештеңе жоқ сияқты көрінгенімен, ... ... бала ... ... ... сияқты екенін, оны сақтау керектігін естігеніне
шегініс жасай отырып, оны даралай түседі: Жер ... ... басы ... ... ... боп елестейтін... — деген өзіндік ой-түйіндерімен көзге
түседі. Өлең соңында кейіпкер ... ... ... ... бар
халықтарға тіл қатқан ақын үнін, даусын тыңдағандай боламыз. — Жер — ... ... ... ... Алыссаң, жерді қорғап алысыңдар. Адамдар, глобусқа
сақ ... ... ... ... — деп, ақын кейіпкері жеке
өмірін бар халықтар тағдырымен шебер ұштастыра ... ... ... ... ... ... ой тастайды. Мұнда тұтастай ... ... ... ... ... анық ... көзбен" атты лирикалық кітабы үшін Ж.Молдағалиевқа Қазақстанның
Мемлекеттік ... ... ... ең ... қасиет — сөз тығыздығы,
ой қалыңдығы, ... ... ... мұнда ақын шеберлігі
біртіндеп таныла түседі. Ақын өлеңдерінде жалтыраған сөз қатары ... ... ... ... арқылы көрінеді: Ризамыз бүгінге, біз кешеге, Бір
ғұмырды таныттық ... Не ... ... ел — сол ... біз. ... бірде орақ, бірде шеге. Осы шумақта ... ... ... ... арқылы құрылыстағы еңбекті дәріптеу — бәрі үйлесе келіп, туған
елге ... ақын ... ... ... тіл қату ... ... жауынгердің өлім алдындағы жан
сырын жеткізуге арналған. Соғыстың, арпалыстың, азаптың ортасында от ... ... ... жарық дүниеге құштарлығы оқушыны бей-жай
қалдырмайды. Ажалмен арпалысқан жанға шипа болған, ... ... ... ... паш ... Бұл пенделік емес, адамзаттық асыл ... өмір ... ... екенін айқындай түседі. Көптеген лирикалық
өлеңдер жазған ақынның эпикалық талантының да ... ... ... ... поэмалар стильдік, жанрлық үлгілері жағынан әр түрлі және қазақтың
эпикалық поэзиясын ... ... жаңа ... ... туындылар болды.
Алғашқы поэмаларында — "Нұрлы жол", "Қызыл галстук", ... ... ақын ... патриоттыққа тәрбиелеу, еңбекке баулудың проблемаларын
көтерді. Балалардың келешегі ... ... ... ... күн ... кімді болса да толғантар мәселе екенін ақын айқын, дәл суреттей
отырып, жастарға үлкен сеніммен қарайды. ... ... ... ... ақын ... ... аз емес. "Жыр туралы жыр" (1956) поэмасында
ол эпикалық талантын көрсетуде жаңа қырынан таныла түседі. Мұса Жәлел өмірі
қатты ... ақын ... сыры мен өмір ... ... сыр ... ... ... жан-жақты ашуда сезімталдығы, сыршылдығы адам ерлігі мен
елге, жерге деген сүйіспеншілігімен астаса жырланады. Мұса Жәлел ... ... ... ... ... ... ... даңқын көтеріп, оның есімін әдебиет әлеміне
енгізген шығармасы — "Мен — қазақпын" поэмасы (1964). Бұл ... ... ... өткен өмірі мен тағдыры жайлы лирикалық-публицистикалық
стильде ... ... ... ... ... ерекшеліктерін ашуда, оның
ерлік дәстүрі, туған жер мен ел, оның байлығы, адамдары жайлы ... ... ... Мен — ... мың ... мың ... Жөргегімде
табыстым мұң тілімен. Жылағанда жүрегім күн тұтылып, Қуанғанда ... ... Мен — ... ... анамын мен, Құрсағыма сыйдырам даланы
мен. Пәк ... ... ... ... ... ... мен, —
деген өлең жолдарынан-ақ ақынның қазақтық азаматтық, ... ... ... ... ... екенін ағынан жарыла ерекше шабытпен жырлауы
— оның ерлігінің бір көрінісі десек қателеспейміз. Бұл поэмада ақын ... ... ... небір қиын кезеңдерді суреттейді. Ақын ... сан ... ... ауыр ... ... ... еске ... Қазақ
елінің талай шапқыншылыққа ұшырағанын, бірақ ... ... ... беріп,
өзін қорғай білгенін, елдігі мен салтын, ұлттық қасиетін ... ... ... жырына қосады. ...Қарсыласпай өлмедім, қан ... ... ... ... ... ... басты диюдай сан тіріліп, "Мен —
қазақпын" дегенді айта тұрдым, — деп, оқырманды жігерлендіре түседі. Ерлік,
қарсылық, күш, қуатты ... ... ... да қайта тұрьш" өзінің қазақ
екенін тағы да ... ... жан ... ... шаттана жеткізеді. Енді
бірде қазақтың ән-күйінің құдіретін өзгеше бір ... ... ... пе, ... нар ... Ән емес пе, ... жар ілдірген? Жыр емес пе
жүрекке жел бітірген? Олар барда қалайша тарылды іргем? — деп, ... ... мен ... ... ... ... паш ... өнері бар халықтың ешқашан мойымайтынына үлкен ... ... ... бір шумағында ақын: Шалқы, қазақ, шалқитын заман келді,
Текке қанын төккен жоқ Аманкелді. Кең далаңда ... ... ... ... жаңа күй, жаңа ән келді... — деп, ... ... жаңа ... ... ... елдікті, бірлікті сақтауға үндейді. Елі үшін ... ... ... ... ... ... ... ерлігін, олар
бастаған жол, халық бақытының түп қазығы болғанын суреттей отырып, олардың
ісін жалғастырушы бүгінгі ... ... ... ете ... ... өскен
бүгінгі бақытты халқымыздың қуанышы жыр боп төгіледі. Бүгінгі ... ... ... осы азаттық жолындағы "мың өліп, мың тірілген" кездерді
еске алғанда ақын арманы поэма ... анық ... Ұлы ... ... Ел ... білмесін, жер күңдікті, Аңсаймын мен,
сенемін, туады ертең. "Қазақ болу — зор бақыт" дер күн ...... ... бүгінгі "егемендікті" жыр еткендей әсерге бөлейді. Ақын
болашаққа сенеді. Сондықтан да ол ... ... ... күйдің ырқына
беріле жырлайды. Енді бірде ақын: Мен — казақпын қаныммен, сүйегіммен. ... ... ... мен, — ... Өз бейнеңдей ... тұр ... ... де, жалауы да, — деп шаттанады, қазақ елінің ешкімнен кем
емес екенін дәлелдей түседі. Ақын өз ... елі үшін ... ... қуанады. Мен — казақпын, биікпін, байтақ ... ... ... ... ... Мың да бір ... мәңгі өлмеске — Айта
бергім келеді, айта бергім, — деген өлең ... ... күн ... ... ... ... көтере түседі.
Жұбан Молдағалиев өмір шындығының әр саласына терең үңіле ... ... ... ... "Сел", "Байқоңыр баспалдақтары" атты
поэмалар жазды. Мұнда жаңа деректерге сүйенген ақын, ... ... ... ... ... ... бейбіт өмірдегі тыныс-
тіршілігін айқындап, тарихи салыстырулар арқылы өткен өмір және болашақ
жайлы ... өз ... ... ашып ... ... поэмалары бүкіл одақ көлеміндегі үздік еңбектердің
қатарында ... КСРО ... ... ие болды. ... ... ... ... ... ... ... бейнеленді
Бөлім 2. ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫНАН ҚЫСҚАША МӘЛІМЕТ
2.1. Көзкөргеннің көңілге түйгені
Жұбан — ... ... «Мен — ... деп ... ... қазақ
әдебиетінің ірі тұлғасына айналған, ... ... ... орын ... ақын. Ол — Ұлы Отан соғысы жылдарында келген ұрпақтың
ірі талантты өкілдерінің бірі. Бұл ... жыр ... ... ... ... ... ерекше махаббат, халықты ерлікке ... ... ... ... ... ... азаматтық намыс, кек, елге,
жерге деген сағынышқа толы болды. Осы ерекшеліктер Жұбан ... ... ... ... кітабында анық байқалады.
Ж. Молдағалиев туған жері — Жайық бойы ... ... ... қалдырды. Ал
1914 жылы жазылған «Сағындым, Жайық» өлеңінде ақын ... ... ... ... алма ... өз бойыңда жастық шақты.
Сүюші ем төңкерілген толқыныңды,
Солқылдап соғып жатқан жарқабақты.
Суына қармақ салып, ілгем талай,
Күмістей жалтыраған ақ ... ақын ... ... ... ... сағыныш сезімін өзен, толқын,
«күмістей ақ балық», т.б. нақты дәл берілген суреттер ... ... ... ... ... әсем көрінісі өрнектеледі.
Алғашқы жырларынан-ақ Жұбан жалаң ұраншылдыққа берілмей, ... ... ... ... қоршаған ортаның шындығымен астастыра ... тау ... ... ... бір ... ... ... хрустальдай
Шытынайды, уатылады, — деген жолдарда ақын толқындардың шатынауын
естіртеді, өзен ... ... көз ... келеді. Өлеңнің
әсерлілігі, өлең ерекшелігі келесі шумақта бір-бірімен байланыста жымдаса
түседі.
…Тау бұйырса, сыз бұйырса,
Желе ... желі ... ... мұз ... ... селі ... — деп, ақын тау ... жан-жақты тағы бір
қыр-сырын аша түседі.
«Қазақ тілі» өлеңінде алдымен халқымыздың көне дәуірден бергі тарихына
үңіле келіп:
…Жерленген әсем қалалар,
Мүжілген, ... ... ... сап өткен жаулар да…
Жау тисе сырттан өріске,
Салыпты бүлік бәрі іште,
Пана да түскен бөліске,
Ана да түскен бөліске… — ... ... ауыр ... жау ... ... бәрін көтерген, басынан кешірген ана мен жер, іштегі бүлік, ... мал мен жай ... ... ... Осындай қиын кезеңді басынан
өткізген бүкіл халық тағдырына ортақтаса түсеміз; келесі шумақтар оқырманды
өзіне ... ... ... ... ... енші боп.
Тіліміз ғана тұрьш та
Емші боп әрі елші боп.
Сол ғана ... ... ... ... ... ғана ... бөлінбей—
Жүректей, Күндей, Ождандай … — деп, жау ойранында бөліске ... ... ... ... ... ғана ... еріксіз куанасың. Ана тілінің
құдіретін танытуда ақынның ең алдымен қиын асуларды суреттеуінде үлкен мән
жатқанын байқауға болады. ... ... да ... ... өз ... қоймайды.
«Бокс заңы бойынша» өлеңінде ақын алдымен оқырман назарын бокс ... ... ... ... ... ... көре алмаушылықты
сынап, әшкерелейді.
Жекпе-жек — заңы ... — жүз ... тұру ... ... ... төмен ұру жоқ…
…. Тұрмыста, әттең, қарсы жақ
Бетпе-бет келе ... — деп ... ... ... бокс заңына,
Ар-ұят деген сотты ұқсын,- деген жолдар ... ... ... Өлең көпшіліктің көкейіндегісін тап ... ... ... ... ... ... «Аққу»,
«Махаббатты жырласаң», «Аққуым аспанда емес, жер бетінде», «Көзімде қалды
суретің», т.б. сияқты жырларында ... сүю, ... жар сүю, ... ... Отан сүю сезімдерін сабақтастыра жырлайды. Мәселен,
«Махаббат ерлігі» атты ... ... ... күші нені ... ... паш ... екі мүгедектің (соқыр мен ақсақ) бірін-бірі ... ... өнер ... өмір мен ... өлмес күші екенін танытады.
Ақын «Мен қазақ әйеліне қайран қалам» деген белгілі ... ... көне ... ... ... басынан өткізсе де аналық бейнесін
сақтаған әйелді ақын дүниенің бар салмағын көтерген жермен ... ... ... ... ... да ол адамдық сезіммен
қабылдайды. Оны қимас адамы — анаға балайды:
…Мен үшін қазақ жерінің
Жаманы мен жаты ... үшін ... ... өзге аты ... табиғатты қорғау, сақтай білуге үндеген көптеген өлеңдер жазды.
Мәселен:
…Табиғат — аңға да ана, маған да ... бола ...... ... — деп, ... ... ... ой жатқанын көреміз. «Жалғыз ағаш» атты өлеңінде:
Әрине, ел көшсе де, жұрт қалады,
Жол салты жолаушыны ... тал ... ... қымыз,
Шөл емі — бірер дорба кұрт қалады, — деп ... ... ... ... ... ... ... шөл, құлазыған даланы мекен
етіп өскендер, сол далада жол ... бұл ... ... таниды. Ақын
мұнда дала үшін жалғыз ағаштың ... ... аша ... ... салт-
дәстүр бойынша жолаушыға деп жанашыр, сезімтал қазақ халкының ағаш түбіне
сақтаған сусын, ас-дәмі оның ... адам ... ... ... ... келіп, жалпы қазақтың жомарттығы, қонақжайлылығы
біртіндеп толыға түседі. Ақын «біз ... ... ... деп құр ... ... суреттейді. Өзіндік үнін танытады.
Ал «Жер — глобус» ... ... ... жоқ ... ... кейіпкердің бала кезінде мұғалімнен жердің глобус сияқты екенін,
оны сақтау керектігін ... ... ... ... оны даралай түседі:
Жер емес, мұғалімнің басы маған,
Бір қызық глобус боп ...... ... ... ... Өлең ... кейіпкер есейеді, өзіндік көзқарасын саралай бар
халықтарға тіл қатқан ақын үнін, даусын тыңдағандай боламыз.
— Жер — ... Адам ... ... ... жерді қорғап алысыңдар.
Адамдар, глобусқа сақ болыңдар!
Адамдар, таласпаңдар, табысыңдар! — деп, ақын кейіпкері жеке өмірін бар
халықтар тағдырымен ... ... ... ... ... ... шақырады, оқушысына ой тастайды. Мұнда тұтастай бір кесек
образды, суретті жеткізуге ... анық ... ... атты ... ... үшін ... ... сыйлығы берілді.
Поэзиядағы ең негізгі қасиет — сөз ... ой ... ... ... мұнда ақын шеберлігі біртіндеп таныла
түседі. Ақын өлеңдерінде жалтыраған сөз қатары емес, әр сөз ... ... ... ... біз ... ғұмырды таныттық бірнешеге,
Не тілесе туған ел — сол болдық біз.
Бірде семсер, бірде орақ, ... ... ... ... ... ... егу, «шеге» арқылы құрылыстағы
еңбекті дәріптеу — бәрі үйлесе келіп, туған елге деген ақын сүйіспеншілігін
таныта түседі.
«Тірілерге тіл қату ... ... ... өлім ... ... жеткізуге арналған. Соғыстың, арпалыстың, азаптың ортасында от оранып
жатқан жауынгердің тіршілікке, жарық дүниеге ... ... ... ... ... жанға шипа болған, тыныс берген, асыл
сезімді, махаббатты паш етеді. Бұл пенделік емес, ... асыл ... өмір ... ... ... ... түседі.
Көптеген лирикалық өлеңдер жазған ақынның эпикалық талантының да жоғары
екенін көреміз. Ол жазған поэмалар стильдік, ... ... ... ... және қазақтың эпикалық поэзиясын биікке көтеріп, жаңа ... ... ... Алғашқы поэмаларында — «Нұрлы жол», «Қызыл
галстук», «Қиял қанатында» — ақын ... ... ... ... ... көтерді. Балалардың келешегі үшін, олардың болашағы
әрқашан күн ... ... ... ... да ... мәселе екенін
ақын айқын, дәл суреттей отырып, жастарға үлкен ... ... ... шындығын шебер суреттеуде ақын жеткен табыстар аз емес.
«Жыр туралы жыр» (1956) поэмасында ол эпикалық талантын көрсетуде жаңа
қырынан таныла ... Мұса ... ... ... ... ақын ... ... өмір шындығы жайлы сыр толғай білді. Батырдың ... ... ... ... адам ... мен ... жерге деген
сүйіспеншілігімен астаса жырланады. Мұса Жәлел жырының ... ... ... ... ... ақындық даңқын көтеріп, оның есімін әдебиет әлеміне
енгізген шығармасы — «Мен — қазақпын» ... (1964). Бұл ... ... ... өткен өмірі мен тағдыры ... ... ... жырлады. Қазақ халқының ұлттық ерекшеліктерін ашуда, оның
ерлік ... ... жер мен ел, оның ... адамдары жайлы асқақтата
көркемдеп жырлай білді.
Мен — қазақпын, мың өліп, мың тірілген,
Жөргегімде табыстым мұң ... ... күн ... ... түн ... — қазақпын, ажалсыз анамын мен,
Құрсағыма сыйдырам даланы мен.
Пәк сәбимін бесікте уілдеген
Дәуірлермен құрдаспын, данамын мен, — деген өлең ... ... ... ... ... ... ... Өзінің «қазақ»
екенін ағынан жарыла ерекше шабытпен жырлауы — оның ерлігінің бір ... ... ... ақын қазақ халқының басынан кешірген небір қиын ... ... ... сан ... ... ауыр азаппен өткен тағдырын еске
түсіреді. Қазақ елінің талай шапқыншылыққа ұшырағанын, бірақ халық бәріне
төтеп, ... өзін ... ... ... мен ... ұлттық қасиетін
сақтап қалғанын мақтана, асқақтата жырына қосады.
…Қарсыласпай өлмедім, қан ... ... ... ... ... ... диюдай сан тіріліп,
«Мен — қазақпын» дегенді айта тұрдым, — деп, оқырманды ... ... ... күш, ... ... ... «құласа да қайта тұрьш»
өзінің қазақ ... тағы да ... ... жан ... қуана, шаттана
жеткізеді. Енді бірде ... ... ... ... бір ... емес пе, ... нар ... емес пе, аққудай жар ілдірген?
Жыр емес пе жүрекке жел бітірген?
Олар барда қалайша тарылды іргем? — деп, ... ... ... ... ... ... даралығын паш етіп, мұндай өнері бар халықтың
ешқашан мойымайтынына ... ... ... ... ... бір ... қазақ, шалқитын заман келді,
Текке қанын төккен жоқ Аманкелді.
Кең далаңда керіліп, атыңды атап,
Жырла, қазақ, жаңа күй, жаңа ән ... — деп, ... ... ... сай болуға, еркіндікті, елдікті, бірлікті ... ... ... ... ... Әлия, Мәншүк, Төлегендерді жырына қосып, олардың
ерлігін, олар бастаған жол, ... ... түп ... ... ... ... ісін ... бүгінгі ұрпақ екенін мақтан ете жырлайды.
Мерейі өскен бүгінгі бақытты халқымыздың ... жыр боп ... ... еліміз егемендік алып, осы азаттық жолындағы «мың өліп, мың тірілген»
кездерді еске алғанда ақын арманы поэма ... анық ... ... ... ... құлдықты білмесін, жер күңдікті,
Аңсаймын мен, сенемін, туады ... болу — зор ... дер күн ...... өлең ... ... жыр ... әсерге бөлейді. Ақын болашаққа сенеді. Сондықтан
да ол ақынша желпіне, көңіл күйдің ырқына беріле жырлайды. Енді бірде ақын:
Мен — ... ... ... ... ... мен, ... Өз ... әлемге тұр танылып.
Қазақстан гербі де, жалауы да, — деп шаттанады, қазақ ... ... емес ... ... ... Ақын өз ... елі үшін ... ерекше қуанады.
Мен — казақпын, биікпін, байтақ елмін,
Қайта тудым, өмірге қайта келдім.
Мың да бір ... ... ... ... ... ... айта бергім, — деген өлең жолдары бүгінгі күн үшін
айтылғандай сезіліп, ақындық даңқын көтере түседі.
Жұбан Молдағалиев өмір шындығының әр ... ... ... ... ... ... дала», «Сел», «Байқоңыр баспалдақтары» атты
поэмалар ... ... жаңа ... ... ... ... шындығын,
адамдардың ерлік істерін суреттейді. Халықтың ... ... ... ... тарихи салыстырулар арқылы өткен өмір және болашақ
жайлы толғаныстарын, өз ... ... ашып ... ... поэма
үлгісін жалғастырып, толықтыра түскен ақынның қай поэмасы болмасын, қызық
сюжетті, оқиғалы больш келеді.
Ж. Молдағалиевтің ... ... одақ ... ... ... ... КСРО ... сыйлығына ие болды. Оның
шығармаларында ... ... ... ... ... ... ... Жұбан ақынның өз сөзі
Жазушылар үйіндегі Жұбан Молдағалиевтің айтқан сөзі ... ... әр ... ... ... ... жүрді. Бірақ сондағы
айтылған шын сөз менің құлағымда дәл сол күйінде әлі ... тұр. ... ... ... былай деген: "Что хотите от моего народа, дорогой
товарищь? Казахстан был ... ... ... ... у ... ... И веру, и язык. Ваши братья поднимая целину, (топтали) ... ... моих ... И это мы ... Что еще хотите?"
«Ақын Жұбан Молдағалиев бүгінгі күннің ең актуальды мәселелеріне ... ... ... ... өзінде де шығармаларынан асығыстық ... ... ... Ғ. ... алға ... ... ... айтылуға тыйым салынған шындықтар
там-тұмдап болса да, оқиғаны көзбен көргендердің аузымен айтыла ... ... ... ... ... де сол кезде қалыптасты. Ызғарлы
желтоқсан оқиғасының басы-қасында болған ... аға ... ... ... ... ... ... жазаласты" деп әлі күнге
дейін кінә артса, сол ... ... жаны ... ... ... ... ... қауым өкілдерін әлі күнге құрметпен еске алысады. Сол
құрметке ие ... бірі – ақын ... ... ... ... он ... Бір күн бұрын батсамшы батар ... ... ... ... жететін бүгінгінің аңызына
айналғандай. Жұбан ағаның осы ... ... ... ақын ... өз естелігінде төмендегі жайттарды тебірене отырып әңгімеледі.
Біз ... ... ... ... ... буын оның шындығын жете
білмейді. Естіген деректер, оқыған дүниелер бойынша саралайды. Сол ... біз, ... ... ағын "ақ", қарасын "қара" деуіміз керек.
Менің ақын сөзінен көңілге түйгендерімнің бірі ғана төмендегідей ... ... ... ... ... ... ... келді.
Біреулер бастық көрсе қуанатын,
Біреулер жүр жалпылдап сұрап атын.
Бір кезде жазушылар мінбесіне,
Барады көтеріліп ... ... ... ... ... ... ... бұл елдің бұл мазағын,
Менің елім көтерді күллі азабын.
Тың жерін де игерген бауырларың
Тракторге таптатқан қыр ... емес пе, оған да ... ... емес пе ... ... кенін?!
...Кеше алаңда сабаған – сенің тегің,
Ал таяқты жегендер – менің балам.
Ақын жүрек ... ... ... ... ... ... ... замандас, осы жолы –
Жұбан сізбен пікірлес бола алмайды!..
Шындығында да, Жұбан аға айтарын түгел айтты да: "Я не могу быть ... – деп, ... ... ... ... ... ... отырғандар
сілтідей тынды да қалды. Не қол соға алмайды, барлығы тек іштей құптағаннан
басқа еш әрекетке бара алмады. Өйткені бір-бір ... ... ... төніп тұрған-ды. Бірақ бір кезде залдағы тыныштықты аяқ ... ... Қол соға ... ... ... жер ... бір залдағылардың ішінде Жұбан – бөрі, біз – қояндардаймыз...
«Жұбан поэзияда оңай жолды ... өз ... ... ... ... ... алдындағы жауапкершілікті айнытпай ту етіп ... ... С. ... қазақ Жұбанға сенбеп пе еді,
Ақынын пайғамбардай көрмеп пе еді,
Есінен туған елдің шығар қалай
Жырыңмен жас ұрпағын тербеткенің....!Ә. Тәжібаев
1940 жылы ... ... ... ... шақырылады да, сонда жүріп Ұлы
Отан соғысын қарсы алады. Ақынның одан ... ... ... ... ... Оның жас ... жауға қарсы ұрыстың ауыртпалық сезімін
бастан кеше отырып қаз тұра ... Ақын өзі ... ... ... ... туы» атты ... ... қызмет істеп, өлеңдерін
жариялайды.
Совет Армиясы қатарынан кейін Жұбан ... ... ... ... мен ... ... редакцияларында, Қазақстан жазушылар
Одағында басшы ... ... 1949 жылы оның ... ... атты
тұңғыш өлеңдер жинағы жарық көрді. Одан бергі дәуірде ақын «Қызыл ... ... жол» (1951), ... ... (1954), «Жыр ... ... ... тынысы» (1960), «Жесір тағдыры» (1962), «Ғашық көзбен»
(1964), «Мен - ... (1965) тағы ... ... жариялады.
Майдан газетінде істеп жүргенде орыстың белгілі ақын-жазушыларын,
журналистерін ... ... ... ... Исбах, Михаил
Матусовский, Борис Бялик, майдан газеттері ... ... ... ... ... ... ... Степан Щипачев, тағы
басқалары болған. ... ... ... ... ... ... ... Насри сияқты белгілі ақындар, жазушылар істеген. Жұбан Молдағалиев
істейтін «Отан үшін» (кейін «Майдан ақиқаты») газетінің ... ... ... ... ... ... ... «Соғыс соңында, -
дейді Жұбан Молдағалиев - қазақтың ... ... бірі ... ... ... ... күндерді бірге өткіздік».
«Жұбан Молдағалиев лирикасы – мол дүние, әрі ... ... ... М. ... ...... ... әдебиетіміздегі ірі құбылыс.
Ол – Оралдың ғана ақыны ... ... ... З. ... ... ... Жұбан бүкіл саналы өмірін Отаны мен
отандастарының бақытты жолына арнады». С. ... ... ... ... ... ... ... Алматыға
келеді. «Отан үшін» атты майдандық газетте басылған ... ... ... ... Өзі ... ... ... келген Әбу Сәрсенбаевқа жолығады.
Әбекең өлеңді оқып, «аяқ-қолын жерге ... ... ... ... ... ... ... Өлең ақырында радиодан беріліп, «Социалистік
Қазақстан» ... ... ... ... ... коммунистік идеология
талабына сай келмеген өлең 35 жыл бойы еш жерде басылмай, ақын жинағына да
кірмей, тек 1979 жылы ... үш ... ... Бұл ... ... поэмамен қатар, өз орнын тапқан. Бұған ақын да көңіл тоқтықпен
қарайтын («поэмаға сол өлең ... ... ... ... жинағы «Жеңіс жырлары» 1949 жылы шықты. Жұбан әлі 29-
да ғана еді. Сөйтсе де оның ... ... ... ... ... ... ... жылдық тәжірибе оны ақын қатарына ... ... оқ пен ... ... ... кешті. Өлең жазу емес, окоп қазу
күндерін ... ... сол оқ пен от ... өлең де жазылды - бірақ бұл
соғыс шежіресі, соның ... ... еді. ... ... ... ... ... гүл мен күлген күннің өзін көрмей, ... ... ... туды.
Бұл жай ақынды бірден есейтіп, әлеуметтік, саяси құлашы кең поэзияға
бағыттады. Қалам үшкірлігі әлі де ... ... ... ... ... ... мен өмір ... жанның ойын, көңілін сездіреді. «Отан», «Бір
бассаң да алға ... ... ... ... ... ... елім ... сәлемі» деген 1942-45 жылдары жазылған өлеңдерден осы ... ... бәрі - ... ... ... қалған өлеңдері. «Жеңіс
жырларына» енген осы және басқа өлеңдер, жырлар ақынның ойлы, қоғамдық ... биік ... ... байқатады. Бұл жылдар сол сәттің ауыр,
қиын- қыстау жағдайынан, сұрапыл қанды соғыс шындығынан туғаны анық: ... ... ... кете ... ... ғана ... қайсыбір
өлеңінде болса да, сол шындыққа соқпай, оны айтпай тұра алмайды.
...Атақ үшін – кеше сенен қызғанған-
Ағайындар таласып жүр ... олар ... ... ... ... ... біз бақыттымыз Жұбаға
Даласы бар,
Даладай кең халқы бар! Қадыр Мырза ... ...... жыр ... ... ... поэзиясында
өз дауысы, өз мәнері, өлеңдегі өз бағыты қалған ірі ... ... да, ... де, ... та, қиын ... да ол ... екен.
Жұбан аға екен. Мың өліп, мың тірілген, суыққа тоңған, ыстыққа ... ... ... мынау келте өмірде алған бағытынан, адалдығынан қайтпапты.
Еліне, халқына ол ... ... ... ... ... мұрасы – келешекте де жұртшылық кәдесіне аса ... аса ... Ол ... ... ... ... ... мәнімен де, нәрімен де
жарқырай түсетін асыл қазына». С. Сейітов
Мәселен, лирикалық өлең деп ... жас ... ішкі ... ... өзін алып ... «Солдат сыры», «Ғафу ет, сұлу
бойжеткен», «Баурыңа бас хатымды», ... ... ... ... ... хат» және басқа майдан шебінде ... ақын ... атау ... ... ... ... хат ... лирикалық қаһарман махаббат жайын, ішкі сезімін,
«сүйемін», ... ... ... ... ... «Қан майданда жүр
солдат, қамы үшін туған елінің», қалтада жүріп тер сіңген хатымды жиренбей
оқы, «қадірі мол ... бар ... ащы ... деп, ... ... ... ... өлең жолдарын жолдайды. «Ғафу ет, ... ... ... емес ... ... ... сүйемін», әйтпесе,
«сүйеді кеңес қызын менің жаным» ... ... ... ... ... ... ... сол сәттің (1945 ж.) жәй-күйін аңғартатын, соғыс
жорығымен көп ел-жұртты, оның адамдарын, ұлы мен қыздарын көрген ... ... елін ... ... жарын сағынған жанның ... ... ... жазған «Махаббатты таңдасам» (1947 ж.) деген өлеңінің
өзінде сүйген жар, ана, ер, елге ... ... айта ... ... ... ... кеңестің ардақтаймын азаматын» дейді.
Осы айтылғандар ақынның ел басына аса ... ... ... ... ... мен ... көніп, оны өз басынан кешіріп өскен, ерте
есейген саналылық жайынан хабар береді. Ақын ... айта ... ... ... Оның поэзиялық тілі соғыс тілімен, қатал күндердің қатал
үнімен шыққан, жүрек пен ойды ... ... ... ... суарылған.
Соңғы жылдары Жұбан өзінің туған халқының ... ... ... ... ... тағдыры, тарихи дамудың заңдылықтары туралы толғаныстарға
көбірек толғанды. «Өлкем жайлы ойласам», «Қанат ... ... атты ... ол ... жердің бүгінгі өзгерістерін ескі дәуір суреттерімен
салыстыра отырып көрсетеді. Сол арқылы ақын адам мен ... ... ... ... ... бейнелейді. Ескіні өзгерткен, уақытты өз
ырқына бағындырған, қоғамды жаңартқан адам еңбегін ашады. ... ... ... ... Асан ... боп ... еске ... бүгін «Асан боптуып
қазекең жасайды Асан батыр боп» дейді. Сөйтіп Асан қайғы мен Асан ... ... ... ... бейнесіне айналдырады. Жұбанның ... ақын ... ... ... өмір сабақтарының молайғаны,
пікір байлығының артуы көбірек көзге түседі. «Бәйге», «Егер сен от ... адам — данқ ... ... ... ойды ... ... ... тапқыр нақылдық та ұшырайды.
Егер сен от болсаң, лаулап жан,
Бықсықта жылу жоқ, түтін көп.
Күл-күбір, қоқсықтан ... ... ... ... ... сен от ... — лирик қана емес, талантты эпик ақын. Оның ойшыл да ... ... ... ... табыстарына қосылады. Ақынның «Қиял
қанаты», «Мереке дастарқаны», «Мен-қазақпын», «Айттым сәлем», «Туған жер»
сияқты поэмалары ... ... ... ... ... ... Оларда ақын заман, адам, дәуір, өзгерістер жайлы терең толғанады.
Лирикалық толғанысты дәуірдің кең ... ... ... байыту
арқылы Жұбан «Мен—қазақпын» поэмасында үлкен көркемдік ... ... ... ... аса ... ... қатарынан орын
алады. «Жыр туралы жыр», «Жесір тағдыры» атты сюжетті поэмаларында Жұбан
оқиғаны драмалық тартыс ... ... ... ... ... алғашқысында Ұлы Отан соғысының батыры татар ақыны Мұса ... ... ... ... ... ... күңдіктен Совет өкіметі азат
еткен қазақ әйелінің ... ... ... ... ... ... қазақ поэзиясында бұрыннан
қалыптасқан сөз өрнегіндегі бояуы қанық ұлттық нақышты, қазақ халқына ... ... жаңа ... байытып, еңселі бір белеске көтерген
ақын. Бүкіл дүние өлеңінде есімі мағлұм Жұбан қазақ ... ... ... әкелді. Бүкіл шығармашылығы біртұтас көрініп, алғашқысы мен соңғысы,
үлкені мен кішісі бір үн, бір ән ... ... ... ақын ... ... бір жетістігі, жемісі екенінде дау жоқ.
Қазіргі қазақ әдебиетінде Жұбан Молдағалиев тұғыры биік ұлы ... ... ... үлгі ... қала ... ол ... өзі жырлаған
халқының жадында. Батыс Қазақстан мемлекеттік ... жыл ... ... ... Жұбан Молдағалиевтің туғанына 80 жыл толуына орай
Орал қаласында ақын құрметіне ... ... ... оның ... № 2-ші ... бар. Жұбан Молдағалиевтің туған жерінде ақынның
құрметіне орай ... ... ал ... ғылыми әмбебап кітапханасы
оның есімімен аталды.
Қазақ халқы өзінің төл әдебиетінде осындай ұлы ... ... ... мақтан етеді.
Қорытынды
Ірі эпик ақын, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1978 ... ... ... (1985 ... ... ... ... Орал облысының (қазіргі Батыс Қазақстан облысы) Тайпақ ауданы
Жыланды ауылында ... ... жылы Орал ... ... ... ... жылдары әскер
қатарында болып, әскери-саяси курстарда білім алды, Ұлы
Отан соғысына қатысты. Соғыстан кейін 1948-52 жылдары ... ... ... ... ... ... ... 1958-63 жылдары
«Жұлдыз» журналының бас редакторы болған.
Бірнеше жыл Қазақстан Жазушылар Одағын ... КСРО ... ... ... ... және арихитектура саласындағы Лениндік және
Мемлекеттік ... ... ... «Новый мир» журналының
редколлегиясының және ... ... ... ... ... ... ... 1939 жылы газет бетіне басылды. Алғашқы жыр ... ... ... ... 1949 жылы ... ... ... уақытта 60-тан
астам кітабы, әр ... ... және орыс ... ... бірнеше томдары жарық көрді.
Жұбан Молдағалиев қаламынан туған «Мен – қазақпын», «Кісен ашқан»,
«Қыран дала», ... ... үшін ең ... ... сыйлықтармен
марапатталды.
1970 жылы Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығының, содан кейін КСРО
қорғаныс Министірлігі сыйлығының ... ... және ... ... ... ... жылы ... одағында Г.В.Колбинмен өткен кездесуде басын
қатерге тіге отырып, жастар қозғалысын ... ... ... мен ... сан қырлы поэзия байлығына
айналып, ауқымды оқырмандар қауымының  игілігіне  жарады. Ақын ... ... ... «Мен – ... атты ... ... ... шығып сөйлей отырып, тарихи шындықты, халықтың эпикалық ... Сан ... ... ... ... ... жер, ... ұлтына деген сүйіспеншілік, қазақ тілі, оның тағдыры, ана, ... ... және ... замандастар бейнесін арқау етті.
Ақынныңкөптеген шығармалары бірнеше шетел ... ... ... ... ... ... поляк, испан, венгр, араб, монгол
тілдеріне аударылған.
2000 жылы ҚР Үкіметінің қаулысымен 31 ... ... ... Қазақстан
ғылыми- әмбебап кітапханасына Жұбан Молдағалиев есімі берілді.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. ... С.Ф. ... ... и ... взгляды Е.Б.Бекмаханова.
Автореф. Алма-Ата 1992. 25стр. И.Б.Қашқынқызы Академик Р.Б.Сүлейменов:
Қазақстан тарихын зерттеудегі үлесі және ғылыми ... ... ... ... ... Е. ... тарих ғылымдарының докторы. «Социалистік
Қазақстан» 1964 ж. 18 июнь Маликов Ф, ... ... ... ... жас 1964 ж. 11 ... ... совет энциклопедиясы. Алматы, 1977 10т-470б.
4. Асылбеков М.Х. ... ... ... ... 1982ж. ... ... В, Қобыландин К. Дело всей жизни. Вечерняя Алма Ата 1982ж . 16
декабря.
6. Библиография обществоведов ... ... 1986. ... Тәженов Ә. 50-жылдардың басында қазақ тарихы ... ... ... ... 1994ж. ... б.
8. Қозыбаев М. Время меняет взгляды. Мысль 1996. №2 с ... ... Л. ... в ракурсе историй. Алматы. Санат, 1996. 224
с.
10. Тореханов Т. Қанмен жазылған ... ... 1999ж. 416 ... ... Ж.К. Вопросы историографий и источниковедения ... 1988. с ... ... ... ... зерттеу тарихынан. Қазақстан мұғалімі.
1991ж. 30 тамыз.
13. Дулатова Д.И. Историография до ... ... ... ... ... Р.К. К ... изучения истории переселенческого
движения в казахстанской историографии. ... ... ... ... ... в Казахстане (XVIII нач ХХ ... 1994. 14-23 ... Әсіп С. ... ... ... 1994. 14-23 ... ... О. Қазақстандағы ХХ ғасырдың алғашқы онжылдықтарындағы
аграрлық ... ... ... ... Есқалиев С, Асылбеков М.А «Б Сүлейменовтің өмірі мен ғылыми мұрасы».
Қазақ тарихы журналы. 1999. №1. №2. 7-56 ... ... ... В.Я. «Восстание 1916 года в Казахстане». Алма-Ата
1977. с 89-91.
19. Дулатова Д.И. Историография ... ... с 106.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жұбан Молдағалиев4 бет
Т.Молдағалиевтің балаларға арналған өлеңдерінің көркемдік ерекшелігі және оны орта мектепте оқыту59 бет
Тұманбай Молдағалиевтің өмірбаяны10 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Қоғамдық қатынастардың мәселелері10 бет
Ж.Молдағалиев12 бет
Кәсіпорынның айналым капиталын басқару тиімділігіне қаржылық талдау жүргізу («Мөлдір су» ЖШС мысалында)24 бет
Молда мұса шығармаларының тілі55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь