Ахмет Ясауидің Диуани Хикмет шығармасы

Қожа Ахмет Иассауи қазіргі Оңтүстік Қазақстан облысы Сайрам қаласының маңында емір сүрген сөз қадірін түсінетін өз заманының білімді адамы болған Шайх Ибрахимнің от басында X — ғасырдың соңында дүниеге келеді. Қай жылы туылып қайсы жылда дүниеден өткені жайлы әзірше нақты дерек жоқ. Диуани хикметте өзінің жазғанына сүйенсек бір жүз жиырма бес жас жасағаны жайлы баяндайды. Әзіргі Қолда бар нақты дерек 1992 жылы Түркістандағы "Мұра" баспаханасында басылған, Қожа Ахмет Иассауи атындағы қазақ-түрік халықаралық Түркістан университеті жанындағы Ахмет Иассауидің лабараториясы, "Әзірет Сұлтан" қорық-музейі" қызметкерлерінің қатысуымен жарыққа шыққан Сафи ад-дин Орын Қойлақының "Насаб-нама" — қолжазба шежересі. Сафи ад-дин Орын Қойлақы Қожа Ахмет Иассауи мен туыс Садр шайхтың немересі, Ахмет Иассауидің ізбасар мұрагері ретінде шежерені XII ғасырдың соңы немесе XIII ғасырдың басталу кезеңінде жазған көрінеді.
Осы көне шежеренің деректерінде Қожа Ахмет жайлы біраз мәліметтер бар. Сафи ад-дин Орын Қойлақи Насаб-намасында "Қожа Ахмат Иассауинің атасы Ибрахим шайхның бір асхабы бар ерді-Мұса қожа атлығ. Бу Мұса-қожа 15 жыл Ибрахим шайхның хилуатында хизмат қылды. Ибрахим шайх Мұсақожаға: "Хизр (алайх иссалам)ның ишараты бірла Иасы елінде суфра тұтқыл" деп ижазат берді. 43 жыл Иасы елінде суфра тұтты... Ол уақта Иассауи Ахмет қожа 20 йашында ерді...Шайх Ахмат Иассауи (рахмат аллах һалаихи) Сарйум уалайатыдын келіп йасы елінде 100 йыл шайхлық қылдылар...
Иассауи Ахмат қожа атаның 120 йыл өмірі болды. 120 мың Сайид-у мүриді болды. 40 хилует ханасы бар еді. Хилуетке кірүр ерді, 41-чі чиқар ерді деп жазады.
Сафи ад-дин өзінің әкесі жайлы "Иана Суфи Мұқаммад Данышманд Зарнұхи келді. Қожа Ахмад Иассауиның хизматларында 40 йыл қылуат қылды. Анда кедін шайх Ахмад Иассауи Суфи Мухаммад Данышмандга
        
        Ахмет Ясауидің Диуани Хикмет шығармасы
Қожа Ахмет Иассауи қазіргі Оңтүстік Қазақстан облысы Сайрам қаласының
маңында емір сүрген сөз қадірін түсінетін өз ... ... ... ... ... от ... X — ... соңында дүниеге келеді. Қай жылы
туылып қайсы жылда дүниеден өткені жайлы әзірше ... ... жоқ. ... өзінің жазғанына сүйенсек бір жүз жиырма бес жас жасағаны жайлы
баяндайды. Әзіргі Қолда бар ... ... 1992 жылы ... ... ... Қожа ... Иассауи атындағы қазақ-түрік
халықаралық Түркістан ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлерінің қатысуымен
жарыққа шыққан Сафи ад-дин Орын ... ...... Сафи ... Орын ... Қожа ... ... мен туыс Садр шайхтың
немересі, Ахмет Иассауидің ізбасар мұрагері ретінде шежерені XII ғасырдың
соңы немесе XIII ... ... ... ... ... көне ... деректерінде Қожа Ахмет жайлы біраз мәліметтер бар.
Сафи ад-дин Орын ... ... ... ... Иассауинің атасы
Ибрахим шайхның бір асхабы бар ерді-Мұса қожа атлығ. Бу Мұса-қожа 15 ... ... ... ... қылды. Ибрахим шайх Мұсақожаға: "Хизр
(алайх иссалам)ның ишараты бірла Иасы ... ... ... деп ... 43 жыл Иасы ... суфра тұтты... Ол уақта Иассауи Ахмет қожа 20
йашында ерді...Шайх Ахмат Иассауи (рахмат аллах ... ... ... йасы ... 100 йыл шайхлық қылдылар...
Иассауи Ахмат қожа атаның 120 йыл өмірі болды. 120 мың ... ... 40 ... ... бар еді. ... ... ерді, 41-чі чиқар ерді деп
жазады.
Сафи ад-дин өзінің әкесі жайлы "Иана Суфи Мұқаммад Данышманд ... Қожа ... ... ... 40 йыл ... ... Анда ... Ахмад Иассауи Суфи Мухаммад Данышмандга изажат берді: "Барғыл Отырарда
суфра ... ... Суфы ... ... ... 40 йл ... тұтты"
дейді.
Насап — намадағы осы бір сездерге терең талдау жасап, үңіле түссек бір
қатар мәселелердің беті ашылатын сияқты.
Бірінші: Қожа ... өзі ... ... ... 125 ... ... ... айтқан 120 жас қайшы келеді. Бұл екі деректің қайсысын негізге
алған жөн деген сауал туады. ... ... екі ... ... тек ... ай ... мен, ... бір жылды — күн есебімен
есептеген. Арабтарда бұл астраномиялық есепті "Қамари" "Шамси" ... ... жыл ... деп ... Біздің қолданып жүрген Мілләттік жыл есебіміз
күн тізбегіне сай ... ... ... ... 120 жасты негізге
алғанымыз жөн деп есептейміз. Ахмет ... ... және ... ... ... ... болжамдар бар соның ішінде 1993 жылы ... ... ... ... ... ... шығыс танушы Зікірия
Жандарбековтың Түрік ғалымы Ф. Көпурлуның дерегіне сүйене отырып Иассауи
1080 жылдар ... ... 1200 жыл ... ... ... ... дерекке сәйкес келетін сияқты.
Екінші: "Сүфра" және "сүфрадарлік" терминін насап наманы ... ... ... құнды мұра" деген айдармен берген алғы сөзінде, екі
жақты мағнаға ие дейді. ... араб ... аңыз ... ... ал-Ханафиядан қалған "сары орамал кімде болса ... ... ...
деген аңызға байланысты болса, екіншісі "сұфрадарллік" термині қазіргі
түркі халықтарының әдет-ғұрпында қалыптасқан кісі қайтыс ... ... ... ... жылы әруақтарға атап құдайы беру ... ... ... ... және ... ... діни ... әдет ғұрыптарының синтезделуіне тікелей әсер еткен сияқты" ... ... ... мәні ... айтылған екі пікірдіде
қуаттамайтын сияқты. Олай деуіміздің себебі "Сұфра" араб сөзі ол ... ... ... тіліне сіңісіп, үн елеп нан илегенде басқада
тағамдар дайындағанда жаятын ... ... ... ... Суфра
араб сөзі оның баламасы дастархан екенін жазып қойыпты. ... ... ... ... ... сарайында "Дастарханшы" деген лауазым
иесі болғанын баяндайды. Сафи ад-дин Насап намасында ... он ... ... бап ... ... ... 100000 ер бірла атланұр ерді. 85
жыл падшаһлық қылды Хизыр-у йлйяс (алайх ... ... ... үшін ... ... қылды. Бір күнде 100 қой 10 ... ... ... ... 33 ... ... Маулана Сафи ад-дин Урунк Қойлақи айтур:
"Менің уафатым болмышта кишидин хасс-у ... бу ... ... ... ... ... суларыны Даһуа қылсалар, уа сахл ... ... Сафи ... ... ... турурмен, қыиамат болса, амнан уа
сыдқан, ол кімсага дұшман болғаймын" деп ... ... ой ... ... "суфрадарлық" "қонақ жай", "қонақ жай меңгерушісі" —
дастарханшы болып шығады. Бұл қонақжайда арып ашып ... ... ... мен ... ... жай ... ... Тіпті бұл жайда
сопылықтың қағидаларын ... ... ... да ... деген тұжырымға
келуге болады. Жоғарыда айтылған шайх Ибраһим өзінің қилуат қызметкері Мұса
қожаны, қызыр (алаих ... ... Иасы ... ... ... ... Ол 43 жыл Иасы елінде суфра тұтады. "Ол уақтыда Иассауи Ахмет
қожа 20 иашында ... деуі ... ... 100 йыл ... ... ... Қожа ... өмірінен біраз нақты дерек береді. Бұл жерде ... ... ... ... ... Қожа Ахмет, Иасы елінің суфрадары,
әкесінің асхаб — қызметкері болған Мұса қожаның тәрбиесінде ... ... ... ... ... ... әрі тәрбиесін алған Қожа Ахмет өсе
келе Бұхара барып атақты Юсуф Хамаданидан діни ... ... ... Юсуф ... ... соң өз ұстазының орнын басып, ұстаздық
етіп бірнеше жылдан соң атақты ғұлама атағы мен Түркістанға ... ... ... Орта Азияда кеңінен тараған Нақшыбандық Абдулхалық Ғыждуүанйдің
"Көңіл жарда тән базарда" деген қала сауда буржуазиясының ... мен ... ... ... ... Иасауилік сопылық ағамды дүниеге
келтіреді.
Ахмет Иассауи өте ... өз ... ... ... жетік білетін сөз
зергері болған. Өз тұстарының психологиясын терең үйреніп бұл жолда өзінің
ақындық дарынын да іске қосқан. Қожа ... ... ... ... "Диуани
хикмет" (Даналық жайындағы) кітабы XII ғасырдан сақталған ең құнды ... ... ... ... ... Орта ... әдеби мұрасы.
Диуани хикмет қазақ әдебиетінің де ескі үлгісі болып саналады. Ахмет
Иассауи өлеңдерін хикмет деп ... ... ... ... ... діни-мистикалық, дүние қызығынан ... ... ... ... ... ... ... деп жетпіс жыл бойы сын
соққысының астына алынып оны зерттеген ... ... ... ... оны ... оқып ... етіп ... күйде сақтап
келген. Бұл жәйт хикметтің ... мәні мен ... әсер ету ... ... аңлатады.
Тәуелсіздік алған елімізге демократия мен жариялылық, сөз бостандығының
желі есе ... ... ... ... ... бұлағының көзі
ашылды. Сүйікті отанымыз Қазақстан тәуелсіздік құқығына иеленіп, күшімізге-
күш, жігерімізге жігер ... ... ... ... ... ... есептелінетін жәдігерліктің жарық көруіне кең жол ашылды.
Құран кәрім, Мүһәммет ... ... ... ... көпшілік халқымыз
тарабынан үлкен ризашылықпен қолдау табуда. Арабта Қүран ... ... ... деп дәріптелген Құл Қожа Ахмет Иассауидің жазып ... ... ... тиіп-қашып аударыла бастаған мен оның толық
қанды нұсқасы жарық көре алған жоқ.
Қазақ Кеңес энциклопедиясының үшінші кітабының, 594 ... ... ... ... бастырған нұсқасы әрі толық, әрі қазақ ... ... ... 159 хикматы енген" деген дерек болған мен ол ... ... тиіп оқи ... жоқ. ... ... ...
хрестоматиясынан" Алматы "Ана-тілі" 1991 — жыл Б. Сағындықовтың 1911 ... ... ... ... ... жол ... тек үзінділер мен
ғана таныстық. Шымкент баспаханасы басып шығарған "Қожа Ахмет ... ... 1983 жылы ... ... ... ... шығарған
тәржимасынан алынған Жарасхан Әбдірашовтың аударған бірінші хикметі мен
ғана таныстық. Бұлардан басқа 1991 жылғы Парасат ... N8 — ... ... ... аударғандар: М. Жармұхамедов, С. ... ... 1993 ... Заман Қазақстан үн қағазының N9 санында жарық көрген
Әбіраш Жәмішұлының ... ... пен ... ... ... ... басқа жуырда "Қазақ әдебиеті үн қағазының 37 саны ... ... ... Есенбай тәржималаған "Хикметтерім кетті та-рап жалғанға"
дсйтін Иассауидің мінәжаты мен таныстық. ... ... ... ... ... ... ішінде сын көтеретіні шамалы, жоғарыдағы аты
аталған ... ... ... ... ... ... ... көпті көрген Қазақстанның халық ... ... абыз ... ... 1991 жылы N8 ... ... ... Ахмет Иассауи
газалдары" тәржимасына айтқан. "Мына оқырмандар назарына ұсынылып отырған
ғазал тобы — әбден піскен, ой жағынан да ... ... ... ... ... ... өлең болып оқылса, кейде ырғағы жетпей жатқан сөзбе сөз
аудармадай шоқырақтап ... Мен ... ... да жарияланып,
жұртшылық талқысына түсуін қостаймын". Деген сарапкерлік сөзі ... ... ... де ... ... Бұл ... менің
ұсынып отырған тәржимам оқ бойы ұзап алға ... ... ... ... ... мол, ақын аға ... жоғарыда аталған Парасат
журналында айтқан "Қожа Ахмет Иассауи ғазалдары сан ... ... мен өзі ... ... ... баспаларымыздан кітап боп шығып
жатуы қажет деп білемін" деген тұжырымын басшылыққа ала ... ... ... ... Қожа Ахмет бабамыздың өз сөзі мен ... Буын ... ... ... ... ... сақтап,
кейбір араб, парсы, шағатайша, ... ... ... ... ... ... өлең өрнегін құру әдісінің жақындығын ескере отырьш
тәржима Қазақтың қара өлең, жыр үлгісінде жазылды. Түсініксіз деген сөздер
қазақшаланьш, ... ... ... беріп, сөздікті барынша
қысқарттық. Сонымен қатар қазақ тіліне сіңіп кеткен ... араб ... ... өз ... ... хикметтің ұсынылып отырған тәржимасы 1904 — жылы Қазан Император
университетінің типолитографиясында басылып 10-қараша 1904-жылы ... ... ... ... ... негізінде аударыльш, Ташкенттегі
Ғафур Ғулам атындағы ... 1992 жылы ... Р. А. ... ... ...... және осы ... 1991-жылы шыққан Түрік
ғалымы Кемал Эраслан аудармасы нсгізінде ... ... ... ... ... Хаққуловтың алғы сөзі мен шыққан Ахмет ... ... ... ... мен жол ма жол салыстырылып бірінде
жоғын бірінде барымен ... ... ... ... ... сөз ... ... жайлы баяндаған кейбір өзекті ой ... ... сөз ... ... айта ... ... ... айта кетуді парызым деп есептеймін.
Қазан баспасында басылған ... ... ... екінші бетінде парсы
тілінде алғы сөз жазылып, соңына Муаллиф Ғалым Муһәммад бин муфті Рахималла
Қариаши ... ... деп ... Үшінші беттен Фақырнама он жетінші
бетке дейін ... он ... ... он бір Ахметтің аты ... мөрі ... Он ... ... екі жүз ... ... 149 ... бір мінажат жазылып, кітап тамам, жаратушы ... ... ... ... деп жазылған. Айта кеткен жөн хикметтердің
нөмірлік санын қойғанда қателікке жол берілгендіктен кітаптағы 152 хикмет
149 ... ... ... Яғни үш ... кем ... Кітаптағы
Фақырнаманы Иассауи жазбай екінші бір адам жазғандықтан тәржімаланбады.
Бірақ, фақырнамадағы он шумақ ... ... ... ... ... тіркелді. Сол сияқты Әмір Темірдің "Жеңіс жолы" атты
кітабынан алынған бір ... ... ... да ... ... ... барысында байқағанымыз хикметтің
кейбіреулері Иассаудікі емес екінші бір адам жазып қосқан ... ... ... ... ... ... 47-хикмет, және ең соңғы 152 хикмет
Иассауидің шәкірті Хаким ата Сүлейман ... ... ... Жад ... Құл Қожа ... әулиені" деп екінші жақтан сөйлесе, соңғы
152-хикметте "Бабамашин ол сұлтан, ... қожа ... ... Ахмет
Иассауи" дегенде Иассаудің өзінің сөзі емес, екінші бір адамның ... ... ... ... ... анықтау үшін тереңірек ғылыми зерттеу қажет болса керек.
Кім білсін кітапты ... ... атым ... ... деп ... өз атын ... ... кіргізіп жібердіме деп күмәнданасында.
Қазан баспасынан ... ... ... ... ... 2-3-4
хикметтерінде бір жастан отыз жасқа дейінгі өмірі жырланып, қателікке ... ... ... ... ... ... жасқа дейін жырланып отыз бір
мен қырық жастың ... ... ... ... Сол ... елу бір мен алпыс
үш жасқа дейін ... ... ... ... да оны ... соңына
таман 12 хикметте беріп хикметтегі жырлардың тұтастық компазициясы
бұзылады. Осы ... 1992 жылы ... Р.А. ... ... да қайталанады. Бір жастан алпыс үш жасқа дейін Иассауи өмірі
жырланатын хикметтердің тұтастық ... ... ... ... ... ғалымы Кемал Эрасланның 1983 жылы Анкарада шығарған
"Девани хикматлар сочмалар" — ... ... ... кітабынан өзбек
тіліне 1991 — жылы Ибрахим Хаққулов аударған ... ... ... бәрі ... ... ... тәржімаланып Хикметке қойылған
нөмір санындағы қателіктер түзетілді.
Диуани хикметте Иассауи бала ... ... ... үш ... ... ... тірлікте көрген азабын, қайғы-қасіретін тізеді. Хан мен
бек, қазы, мүфтілердің ... ... ... ... жапасын аяусыз
әшкерелеп сынайды. Бұл дүниенің өткінші жәбір ... ... ... Бұл дүниенің өткінші жалғандығын айтып, о ... ... ... ... ... ... ... жолға түсуге шақырады.
Иассауи зорлық зомбылықты, үстем таптың нысапсыздығын, өлтіре ... көз ... ... ... ... ... ... адамдар
арасындағы достық, бірлікті жырлайды.
"Диуани хикметтен" "Қазақ халқының ежелгі мәдениетіне, әдебиетіне,
тарихына, этнографиясына, ... ... ... ... табуға
болады..." Түркі тілді халықтардың орта ғасырлық әдеби ... Ол ... де ескі ... боп ... деп ... ... ... І-том 613 бет, 3 том 593 бет .
1993 — жылғы 10 — қыркүйекте жарық көрген "Қазақ Әдебиеті үн ... ... ... ... одагы Илияс Жансүгіров атындағы сыйлығының
топ жарғаны, хикметті тәржималаушы Есенбай Дүйсенбай" "сәна" — сөзін ... ... ұру деп ... ... ... 468 ... сілтеме жасап
"дәптер" сөзінің мағынасы тым кең жатыр. Ол "жыр ... де ... әуел ... ... болуы да ықтимал-ау деген жорамалын айта
келіп хикметнама аты ... ... жыр" ... ... ... кітаптың аты қандай аталуда емес, оны ана ... мән ... ... ... ... ... ... Ал "Сәни" сөзі араб тілінде —
"екінші", "Дафтар" — кітап, жазу ... ... ... ... том, деп ... беріпті. Ташкент "Науаий асарлары лұғаты" 1972 жыл.
Ғ. Ғулам атындағы баспа.
Мысалы 88-хикметте:
Таза-таза хикматларым сани дафтар
Есіз сөзім надандарға қилур абтар
Бұл: ... ... екі ... ... надан қылар әптер-тәптер деп аударған жағдайда мән мағынасы
да, көркемдігі де кемімесе керек. Мұндағы бізге түсініксіз ... ... ... ... ... мәні — ... бассыз аяқсыз
паршаланған, бұзылған, бақытсыз ... ... ... ... лұғаты. Арабтың
"абтар" сөзі қазақ тіліне әлдеқашаннан сіңісіп емле сөздігінде жазылып
қойылыпты. Бұдан шығатын ... ... ... ... ... ... ... мән-мағынасын сақтап көркем аударма жасау басты
мәселе болуға тиіс демекпіз. Бұл мәселеде бауырлас озбек ағайындардан ... ... ... еді. Олар 1983 жылы ... ... ... ... сочмалар" кітабы негізінде Ибрахим Хаққуловтың алғы сөзі
мен 1991-жылы 300000 ... ... ... ... мен 1992
жылы 200000 дана таралым мен Диуанй ... ... Ғ. ... ... ... ... ... Алдағы кезде хикмет толық және ... үшін ... ... ... ғана емес басқада елден табылған ... ... ... ... ... ... іздестіруде. Бізде
әлі Диуани хикметтің үзінділері, немесе қалта қамы үшін жеке ... ... жұқа ... ... ... ... хикмет" кітабын шығару мәселесіне бүгінгі күннің ... ... ... қарау қажет-ақ.
Құл Қожа Ахмет әрбір сөзің дертке дәрмен.
Талапкерге баян ... ... ... мың төрт жүз ... ... ... пәрмен.
Пәрмен болса өлгенімше сөйлей берем".
Деп жазған Иассауидің басқада дәптері болмауы
мүмкін емес. Тек оны толассыз іздену қажет.
Дүние жүзін өзінің ... ... мен дүр ... ... кураган — (патша-зада) өзі хатшысьша жаздырған "Жеңіс Жолдары"
кітабында: "Рүм ... ... ... мақсатыма жетуді алдын-ала білу
үшін Иасауидің қабіріне ... ... сол ... пал ... ... ... ... маған қауіп душар болатынын, ... ... ... ... оқысам шұбасыз табысқа жететінімді айтты. Сол
бір ауыр сәтте маған жәрдем беретін рубайдың мазмұны мына төмендегіше еді:
Ей қараңғы түннің ... ... ... ... ғаламды гүлстан бақ еткен,
Басыма түскен істі жеңілдеткін,
Ей, баршаның мүшкілін асан ... ... мен ... ... ... ... мен болған ұрыста мен
өзімше оны жетпіс рет қайталадым нәтижеде ғажап жеңіске жеттім деп ... ... ... ...... таржимасында" 17 — бет 1992 — ... (Нұр) ... ... жиһангердің Қожа Ахмет Иассауиді құрметтеп оның ... ... соң ... ... ... ... салуы
тегін емес. Ол Иассауидің ... ... ... ... ... биік ... екенін жетік түсінудің жемісі деуге болады. Әмір
Темірдің жоғарыдағы жат альш айтып жүрген рубайы ... ... ... ... деген ойға қаласың. Диуани хикметтегі "дафтари сани" ... әр ... ... жөн емес ... ... Иассауи араб тілін жетік
білген кісі. Араб тіліндегі Сәна мен сәни ... ... ... емес.
Иассауидің өзі айтқан төрт мың төрт жүз хикметі бір шумақтан ... ... ... сияқты егіз жолдардан құрылғанның өзінде
бірнеше кітап болатыны айдан анық. Кім білсін Әмір ... ... ... ... ... біреулердің кітаптарынан да шығып қалуы ықтимал. ... ... ... ... ... күтіп тұрған іс. Әзірше қолда барды
салыстыра отырып, түп нұсқамен аударманы қабат қойып, ... ... ... ... ... аяттарына пайғамбар хадистеріне, жер, су, кісі аттарына
ғылыми түсініктеме жазып ... ... ... ... ... ... Бұл іске дін назаратының мүфтісі ғұлама араб парсы тіліне жетік
Әбдісаттар Дербісәлиев сынды шығыстанушы ғалымдар ... ... ... ... қожа ... ... халық басына қара бұлт төніп, қиыншылық пен
қаралы қайғылар қаптаған ... өмір ... ... ... ... ... мен қара қытайлар ортасындағы ұрыстар нәтижесінде белең алған
зұлымдық пен мейірімсіздік маскүнемдік, басқада ... ... ... ... жіті сезінген Иассауи: "Ақырзаман нышаны ол
қайрат кетті,
Қаһар ием ... мен үкім ... ... ... ... ... күшсіз болып қолдан шықты көргін.
Ғалымдары бар ілімін малға сатты,
Көре біле өздерін отқа атты,
Өзі амал қылмастан ... ... үшін ... сатты көргін,
Бақыл арсыз нысабы жоқ құлдар әкім,
Менмендікпен зұлымдыққа жаны ... ... қор ... ... ақыл, Сол себептен халық кәпір болды көргін"
деп тебренеді.
Құл Қожа Ахмет Иассауидің дүниеге көзқарасы ахиқат, ... ... ... ... өз дәуірінің перзенті сипатында ислам дінінің
қағидаларына сүйеніп, оны қалтқысыз басшылыққа алып ... Ф. ... ... ... төңкеріс әрекеті бүтін орта ғасыр дәуірін
бойлап өтеді. Дәуір жағдайына қарап ол кейде мистика, ... ... ... құралды қозғалыс көрінісінде майданға шығады" деп көрсеткен екен.
Жоғарыдағыы ... ... ... ... ... ... Нақшибандық ағымға қарама-қарсы тәркі дүниелік діни мистикалық
ағым делініп сьш ... ... ... ... ... сөз айтылған еді. Біз
соңғы жетпіс жыл ішінде насихаттап келген "Иассауидің реакциялық мәні ... ... ... ағымы" қайсы мистика? Энгельс феодализмге қарсы
бағытталған төңкеріс ... ... ма, жоқ әлде ... ... қалған реакциялық мәні бар халыққа зиянды мистика ма?
Осы бір даулы мәселенің бетін ашып алу Иассауи тану ғылымындағы ... ... ... ... ... "Мистицизм және логика" деген
мақаласында айтқандай дүниені мистикалық ұғымда ... ... бір ... дүниеге келеді оған небір ұшқыр нәрсе менде ілесіп
болмайды" деген екен. Міне сол ... ... ... ... адамның рухани жан дүниесін нұрландыратындай жарық сәулені көруге
болады. Иассауилік сопылық ағымның негізі: бірінші — ... ... ... ...... төртінші — хақиқат.
Шариғат — ислам дінінің заңдары мен әдет-ғұрыптарының жинағы;
Тарихат — сопылықтың мұрат мақсатына жеткізетін жол;
Мағрифат — дін ... ... оқып ... — Алла тағала мен табысьш бірлесу; Жаратушы Алла- тағала ең
ұлық хақиқат. Ондағы барлық ... ... ... саф таза да ... ... ... ешкім де нұсқан келтіре алмайтын өзіне ғана тән әділет.
Көзқарасы да қарама қайшылықсыз деген ... ... ... ... ... толқының тиімді мәйегі де дәнегі де Ұлық
Алланы тану, табысу ... мен ... ... ... көтеріледі. Иассауидің
махаббат — ғашықтығы Аллаға ... ... оны мен ... Ол үшін ... бейнет азабын тартып, қайғы қасіреттерді шегіп, ғашықтық жолында ... ... жоқ" ... Адам ... жан дүниесін тазалау ... ... ... ... шегуді мойнына алмағы шарт деп
үгіттейді.
Ғашықтар халық ішінде күйіп жылар,
Шын соны жан күйдіріп ... ... кел деп ... ... буар,
Машығына хал жайын айтады екен.
Ғашықтар хақиқаттан қашпас болар,
Надандарға ... ... ... ... ... ... ұғып у запыран жұтады екен.
Демек, Аллаға ғашық жандар шын көңлімен беріле күйіп-жанып, ... ... ... ... ... бой ұсынып, надандар мен ... өзін ... ... ... жолы мен Алла мен табысып, бірлесуі
керек дейді.
Иассауи Алла ... ... ... ... оның ... ... ... дейді. "Күчә қылып тәубә қылмай әдден астым,
Нәпсім менің судай тасты топырақ шаштым.
Шүкір Алла кәміл пірім жаққа қаштым.
Қолға алып нәпсі тізгінін ... ... діни ... ... ... басы ... баз кешу
мәселесі көзделмейді. Керісінше нәпсі тізгінін ... ... ... ... ... ... ... дүниенің кесапатты кесірінен
адам баласының жан дүниесін таза ұстауды көздейді. Бұл ... ... ... ... нахақтан дау қылған "қазы, имамдар" "арам
жеген әкімдер" "дүние менікі деп жұрттың ... ... ... "ақты
қара қылған молда мүфтілер," елдің еңсесін көтертпей, ... ... ... ... ... ... ... қойып, көңілдеріне
өшпенділік шамын жағып оятады.
«Диуани хикмет» сияқты қасиетті кітапты аударуға кеңес беріп ... ... қол ұшын ... филология ғылымының кандидаты Әсілхан
Оспанұлына, Диуани хикметтің ұсынылып отырған ... ... ... ... ... ... ... ыстық ықылас үлкен ілтипатпен
алғысымды айту мен қатар, оқырман қауымнан тәржіманың кемкетігі ... ... ... ала ... ... ... деп есептеймін.
- Сөз соңында осы кітаптың жарыққа шығуына атсалысып ... ... ... Сарыағаш "ауданы Қабыланбек ауылындағы іскер азамат
Мейірбектегі Зәріпбекұлы ... ... ... ... ... дені сау ... ... тау болсын, Алла жар болсын Қожа Ахмет
бабамыздың рухы-қолдап жүрсін деген ... ... жөн ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құран Кәрім - Ислам дінінің негізгі көзі14 бет
Қожа Ахмед Ясауи6 бет
Қожа Ахмед Ясауи өмірбаяны8 бет
«Бабыр – наме» прозалық шығармасы.5 бет
«Жәми ат-тауарих» шығармасындағы Орта және Кіші жүз негізін құраған ХІ-ХІІІ ғғ. түркі тайпаларының тарихы50 бет
«ш. бейсенованың «сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. а.кемелбайдың "қоңыр қаз" шығармасын талдау. е.раушановтың « ғайша - бибі»поэмасының құрылымдық ерекшелігі. е.раушановтың «аспанға көшіп кеткен ел» поэмасының сипаты. е.раушановтың «қызық емес оқиға» атты поэмасының діни- мифологиялық сюжеті. ақын н.айтұлының «тоғыз тарау» поэмалар кітабына қысқаша талдау»21 бет
Абай және Ахмет шығармашылық үндестігі37 бет
Алаштың бас шығармасы13 бет
Алаштың ұлы-Ахмет9 бет
Ахмет Байтұрсынов12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь