АҚШ

Жоспар
І.Кіріспе
ІІ.Негізгі бөлім
1.Мемлекеттің тарихы
2.Экономикалық.географиялық орны
3.Табиғат ресурстары мен байлықтары
4.Мемлекеттік құрлысы
5.Халқы:
а)Халқының динамикалық өсімі
б)Этникалық құрылымы
в)Тілі
г)Діні
д)Нәсілі
е)Таралуы мен қоныстануы
6.Шаруашылығы:
а) өнеркәсібі
б) ауыл шаруашылығы
в) көлік қатынасы
7.Экологиясы
8.Туризмі
9.Халықаралық байланыстары
ІІІ.Қорытынды
Кіріспе
Америка Құрама Штаттары, АҚШ (The United States of America, USA)-Батыс жарты шарындағы ірі ел. Оның барлық жері түгелдей дерлік Солтүстік Америкада. АҚШ – көптеген атақты тұлғалардың отаны. Соның ішінде аса көрнекті саяси қайраткерлер Бенджамин Франклин, Авраам Линкольн, Роберт Фултон, Томас Эдисон, Марк Твен және т.б. бар.
Америка Құрама Штаттары - федеративтік республика. АҚШ аумағы жағынан әлем елдерінің ішінде төртінші орын алады. Аумағы 9363,2 мың км². Мемлекеттік құрылысы бойынша АҚШ — 50 штаттан тұратын федерациялы республика. АҚШ-та 50 (елу) штат пен ел астанасы Вашингтон қаласы орналасқан Колумбия федералдық округі бар.
Халқы 302 млн. адам. Астанасы – Вашингтон қаласы. Тұрғын халқының саны жағынан ірі қалалары: Нью-Йорк, Чикаго, Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Филадельфия, Детройт, Бостон, Хьюстон, Вашингтон, Даллас, Питсбург, Балтимор, Сиэтл, т.б.
АҚШ-тың XX ғасырдың ортасына дейінгі шаруашылығының территориялық құрылымына территория, табиғат қорлары, көлік, еңбек қорлары, шоғырлану факторлары көп ықпал етті. ҒТР дәуірінде ғылымды көп қажет ету, экология, экономикалық-географиялық жағдай факторлары ерекше маңызға ие болды. Шетелдік Еуропадан өзгеше, АҚШ шаруашылығының қазіргі географиялық бейнесіне экономикалық өмірдің шеткі мұхит маңы және көл маңы аудандарына шоғырлануы тән. Мұндай шоғырланудың қала халқының шоғырлануымен тікелей байланысы бар. Елдегі бүкіл өнеркәсіп өнімінің 3/5-і үш мегалополистің территориясында өндіріледі («Босваш», «Чипитс», «Сан-сан»).
АҚШ өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының кейбір дәстүрлі салаларында да, сондай-ақ өндірістік емес салада да өзінің артықшылығын сақтап отыр.
АҚШ өнеркәсібі – бүкіл экономиканың жетекші саласы. Оның энергиялық балансында мұнай мен газ маңызды орын алады, ауыр және жеңіл өнеркәсібі өркендеген. Машина жасау өнеркәсібі автомобиль, авиация электр техникасы салаларына түрлі жабдықтар өндіреді. Атом өнеркәсібі, тоқыма және тігін өнеркәсібі айрықша дамыған.
Ауылшаруашылық өндірісінің көлемі жөнінен АҚШ дүние жүзінің кез келген басқа елінен әлдеқайда озық тұрады. АҚШ бірінші болып агробизнеске көшті. Өнеркәсіптегіге қарағанда, аграрлық-өнеркәсіптік кешен саласындағы еңбек өнімділігі тіпті тезірек өсуде. Көп салалы ауыл шаруашылығы елдің қажетін қамтамасыз етіп қана қоймастан, сонымен бірге экспорт үшін де айтарлықтай өнім береді.
АҚШ- әлемдік аренадағы рөлі жоғары. Қай жағынан алып қарасаң да АҚШ-пен теңесер, бәсекеде басып озар мемлекет жоқ.
1. Қазақстан Ұлттық энциклопедиясы. Алматы, 2002 ж. Т. 1. 202 бет
2. В.П.Максаковский Географическая карта мира II книга, 2009 год, стр 329-399
3. Ю.Н.Гладкий. Экономическая и соцальная география зарубежных стран. Москва, 2009 год, стр 99-111 .
4. Малая энициклопедия стран «Торсинг», Мосвка, 2002год, стр 54
5. Дәуірбаева Т. Европа мен Америка елдерінің тарихы, Түркістан, 2004 жыл , 154-160 бет
6. www.americaru.com
7. Мәшімбаев С.М. Еуропа және Америка елдерінің қазіргі заман тарихы (1918-1945 жж.) Алматы «Қазақ университеті» 2004жыл , 170 бет
8. С.И.Брук, Население мира , «Наука», Москва, 1986
9. Языков Е.Ф. История стран Европы и Америки — Москва, 1971год, стр 151
10. «Энциклопедия стран мира». Н.А.Симония. Москва, 2004 год, стр 514-540
11. prousa.ru
        
        Жоспар
І.Кіріспе
ІІ.Негізгі бөлім
1.Мемлекеттің тарихы
2.Экономикалық-географиялық орны
3.Табиғат ресурстары мен байлықтары
4.Мемлекеттік құрлысы
5.Халқы:
а)Халқының динамикалық өсімі
б)Этникалық құрылымы
в)Тілі
г)Діні
д)Нәсілі
е)Таралуы мен қоныстануы
6.Шаруашылығы:
а) өнеркәсібі
б) ауыл шаруашылығы
в) көлік қатынасы
7.Экологиясы
8.Туризмі
9.Халықаралық байланыстары
ІІІ.Қорытынды
Кіріспе
Америка Құрама ... АҚШ (The United States of America, ... ... ... ірі ел. Оның барлық жері түгелдей дерлік Солтүстік Америкада. АҚШ - көптеген атақты тұлғалардың отаны. Соның ішінде аса ... ... ... ... ... ... Линкольн, Роберт Фултон, Томас Эдисон, Марк Твен және т.б. бар.
Америка Құрама Штаттары - федеративтік ... АҚШ ... ... әлем ... ... төртінші орын алады. Аумағы 9363,2 мың км². ... ... ... АҚШ -- 50 ... ... федерациялы республика. АҚШ-та 50 (елу) штат пен ел астанасы Вашингтон ... ... ... федералдық округі бар.
Халқы 302 млн. адам. Астанасы - Вашингтон қаласы. Тұрғын халқының саны жағынан ірі қалалары: ... ... ... ... ... ... Бостон, Хьюстон, Вашингтон, Даллас, Питсбург, Балтимор, Сиэтл, т.б.
АҚШ-тың XX ғасырдың ортасына дейінгі шаруашылығының территориялық құрылымына территория, табиғат ... ... ... ... ... ... көп ... етті. ҒТР дәуірінде ғылымды көп қажет ету, экология, экономикалық-географиялық жағдай факторлары ерекше маңызға ие болды. Шетелдік Еуропадан ... АҚШ ... ... ... ... экономикалық өмірдің шеткі мұхит маңы және көл маңы аудандарына шоғырлануы тән. Мұндай шоғырланудың қала ... ... ... ... бар. ... ... өнеркәсіп өнімінің 3/5-і үш мегалополистің территориясында өндіріледі (, , ... ... пен ауыл ... ... ... салаларында да, сондай-ақ өндірістік емес салада да өзінің артықшылығын сақтап отыр.
АҚШ өнеркәсібі - бүкіл ... ... ... Оның ... балансында мұнай мен газ маңызды орын алады, ауыр және ... ... ... ... ... ... автомобиль, авиация электр техникасы салаларына түрлі жабдықтар ... Атом ... ... және ... ... ... ... өндірісінің көлемі жөнінен АҚШ дүние жүзінің кез келген басқа елінен әлдеқайда озық тұрады. АҚШ бірінші болып агробизнеске көшті. Өнеркәсіптегіге қарағанда, ... ... ... ... ... ... ... өсуде. Көп салалы ауыл шаруашылығы елдің қажетін қамтамасыз етіп қана қоймастан, ... ... ... үшін де айтарлықтай өнім береді.
АҚШ- әлемдік аренадағы рөлі жоғары. Қай жағынан алып қарасаң да ... ... ... ... озар мемлекет жоқ.
1.Мемлекеттің тарихы
Қазіргі АҚШ жерінде ежелден үнділер өмір ... ... ... ... ашқаннан кейін (1492 -- 1503 жылдары) 16 ғасырда Англия, Испания, Нидерланды, Франция, Швеция Солтүстік ... ... ... 18 ... ... қарай Англия Солтүстік Американы түгелдей дерлік басып алды. 17 ғасырдың басында Америкаға ауыр жұмыстарға пайдалану үшін Африкадан құлдар әкелу ... ... ... ... тәуелсіздік жолындағы соғысты туғызды (1775 - 1783 ... 1776 жылы 4 ... ... декларациясы қабылданды, онда АҚШ-тың құрылғандығы жарияланды.
18 ... ... 13 отар ... ... ... тәуелсіз мемлекет -- Америка Құрама Штаттарын құрды. Америка жалауының сол жақ жоғары бұрышындығы көк төрт ... ... 50 ақ ... ... қазіргі күндегі штаттарының санына сай келеді. /1/
1783 жылы бітім шарты бойынша Англия АҚШ-тың тәуелсіздігін мойындады. 1787 жылы АҚШ Конституциясы ... ... ... президенті болып Джордж Вашингтон сайланды. Филадельфияның іргесі қаланған соң, АҚШ-тың Тәуелсіздік декларациясы жарияланды. 1776 жылы құрлық аралық ... ... ... ... ... ... қоғам құрылысын демократияландыруға үлкен үлес қосқан Томас Джефферсон 1800, 1804 ... АҚШ ... ... ... Ол ... әлеуметтік топтардың арасында мәмілеге келтіру саясатын жүргізді. Кейбір реакциялық заңдарды жойып, армияны, флотты, мемлекеттік аппаратты қысқартты. Ресеймен ... ... ... 19 ... 1-жартысында АҚШ жері әжептәуір ұлғайды. 1803 жылы АҚШ Батыс Луизиананы, 1819 жылы ... 1867 жылы ... ... ... 1823 жылы ... ... жарияланып, мұнда Америка және Еуропа бір-бірінің ішкі істеріне араласпауға тиісті деп көрсетілді. 1809 жылы елге құл әкелуге тыйым салынды. Алайда бұл іс ... ... ... ... 1790 жылы АҚШ-та 760 мың құл болса, 1860 жылы олар 4 ... ... Ауыр ... және қорлауға шыдамаған құлдар көтерілістер жасап, солтүстікке қашты. Солтүстікте бірқатар штаттарда құлдық жойылды.
1-дүниежүзілік соғыста АҚШ Антанта жағында болды. Екі ... ... ... ... Рузвельт әкімшілігінің реформалары АҚШ тарихында ерекше орын алды. деп аталған осы реформалар елді ауыр ... ... ... және ... ... ... қалыптастырды. Рузвельт сыртқы саясатта да өзгеріс жасады. Латын Америкасында , Еуропада , Азияда ... ... ... ... кезінде АҚШ фашизмге қарсы мемлекеттер одағын құруға белсене қатысып, Тынық мұхитында, Еуропада, Африкада ... ... ... ... 1941 жылы 7 желтоқсанда кірісіп, 1945 жылы 2 ... ... ... ... АҚШ, КСРО ... әскери-саяси одақтар құрып, дүние жүзін екі лагерьге бөлуді іске асырды.
Осы 80-жылдардың ортасына дейін созылды. екінші дүние жүзілік ... ... ... ... мен Америка Құрама Штаттарының арасындағы ауқымды идеологиялық және геосаяси ұрандағы биполярлық қарама-қайшылық болып табылады. ... ... 1) 1917 ... Ресейдегі Ұлы Қазан революциясы әлемді екі қарама-қайшы бөлікке (социализм мен капитализм) бөлді. Сөйтіп басталу механизмін іске ... 2) ... ... жүзілік соғыс кезеңіндегі державалардың ықпал ету аймақтары үшін күресі. Сондай ақ осы ... ... мен ... ... ... белең алуы. 3) ... ... ... жою ... пайда болуы - әлемдік саясатқа мүлде өзгеше сипат берді. /2/
2.Экономикалық-географиялық орны
Аумағы 9363,2 мың км². АҚШ ... ... әлем ... ... ... орын ... орны өте ... ол барлық кезеңдерде де елдің дамуына себепші болған. Бұл ең алдымен теңіз шекарасының көптігіне (12 мың км), әсем ... ... ... және ... ... ... екі ... аралығына орналасуына байланысты. Канадамен және Мексикамен құрлықтағы шекарасы шартты сызықтар арқылы, өзендер мен көлдер арқылы өтіп, сауда-экономикалық байланыстардың дамуына жағдай ... ... ... ... батысында Тынық мұхитпен шайылады. Солтүстікте Канадамен, оңтүстікте Мексикамен шектеседі.
Канада мен АҚШ шекарасы әлемдегі ең ірі шекаралардың бірі. Жалпы ... ... ... қоса ... (2475 км). ... кейбір бөліктері су арқылы (Атлант, Үнді, Солтүстік Мұзды мұхиты және Ұлы ... ... мен АҚШ ... 3 мың км ... құрайды. Шекара дүниежүзіндегі ең шиеленіскен, террорлық, заңсыз әрекеттер көп болатын аймақ. Шекарадан заңды түрде жылына 350 млн адам және 5 млн ... жүк ... ... Шекара АҚШ- тың 4 штатынан, Мексиканың 6 штатынан өтеді. Шекараны қорғаумен USBP - дің 20 мың шекарашылары ... ... олар ... ... ... ... Жыл ... шекарадан заңсыз жарты миллион адам өтеді.
АҚШ-ты ірі төрт негізгі бөлікке аудандастырамыз. Таяу уақытқа дейін АҚШ-ты үш ... ... ... бөлу ... қолданылды. Алайда 80-жылдары американ статистикасы тарихи-мәдени ерекшеліктері жөнінен де, қазіргі әлеуметтік-экономикалық дамуы жөнінен де өзара айырмашылықтары бар төрт ірі ауданды ... ... ... Олар: Солтүстік-Шығыс, Орта Батыс, Оңтүстік және Батыс. /3/ ... ... мен ... ... ... үшін ... қорлары өте қолайлы орналасқан. Мысалы, Батыстың экономикасы дамыған елдері арасында АҚШ көмір (3,6 ... т), ... (4,4 ... т), ... газ (10 ... м3), ... ... (25 млрд. т) және молибден кені, фосфорит, күкірт, сондай-ақ су энергетикасының (700 млрд. кВт. сағ.) қоры жөнінен бірінші орын алады. ... ... ... мен кен ... ... елге кең ... ... көмір мен мұнайдың қоры 30-дан астам штатта барланған. Тектоникалық құрылысының ерекшеліктеріне қарай АҚШ ... ең ... -- ... ... және ... ... ... бөлуге болады. Шығыс бөліктің басты байлығы -- отын пайдалы қазбалары, батыс бөлігінің басты байлығы -- кенді ... Елде ... ... және барлау жұмыстары жан-жақты жүргізілуде. Осындай жұмыстардың нәтижесінде мұнайдың бүкіл болашақтағы қорының жартысы континенттік қайраңдағы кен ... -- ... ... ... мен ... ... болып отыр. АҚШ-тың жаңадан игерілген ауданы- Алясканың материктік бөлігінде елдегі аса ірі Прадхо-Бей мұнай кен орны ашылды./3/ ... ... ... ... елде ... қамтамасыз етудің көптеген проблемалары шиеленісіп, кейбір кен орындары сарқылуға айналды. Осының салдарынан 70-жылдары дүние жүзіндегі табиғат қорларына бай елдердің бірі өз ... ... рет ... ... ... ... ... картасынан көптеген штаттарда жетекші салалардың бәрінің дамығанын байқау қиын емес. Бірақ мұндай жалпы көріністен әдетте екі-үш басты штат ... ... ... Ол ... ... қатысты. Көмір 15-тен астам штатта өндіріледі, бірақ елдің басты "көмір штаттары" -- ... ... ... ... бұлардың шегінде елдегі ең ірі Аппалач көмір алабының бөлігі бар. Соңғы уақытта құрамында күкірт аз көмірі ашық әдіспен өндірілетін Батыстағы ... ... ... өсіп ... ... ... ... штаттарында өндіріледі, бірақ электр станцияларының ең ірі шоғыры Теннесси және Вашингтон штаттарында пайда болған. Мұның алғашқысында ... ... ... ... ... ... бастаған, кейін оны көптеген ЖЭС-тер мен АЭС-тер толықтырған. Вашингтон штатындағы ... ... ... 20 млн. кВт дүние жүзіндегі аса ірі СЭС тізбегі салынған. Мұнай өнеркәсібі де ... ... ... ... ... ... пайда болып, осы күнге дейін негізінен Иллинойс, Индиана, Огайо, Пенсильвания, Мэриленд секілді металлургия штаттарына шоғырланған қара металлургия жөнінде де осыны ... ... ... ... ... ... ... басты орын алады.
Жер қойнауы кен байлықтары мен минералды шикізатқа өте бай. Оның ішінде темір, никель, кобальт, алтын, күміс, уран ... қоры ... ... ... ... ... Тас көмір (Аппалачи таулары), мұнай мен газ (Мексика ойпаты, Ұлы жазық) табылған. Ал Кордильер таулары түсті және қара ... ... бай ... ... ... ... ... Штаттары - федеративтік республика. Мемлекеттік құрылысы бойынша АҚШ -- 50 штаттан тұратын федерациялы республика. Американдық мемлекеттік ... ... ... ... ... бойынша құрылған федералдық құрылыс болып табылады. АҚШ-та 50 (елу) штат пен ел ... ... ... ... ... федералдық округі бар. Бірімен-бірі шектесіп жатқан 48 штаттан және құрлықтың солтүстік-батысындағы Аляска, ... ... ... ... ... құрылған Гавай штаттарынан тұрады. Елдің құрамына соңғы болып Аляска (49-шы) мен Гавайи (50-ші) кірді. Екеуі де 1959 жылы ... ... ... өз ... ... заң ... және ... билік органдары, сайланбалы губернаторы, сондай-ақ рәміздері бар.
Жалпы, толығымен штаттың шекаралары ішіндегі мәселелерді тек штат ... ... ... ішкі ... меншік, өнеркәсіп, кәсіпкерлік және коммуналдық қызметтерге қатысты мәселелерді реттеу, штаттың ... ... және ... еңбек жағдайлары кіреді. Штаттық пен федералдық юрисдикциялар көп салаларда ... ... ... ... ... жылдары федералдық үкімет денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қамсыздандыру, көлік, ... үй ... мен ... ... ... ... бойынша кеңірек ауқымды жауапкершілікті өз мойнына алды. Әртүрлі ... ... ... ... ұқсамайды, бірақ жалпы алғанда, федералдық Конституцияның, соның ішінде адамдардың құқықтары туралы мәлімдеме және үкіметті ұйымдастыру туралы жоспар ... ... ... ... банктерді, коммуналдық кәсіпорындарды және қайырымдылық мекемелерін басқару сияқты мәселелер штат ... ... ... ... ... етіп беріледі.
АҚШ үкіметі үш тармаққа бөлінеді:
Заң шығарушы: АҚШ Парламенті -- ... деп ... ... тұрақты негізде жұмыс істейтін екі палатадан: Сенаттан және Өкілдер Палатасынан тұрады.
Атқарушы: АҚШ Президенті -- Үкімет пен ... ... бас ... ... ол заң ... жою ... ие болады.
Сот: Жоғарғы Соты және федералдық соттар.
АҚШ-да екі бас партия бар:
Демократиялық партиясы -- 1824 жылы ... Джон ... Билл ... ... Обама осы партияның мүшелері.
Республикалық партиясы -- 1854 жылы ... ... Буш, ... ... осы партияның мүшелері. /5/
5.Халқы:
а)Халқының динамикалық өсімі
2013 жылы 1 ... АҚШ ... 316 031 000 ... ... Он ... (2000 ... 2010 жылға дейін) АҚШ халқы 9,9 % өскен.
АҚШ халқының динамикалық өсімі (әр ... ... -- 3 929 ... -- 5 236 631
1810 -- 7 239 ... -- 9 638 ... -- 12 866 ... -- 17 069 ... -- 23 191 ... -- 31 443 321
1870 -- 38 558 371
1880 -- 49 371 ... -- 62 979 ... -- 76 212 ... -- 92 228 ... -- 106 021 ... -- 123 202 ... -- 132 164 569
1950 -- 151 325 798
1960 -- 179 323 ... -- 203 211 ... -- 226 545 ... -- 248 709 ... -- 281 421 906
2010 -- 308 745 538
2012 -- 314 895 000 ... ... ... ... ... ... ... құрамы, орналасуы. АҚШ халқының саны жөнінен де дүние жүзінде ... орын ... ... саны жөнінен ол ГФР, Франция, Ұлыбритания және Италияны қосып алғандағыдан кем түспейді. Ел тұрғындарының саны 2000 ... ... 270 млн адам ... бұл бір ғана XX ғасырдың ішінде оның халқы 3,5 есе өскен. Алайда АҚШ жас ұлт ретінде халықтың табиғи өсуі ... ... ... ... ... ... ... уақыт келмеске кетті. 80 -- 90-жылдары бұл өсім айтарлықтай кеміп, жас-жыныстық пирамидаға да әсер етті. Халықтың жылдық абсолюттік өсуі ... 2 млн. ... ... отыр. Иммиграция қашан да АҚШ халқының санына зор ықпал етіп келеді және солай бола береді де. ... XIX ... ... бері елге 70-ке жуық елден 55 млн. адам келді. Қазір де ... ... ... жыл ... елге 1 ... адам келеді. АҚШ халқының ұлттық құрамын қалыптастыруда жаппай иммиграция шешуші рөл атқарды. /7/
XX ғасырдың екінші жартысында ... ... ... ... ... оның ... ... әсіресе Латын Америкасынан иммиграция жасаушылардың саны артты. Латын Америкасынан иммиграция жасаушылар арасында ... ... ... ... табу үшін ... ... ... шекарадан ашық және жасырын түрде өтіп жатады. Оларды "брасерос" (дәлме-дәл аударғанда "қол күшін сататын ... ... ... деп ... ... саны ( 2006 ... бюро ... -- 169 197
Азиаттықтар -- 411 ... және ... ... ... -- 548 848
Солтүстік Америка -- 414 096
Оңтүстік ... -- 138 ... -- 117 ... -- ... -- 2734 ... ... ... кезде АҚШ-та жүзден астам этностар тұрғанымен, этнограф-ғалымдар оларды басты үш ... ... ... 1) АҚШ ... ... жай ғана ... яғни қазір ағылшын тілін ана тілім деп есептейтін әр түрлі ұлт қоныс аударушыларының ұрпақтарына; 2) ... ... ғана ... ... бұл елге әлі де ... үлгірмеген адамдарды қоса есептейтін өтпелі иммигранттар топтарына; 3) байырғы тұрғындар -- аборигендерге (үндістер, эскимостар және т. б.).
АҚШ ... ... ... ... ал ... -- 1% - ды ... ... қарамастан, АҚШ-тың өте көптеген географиялық атауларының үндістерден шыққанын байқауға болады. Қара американдар (афроамерикандар, негрлер) американ ұлтының құрамында ерекше үлкен топ ... олар АҚШ ... 12% - ын ... ... негр ... негізгі бөлігі Оңтүстікте, XIX ғасырда құлдықты жойғанға дейін плантациялық шаруашылық үстем болған "қара белдеуде" тұрды. Соңғы ... ... ... ... пен Батыстың қалаларына қоныс аударды, олар оңтүстік штаттарда да қазір ... ... ... ...
90 % жуық ... мен 60 % үндістер қалалық елді мекендерде қоныстанған.
АҚШ-тың халық санағы бюросының бағалауы бойынша 2011 жылғы елдегі халықтың ... ... ... көрсеткіші: ... -- 78,1 %, ... -- 13,1 %, ... ... және ... -- 1,2 %, ... -- 5,0 %, ... және басқа да мұхиттық арал тұрғындары -- 0,2 %, латынамерикандықтар -- 16,7 %. /6,7/
в)Тілі
2005 жылы мемлекеттегі ... ... ... ... ... емес ұйым Көп тіл- жалғыз Америка>> атты докладты жария етіліп, елде күнделікті тұрмыс жағдайында ( ... ... ... 322 тіл ... анықталған. Ең көп тілді штат -- Калифорния (207 тіл). Бір тілді штат -- ... (56 ... Ал ... 129 ... ... 137 ... ... екен.
Ең кең таралған тіл -- ағылшын тілі. АҚШ - тағы 300 млн. халықтың 215,4 млн. ... ... ... ... меңгерген. Алайда, АҚШ территориясында ағылшын тілінің ресми мемлекеттік статусы айқындалмаған. 28 штатта ғана ... ... ... деп ... 2002 ... ... елде испан тілінде 28 млн тұрғын, 37,4 млн ... ... 700 мың орыс ... ( ... штатында 218 765 адам немесе 30,98 % орыс тілді)
АҚШ- та ең көп 10 ... ... тілі (215 423 ... тілі (28 101 ... тілң (2 022 143)
Француз тілі (1 643 838)
Неміс тілі(1 382 613)
Тагаль тілі(1 224 241)
Вьетнам тілі(1 009 627)
Итальян тілі (1 008 ... ... ... тілі(706 242) /6/
г)Діні
Халықтың 66%-ы - протестанттар, 26%-ға ... ... ... діни ... да оның ұлттық құрамымен тығыз байланысты.
Діни құрамы (2004 жыл бойынша)
Протестанттар -- 51,3 ... ... -- 23,9 ... -- 1,7 %,
Басқа христиандықтар -- 1,6 %,
Иудеи -- 1,7 ... -- 0,7 ... -- 0,6 ... -- 2,5 ... -- 12,1 %
Атеисттер -- 4 % /6/
д)Нәсілі
Америка ұлты - көпұлттан ... ... ... жас ұлт ... табылады. Ұзақ уақыт мәдени, экономикалық, әлеуметтік және шаруашылықта бір - бірімен байланысып, араласып кеткен, үш нәсілдің ... ... ... де ... бар ұлт ... ... ұлты -- бұл ең алдымен әлемнің әр түрлі бөліктерінен, әсіресе Еуропа мен Африкадан ... ... ... ... мен ... нәтижесі. /7/
е)Таралуы мен қоныстануы
Халықтың орналасуының орташа тығыздығының көрсеткіші жөнінен АҚШ дүние жүзіндегі халық неғұрлым ... ... 20 ... ... ... ... (1 км2-ге 27 адам). Ел ішінде халықтың орналасуында өте үлкен айырмашылықтар бар. АҚШ тұрғындарының 70%-ы дерлік елдің жалпы жер ... не бары 12%-ын алып ... ... ... Теңіз (көл) жағасындағы штаттар мен таулы штаттар арасындағы айырмашылық өте зор: 1 км2-ге 350 -- 400-ден 2 -- 3 ... ... ... ... ... ... ең алдымен зейнеткерлердің Солтүстік штаттарынан ("қар белдеуі") Оңтүстік штаттарына ("күн белдеуі") ішкі көшіп-қонуы артты. Жалпы алғанда, бәрінен де Техас, ... ... ... ... халқы тезірек өсуде. АҚШ халқының орналасуы ең алдымен қалалар географиясына байланысты, мұнда жалпы саны 9 мыңдай қала бар. ... қала ... ... ... ... ... ... байланысты болып келеді. АҚШ -- нағыз қала агломерацияларының елі. 1950 жылы ... 170, ал ... ... -- ... қала ... ... ... небары 6 "миллионер" қала, 40 шақты "миллионер" агломерация бар. АҚШ ... ... ... ... ... ... ... орталықтары мен шеткі бөліктерінің арасындағы арақатынас та өзгерді. ... ... ... бағасының ұдайы өсуі, жеке автомобиль көлігі кеңінен дамып отырғандықтан экологиялық және көлік жағдайының нашарлауы, оның үстіне орташа американдықтың кіші ... да, өз ... ... ... қала ... ... ... жайылып өсуіне әкеп соқтырды. Қазір мұндай "бір қабатты Америкада" бүкіл Америкадағы отбасының 2/3-сі ... ал ... ... ... таяу ... ... ... саны кемумен болды. Қазір елде осындай үш мегалополис бар. Олар -- ... Көл маңы және ... ... ... ... ... дейін созылып жатқан біріншісін қысқаша "Босваш", Чикаго мен Питтсбург аралығында орналасқан екіншісін -- "Чипитс", ал үшіншісін ... -- ... -- ... деп ...
АҚШ-тың ауыл халқы негізінен бөлек орналасқан фермаларда тұрады. Бірақ тіршілік жағдайлары бойынша ауыл тұрғындарының қала тұрғындарынан айырмашылықтары шамалы. Демек, шын ... ... елде ... өмір ... ... үстемдік етеді. /6, 8/
6. Шаруашылығы
АҚШ XIX ғасырдың аяғында Ұлыбританияны басып ... ... ... ... ... ... жүзінде бірінші орынға шықты. Ол қазір де ... ... ... көп ... ... ... көпшілігінде біріншілікті бермей келеді. АҚШ өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының кейбір дәстүрлі салаларында да, сондай-ақ өндірістік емес салада да ... ... ... ... ... ... шығарылатын әуеракеталық-ғарыштық техниканың 3/4-інен астамы, электронды есептеу (әсіресе өнеркәсіптік және ... ... ... ... көмір мен АЭС-тер қуатының жартысынан астамы, жиналатын астық түсімінің 1/3-іне жуығы АҚШ-тың үлесіне тиеді. /9/
а) Өнеркәсібі
АҚШ өнеркәсібі - ... ... ... ... Оның ... ... мұнай мен газ маңызды орын алады, ауыр және жеңіл өнеркәсібі өркендеген. Машина жасау өнеркәсібі автомобиль, авиация электр техникасы салаларына ... ... ... Атом өнеркәсібі, тоқыма және тігін өнеркәсібі айрықша ... ... ... жоғарылығымен, өндірістік және территориялық шоғырлануымен көзге түседі. Ол жаппай сериялы, ... ... ... ... ... шығаруға маманданады. "АҚШ-та жасалған" деген маркасы бар бұйымдар жақсы сапалы ... ... ... ... АҚШ ... ... ... мәлім салаларының, сала тармақтары мен түрлерінің бәрі бар. Осыған қарамастан, олардың ішінде де ең алдымен ... ... ... ... айқындайтын негізгілері болады. Бұл ертеден-ақ АҚШ үшін дәстүрлі автомобиль жасау саласы. Бұл сондай-ақ екінші ... ... ... ... ... ... ... мен электроника. Мұнай өнеркәсібінің өте зор маңызы бар. Автомобиль және әуе көлігінің дамуымен, стратегиялық ... ... ... ... ... бұл сала көп ... ... экономикалық өміріне ғана емес, сонымен бірге саяси өміріне де бағыт береді.
Өнеркәсіп -- АҚШ шаруашылығының ... ... ... ... ... жалпы құны ауыл шаруашылығы өнімдерінің құнынан 10 еседей ... АҚШ ... ... ... ... дүние жүзінде бірінші орын алады. АҚШ өнеркәсібінің даму деңгейі өте жоғары. Елде металлургия, отын-энергетика, машина жасау өнеркәсібі, ... ... ... және ... ... ... өнеркәсібі, химия өнеркәсібі, жеңіл өнеркәсіп күшті дамыған .
АҚШ өнеркәсібінің өзекті салалары -- металлургия, машина жасау және химия өнеркәсібі. Қара ... ... ... ұзақ ... бойы ... ... тәуелді болып келді. Аппалач алабының кокстелетін көмірі мен Ұлы көлдер маңындағы темір кен орындары негізінде Чикаго, Кливленд, Питтсбург сияқты осы ... ... ... ... ... ... ... елдерден әкелінуі қара металлургия кәсіпорындарының шығыстағы портты қалаларға (Балтимор, Филадельфия) апарып соқты. Түсті металлургия кәсіпорындары, ... кен ... ... ... дегенмен көп энергия жұмсалатын өндірістердің Колумбия және Теннеси өзендерінің энергетикалық ... ... ... да ... /2/
Егер Жаңа Англия ұзақ уақыт бойы АҚШ жеңіл өнеркәсібінің басты ауданы ... ... ... негізінде өнеркәсіп белдеуі тіреулерінің бірі қалыптасқан Пенсильванияның батыс бөлігі өткен ғасырда-ақ "Америка Руры" деп аталған. Огайо өзеніне орналасқан бұл ... ... ... ... -- ... ... "металлургия астанасы" атағына ие болған. Бірақ ұзақ ... бері бұл ескі ... ... ... ... ... ... жатады.
Елдің дүниежүзілік нарықтағы өзіндік сипаты мен орнын айқындайтын дәстүрлі ... ... бірі -- ... ... ... 20 ... 125 ... автомобиль құрастыру заводтары бар. Автомобиль бөлшектерінің 98%-ы елде шығарылады. Ең ірі автомобильдер шығаратын штат-Мичиган штаты. Әсіресе, Детройт ... ... ... ... оны деп те ... ... ... тарихы бар. 1896 жылы Детройт маңындары Дирборн қаласында Генри Форд өзі жасаған автомобильді көпшілік назарына ұсынды. Ол алғаш рет автомобильді ... ... ... ... ... компаниясын ұйымдастырды. Қазіргі кезде бұл кәсіпорын дүние жүзіндегі ірі ұлтаралық концернге айналды: ... ... ... ... ... әр ... кездестіруге болады. АҚШ-тың автомобиль жасау саласында әйгілі , корпорацияларының да өзіндік орны бар .
Көптеген штаттарда әуеракета-ғарыш және электрон өнеркәсібінің ірі ... бар. ... ... ... ... штаттар, ең алдымен АҚШ-тың "әуеракета-ғарыш астанасы" -- ... ... ... ... ... көзге түседі. Әлемдегі аса ірі әуе лайнерін жасаушы "Боинг" компаниясының басты иелігі -- Сиэтл де үлкен рөл ... ... ... соң, ... жаңа ғылымды көп кажет ететін өнеркәсіп салалары дами бастады. Қазіргі кезде АҚШ авиациялық техника жасаудан дүние жүзінде ... ал ... ... мен микросұлбалар жасаудан екінші, ал санды бағдарламалар негізінде басқарылатын станоктар ... ... ... алады. Әсіресе, ғарыштық техника жасау мен электроника жедел карқынмен өркендеді. 1971 жылы АҚШ-тағы фирмасы дүние ... ... рет ... ... жүзеге асырды. Бұл жеке компьютерлік техниканың алғашқы үлгілері болатын. Қазіргі кезде дүние жүзінің барлық дерлік елдеріндегі компьютерлік ... ... ... ... ... ... ... техника жасау және электроника саласының орталығына айналды. Ғарыштық техника жасауда компаниясы көзге ... ... ... Даллас және Хьюстон қалаларында ірі әуе-ғарыш өндірісі шоғырланған. ... ... ... ... 1916 жылы ... ... ... зауыты ашылған болатын. Қазіргі кезде мұнда алып ұшағы ғана емес, ... мен ... ... да ... ... ... ... мегалополистердің барлығында бар. Бұл саладағы жетекші кәсіпорындар -- , , компаниялары. /10/
Мексика шығанағындағы ... ... ... осы ... түрлерін өңдеуге негізделген аса ірі химия өнеркәсібінің орталығы ... ... ... ... ... және газ-химия кәсіпорны жұмыс істейді. Хьюстон қаласын деп те ... ... өзі ... ... ... нашарлатады. АҚШ-тың мұнай өнеркәсібі саласында , , , компанияларының үлесі жоғары. Қазіргі ... бұл ірі ... ... ... ... барлау, өндіру ісіне белсене қатысып отыр.
Тоқыма өнеркәсібі шоғырланған басты аудан АҚШ-тың байырғы Солтүстік Атлантика штаттарында орналасқан Жаңа Англия (Орталығы - ... ... Ұзақ ... бойы мұндағы Бостон қаласында елдегі ең сапалы маталар өндіріліп келді. XX ... ... ... бұл саласы шикізат (мақта, жүн, синтетикалық талшықтар) көзі жақын, салыстырмалы түрде арзан жұмыс күші бар оңтүстік штаттарға . Оңтүстік Атлантика ... ... күші ... ... ... мақта және синтетикалық талшық өндіріп, өткізу рыноктарына жақын көшті.
Қазіргі кезде Атланта және оның маңындағы Гринвилл, Нашвилл қалалары тоқыма өнеркәсібінің ... ... ... ... аумағында өнеркәсіпті қалалар шоғырланған ірілі-ұсақты өнеркәсіпті аудандар бар. Олардың жиынтығы өз кезегінде өнеркәсіптік белдеулерді құрайды. АҚШ ... аса ірі ... ... ... ... ... белдеу.
2.Оңтүстік-Шығыс өнеркәсіпті белдеу.
3.Галф (Мексика шығанағы жағалауы).
4.Калифорния.
Солтүстік өнеркәсіпті белдеу елдің ... ... ... -- Атлант мұхиты жағалауынан Миссисипи өзеніне дейінгі ... ... Бұл ... ... ... ... ірі өнеркәсіп орталықтары мен аудандары енеді. Соңғы жылдары АҚШ-тағы басқа өнеркәсіп белдеулерінің жедел дамып, өнеркәсіп өндірісінде ... ... ... ... ... ... ... ел аумағындағы және дүниежүзілік маңызын жойған жоқ.
Оңтүстік-Шығыс өнеркәсіпті белдеуі еңбек ресурстары мен электр энергиясын көп қажет ... ... ... өндіруге маманданған. Бұл белдеу -- соңғы онжылдықтарда қалыптасқан жас аудан.
Мексика шығанағы маңындағы Галф өнеркәсіпті ... ... ... және газ кен ... ... ... химия өнеркәсібінің аса ірі орталығы болып табылады.
Калифорния өнеркәсіпті белдеуі ғылымды қажет ететін салалардың айрықша дамуымен ... ... ... Ауыл ... ... шаруашылығын дамытуға қажетті табиғат қорларын өте қолайлы ... ... ... АҚШ территориясына асқан жомарттық жасаған. ... жер ... зор және жер ... ... да ... ... ... территориясының жартысына жуығын өңделетін жерлер, шалғындар мен жайылымдар алып жатыр. Шамалы ... ... ... ... ... жер кейде 80 -- 90%-ға жетеді. Аляскада, Кордильер белдеуінің биік таулы және шөлді аудандарында ғана ауыл ... ... ... ... ... ... ... да айтарлықтай. Температура жағдайлары мұнда қоңыржай және субтропиктік белдеулердің барлық ауылшаруашылық дақылдарын, ал Флориданың оңтүстігі мен Гавайда -- ... ... ... мүмкіндік береді. Елдің шығыс жартысында ылғал жеткілікті. Бірақ өзінше климаттық шекара болып есептелетін 100° меридианнан ... ... ... ... ... ғана ... ... дамытуға болады. Барлық суарылатын жердің 3/4-і батыстағы штаттарға келетіні, міне, сондықтан. Бүкіл жер көлемінің 2/3-сін алып жатқан дәнді дақылдар АҚШ-тағы ... ... ... бағыты болып табылады. Басты азық-түліктік дақылы -- бидай, бірақ мал азықтық дақылдардан (жүгері, ... ... мол ... ... ... ... ішінде соя бұршағы жетекші орын алады, одан жиналатын ... ... ... ... өсіп отыр. Ол тамаққа (өте кең таралған соя майы түрінде) да, мал азығына да пайдаланылады. XIX ғасырда экспорттың басты саласы ... ... ... ... ... айрықша орын алады. Қант қызылшасы мен қант құрағы қатты дақылдардың ішінде шамамен бірдей орын алады. Американдардың көпшілігінің күнделікті тамақ ... ... ... мен көкөністер де өте маңызды рөл атқарады.
АҚШ-тағы мал шаруашылығының басты бағыты -- ... және етті ірі қара ... ... мен үй ... да көп ... Етті балапандар (бройлер) өсіру -- АҚШ ауыл шаруашылығының барынша индустрияландырылған саласы, оны бәрінен бүрын ... ... ... орналасқан саласы ретінде қарастыруға болады. Жыл сайын 4 млрд.-қа дейін бройлер шығарылады. Оларды кез ... ... ... ... алуға болады.
Ауылшаруашылық аудандары. АҚШ-та ауыл шаруашылығының экономикасы дамыған елдерде кездесетін барлық негізгі түрлері бар деуге болады. Ғалымдар елден ауыл ... ... 13 ... ... көрсетеді. Оның үстіне, табиғат жағдайларының өте алуан түрлілігі, жоғары тауарлылық, ауылшаруашылық жүктерін жаппай тасымалдауға ... ... ... ... жеке ... ғана емес, сондай-ақ АҚШ-та белдеулер деп аталатын тұтас аудандардың айтарлықтай бір жақты мамандануы үшін алғышарттар ... ... ... ... бидай белдеуі, мұндағы әлденеше мың гектар территорияға орналасқан нағыз "астық фабрикалары" -- ... ... ... өте ...
- ... ... ... пайда болған жүгері белдеуі, мұндағы топырақ-климат жағдайлары жүгері өсіруге өте ... ... маңы мен ... ... сүт белдеуі.
-Миссисипидің төменгі ағысында қалыптасқан мақта белдеуі.
-Ұлы жазықтардың оңтүстік бөлігі мен Таулы штаттардағы ранчода дамыған мал ... ... Жер ... ... ... ... мен көкеністерді өсіруге маманданған аудандар жөнінде де айтуға болады. /11/
Ауылшаруашылық өндірісінің көлемі жөнінен АҚШ дүние жүзінің кез келген басқа елінен ... озық ... АҚШ ... болып агробизнеске көшті. Өнеркәсіптегіге қарағанда, аграрлық-өнеркәсіптік кешен саласындағы ... ... ... ... өсуде. Көп салалы ауыл шаруашылығы елдің қажетін қамтамасыз етіп қана қоймастан, сонымен бірге экспорт үшін де ... өнім ... ... шығарылатын дүниежүзілік астықтың жартысына жуығы АҚШ-тың үлесіне келеді. АҚШ-тағы ... ... ... түрі -- ... ... бөлігін сатуға шығаратын ферма. Оның үстіне агробизнес жағдайында сатылық мамандану өте жақсы дамыған, мұнда біртұтас өндірістік процесс жекелеген буындарға жіктеледі. ... ... ... фермерлер қызанақ көшетін өсіреді. Одан соң бұл көшетті ұшақпен Калифорнияға жеткізіп, одан қызанақның асханалық сорттарын өсіреді, ал ... ... ... -- ... ... ... ... бұлайша мамандануы табиғат жағдайларының ерекшеліктерін барынша тиімді пайдалануға, жоғары сапалы әрі арзан өнім өндіруге ... ... ... ол да ... ... ... мен ... ауытқуына тәуелді болады.
АҚШ-тың ауыл шаруашылығында механикаландырылған фермерлік ... ... рөл ... Онда ... негізгі дақылдарға бидай, арпа, сұлы, қара бидай, жүгері, соя бұршақтар, ... қант ... ... жатады. Мал шаруашылығында сиыр, шошқа, қой өсіріледі, тауық пен күрке тауық өсіру жаппай дамыған. ... ... ... ... маңызы зор. Осы салада 23 млн адам жұмыс істейді, бұл жалпы ел экономикасындағы жұмыс орнының 18%-ын құрайды. Ел ... сүт, құс ... ... ... жүзінде бірінші орынды иеленеді. Дүние жүзі бойынша шетке шығарылатын астықтық 33%-ын, ет өнімдерінің 40%-ға жуығын АҚШ-тың ауыл щаруашылығы береді. ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдерінің 15%-ы АҚШ-тың үлесіне тиеді. Жер қорының 1/4 бөлігіне мемлекет иелік етеді. ... ... жеке ... ... ... олар елде ... ауыл шаруашылығы өнімінің 40%-ын береді. Табиғат жағдайының ерекшелігі мен дақылдардың өнімділігіне байланысты АҚШ-тың орталық бөлігіндегі жазық жерлер ауыл ... ... бір ... ... ... ... Ұлы жазықтардың Монтана және Солтүстік Дакота, Оклахома, Канзас, ... ... ... ... XIX ... бастап бидай өсіріле бастады. Қазіргі кезде АҚШ-тың басты астықты ауданына айналған бұл ауданды деп ... Бұл ... ... ... ... ... ... (сорго), қызылша әсіріледі. Жалпы алғанда, елдегі өсімдік ... ... ... ... дақылдар өсіру болып есептеледі. /3, 4/
АҚШ территориясының не бары 1/5 бөлігін алып жатқан Орта Батыста ел өндіретін ауылшаруашылық өнімдерінің ... ... ... Осы ірі ... ... сүт белдеуі орналасқан, оған сүрлем салатын мұнаралардың күмістей жарқыраған ... бар ірі ... тән. ... ... сүт, май, ... бүкіл елге таралады. Мұндағы жүгері белдеуінің негізінде фермерлер етті мал мен шошқа өсіреді. Географ Л. В. ... ... ... ... ... ... өлкенің келбеті керемет әсер қалдырады: биіктігі 2 -- 3 ... алып ... ... ... емес, желдің әсерінен үлкен толқын туғызған тұтас мұхит дерсіз, қошқыл-жасыл сорго аралдары, шырынды сояның шексіз алқапта-ры, қоршауларда тұрған қоңды мал, әсем ... ... ... бәрі ... бар, ... ... ... көрінеді, ол тегін емес: "жергілікті банктің" фермерге ... ... ... ... ... ... ... сыртқы түріне де байланысты болады". Мұндағы жаздық бидай белдеуі прерийдің табиғи ландшафтысын әлдеқашан-ақ ... ... Оның ... кеңістігіне фермалар мен шағын қалашықтар шашырай орналасқан, мұндағы бетон элеваторларға фермерлер өз өнімдерін жеткізеді. Ал оңтүстікке қарай -- ... ... ... ... жазықтардан шығысқа қарай орналасқан Орталық жазықтың неғұрлым жұмсақ климаты (мұнда қыс ... ... ... жеткілікті) жүгері әсіруге ете қолайлы. АҚШ-тың деп аталатын бұл аудан, негізінен, Айова штаты мен оған ... ... ... ... ... басқа темекі, картоп, қытайбұршак. (соя), жеміс-жидек әсіріледі. Бұл дақылдар арасында қытайбұршақтың ... ... ... ... ... заттар көп болатын қытайбұршактан ірімшік, етті алмастыратын тағамдар, май алынады. Қытайбұршақ мал ... ... де ... ... ... ежелден мақта әсіруге маманданған оңтүстік штаттар кұрайды. Мұнда мақтаны өңдеу кәсіпорындары да шоғырланған. Бұл ... ... ... қант ... ... ... ал Флорида штатында цитрус жемістері өсіріледі. Батыстағы Жағалық жота мен Сьерра-Невада тауларының аралығында орналасқан Үлкен Калифорния аңғары елдің деуге ... ... ... аумағына енетін бұл аудан дүние жүзінде жиналатын лимонның ... ... ... ... ... ал ... ... жүзімнің 90%-ын, шабдалы мен алмұрт және т.б. жартысын береді.
Елдегі мал шаруашылығының негізгі бағыттары -- ... және етті ірі кара ... ... және ... ... ... ... шаруашылығы. АҚШ аумағында мал шаруашылығына маманданған аудандар да айқын ажыратылады: Ұлы көлдер маңы мен солтүстік-шығыстағы байырғы ... , ал Ұлы ... ... мен батыстағы таулы штаттарда орналасқан. Бұл аудандарда мал жайылымдары кеңінен таралған. Ірі қара мал ұлан-ғайыр жерді алып жататын ранчоларда ... ... ... Ірі қара мал және ... саны жөнінен АҚШ дүние жүзіндегі алғашқы үштікке енеді. Елдегі бройлер ... ең жаңа ... ... ... ... ... саласы ретінде де бағалауға болады. Шаруашылықтың бұл түрі елдің құс етіне деген сұранысын ... ... ... шетелдерге де өз өнімдерін женелтеді.
Аляска балық аулау, аң ... ... және ... ... белгілі. Ал Гавай аралдарының тұрғындары қант қамысы мен ананас өсіреді.
Жалпы алғанда, АҚШ-тың ауыл шаруашылығы аудандың мамандану сипатымен, ... ... ... және жеке ... ... ... ... болуымен ерекшеленеді.
в) Көлік
Басты магистральдары мен тораптары. Атлант мұхитынан Тынық мұхитқа дейін және Канада шекарасынан ... ... ... ... және ... бағытта созылып жатқан континентаралық магистральдар АҚШ-тың көлік желісінің қаңқасын құрайды. Бұл қаңқаның үстіне ішкі су жолдарының желісі қоса ... ... ... ... бұл ең ... ... ... терең су жолына айналған Қасиетті Лаврентий өзені мен Ұлы көлдердің жүйесі. Меридиандық бағытта алғанда бұл "американдық Еділ" -- ... ... жән су ... және әуе ... ... ... ірі көлік жол тораптары пайда болған. Мысалы, Чикаго -- ... ең ірі ... жол ... ... ондаған темір жолдар мен автомобиль жолдары түйіседі, көп мөлшердегі алуан ... ... ... ... жүзіндегі ең үлкен 0'Хэйр аэропорты осында орналасқан. ... ... және ... ... ... ... АҚШ-тың "үшінші теңіз жағалауы" -- Ұлы көлдерде орналасқан көптеген теңіз порттарында ірі көлік жол тораптары ... Елде ... ... жуық ірі порт бар. ... ... кешенінің ең бастылары Атлант мұхиты жағалауының солтүстік бөлігіне және ... ... ... ... ... ... жағалауында қолайлы айлақтар жеткілікті. Шетелдік Еуропаға қарағанда АҚШ экономикасының сыртқы саудаға тәуелділігі шамалы, бірақ ол да өсіп ... ... ... ... 2/3-сі ... ... елдерге келеді. Ғылымды көп қажет ететін салалардың өнімдері АҚШ экспортында негізгі орын алады. ... ... ... ... ... пассив болып табылады. /6/
АҚШ көліктің барлық түрлерін дамыту ... де кез ... ... ... алда келеді: Батыстағы көлік желісінің жалпы ұзындығының 1/3-і және бүкіл тасымалдың 1/4-і ... ... ... Канаданы қоса алғанда, АҚШ-тың көлік жуйесі ерекше Солтүстік Америка жүйесін құрайды. Оған көліктің барлық түрлерінің дамуы, жүк және ... ... ... ауқымдылығы, өте қашыққа тасымалдау, автомобиль көлігінің айрықша рөл атқаруы тән. 90-жылдардың басында елдің автомобиль паркінде 200 млн. ... ... ... ... ... бұқаралық қозғалыс құралы ретінде американдық тұрмыс салтының құрамдас ... ... ... ... демалу, сауда-саттық, ойын-сауық -- осының бәрі әдетте автомобильсіз жүзеге аспайтын тірлік. Автомобильге ... ... ... ... ... ... ... отырып-ақ тындыруға болатын арнайы кинотеатрлар, банктер, тіпті шіркеулер бар. АҚШ-та автомобильді көлік құралы ғана емес, сонымен қатар адамның қоғамдағы орнын ... ... ... ... де болады. Автомобильдің арқасында американдар дүние жүзіндегі жаяу жүрмейтін ұлтқа айналған. Адамдар қашықтықтан қаймықпайды. ... өз ... бір ... ... орынға орта есеппен алғанда басқа елдердің тұрғындарына қарағанда 13 есе жиі ... аса ... ... ірі ... сияқты, АҚШ-та көліктің барлық түрі бар. Көлік қатынасын жетілдіру мақсатында техниканың ең соңғы жетістіктері ... ... ... ... ... ... мен шығысын (Тынық және Атлант мұхиттары аралығы), солтүстігі мен оңтүстігін (Канадамен шекарадан Мексика ... ... ... жатыр. Алғашқы трансконтиненттік темір жолдар Нью-Йорк -- Сан-Франциеко (1869 жылы, ұзындығы -- 4246 км), ... -- ... (1881 ... ... -- 4787 км), ... -- ... (1893 жылы, ұзындығы -- 13560 км) аралықтарында іске қосылды. Қазіргі ... ... ең ірі ... тораптарының бірі -- Чикаго қаласы. Мұнда елдің ... ... 30 ... жол ... ... бұл қала ... 2 мың пойыз өтеді. Соңғы жылдары темір жол көлігін автокөлік ығыстыра бастады. Бұл әсіресе қалалар арасындағы жолаушылар тасымалынан айқын байқалады, ... ... ... ... ... 90%-ға ... отыр. АҚШ-тың ірі қалаларын жол құрылысының ең жаңа технологияларын ... ... ... тас ... ... ... АҚШ пен ... құрлықтағы жол торабы біртұтас жүйе құрайды.
АҚШ-та су жолының да маңызы зор. ... ... өзен және ... ... ... ... ... біртұтас су жолы көлігін құрайды. Ең маңызды порттық-өнеркәсіптік кешендер Атлант мұхиты мен Мексика шығанағы, Тынық мұхит жағалауларындағы ... ... ... ... ... елде 100-ге жуық порт бар. Елдің ішкі аудандарын Мексика шығанағымен жалғастырып ... аса ірі ... ... ... тарылып, тереңдейді. Соның нәтижесінде өзеннің атырауында тұрған Жаңа Орлеан ... алып ... ... де ене ... ... су ... неғұрлым қолайлы ету мақсатында ұдайы жетілдіріп отырады. Мысалы, XX ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде мұхиттық кемелер Ұлы көлдерге дейін жететін болды. Ал Эри каналы Ұлы көлдерді Атлант мұхитымен ... ... ... Ұлы ... ... ... және Атлант мұхитынан кейінгі . АҚШ-тың сыртқы теңіз жолы қатынасы көбінесе кішігірім елдердің (Панама, Либерия және т.б.) неғұрлым ... ... ... ... ... ... 60 -- ... АҚШ-тың кейбір барынша индустрияландырылған және урбандалған аудандары экологиялық дағдарыс шегінде тұрды.
Пайдалы ... ашық ... ... ұлғайту жарамсыз жерлер -- "бедлендтер" көлемінің өсуіне, жылу энергетикасын арттыру -- қышқыл ... ... ... ... -- бірқатар қалалардың нағыз "түтінполистеріне" айналуына әкеп соқтырды. Ұлы көлдердегі, әсіресе Эри көліндегі тіршілік кеми ... ... ... ... қала ... ... ... өртенген бірегей жағдайы сипатталған, өйткені оның суы осыншама дәрежеде мұнайға қаныққан еді. Осындай жағдайда ... ... ... ... ... ... жөнінде заң қабылданды. Табиғат қорғау шараларына жүмсалатын қаржы мөлшері арттырылды. Жаңа технология енгізіле бастады. Жұртшылық та едәуір бастама ... ... ... ... және тәрбие беру жақсарды. Осының нәтижесінде айналадағы ортаның күйі біртіндеп жақсара бастады. Ұлы ... мен ... ... ... ... ... қайтадан бахтах аулана бастады, Нью-Йорк, Чикаго және басқа қалалардың ауасы ... ... ... ... ... экологиялық жағдай әлі де күрделі күйінде қалып отыр.
АҚШ-та Ұлы Көлдер негізгі басты табиғи су көзі болып ... Бес ... ... АҚШ, ... ... ... екеуі бөліседі. АҚШ пен Канада арасындағы таза су жайлы келісім шарты өте көп пайдасын ... ... ... экологиялық проблемалар және судың ластану әрекетінің азаюы.
АҚШ өкіметі ... ... ... ... атмосфераға және жер бетіне шығаратын, тигізетін экологиялық кесірін азайтуға бұрған. /4/
8.Туризмі
Туризм АҚШ үшін ... ... ... ... ... ... ... бірі. Туристтер АҚШ-қа қалаларды, табиғатты, тарихи ескеркіштерді көру үшін және т.б. көрікті жерлерді тамашалау үшін ... ... ... ... АҚШ ... ... ... қалады, бірақ осыған қарамастан, жыл сайын елге 30 -- 40 млн. адам келеді. ... ... ... туризм дамыған. Ішкі туризм, автомобильге қызмет көрсетуді қоса алғанда, "қонақжайлылық индустриясы" өте күшті дамыған. ... өте көп және ... ... ... ... бар, ... ... ірі табиғи-тынығу аудандары қалыптасқан. Теңіз маңындағы туризмнің басты аудандары -- Флорида, Калифорния және Гавай ... тау ... ... -- ... әсіресе Сеңгір таулар шегіндегі штаттар, көл маңындағы туризмнің басты аудандары -- Көл ... ... ... 50 ... парк бар, оларды жыл сайын 50 миллионнан астам туристтер келіп ... ... ең ... -- ... ... ... Глейшер, Үлкен шатқал, Батыстағы Колорадо және Аппалачтағы Грейт-Смоки-Маунтинс парктері. Ұлттық парктермен, қорықтармен және ... ... ... ... ... территорияларының жүйесі "ұлттық ескерткіш", "ұлттық мемориал", "ұлттық тарихи парк", "ұлттық шайқас алаңы" секілді категорияларды да қамтиды.
Ең атақты ... ... "сән ... және ... астанасы" аталуы кездейсоқ емес. Нью-Йорк қаласының өзі бес ауданнан тұрады, олардың көпшілігі Гудзон өзенінің сағасындағы аралдарға орналасқан. ... ... ... аралына орналасқан осы аттас аудан кеңінен мәлім. Ол айқын тікбұрышты етіп ... оны ... ... ... ... 11 ендік авеню мен оларға перпендикуляр жүргізілген 200 тар "стрит" түзеді. Манхаттанның бір кезде Голландияның Жаңа Амстердамы болған оңтүстік ... ... ... ... ... ... Мұнда аса ірі банктер, ұлтаралық корпорациялардың штаб-пәтерлері, қор биржасы, муниципалдық мекемелер қоныс тепкен. Қысқа әрі тар Уолл-стрит көшесі бар. ... ... ... аспанмен тілдескен биік үйлер көрсетеді, олардың 30-ының биіктігі 200 метрден асады. Егер ... ... ... ең ... ... ... "Эмпайр стейтс билдинг" биік үйі (102 қабат. 381 м) басым көрінетін болса, қазір оған ... ... ... ... ... сауда орталығының екі егіз мұнарасы (110 қабат, 412 м) қосылды.
АҚШ-та әлемдегі төрт әйгілі мұражай орналасқан.Олар: Нью-Йорктегі метрополитен, ... ... ... Чикагодағы өнер институты мен Вашингтондағы Ұлттық галерея. Арнайы ... ... ... этнографиялық экскурсиясы жүргізіледі. Онда үндістердің, ингтер, ... майя ... ... ... ... мекеніне саяхат жүргізіледі. /8/
Көрікті жерлері
Орналасқан жері
Таймс-сквер
Нью-Йорк, Нью-Йорк (штат)
Лас-Вегас-Стрип
Лас-Вегас, Невада
Ұлттық аллея
Вашингтон
Фанел-Холл
Бостон, ... ... Magic ... Флорида
Диснейленд
Анахайм, Калифорния
Ниагара сарқырамасы
Нью-Йорк (штат)
Грейт-Смоки-Маунтинс (ұлттық парк)
Солтүстік Каролина және Теннесси
Нейви Пир en:Navy Pier
Чикаго, Иллинойс
Гувер су қойма
Лас-Вегас, Невада
Universal Orlando Resort ... Orlando ... ... ... ... ... ... Нью-Йорк (штат)
Mall of America en:Mall of America
Блумингтон, ... Resort ... ... ... Water Gap National ... Area ... Water Gap National Recreation Area
Нью-Джерси және Пенсильвания
Universal Studios Hollywood en:Universal Studios ... ... ... en:Waikiki
Оаху, Гавайи
Busch Gardens Tampa Bay en:Busch Gardens Tampa ... ... Cod National Seashore en:Cape Cod National ... ... ... San Diego en:SeaWorld San Diego
Сан-Диего, Калифорния
Америкалық тарихи-жаратылыстану мұражайы
Манхэттен, Нью-Йорк (штат)
/11/
9.Халықаралық ... ... ... сауда серіктестіктері - Батыс Еуропа елдері, Канада, ... ... ... ... ... кейін АҚШ-пен дипломатиялық қатынастар орнатылды. АҚШ-пен Қазақстанның экономикалық байланысы 20 ғасырдың 90-жылдарында дами бастады. Ондаған ... ... мен ... және белгілі банкілер Қазақстанда түрлі салалар бойынша жұмыс істейді (мысалы, мұнай ... ... , , ... мен есеп ... ... компаниясы, т.б.)
АҚШ-тың жалпы әлемдік процестерге ықпалы сөзсіз. Бұл орасан зор әскери-саяси ... және ... ... иелік ететін көбінесе ғаламдық процестердің дамуына шешуші ықпал ететін, әлемде стратегиялық тұрақтылықтың жай-күйін көбінесе анықтап беретін ... АҚШ ... күш ... ... ... ... туы ... әрекет ете отырып, іс жүзінде планетаның көптеген аймақтарында жанжалдарды реттеуге белсене қатысады. Американың осы заманғы әлемдік экономикаға ықпалы оның ұлтттық ... ... және ... ғана ... ... Валюта Қоры, Халықаралық қайта құру және даму банкі сияқты ... ... ... да ... ... және ... ... американ қағидаттары мен құндылықтарына сәйкес жұмыс істеуімен де ... ... ішкі ... осы ... ... ... экспорты бағдарланған экономикалық дамуының маңызды шарты болып табылады. Аса ірі трансұлттық корпорациялардың 40 пайызының ... ... бар>> ... - АҚШ Конгресіне бағынышты федералдық округ. Тәуелсіз аймақтарға Американдық Самоа, Бейкер аралы, Гуам, Хауленд аралы, ... ... ... ... Кингман рифі, Мидвей аралдары, Навасса аралы, Пальмира атоллы, Виргин аралдары мен Уэйк аралы жатады. 1947 жылдың 18 шілдесінен ... 1994 ... 1 ... ... АҚШ ... алынған Тынық Мұхит аралдарын басқарып келді, бірақ кейіннен төрт саяси бірліктің барлығымен жаңа саяси қарым-қатынас ... ... ... ... ... саяси одақтас елге айналды (1986 жылдың 3 қарашасынан бастап); Палау АҚШ-пен Еркін қауымдастық туралы келісім жасасты (1994 жылдың 1 ... ... ... ... ... ... ... қауымдастық туралы келісімге қол қойды (1986 жылғы 3 ... ... ... ... Республикасы АҚШ-пен Еркін қауымдастық туралы келісімге қол қойды (1986 жылдың 21 қазанынан бастап)./8,10/
Қорытынды
АҚШ - экономикасы дамыған ... Жер ... ... ... ... түсті металл қазбаларына, табиғи күкіртке, уран шикізаттарына, ... ... ... т.б. пайдалы кендерге бай. АҚШ мемлекеті өз жерінің табиғи байлықтарын бей-берекет пайдаланбай, ұқыптылықпен қарап, көп минералдық ресурстарды ... ... ... даму ... ... ... бірі -- ... өнімділігі, өйткені бұл елдегі жұмыс істейтін әрбір адамның еңбегінің нәтижесін көрсетеді. XX ғасырдың 90-жылдарының соңына қарай АҚШ-тағы еңбек өнімділігі ... 51 мың ... ... құрады, яғни жұмыс істейтін әрбір адам осындай өнім өндірді. Еңбек өнімділігінің жоғары ... ... ... ... ... артуы себепші. Бұған ірі университеттер жанында жұмыс істейтін ғылыми-өндірістік орталықтар негіз ... ... ... өнімдерді шығаруға Стэнфорд университетінің негізінде өркендеген Калифорниядағы , Бостон маңындағы Массачусетс технология институты негізінде қалыптасқан орталық маманданған. Қазіргі кезде ... ... ... әр 100 ... 63 ... келеді. АҚШ ғылымды көп қажет ететін өнім өндіруде жетекші орын алады, оның үлесіне бүкіл дүние ... ... ... ... 20%-ы ... ... ... басқа елдердегі секілді, АҚШ-та да айтарлықтай территориялық сәйкессіздік бар, аса дамыған аудандар ... ... ... ... ... ... Елде белгілі бір нәтиже берген мұндай сәйкессіздікті жоюға бағытталған аймақтық саясат жүргізіледі. Мәселен, ... ... ... ... ... және ... ... қарай орын ауыстыруы байқалады. Бірақ артта қалған және ... ... ... өркендеуі өте баяу өтуде. АҚШ-тың бір жылғы ұлттық табысы жан басына шаққанда 25 мың ... ... ... шаруашылығы жедел дамуда, оның үлесіне жалпы дүние жүзінде өндірілетін өнімнің 1/5 бөлігі, өнеркәсіп өнімінің 15%-ы тиеді.
Қазіргі АҚШ экономикасына өндіріс пен ... ... ... тән. ... ... басқа елдерде кәсіпорындарын ашқан аса ірі компаниялар АҚШ шеңберінен шығып, ұлтаралық компанияларға айналған.
Ел өнеркәсібінде өндірістік және ... ... ... АҚШ өнеркәсібі жаппай сериялы ғана емес, айрықша күрделі, бірегей өнімдер шығарумен де айналысады. Бұл елде жасалған өнеркәсіп тауарларының әлемнің кез ... ... ... ... ... ... ... энциклопедиясы. Алматы, 2002 ж. Т. 1. 202 бет
* В.П.Максаковский Географическая карта мира II книга, 2009 год, стр ... ... ... и соцальная география зарубежных стран. Москва, 2009 год, стр 99-111 .
* ... ... ... , ... 2002год, стр 54
* Дәуірбаева Т. Европа мен Америка елдерінің тарихы, Түркістан, 2004 жыл , 154-160 бет
* ... ... С.М. ... және ... ... ... заман тарихы (1918-1945 жж.) Алматы 2004жыл , 170 бет
* С.И.Брук, Население мира , , ... ... ... Е.Ф. История стран Европы и Америки -- ... ... стр ... . ... ... 2004 год, стр 514-540
* ...

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақша жүйесі."24 бет
"Ақша қаражаттарының есебі."41 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
"Мемлекеттің ақша-несие саясаты."9 бет
1.Мемлекеттің ақша, несие саясаты. 2.ҚР бюджет- салық саясаты. 3.ҚР әлеуметтік саясаты5 бет
1890-1914 жж. АҚШ социалистік қозғалыс51 бет
1922 – 1924 жж. Ақша реформалары6 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
1993 ж акша реформасы35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь