Әрекерт қабілеттілік

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ

1 ӘРЕКЕРТ ҚАБІЛЕТТІЛІК
1.1 Әрекет қабілеттілік түсінігі және кәмелет жасқа толмаған азаматтар ... ... ... ..4 1.2 Сот шешімімен әрекет қабілеттілікті шектеулі деп немесе әрекет
қабілеттілігі жоқ деп тану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6

2 КЕЛТІРІЛГЕН ЗИЯН МЕН ЗАЛАЛ ҮШІН АЗАМАТТАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖАУАПТЫЛЫҒЫ
2.1 Азаматтық.құқықтықтық жауаптылық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
2.2 Зиян мен залал ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

3 ЗИЯН КЕЛТІРУДЕН ТУЫНДАЙТЫН КӘМЕЛЕТКЕ ТОЛМАҒАН АЗАМАТ ЖӘНЕ ӘРЕКЕТКЕ ҚАБІЛЕТСІЗ ДЕП ТАНЫЛҒАН АЗАМАТ ҮШІН МІНДЕТТЕМЕЛЕР
3.1 Зиян келтіруден туындайтын міндеттеме ұғымы және оның түрлері ... ... ... ..16
3.2 Кәмелетке толмаған азамат келтірген зиян үшін жауапкершілік ... ... ... ... 18
3.3 Әрекетке қабілетсіз және әрекет қабілеттілігі шектеулі деп танылған азамат келтірген зиян үшінжауапкершілік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кіріспе
Курстық жұмыстың мақсаты тақырып мазмұнын ашу, яғни кәмелетке толмаған адамдардың және әрекет қабілеттілігі шектеулі деп немесе әрекет қабілеттілігі жоқ деп танылған азаматтар туралы толық түсінік беру және олардық азаматтық құқық саласында келтірген зияндары үшін жауаптылығын анықтап көрсеру болып табылады.
Әрекет қабілеттік - адамның психикалық күйімен байланысы жоқ заңдық қасиет ретіндегі құқық қабілеттіктен өзгеше, әрекет қабілеттілік онда айтарлықтай дамыған ақыл-ой мен еріктің болуына, өзінің іс-әрекеттерін саналы түрде сезініп, оларды игере білу қабілетіне байланысты. Сондықтан заң адамның әрекет қабілеттігі толық көлемде кәмелетке толғанда, яғни ол 18 жасқа жеткенде басталады деп көрсетеді. Осылайша, кәмелетке толғандардың толық дәрежеде әрекетке қабілетті болуына мүмкіндік беретін психикалық толысу шүбәсыздығы белгіленеді. Кәмелетке толған азаматтар өздерінің іс-әректтері арқылы толық көлемде азаматтық құқықтарды иеленіп, жүзеге асыра алады, өздері үшін азаматтық міндеттерді белгілеп, оларды орындай алады.
Әдебиеттерде азаматтардың әрекет қабілеттігі толық, толық емес және шектеулі деп бөлінеді. Оның өзі азаматтың әрекет қабілеттігіне байланысты жүзеге асады. Жаңа туған бала толығынан құқық қабілеттігі бола тұрса да, өзі әрекет жасап қайсібір құқыққа ие болуға немесе өзіне міндеттер алуға қабілетсіз екендігі белгілі. Саналы әрекет жасау қабілеті кісінің жасына байланысты. Сондықтан әрекет жасау жасы толған адамдарда ғана болады. Ішінара әрекет қабілеттілігі әдетте, жасы кәмелетке толмағандарға тән, ал берілетін әрекет ауқымы олрадың жасына байланысты. Заң мұндай тұлғаларды екі топқа бөледі: жасы кәмелетке толмаған 14 пен 18 жас аралығындағылар және жасы кәмелетке толмаған 14 жасқа дейінгі жас балалар.
Сонымен қатар ең алдымен азаматтық құқықтық жауаптылыққа тоқтаған жөн болады. Яғни азаматтық жауапкершілік - азаматтық құқықтық жауапкершілік өзге тұлғаның субъективтік азаматтық құқықтарының бұзылуына байланысты, өзінің заңда көзделген міндеттерін орындамаудың немесе жеткілікті орыңдамаудың нәтижесінде туындайтын салдарлар. Яғни азаматтық айналымның заңи тең қатысушыларының бұзылған құқықтарын қалпына келтіруге және қалыпты экономикалық қатынастарын көтермелеуге бағытталған мүліктік сипаттағы санкцияларды қолдану жөніндегі мемлкеттік күштеу шарасы болып табылады.Осыдан зиян мен залал ұғымы туындайды. Зиян дегеніміз – тұлғаның жеке немесе мүліктік игіліктің кемуі, азаюы. Ал Яғни залал дегеніміз –келтірілген зиянның ақшалай баламасы. Бұл екеуі екі түрлі ұғым болып табылады. Осы екеуін ажырата білуіміз қажет.
Зиян келтіруден туындайтын міндеттеме – жәбірленуші зиян келтірушіден келтірген зиян орнын мүлікпен немесе басқаша өтеуін талап ете алатын азаматтық құқықтық-қатынас.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (1994 ж. 27 желтоқсандағы № 269-XIII) (Жалпы бөлім) (2005.08.07.берілген өзгерістер мен толықтырулармен)
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (1999 ж. 1шілдедегі № 409-1) (Ерекше бөлім)
3. Азаматтық құқық. Оқу құралы. Қыстаубай Ө.С. – Алматы, «Асыл мұра», 2011. 324 б.
4. ҚР-ң азаматтық құқығы оқулық, 1 том.192-бет. Төлеуғалиев.Ғ.И. Алматы.2001ж.
5. Азаматтық құқық.академиялық курс, Сүлейменов М.К., Басин Ю.Г., 1 том.Алматы 2003ж.
6. Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет.
7. Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет.
8. Коментарии. Гражданский Кодекс РК – Алматы: Жеті жарғы. 2003ж.
9. Гражданское право. Том І Учебник для вузов (академический курс)
М.К Сулейменов, Ю. Г. Басин. - Алматы, 2000.- 704 с.
10. Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың профилактикасы мен балалардың қадағалаусыз және панасыз қалуының алдын алу туралы Қазақстан Республикасының 2004 жылғы, 9-шілдедегі N 591 Заңы.
11. Қазақстан Республикасының «Неке және отбасы туралы Заңы» 1998 ж. 17 желтоқсан.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1 Әрекерт қабілеттілік
1.1 Әрекет ... ... және ... ... толмаған
азаматтар..............4 1.2 Сот ... ... ... деп ... әрекет
қабілеттілігі жоқ ... ... зиян мен ... үшін ... құқықтық жауаптылығы
2.1 ... Зиян мен ... Зиян ... ... ... ... азамат және әрекетке
қабілетсіз деп танылған азамат үшін міндеттемелер
3.1 Зиян келтіруден туындайтын ... ... және ... ... ... азамат келтірген зиян ... ... ... және ... ... ... деп танылған
азамат келтірген зиян
үшінжауапкершілік...................................................20
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кіріспе
Курстық жұмыстың мақсаты тақырып мазмұнын ашу, яғни ... ... және ... ... шектеулі деп немесе әрекет
қабілеттілігі жоқ деп танылған азаматтар туралы толық түсінік беру ... ... ... ... ... зияндары үшін жауаптылығын
анықтап көрсеру болып табылады.
Әрекет қабілеттік - адамның ... ... ... ... ... ... ... қабілеттіктен өзгеше, әрекет қабілеттілік
онда айтарлықтай дамыған ақыл-ой мен еріктің болуына, өзінің іс-әрекеттерін
саналы түрде сезініп, ... ... білу ... ... ... ... әрекет қабілеттігі толық көлемде кәмелетке толғанда, яғни ол 18
жасқа жеткенде басталады деп ... ... ... ... ... ... қабілетті болуына мүмкіндік беретін ... ... ... ... толған азаматтар өздерінің іс-
әректтері арқылы толық көлемде азаматтық құқықтарды иеленіп, ... ... ... үшін ... ... белгілеп, оларды орындай алады.
Әдебиеттерде азаматтардың әрекет қабілеттігі толық, толық емес
және шектеулі деп ... Оның өзі ... ... ... ... ... Жаңа ... бала толығынан құқық қабілеттігі бола
тұрса да, өзі әрекет жасап қайсібір ... ие ... ... өзіне
міндеттер алуға қабілетсіз екендігі белгілі. Саналы ... ... ... ... ... ... ... жасау жасы толған адамдарда
ғана болады. Ішінара әрекет қабілеттілігі әдетте, жасы ... тән, ал ... ... ауқымы олрадың жасына байланысты.
Заң мұндай тұлғаларды екі топқа бөледі: жасы ... ... 14 пен ... ... және жасы кәмелетке толмаған 14 жасқа дейінгі жас
балалар.
Сонымен қатар ең ... ... ... жауаптылыққа тоқтаған жөн
болады. Яғни азаматтық жауапкершілік - азаматтық құқықтық жауапкершілік
өзге ... ... ... ... ... байланысты,
өзінің заңда көзделген міндеттерін орындамаудың немесе ... ... ... салдарлар. Яғни азаматтық айналымның
заңи тең қатысушыларының бұзылған ... ... ... және ... ... ... ... мүліктік сипаттағы
санкцияларды қолдану жөніндегі мемлкеттік күштеу ... ... зиян мен ... ұғымы туындайды. Зиян дегеніміз – тұлғаның
жеке немесе мүліктік игіліктің кемуі, азаюы. Ал Яғни ... ... ... ақшалай баламасы. Бұл екеуі екі түрлі ұғым ... Осы ... ... білуіміз қажет.
Зиян келтіруден туындайтын міндеттеме – жәбірленуші зиян келтірушіден
келтірген зиян орнын мүлікпен немесе ... ... ... ете ... құқықтық-қатынас.
Зиян келтіруден туындайтын мінеттеме деликтілік мндеттеме (Суханов Е.А.)
Зиян ... ... ... ... деу ... емес ... ... толмаған азаматтар келтірген зияндар үшін жауаптылық
Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексінің Зиян ... ... ... деп аталынатын 47-тарауының 925 және 927-ші баптар
аралығында қарастырылады.
Он төрт жасқа дейінгі кәмелетке ... ... зиян ... ата – ... ... ... қоғаншылары жауап береді. Яғни
заңда тура көрсетілгендей Жасы он төртке жетпеген ... ... ... келтірген зиян үшін, егер зиян ... ... ... ... , оның заңды өкілдері жауап береді, ... ... ... деп ... оның ... ... немесе
қорғаншысы болуы мүмкін.
14 жастан 18 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар өздері келтірген
зиян үшін жалпы негіздер ... ... ... ... (АК-ң 926-бабының 1-
тармағы). Олардың зиянды өтеу үшін жеткілікті мүлкі немесе өзге ... ... ... егер олар ... өз ... ... ... толық немесе оның жетпей тұржан бөлігін ата-аналары
(асырап алушылары) немесе қамқоршылары өтеуге тиіс. Олардың бұл ... ... жасы ... ... сондайақ келтірген зиянды өтеуге
оның жеткілікті мүлкі немесе еңбек табысы жасы толғанға дейін ... ... ... ... деп танылған азамттар келтірген зиян үшін, ол
кінәлі болса оның қорғаншысы немесе оған қадағалауды жүзеге асыруға
міндетті ұйым ... ... ... деп ... азаматтың спирт
ішімдіктерін не есірткі заттарын пайдалануы негізінде келтірілген зиян үшін
осы азаматтың өзі ... ... ... мәнін түсіне алмаған немесе өзіні-өзі ие бола
алмайтын ... зиян ... ... ... ... , сондай ақ он
төрт жастан он сегіз жасқа дейінгі ... ... ... ... үшін ... ... Егер ... спирт ішімдіктерін немесе есіркі
заттарды пайдалануы негізінде өзін осындай күйге жеткізіп зиян келтірсе
жауаптылықтан босатылмайды.
Әрекетке қабілетсіз деп танылған азамат ... зиян үшін ... ... ... ... ... 928-ші ... Яғни бұл бап бойынша әрекетке қабiлетсiз деп танылған азамат
келтiрген зиянды егер олар зиян ... ... ... ... ... ... оны қадағалауды жүзеге асыруға мiндеттi ұйым өтейдi.
Курстық жұмыстың алға қойған мақсаттары болып тақырыбын және мазмұнын толық
ашу.
1 Әрекерт ... ... ... ... және ... ... толмаған
азаматтар
Азаматтардың әрекет қабілеттілігі құқық субьектілігінің бір элементі
болып табылғандықтан, оған ... ... ... ... өз
әрекеттерімен азаматтық құқықтарға ие болу және оларды жүзеге асыру, өзі
үшін ... ... және ... орындау қабілеттілігі. Азаматтық
кодекстің 17 бабы[1].
Адамның психикалық күйімен байланысы жоқ заңдық қасиет ... ... ... ... қабілеттілік онда айтарлықтай дамыған
ақыл-ой мен еріктің болуына ... ... ... ... ... игере білу қабілетіне байланысты. Сондықтан заң адамның әрекет
қабілеттілігі толық көлемде ... ... яғни ол 18 ... ... деп ... ... ... толғандардың толық дәрежеде
әрекетке қабілетті болуына мүмкіндік беретін психикалық толысу ... ... ... ... ... ол ... нәтижесінде белгілі заңды салдардың пайда болатынын түсіну.
Сонымен қатар, өз әрекеттерінің нәтижесінде келтірілген ... ... ... ... мүмкіншілігі, яғни айтқанда, әрекет қабілеттілігін тек
келісімдер жасау және олар үшін ... беру ғана ... кең ... жөн, ... азаматта әрекет қабілеттілігімен бірге ... ... өтеу ... де бір ... пайда болады.
Азаматтардың әрекет қабілеттілігі азаматтың құқық қабілеттілігінен
ерекшеленеді. Азаматтардың құқық қабілеттілігі оның ... ... ... дүиеден озғанынша бірге болады. Ал азаматтың әрекет қабілеттілігі үшін
оның өз еркімен мүлікті иеленіп, оған билік етуге немесе ... ... ... ... ... Сондықтан да азаматтың құқық қабілеттігі оның
жасымен ... ... ... ... Ол ... ... ... пен
міндеттілікті алу үшін қалыпты әрі толысқан психикада болуы ... ... ... барлардың бәрі бірдей әрекет қабілеттігіне
ие емес. Бір сөзбен айтқанда азаматта құқық қабілеттілік болғанымен, әрекет
қабілеттілігі белгілі бір уақыт арасында ... ... ... Азаматтық кодексінің 2-тарауы Азаматтық
құқықтардың субъектілері, 1- параграфы Қазақстан республикасының азаматтары
және басқа жеке тұлғалар деп ... ... ... 17 – ... ... ... ... дегеніміз , азаматтың өз
әрекетімен азаматтық құқықтарға ие ... және оны ... ... өзі ... ... ... ... орындауға қабілеттілігі болып
табылады[1].
Азаматтардың әрекет ... ...... ... ... ... ие болу және ... ... ... ... ... ... ... жағдайы мен жасына қатысыты келеді. Ол өзіне азаматтық құқық пен
міндеттілікті алу үшін ... әрі ... ... ... ... ... қабілеттілігі барлардың бәрі ... ... ие ... бір ... айтқанда, азаматта құқық қабілеттілік
болғанымен, әрекет қабілеттілігі белгілі бір уақыт ... ... ... ... реттер мен тәртіптер ... ... ... мен ... ... ... болмайды.
Азаматтардың құқық қабілеттілігі мен әрекет қабілеттілігін шектеудің заң
құжаттарында берілген шарттарының немесе не олардың кәсәпкерлік не өзге ... ... ... сақталмауы тиісті белгігі шектеуді белгілеген
мемлекеттік не өзге де органның құжатын ... деп ... ... құқық қабілеттілігінен немесе әрекет қабілеттілігінен
толық не ішінара бас тартуы және құқық қабілеттілігін ... ... ... ... ... да ... ... болады,
бұған мұндай мәмілелерге заң құжаттарында рұсат етілген реттер қосылмайды.
Кәмелетке ... ... minors; нем. ... ... ) - ... ... ... басталуымен байланыстыратын
жасына жетпеген адам.Кәмелетке толмағандар 18 жасқа жетпегендер ... ... ... ... ... ... ... олардың,
ата-аналары, басқа заңды өкілдер, қорғаншы мен қамқоршылар жүзеге асырады.
Азаматтарың әрекет қабілеттілігінің үш ... ... ... Oн төрт ... ... ... ... бойынша азамат жасына
сай келетін ұсақ тұрмыстық мәмілелерді жасауға құқылы, мысалы бес жасар
бала ... ... ... ... ... мәміле оның жасына сай келеді
деп танылады және жарамды ... ... ... ... ... ... ... болады. Сондықтан, егер
заң құжаттарында өгеше ... ... ... ... ... ... ... жасайды. (АК-ң 23-бап. 1-тармағы).
Заң 14 жасқа толмаған азаматтардың ... ... ... ... ... ... ... Бұл адамдар өздерінің жасына
қарай жасай ... ... ... ұсақ ... өз ... ... (АК-ң ... 2-тармағы)[1].
Кәмелетке толмаған азаматтың өзінің, оның отбасының және өзге де
оған таныс ... ... ... ... ... жасайтын құны болмашы мәмілелерін тұрмыстық ұсақ мәмілелер деп
түсіні керек. ... ... ... ... ... оқу ... көлігінде жүру билеттерін және т.с.с.сатып алу ... ... ... Бұл ... 14 ... ... адамдар жасайтын тұрмыстық
мәмілелер бір мезгілде ... үш ... сай ... ... ... ... ... яғни құны жағынан болмшы болуға тиіс;
• олар кәмелетке толмағанның ... яғни оның ... сай ... ал ... ... ... ... болуы
тиіс.
• 14 жасқа ... ... ... ... ... ғана ... ... мысалы, азық-түлікті несиеге емес,
тек қолма-қол ақшаға сатып ала алады.
2) Oн төрт пен он ... жас ... ... ... ... , өзге де кірістеріне және ... ... ... объектілеріне өз бетінше билік етуіне , сондай
ақ ұсақ тұрмыстық мәмілелер жасауға ... ... ... ... ... заңды өкілдері ( ата-анасы немесе ... ... ... ... ... ... билік ету құқығын шектеуге
немесе ол құқықтан айыруға құқылы. Мысалы, осы ... ... өз ... және ... , яғни спирт ішімдіктерін алып ішуде немесе ... ... ... жұмсауда болса, онда ата –анасы шектеу қоюға
құқылы[7].
14 пен 18 жас аралығындағылардың әрекет ... ... олар ... ... ... ... мәмілелер жасай береді. Ондай
мәмілелерді екі түрге бөлуге болады:
• Өздерінің заңды өкілдерінің, яғни ... ... ... ... өз ... ... ... (қамқоршысының) рұқсат берген жазбаша хаты
негізінде жасалатын мәміле.
14 пен 18 жас ... жасы ... ... заңды
өкілдерінің келісімінсіз мыналарды істеуге:
1. өзінің жалақысына, стипендиясы мен басқа кірстеріне билік етуге;
2. интеллектуалдық ... ... бар ... ... ... ұсақ ... мәмілелер жасауға;
4. банкке салым салуға және өзінің салымына, оның ішінде өзінің атына
салынған салымдарға ... ... ... (АК-ң ... ... 18 ... дейінгі кәмелетке толмағандар ... яғни ... ... ... ... немесе
келісімімен жасайды. Мұндай келісімнің ... ... ... ... ... үшін белгіленген нысанға сай келуге тиіс. (АК-ң
22-бабының 1-тармағы).
Заң құжаттарында кәмелетке толмағандар жасайтын және олар ... ... ... және ... ... ... ... келісімі талап етілетін жағдайларда белгіленуі мүмкін. Әдетте, мүлікті
иеліктен шығару ... ... ... ... аса ... мұндай
жағдайлар отбасы заңдарында көзделеді. «Неке және отбасы туралы» 1998ж. 17
желтоқсандағы Заңның ... ... ... тәртіппен жасалған неке
ғана жұбайлардың міндеттерін іс-жүзінде некеге ... ол ... ... ... ие ... ... ... арада ескеретін мына жағдай бар: Азаматтық ... ... ... ... заң ... 18 ... жеткенге дейін
некелесуге рұқсат етілетін жағдайда, 18 жасқа толмаған азамат некеге тұрған
кезден бастап толық көлемде әрекет қабілеттілігіне ие ... ... және ... ... Заң ... некеге тұруға 18 жастан бастап
рұқсатетіледі. Егер дәлелді ... ... ... ... ... бойынша азаматтық хал актілерін тіркеу органдары неке жасын 2 жылдан
аспайтын мерзімге төмендетуі мүмкін (Неке және ... ... ... ... 2-тармағы). Заң құжаттарында 18 жасқа ... ... ... ... ... 18 жасқа толмаған азамат некеге тұрған кезден
бастап толық көлемде әрекет қабілеттігіне ие болады.
Қазіргі кезде Азаматтық ... ... ... ... ... ... деп жариялау (эмансипация) ұғымы қолданылады.
16 жасқа жеткен кәмелетке толмаған адам егер ол ... ... ... ... ... ... ата-анасының, асырап алушысының, қамқоршысының
келісімімен кәсіптік қызметпен айналысатын ... ... ... ... ... ... Кәмелетке толмаған адамды толығымен әрекет қабілетті
деп жариялау (эмансипация) ата-анасының, асырап алушысының, қамқоршысының
келісімі болмаса, соттың шешімімен жүзеге ... ... 18 ... ... ... толмағандар өздері жасаған
мәмілелер бойынша дербес жауапты болады және ... ... зиян үшін ... ... (АК-ң 22-бабының 4-тармағы).
3) Oн сегіз жастан бастап толық әрекет қабілеттілік танылады. Толық
әрекет қабілеттілігібар азаматтар кез келген ... ... ... ... ... ... кодекстің 17- сәйкес әрекет қабілеттілігі кәмелетке
толғанда, яғни 18 ... ... ... ... ... ... ... өз әрекетімен азаматтық құқықтарға ие болуға және оны жүзеге
асыруға, өзі үшін азаматтық міндеттер жасап, ... ... ... ... ... ... ... пайда болады.
Бұл арада ескеретін мынадай бір жғдай бар: Азаматтық кодекстің 17-
бабы 2- тармағынасәйкес заң ... 18 ... ... ... ... ... ... 18 жасқа толмаған азамат ... ... ... толық көлемінде әрекет қабілеттілігіне ие болады. Әдебиеттерде
азаматтардың әрекет қабілеттілігі толық, ішінара (толық ... және ... ... өзі ... әрекет қабілеттілігіне байланысты жүзеге
асады. Жаңа туылған бала толығымен құқық ... ... да , ... ... ... құқыққа ие болуға немесе өзіне міндеттерді ... ... ... ... ... ... жасау қабілеті кісінің
өскендігіне байланысты (жасына).Сондықтан әрекет жасау жасы ... ... ... толғандар ғана ер жеткен деп саналады(АК-тің 17-бабы, 1-
тармағында). Осы жасқа ... соң ... ... ... ... ... болып қана қоймай, ол сияқты құқықтар мен міндттерге де
ие ... емес ... ... ... ... ... азамат өзінің
әрекеті арқылы кез келген құқықтық әрекетті ... ... ... ... ... ... ... ғана ие болады.
Ішінара (толық емес) әрекет ... ... жасы ... тән, ал ... ... ауқымы оларды жасына байланысты. Заң
мұндай тұлғаларды екі топқа бөледі:
а) Жасы ... ... 14 пен 18 ... жасы ... толмаған 14 жасқа дейінгі жас балалар.
14 пен 18 жас аралығындағылардың әрекет қаілеттілігі мейлінше ауқымды,
олар ... ... ... ... ... жасай береді. Ондай
мәмілелерді екі түрге бөлуге болады:
- өздерінің заңды өкілдерінің, яғни ата-аналары мен асырап ... ... өз ... ... ... ... ... қамқоршысының) рұқсат берген жазбаша хаты
негізінде жасалған мәміле.
14 пен 18 жас аралығындағы жасы ... ... ... ... ... ... ... стипендиясы мен басқа кірістеріне билік етуге;
- интеллектуалдық иеншік құқығы бар объектілеріне билік етуге;
- банкке салым ... және ... ... оның ... ... ... ... иелік етуге құқылы.
14 жастан 18 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар басқалай мәмілелерді, яғни
мәмілелерді ата-анасының, асырап ... ... ... ... ... ... нысаны заңдарда ... ... ... үшін ... нысанға сай келуге тиіс.
(АК-тің 22- бабы, 1-тармағы)[3].
14 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар үшін ... егер ... ... ата- ... , асырап алушылары мен қорғаншылары ... ... ... ... ... ... кодекс белгілі бір мәмілелерді
жасөспірімдердің өзі ақ жасай беретіндігін де жоққа шығармайды. Азаматтық
кодекстің ... ... ... олар ... ... ... ... орындалатын тұрмыстық ұсақ мәмілелерді өз бетінше жасауға
құқықлы. Мысалы, оған ... ... ... кітаптарды сатып
алуды жатқызуға болады. Жас балалар аталға мәмілелерді жасағанымен, әрекет
қабілеттілігі жоғқ деп танылады. Сондықтан да жеке ... ... ... ... ... мәселесі де қатысты. Оларың әрекеттеріне
ата-анасы, асырап алушылары мен қамқоршылары жауап береді[1].
Мәміленің аталған екі түрі ... ... ... ... ... ... не ... жасы кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... ... ... деп жариялау
(эманципация) үшін жасы он алтыға толған адам, егер ... ... ... ... айналысқысы келетін болса заңды өкілдердің ... ... ... ... ... ... (рұқсатымен)
айналыса алады, яғни мұндай азамат ... ... ... ... мүмкін. Эманципация қорғаншылық және қамқоршлық органының немесе
сот шешімі бойынша жүргізіледі.
1.2 Сот шешімімен әрекет қабілеттілікті шектеулі деп ... ... жоқ деп ... азамат спирт ішімдіктеріне немесе есірткі заттарға ... өз ... ауыр ... ... ... ... ... арызы бойынша сот мұндай азаматтарды әрекет қабілеттіліген
шектеулі деп тануы мүмкін. Оған және оның ... ... ... ... ақыл –есі кемдігі және жүйке ауруына шалдығуы салдарынан
өзінің не ... ... және оған ... бере ... , ... ... ... сот мұндай азаматтың әрекет қабілеттілігіжоқ деп
тануы мүмкін. Оған және оның мүлкіне қамқоршы тағайындайды.
Егер ... ... ... ... ... ... ... оның ақыл-есі медециналық қорытындыға сай дұрысталса, сот алдыңғы
шешімдерінің күшін жоюы мүмкін.
Заң бойынша ... ... ... болатын жасқа жеткен кейбір
азаматтар өздерінің психикалық күйіндегі кемістіктері салдарынан өз іс-
әрекеттерінің зардаптарын ... ... ... ... және оларды
орынды пайдалана білмейтіндіктен, соттың шешімімен әрекетке қабілетсіз
немесе ... ... ... деп танылуы мүмкін.
Спирт ішімдіктеріне немесе есірткі заттарға салыну салдарынан ... ... ... ауыр ... ... ... ... сот Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу
кодексінде белгіленген тәртіп ... ... ... Оған қамқоршылық
белгіленеді. Ол тұрмыстық ұсақ мәмілелерді өз бетінше жасауға құқылы. Басқа
мәмілелерді жасауды, сондай-ақ табысын, ... және өзге ... ... және ... ... ... ол тек қамқоршысының келісімімен
ғана жүзеге асыра алады.(АК-ң 27-бабы)[3].
Ал, азамат, ... ... ... ... ... ... ... заң осыны ескере отырып,сот арқылы оның әрекет
қабілеттілігіне қойылған шектеудің күшін жойады. Сот ... ... ... ... күші ... ... сот ... қабілеттілігі бар деп таниды
АК-ң 26-бабына сәйкес, жүйке ауруы ... ... ... өз ... мәнін түсіне алмайтын немесе не істегенің
білмейтін азамат әрекетке қабілетсіз деп танылуы ... ... да, ... ... де ... ... ... болып
табылады, оның үстіне, ақыл-естің кемдігі аурушаң күйге ... ... ... туған сәтінен басталады. Өз іс-әрекетінің маңызын түсіну
немесе оларды пайымдай білу ... ... ... жүйкенің
бұзылуы ғана азасматты әрекетке ... деп тану үшін ... ... шешімімен жүйкенің бұзылуына байланысты әрекетке қабілетсіз
деп танылған азамат тұрмыстық ұсақ мәмілелерді қоса алғанда, дербес түрде
мәмілелер жасай алмайды және ... ... үшін ... ... Мәмілелерді әрекетке қабілетсіз деп танылған
азаматтың атынан оның қамқоршысы жасайды[6].
Мәмілелерді әрекетке қабілетсіз және ... ... ... ... ... ... мен ... жасайды.
Әрекетке қабілетсіз азаматтардың мүдделерін қорғайтын қамқоршыларды,
ал әрект ... ... ... мүдделерін қорғайтын —
қорғаншылық жасау органдары ... ... ... ... және оның ... қанағаттандыруға бағытталған тұрмыстық және өзге мәмілелерді
жасауды қамқорлыққа алынушының келісімімен қамқоршы жүзеге асырады.
Жергілікті атқарушы органдар қорғаншы және ... ... ... және ... ... органдар өздерінің қорғаншылық және
қамқоршылық жөніндегі міндеттерін халыққа білім беруге, оны ... және оның ... ... ... берілген органдары
арқылы жүзеге асырады; ал поселкелік, селолық, ауылдық ... ... ... ... ... ... ... қабілетті және ата-ана
құқықтарынан айырылмаған, бірақ, балаларының тәрбиесін жүзеге ... ... ... ... ... ... ... тағайындалған кезде, қорғаншылар және қамқоршылар ата-аналардың
тілегі ескеріле отырып тағайындалады[7].
Қорғаншылар мен қамқоршылар бола алммайтындар мыналар:
▪ сот әрекетке қабілетсіз немесе ... ... ... ... ... сот ... ... құқықтарынан айырылған немесе ... сот ... ... ... ... жүктелген міндеттерді тиісінше орындамағаны ... ... ... ... ... егер сот ... ... бала асырап алудың күшін жойған болса,
бұрын бала ... ... ... ... баланы тәрбиелеу жөніндегі
міндеттерін жүзеге асыра алмайтын адамдар (Неке және ... ... ... ... ... қамқоршылығына алынғандарды өз есебінен
асырап бағуға міндетті емес. Қамқоршылыққа алынушыны ... ... ... алатын жалақысы, алименті, зейнетақысы және басқа
да әлеуметтік төлемдері есебінен жүзеге асырылады.
Жасөспірім қорғаншылыққа алынушы 14 ... ... соң ... ... ал ... ... жүзеге асыратын адам бұл
туралы қосымша ... ... ... ... ... ... ... жасы толғандарға тоқтатылады, ал ішкілікке салынып,
нашақорлықпен айналысқандарға сот әрекет қабілеттілігі бар деп ... соң ... ... және ... ... ... берген рұқсатынсыз,
қамқоршылыққа алынушының оның кірісі ретінде тиесілі сомасы ... мен ... ... ... асырау үшін қажетті азын-
аулақ қаржы жұмсауға құқылы.
Қорғаншылық және ...... ... адамның
тұрғылықты жері бойынша жасалады. Заң белгілеген жағдайларды қоспағанда,
қорғаншылық және қамқоршылық жөніндегі міндеттер тегін ... ... ... ... ... ... тиісінше
атқармаған жағдайда, соның ішінде өзінің қорғаншылығын немесе ... бас ... ... ... ... ... қамқоршылыққа
алынушыны қадағалаусыз қамқоршы орган қарғаншыны қамқоршыны осы ... ... және ... ... ... белгіленген тәртіпте жауапқа
тарту үшін қажетті шаралар қолдануы мүмкін.
Қорғаншылық және қамқоршылық қамқорлыққа алынған адам ... ... ... зиян мен ... үшін ... ... жауаптылығы
2.1 Азаматтық-құқықтықтық жауаптылық
Азаматтық жауапкершілік - азаматтық құқықтық жауапкершілік; өзге
тұлғаның субъективтік ... ... ... ... ... ... ... орындамаудың немесе жеткілікті орыңдамаудың
нәтижесінде туындайтын салдарлар. Яғни ... ... заңи ... бұзылған құқықтарын қалпына келтіруге және ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі мемлкеттік күштеу шарасы.
Азаматтық жауапкершіліктің ерекшелігі оның арқауына және реттеу әдісіне
байланысты[12].
Азаматтық құқықтық жауапкершіліктің ерекшеліктері:
▪ Мүліктік ... ие ... ... жеке басымен емес, мүлкімен жауап
береді, яғни азаматтық жауапкершілік - мүліктік ... ... ... ... яғни ... ... мақсаты – жәбірленуші тараптың мүліктік жағдайын ... ... ... ... ... ... келтірілген зиян немесе
залалдың көлеміне сәйкес болуы;
▪ Азаматтық-құқықтық ... ... ... ... ... ... теңдігі;
▪ Бір контрагенттің (бұзушының) екінші бірісінің (жәбірленуші)
алдындағы жауапкершілігі;
Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің түрлері:
▪ Пайда ... ... ... ... ... ... ... емес;
Келісімшарттық жауапкершілік- шарттан пайда болған міндеттемені
орындамағанда ... ... ... тыс жауапкершілік, шарттық қатынатарда жоқ
зиян келтірушінің жәбірленушіге зиян ... ... ... ... ... , қылмыс жасау арқылы жәбірленушінің мүлкіне зиян
келтіру.
▪ Егер міндетті тарап жағында бірнеше ... ... ... ... ортақтасқан; субсидиарлық, аралас, сондай-ақ регрестік
тәртіптегі жауапкершілік болып бөлінеді.
Үлестік ... - әр ... ... немесе шартпен белгіленген
нақты үлесіне сәйкес жауапты болуы.
Ортақтасқан ... ... ... – заңмен немесе шартпен
тікелей қарастырылған жағдайларда ғана туындайды. Мысалы, ... ... ҚРАК ... ...... ... міндеттемелері бойынша
субсидиялық борышқордың қосымша жауапкершілігі. Мысалы, 14-18 ... ... ... зиян үшін оның ... немесе өзгеде заңды
өкілі қосымша жауапты[3].
Аралас жауапкершілік- зиян немесе залал екі ... да ... ... орай, өзінің міндетін орындамаған немесе тиісінше орындай
алмаған тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілік, әдетте, құқық бұзушылық салдарынан келтірілген
залалды толықтай өтеу принципіне негізделген.
Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің ... ... ... заң ... ... бұзатын азаматтық құқық бұзушылық табылады. Кез келген
азаматтық-құқық бұзушылық азаматтық-құқықтық жауапкершілікті туындатуға
әкелетін ... ... ие ... мұны ... ... ... деп ... және ол мына элементтерді (алғышарттарды) қамтиды:
- бұзушы жасаған әрекеттің/әрекетсіздіктің құқыққа қайшылығы, ол
дегеніміз- заңнама және шарт ... бұзу және ... ... ... зиян ... ... ... құқыққа қайшы әрекеттің/әрекетсіздік пен зиян немесе залал келтіру
арасындағы себеті байланыс - әрекет ... ... ... ... ... негіз болған байланыс;
-теріс пиғыл – тұлғаның зиянды салдардың туындайтынын білуі және оның
туындауын қалауы ... ... ... ... солай қарауы;
- абайсыздық (өрескел және өрескел емес) тұлғаның ... ... ... ... өз ... оның алдын алуға үміттенуі немесе
зиянды салдардың туындайтынын білуі қажет және мүмкін болса да ... ... ... кінәсінің презумпциясы – құқық бұзушы өзінің
кінәсіздігін дәлелдегенге дейін кінәлі болып табылады.
Азаматтық –құқықтық ... ... ... ... ... ... ... міндеттеменің орындалмауын
немесе тиісінше орындалмауын бой бермейтін күш негізінде болғанын дәлелдей
алмаса жауапты болып табылады. Дүлей (бой берметін) күш ...... ... алу ... ... ... қауіптілік көздері (көлік ұйымдары, өнеркәсіп орындары,
құрылыстар, т.б.)
- кәсіби сақтаушының жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... ... келтірген зиян немесе залал ... ... ... ... ...... ... мөлшерін төмендетуге
(азайтуға): егер зиян екі тараптын да ... ... (жол ... ... ... ... мөлшерінің ұлғаюына ықпал етсе немесе залалдың
азаюы үшін ақылға қонымды шараларды жүзеге асырмаса, егер заңдармен ... ... ... айып ... мөлшері көбейтілуі мүмкін.
(ҚР АК 295 бабының 2-тармығы).
2.2 Зиян мен залал ұғымы
Зиян, құқықта – бір ... ... ... немесе табиғатқа,
қоршаған ортаға, адамдарға келтірген залалы Яғни зиян дегеніміз – тұлғаның
жеке немесе мүліктік игіліктің кемуі, ... Зиян ... ... ... ... Зиян ... түрге бөлінеді:
▪ мүліктік зиян – жеке немесе ... ... зиян ... немесе
жасалған келісімшарттың талаптарын орындамаудың салдарынан олардың
мүлкіне келтірілген залал;
▪ моральдық зиян – ... ... ... ... ... бір адам ... нұқсан келтіру, қадір-қасиетін қорлау, ар-
намысын таптау, беделін түсіру сияқты мүліктік емес сипаттағы ... ... ... ... мүліктік зиян үшін жауапты адам
оны табиғи түрде өтеуге (сондай ... және ... ... бүлінген затты жөндеуге, т.б.) немесе келтірілген шығынның
толықтай орнын толтыруға тиіс[12].
Еңбек ... ... ... ... ... зиян заңмен
белгіленген шекте және тәртіппен өтеледі. Кәсіпорынның ... ... ... зиян ... ... еңбек ету
қабілетінің төмендеуі немесе одан айрылуы ... ... ... ... денсаулығы нашарлауы себепті шеккен
шығындары кінәлі кәсіпорын (мекеме) тарапынан өтелуге тиіс. ... ... ... ... ... алу ... оның ... еңбекке
қабілетсіз адамдар, ол қайтыс болғаннан кейін дүниеге келген баласы, т.б.
иемденеді. ... ... бір ... ... ... ... ... кінәлі мемлекет өтейді.
Залал, құқықта – азаматтық құқық бойынша бір жеке не заңды ... бір жеке не ... ... ... ... ... ... зияны. Яғни залал дегеніміз –келтірілген зиянның ақшалай баламасы.
Залал құрамына шығындар- жәбірленушінің мүлкінің ... ... ... ... оның ... ... ... келтіру үшін қажетті
шығындар және алынбаған кірістер- ... ... ... ... әдеттегі жағдайында оның алатын кірістері (айырылып
қалған пайда)[12].
Залал келтіру сипатына қарай бірнеше түрге ... ... ... яки ... ... тұлға бұзылған құқығын қалпына
келтіру үшін жұмсаған ... ... тиіс ... оның ... ... мүлкінің бүлінуі;
▪ пайдадан қағылу, яки азаматтық айналымның кәдуілгі жағдайында жеке
не заңды тұлғаның алуы мүмкін, бірақ ... ... ... ... қалған табысы.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі бойынша құқығы бұзылған жеке не
заңды тұлға, заңда ... ... ... болса, өзіне келтірілген
Залалдың толық өтелуін талап ете алады.
Мемлекеттік билік органдырының, өзге ... ... ... ... ... ... ... сай келмейтін акт шығаруы салдарынан,
сондай-ақ, осы ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаға келтірілген Залалдарды
мемлекет немесе жергілікті мемлекет.
Органдар өтеуге тиіс;
• Экономикада – ... мен ... ... ... асып түсуі,
кәсіпорынға не жеке тұлғаға олардың өздеріне қатысы бар немесе қатысы
жоқ ... ... ... ... ... ... ... бұзылуынан,
шаруашылықтық қызметтердегі кемшіліктерден, басқа да себептерден туындайды.
Залал өндірістік-шаруашылық қызметтің ақырғы қаржы ... ... ... ... және ... ... мен жұмыс телімдері
бойынша айқындалады.
Залалдың бір бөлігі – айыппұлдар, өсімпұлдар, тұрақсыздық айыптары, ақаулы
өнім шығарудан және ... бос ... ... ... ... құнына кіреді.
Олардың кейбіреулері – қоршаған ортаны ... ... ... ... ... лимиттен тыс ... ... үшін ... айыппұлдар, бюджетке төленуге тиіс басқа да
айыппұлдар мен ... ... ... қалған пайда есебінен
өтеледі.
Келісімшарт талаптарын бұзған тарап контрагентке осы бұзудан келтірілген
Залалдың орнын ... ... ... шегуші тарап келісімшарттың
бұзылуынан ... ... ... қонымды тәсілдермен азайтуға
тырысуы тиіс.
Мұндай қағида нарықтық экономикасы дамыған елдерде, атап айтқанда, Америка
мен Ұлыбританияда ... ал ... ... ... қасақана
бұзылса, ықтимал болжалды Залалдың қандай мөлшерде болатынына қарамастан,
барлық нақты Залалдың міндетті түрде өтелуі ... ... ... ... ... үлгі ... Зиян келтіруден туындайтын Кәмелетке толмаған азамат және әрекетке
қабілетсіз деп танылған азамат үшін ... Зиян ... ... ... ... және оның ... келтіруден туындайтын міндеттеме – жәбірленуші зиян келтірушіден
келтірген зиян ... ... ... ... ... ... ете ... құқықтық-қатынас[3].
Зиян келтіруден туындайтын мінеттеме деликтілік мндеттеме (Суханов Е.А.)
Зиян келтіруден туындайтын міндеттеме деликтілік деу дұрыс емес (Толстой
Ю.К.)
Шартсыз жауапкершілік зиян ... мына ... ... зиян болғанда;
2) зиян келтірушінің құқыққа қайшы келетін мінез – құлқы ... ... ... зиян мен ... ... мінез-құлық арасындағы себепті
байланыс;
4) зиян келтірушінің кінәсі.
Зиян келтірілгені үшін жауаптылықтың кейбір ... ... ... ... егер оның ... асып
кетпесе өтеуге жатпайды.
Аса қажетті ... яғни зиян ... ... ... ... ... ... қауіпті жою үшін келтірілген зиян, егер ... осы ... өзге ... жою ... ... оны ... ... өтеуге міндетті. Мұндай зиян келтірілген мән-жайларды
ескере отырып, сот оны өтеу міндетін зиян ... ... ... ... бір ... ... үлестік тәртіппен осы үшінші тұлға мен
зиян келтірушіге жүктеуі, сондай-ақ үшінші тұлғаны да, зиян келтірушіні ... ... ... ... ішінара босатуы мүмкін.
Бірлесіп келтірілген зи ян үшін бір ... ... көзі ... жоғары қауіптілік көзі иесіне келтірген зиянын, кінәлісі өтейді.
Жоғары қауіптілік көзі иесі ... оған зиян ... ... ... ... екеуі де кінәлі болса әрқайсысының
кінәсінің ... ... зиян ... ... ... дәрежесін
белгілеу мүмкін болмаған кезде жауаптылық олардың арасында тең бөлінеді.
Зиян келтіруде талаптардың кінәсі ... ... ... ... ... ... ... етуге құқығы жоқ.
Бірлесіп зиян келтірген тұлғалар жәбірленуші алдында ортақтасып жауап
береді. Сот ... ... ... және оның мүдделері үшін бірлесіп
зиян келтірген түлғаларға үлестік жауаптылық жүктеуге құқылы.
Мүліктік зиянды өтеу туралы талапты қанағаттандыра отырып, сот ... ... зиян үшін ... ... ... зиянды толық өтеуге
немесе оны заттай өтеуге ... мен ... нақ ... зат ... ... ... және т.б.) ... зиянды өтеу әдісі табиғи немесе өтемақы күйінде жүзеге асырылуы
мүмкін.
Зиян өтеу мөлшерін азайту немесе бас тартуға ... ... ... ... ... ... абайсыздығы). Жәбірленушінің теріс
пиғылы салдарынан пайда болған зиян өтеуге жатпайды. Азаматтың өмірі мен
денсаулығына зиян келтірілген ... ... ... ... бас ... ... (ҚР АК ... 3 тармағы)[1].
Жәберленушінің кінәсі қосымша шығындарды (кіріс, емделуге, қосымша
тамақтануға, протез ... және т.б.) өтеу ... ... ... ... ... шеккен азаматтарға зиянды өтеу кезінде, сондай-ақ
жерлеуге ... ... өтеу ... ... ... жағдайы да есепке алынады.
Азаматқа жарақат немесе өзгеде денсаулығына зақым келтірілген кезде
жәбірленуші ... онда ... ... анық ... ... табыс (кіріс),
сондай-ақ денсаулыққа зиян келтіруден туындаған шығындар(емделуге, қосымша
тамақтануға, дәрі- дәрмек ... ... ... ... бөгде адамның бағып
күтуіне, санаторий-курорттық емделуге, арнайы көлік ... ... ... ... ... және т.б.), егер ... ... пен күтімнің
осындай түрлеріне мұқтаж және оларды ... ... деп ... ... ... (кірісті) анықтау кезінде жарақаттануына немесе
денсаулығына өзге де ... ... ... ... ... бойынша жәрдемақы денсаулығына зиян келтірілгенге дейін де, одан
кейін де ... ... ... ... ... зейнетақы
төлемдері өтеу есебінен қосылмайды.
Жоғалтылған табыстң (кірістің) құрамына негізгі жұмыс орны ... ... ақ қоса ... ... ... да, ... жіне азаматтық-
құқықтықшарттар бойынша еңбекақы төлеудің жеке табыс салығы ... ... ... еңбекке қабілетсіз және жүктілік пен босануға байланысты
демалыс кезеңі үшін тленген ... ... ... ... ... сондай-ақ авторлық қаламақы жоғалтылған табыстардың
құрамына кіреді, бұл орайда ... ... ... кіріс салық
органының деректерінің негізінде еңгізіледі.
Табыстың (кірістің) барлық ... ... ... ... соммаларда ескеріледі. Бір ... ... ... ... үшін ... жұмыстан босатылған кездегі шығу
жәрдемақысы және т.б.) есептелмейді.
Орташа айлық табыс (кіріс) денсаулыққа ... ... не ... ... басталардың алдындағы жұмыстың он екі айындағы табыстың
(кірістің) ... ... он ... бөлу ... ... Зиян ... ... он екі ай уақыттан аз уақыт жұмыс істеген ... ... ... ... ... зақым келтірудің алдындағы нақты жұмыс
істелінген аларда тапқан табыстың (кірістің) жалпы ... осы ... бөлу ... ... Денсаулық зақымдануына байланысты
өтелетін зиянның мөлшері он айлық есептік көрсеткіштен кем ... ... ... адамның денсаулығы зақымданғн кезде зиянды өтеу мөлшері
де он айлық есептік көрсеткітен кем болмауы ... ... ... Моральдық зиян- жеке әне заңды тұлғалардың ... емес ... мен ... ... кемсітілуі немесе олардын
айырылуы, соның ішінде жәбірленушінің ... ... ... бұзушылықтың
жасалуы салдарынан басынан кешірген (төімін тауысқан, уайымға салған) ... ... тән ... ... ... ... жасау, ашуландыру, ұялту,
түңілту, тән қиналуы, залал ... ... ... қалу және ... ... зиян ... ... Кәмелетке толмаған азамат келтірген зиян үшін жауапкершілік
Кәмелет жасқа толмаған азаматтар келтірген зияндар үшін жауаптылық
Қазақстан Республикасының Азаматтық ... Зиян ... ... ... деп ... ... 925 және 927-ші ... қарастырылады[2].
Он төрт жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар келтірілген зиян үшін
олардың ата – ... ... ... қоғаншылары жауап береді. Яғни
заңда тура көрсетілгендей жасы он ... ... ... ... ... келтірген зиян үшін, егер зиян ... ... ... ... , оның ... өкілдері жауап береді, яғни
мұнда заңды өкілдері деп отырғанымыз оның ата-анасы,асырап алушылары немесе
қорғаншысы ... ... ... ... жас бала ... тәрбиелеу, емдеу
мекемесiнде, халықты әлеуметтiк қорғау мекемесiнде немесе заңға орай өзiнiң
қорғаншысы болып табылатын осы ... ... ... ... егер ... кiнәсiнен болмағанын дәлелдемесе, жас бала келтiрген зиянды сол
мекеме өтеуге мiндеттi.
Егер жас бала оқу орнының, ... ... ... оны ... ... мiндеттi өзге мекеменiң, сондай-ақ шарттың ... ... ... ... ... ... болған уақытта зиян
келтiрсе, зиян олардың қадағалауды жүзеге асырудағы кiнәсiнен болмағанын
дәлелдемесе, ... зиян үшiн осы ... мен ... ... бередi.
Ата-аналардың (асырап алушылардың), қорғаншылардың, оқу орындарының,
тәрбиелеу, емдеу және өзге де ... ... өтеу ... ... баланың кәмелетке толуымен немесе оның зиянды өтеу үшiн ... ... ... ... ... алушылары), қорғаншылары қайтыс болса немесе
олардың, сондай-ақ осы баптың 3-тармағында аталған басқа да ... өмiрi мен ... ... ... өтеу үшiн
жеткiлiктi қаражаты болмаса, ал толық ... ... ... ... өзiнде мұндай қаражат болса, сот жәбiрленушi мен зиян
келтiрушiнiң мүлiктiк ... ... ... да ... ... зиянды зиян келтiрушiнiң өзiнiң мүлкi есебiнен толық немесе iшiнара
өтеу туралы шешiм қабылдауға құқылы.
Он төрт пен он сегіз жасқадейінгі ... ... ... үшін ... ата ... ... ... қорғаншылары емес олар
өздері дербес жауап береді. Егер олардың зиянды өтеу ... ... ... ... ... ... ата –анасы (асырап алушылары),
қорғаншылары жауап береді[6].
14 жастан 18 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар ... ... үшін ... ... ... ... жауап береді. (АК-ң 926-бабының 1-
тармағы). Олардың зиянды өтеу үшін жеткілікті мүлкі немесе өзге ... ... ... егер олар ... өз ... ... ... толық немесе оның жетпей тұржан бөлігін ата-аналары
(асырап алушылары) ... ... ... ... ... бұл міндеті
зиян келтірушінің жасы толғаннан кейін, сондайақ келтірген зиянды өтеуге
оның жеткілікті мүлкі немесе еңбек табысы жасы ... ... ... ... ... төрт ... он ... жасқа дейiнгi кәмелетке толмағандар келтiрген
зиян үшiн жауапкершiлiк Қазақстан ... ... он төрт ... он сегiз жасқа дейiнгi кәмелетке толмағандар
өздерi келтiрген зиян үшiн жалпы негiздер бойынша дербес жауап бередi.
Он төрт жастан он сегiз ... ... ... ... зиянды
өтеу үшiн жеткiлiкті мүлкі немесе өзге кiрiс көздерi болмаған жағдайда,
егер олар ... өз ... ... дәлелдемесе, зиянды толық немесе
оның жетпей тұрған бөлiгiн ата-аналары (асырап ... ... ... ... он төрт ... он ... жасқа дейiнгi қамқоршылыққа мұқтаж
кәмелетке толмаған адам ... ... ... мекемесiнде, халықты
әлеуметтiк қорғау мекемесiнде немесе заңға орай оның ... ... сол ... ... да мекемеде болса, зиян ... ... ... ... ... немесе оның жетiспей тұрған бөлiгiн
сол мекемелер өтеуге мiндеттi.
Ата-аналардың ... ... ... және ... ... өтеу ... мiндетi зиян келтiрушiнiң кәмелетке толуы бойынша
немесе онда кәмелетке толғанға дейiн зиянды ... ... ... ... ... ... ... не ол кәмелетке толғанға ... ... ие ... ... ... ... Азаматтық
Кодексінің 17-бабының 2-тармағы, 22-1-бабы).Яғни онда көрсетілгендей ... он ... ... жеткенге дейiн некелесуге ... ... он ... жасқа толмаған азамат некеге тұрған кезден бастап толық
көлемiнде әрекет қабiлеттiлiгiне ие болады. Ал 22-1-бабында көрсетілгендей
Он төрт ... он ... ... ... ... ... мәмiлелердi
олардың заңды өкiлдерiнiң келiсiмiмен жасайды. Мұндай келiсiмнiң нысаны
заңдарда кәмелетке ... ... үшiн ... ... сай
келуге тиiс[1].
Ата –ана құқықтарынан айырылған ата –аналардың кәмелетке ... зиян ата ... ... ... ... анықталса, мұндай ата
–анаға сот ата –аналық құқықтарынан айырылғаннан ... ұш ай ... ... ... Бұл ... Қазақтан Республикасынң Азаматтық
Кодексінің 927-бабынды корсетіледі. Ата-ана құқықтарынан айырылған ата-
аналардың кәмелетке толмағандар ... зиян үшiн ... ... ... ... ... егер ... зиян келтiруге
әкеп соқтырған мiнез-құлқы ... ... ... ... ... ... ... салдары болып табылады деп анықталса,
сот ата-анаға ата-ана құқықтарынан айырылғаннан ... үш жыл бойы ... ... балалары келтiрген зиян үшiн жауаптылық жүктеуi мүмкiн.
Курстық жұмысымды ... ... осы ... ... ... ... бұзушылықтарының алдын алу шаралырының жолын іздедім. Қазақстан
Республикасының Кәмелетке ... ... ... бұзушылықтардың
профилактикасы мен балалардың қадағалаусыз және панасыз қалуының алдын алу
туралы заңы осы ... ... ... болады деп ойлаймын. Бұл Қазақстан
Республикасының 2004 жылғы 9 шілдедегі N 591 ... Заң 25 ... ... ... ... бұл Заң ... ... арасындағы құқық
бұзушылықтардың профилактикасы мен балалардың ... және ... ... алу ... мемлекеттiк органдар қызметiнiң құқықтық,
экономикалық және әлеуметтiк негiздерiн айқындайды.
Кәмелетке толмағандар арасындағы ... ... мен ... ... және ... ... ... алу
(бұдан әрi кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың,
қадағалаусыз және ... ... ... - ... толмағандар
арасындағы құқық бұзушылықтар, қадағалаусыз, панасыз қалудың және ... ... ... ... ... ... ... себептер мен
жағдайларды анықтауға және ... ... ... ... оларды тәрбиелеу, оқыту және бағып-күту жөнiндегi мiндеттерiн
орындамайтын не олардың мiнез-құлқына ... әсер ... ... ... да заңды өкiлдермен жеке профилактикалық жұмыстарды қоса
жүзеге асыратын құқықтық, ... ... және өзге де ... ... ... - ... ... қалыптасқан және оның
рухани, дене бiтiмi, имандылық, психикалық, мәдени, зияткерлiк дамуына және
әлеуметтiк ... ... ... қорғауға бағытталған мiнез-құлық
ережелерi мен нормаларын дарыту жөнiндегi ата-анасының немесе өзге де ... ... оған әсер ... ... ... Әлеуметтiк оңалту
- кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтар, қадағалаусыз және
панасыз қалудың профилактикасы жүйесiнiң органдары мен ... ... ... қиын ... ... болған кәмелетке ... ... дене ... психикалық, педагогикалық, моральдық
және (немесе) материалдық қалпына келтiруге бағытталған шаралар кешенi[11].
Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың ... ... ... ... саясаттың бiр бөлiгi болып табылады
және ол кәмелетке толмағандар үшiн құқықтық және әлеуметтiк кепiлдiктер
жасау, кәмелетке ... ... ... бұзушылықтардың
профилактикасының жүйесiн құрайтын органдар мен мекемелердi ... ... ... ... ... ... ... толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың профилактикасы
саласындағы мемлекеттiк саясат:
      1) заңдылық;
      2) кәмелетке толмағандарға iзгiлiкпен қарау;
      3) ... ... 4) ... толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтар, қадағалаусыз
және панасыз қалудың ... ... ... кешендiлiк;
      5) өмiрде қиын жағдайға душар болған кәмелетке ... ... ... 6) ... 7) ... ... 8) жүйелiлiк принциптерi бойынша жүзеге асырылады.
Iшкi iстер органдары:- кәмелетке ... ... ... ... iс-әрекеттер жасауға тартатын не балаларға қатысты басқа да құқыққа
қарсы ic-әрекеттер ... ... ... ... толмағандарды
тәрбиелеу, оқыту және (немесе) бағып-күту жөнiндегi өз мiндеттерiн
орындамайтын немесе тиiсiнше орындамайтын, не ... ... ... ететiн кәмелетке толмағандардың ата-аналары мен заңды өкiлдерiн,
педагогтарды, тәрбиешiлердi, оқу, тәрбие және кәмелетке толмағандарды
қадағалауды жүзеге ... ... өзге де ... басқа да
қызметкерлерiн анықтайды және оларды Қазақстан
Республикасының заңдарында көзделген жауаптылыққа тарту жөнiнде шаралар
қолданады;
-кәмелетке толмағандар жасаған ... ... ... ... ... ... мен қылмыстар туралы өтiнiштер мен
хабарламаларды белгiленген тәртiппен қарайды және оларға итермелейтiн
себептер мен жағдайларды жою ... ... ... ... ... олардың орындалуын бақылауды қамтамасыз етедi.
-ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды мемлекеттiк мекемелерге
жiберуге немесе кәмелетке толмағандарды қамқоршылыққа ... ... бiлiм беру ... ерекше режимде ұстайтын бiлiм беру
ұйымдарына жiберiлетiн кәмелетке толмағандарға қатысты материалдарды
дайындауға ... ... ... емес ... және өзге де ... ... ету ... сотталған кәмелетке толмағандардың өмiр
салтын және мiнез-құлқын бақылауды қамтамасыз етуде әдiлет органдарының
қылмыстық-атқару инспекцияларына жәрдемдеседi;
-     кәмелетке толмағандардың қадағалаусыз, панасыз қалуы, құқық
бұзушылықтары ... және ... жат ... оған ... мен ... ... ... органдар мен мекемелердi хабардар
етедi;
-кәмелетке толмағандарды, олардың ата-аналарын және ... ... ... ... бiлiм беру ... жәрдемдеседi;
    -он сегiз жасқа толмаған және құқық бұзушылықтар жасаған кәмелетке
толмаған адамдарды, егер оларды дереу ... ... ... ... оқу-тәрбиелеу мекемелерiне жiберiлетiндердi заңда белгiленген
тәртiппен Уақытша оқшаулау, бейiмдеу және оңалту орталықтарында ұстайды
және бағып-күтедi;
  -   үш жастан он ... ... ... ... ... ... орнындағы адамдардың қамқорлығынсыз қалған балалар мен
жасөспiрiмдердi Уақытша оқшаулау, бейiмдеу және оңалту ... және ... ... ... және ... ... ... көрсетілген тәртіптер бойынша
кәмелет жасқа толмаған азаматтардың құқық бұзушылығына ... ... ... ... қолданады.
3.3 Әрекетке қабілетсіз және әрекет ... ... ... ... келтірген зиян үшінжауапкершілік
Әрекетке қабілетсіз деп танылған азамттар келтірген зиян үшін, ол
кінәлі болса оның ... ... оған ... жүзеге асыруға
міндетті ұйым өтейді[3].
Әрекет қабілеттілігі шектеулі деп танылған азаматтың спирт
ішімдіктерін не есірткі заттарын ... ... ... зиян ... азаматтың өзі жауап береді.
Өз іс-әрекетінің мәнін түсіне алмаған немесе ... ие ... ... зиян келтірген әрекетке қабілетті азамат , сондай ақ он
төрт жастан он ... ... ... ... ... ... ... үшін жауап бермейді. Егер азамат спирт ішімдіктерін немесе есіркі
заттарды пайдалануы ... өзін ... ... жеткізіп зиян келтірсе
жауаптылықтан босатылмайды[5].
Әрекетке қабілетсіз деп танылған азамат келтірген зиян үшін ... ... ... ... ... 928-ші ... Яғни бұл бап ... әрекетке қабiлетсiз деп танылған азамат
келтiрген зиянды (осы ... ... ... он ... жеткен кәмелетке
толмаған адам, егер ол еңбек шарты бойынша ... ... ... немесе оның
заңды өкiлдерiнiң келiсiмiмен кәсiпкерлiк қызметпен айналысатын болса,
толығымен әрекетке қабiлеттi деп ... ... ... ... әрекетке қабiлеттi деп жариялау (эмансипация) оның заңды
өкiлдерiнiң келiсiмiмен қорғаншы және қамқоршы органның ... ... ... ... ... жағдайда соттың шешiмi бойынша жүргiзiледi.
 Эмансипацияланған кәмелетке толмаған адам, Қазақстан ... ... ... ие болу үшiн жас шектеуi белгiленген құқықтар
мен мiндеттердi қоспағанда, азаматтық құқықтарға ие болады және мiндеттердi
(оның iшiнде ... зиян ... ... ... ... мойнына алады. Заңды өкiлдер эмансипацияланған кәмелетке толмаған
адамның мiндеттемелерi бойынша жауапты болмайды.), егер олар зиян өздерiнiң
кiнәсiнен ... ... оның ... ... оны ... асыруға мiндеттi ұйым өтейдi[1].
Қорғаншының немесе ұйымның әрекетке қабiлетсiз деп танылған азамат
келтiрген зиянды өтеу ... ... оның ... ... қалпына
келген жағдайда да тоқтатылмайды.
Егер қорғаншы қайтыс болса не оның зиянды өтеу үшiн жеткiлiктi қаражаты
болмаса, ал зиян ... ... ... ... ... сот ... зиян ... мүлiктiк жағдайын, сондай-ақ басқа да мән-жайларды,
атап айтқанда, зиян келтiрушiнiң әрекетке қабiлеттiлiгiнiң қалпына келуiн
ескере отырып, ... өмiрi мен ... ... ... сол
зиян келтiрушiнiң мүлкi есебiнен толық немесе iшiнара өтеу туралы ... ... ... ... деп ... ... келтірген зиян үшін
жауапкершілік Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексінің 929- бабында
жазылған. Әрекетке қабiлеттiлiгi шектеулi деп танылған азаматтың ... ... ... ... жөнсiз пайдалануы салдарынан келтiрген
зиянды (Азаматтық Кодекстiң 27-бабы) зиян келтiрушiнiң өзi ... ... ... ... ... қабiлеттiлiгiн шектеу яғни,
спирт iшiмдiктерiне немесе есiрткi заттарға салыну салдарынан ... ... ... ауыр ... ұшыратқан азаматтың әрекет
қабiлеттiлiгiн сот Қазақстан ... ...... ... ... бойынша шектеуi мүмкiн. Оған қамқоршылық
белгiленедi. Ол тұрмыстық ұсақ мәмiлелердi өз бетiнше жасауға құқылы. Басқа
мәмiлелер жасауды, ... ... ... және өзге де ... және ... ... етудi ол тек қамқоршысының келiсiмiмен ғана жүзеге
асыра алады. ... ... ... ... ... заттарға және
нашақорлыққа салынуды тоқтатқан жағдайда сот оның әрекет қабiлеттiлiгiне
қойылған ... ... ... Сот ... негiзiнде азаматқа
белгiленген қамқоршылықтың күшi ... ... ... Өз ... ... түсiнуге қабiлетсiз азамат
келтiрген зиян үшiн жауапкершiлiк деп аталады.
Өз iс-әрекетiнiң мәнiн түсiне алмаған немесе өзiне-өзi ие бола алмайтын
жағдайда зиян келтiрген ... ... ... ... он төрт жастан
он сегiз жасқа дейiнгi кәмелетке толмағандар өздерi келтiрген зиян үшiн
жауап бермейдi.
Егер жәбiрленушiнiң өмiрiне ... ... зиян ... сот
жәбiрленушi мен зиян келтiрушiнiң мүлiктiк жағдайын, сондай-ақ басқа да мән-
жайларды ... ... ... өтеу ... ... зиян ... ... iшiнара жүктей алады.
Егер спирттi iшiмдiктердi, ... ... ... немесе өзге
әдiспен өзiн осындай жағдайға келтiрсе, зиян келтiрушi жауаптылықтан
босатылмайды.
Егер зиянды жүйке ... және ... ... салдарынан өз iс-
әрекетiнiң мәнiн түсiне алмайтын немесе өзiне-өзi ие бола ... ... сот ... өтеу ... осы ... ... тұратын еңбекке
қабiлеттiлерге: зиян ... ... ... ... ... ... қабiлетсiз деп тану және оған қорғаншылық жасау туралы ... ... ... ... толған балаларына жүктеуi мүмкiн.
Қорытынды
Қорыта келгенде азаматтық айналымның заңи тең қатысушыларының
бұзылған құқықтарын ... ... және ... экономикалық
қатынастарын көтермелеуге бағытталған ... ... ... ... мемлкеттік күштеу шарасы азаматтық жауаптылық деп
қарастырылады. Осыдан ... ... ... – бір ... ... ... табиғатқа, қоршаған ортаға, адамдарға келтірген залалы
Яғни зиян дегеніміз – тұлғаның жеке немесе мүліктік игіліктің кемуі, азаюы.
Зиян ... ... ... болуы мүмкін. Ал залал, құқықта – азаматтық
құқық бойынша бір жеке не заңды тұлғаға екінші бір жеке не заңды ... ... ... ... ... зияны.
Әрекет қабілеттік - адамның психикалық күйімен байланысы жоқ ... ... ... ... ... ... қабілеттілік онда
айтарлықтай дамыған ақыл-ой мен еріктің ... ... ... ... ... ... ... білу қабілетіне байланысты. Сондықтан
заң адамның әрекет қабілеттігі толық көлемде кәмелетке толғанда, яғни ол 18
жасқа жеткенде басталады деп ... ... ... ... ... ... қабілетті болуына мүмкіндік беретін психикалық
толысу шүбәсыздығы белгіленеді. Кәмелетке толған азаматтар өздерінің іс-
әректтері ... ... ... ... ... ... ... асыра
алады, өздері үшін азаматтық міндеттерді белгілеп, оларды орындай алады.
Он төрт жасқа дейінгі ... ... ... зиян ... ата – анасы (асырап алушылары), қоғаншылары жауап береді
Курстық жұмыстың ... ... ... ... ... олардың келтірген зияндары үшін жауаптылығын
көрсету болғандықтан мен бірнеше әдебиеттер мен заңдарды қолдана ... ... ... ... төрт ... он ... жасқа дейiнгi кәмелетке толмағандардың зиянды
өтеу үшiн жеткiлiкті мүлкі немесе өзге кiрiс ... ... ... олар ... өз кiнәсiнен болмағанын дәлелдемесе, зиянды толық немесе
оның жетпей ... ... ... (асырап алушылары) немесе
қамқоршылары өтеуге тиiс.
Әрекетке қабілетсіз деп танылған азамттар келтірген зиян ... ... ... оның ... немесе оған қадағалауды жүзеге асыруға
міндетті ұйым өтейді.
Әрекет қабілеттілігі шектеулі деп ... ... ... не ... заттарын пайдалануы негізінде келтірілген зиян үшін
осы азаматтың өзі жауап береді.
Бұл курстық жұмысымдағы алға қойылған барлық ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (1994 ж. 27 желтоқсандағы
№ 269-XIII) (Жалпы бөлім) (2005.08.07.берілген өзгерістер мен
толықтырулармен)
2. Қазақстан ... ... ... (1999 ж. ... № 409-1)
(Ерекше бөлім)
3. Азаматтық құқық. Оқу құралы. Қыстаубай Ө.С. – Алматы, «Асыл мұра», 2011.
324 б.
4. ҚР-ң ... ... ... 1 ... ... ... ... курс, Сүлейменов М.К., Басин Ю.Г., ... ... ... К., ... М. ... түсіндірме сөздігі. — Алматы:
Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет.
7. ... ... ... ... ... ... ... арналған оқулық / А.Ибраева, ... ...... «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет.
8. Коментарии. Гражданский Кодекс РК – Алматы: Жеті жарғы. 2003ж.
9. Гражданское право. Том І ... для ... ... ... ... Ю. Г. Басин. - Алматы, 2000.- 704 с.
10. Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың профилактикасы
мен балалардың қадағалаусыз және ... ... ... алу ... ... 2004 ... 9-шілдедегі N 591 Заңы.
11. Қазақстан Республикасының «Неке және отбасы туралы Заңы» 1998 ж. ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Заңды түлғаның қүқық қабілеттіліп мен әрекет қабілеттіліп10 бет
Кәмелетке толмағандардың азаматтық айналымдағы әрекет қабілеттілігі32 бет
Оқушылардың өзіндік іс-әрекетін ұйымдастыру және танымдық қабілеттерін дамыту7 бет
«Қазақстан Республикасының азаматтық құқығы»18 бет
Адамның есі мнемикалық процесс пен әрекет жүйесі ретінде9 бет
Бала асырап алудың түсінігі,тәртібі10 бет
Балаларды ойын арқылы танымдық әрекетін дамыту14 бет
Жалпы психология213 бет
Заңды фактілер4 бет
Зерттеудің эмпирикалық әдістері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь