Ақша несие саясаты

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I Ақша.несие саясатының ұйымдастыру негіздері
1.1. Ақша.несие саясатының мәні және мақсаттары ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Ақша.несие саясатының құралдары мен әдістері ... ... ... ... ... 12

II Қазақстан Республикасыдағы ақша.несие саясатын жүргізу
ерекшеліктері
2.1. Ақша.несие саясатының Қазақстандағы қалыптасу
кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
2.2. Ұлттық банктің ақша.несие саясатының құралдары ... ... ... ...19
2.3. Ұлттық банктің ақша.несие саясатының негізгі бағыттарын
асыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22

III Ақша.несие саясатын жүргізу құралдарын жетілдіру жолдары
3.1. Қазақстандаы ақша.несие саясатының стратегиялық
мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
3.2. Ақша.несие саясатын дамыту перспективалары ... ... ... ... ... ... .40

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46
КІРІСПЕ

Қазақстан Республикасы таяу болашақта әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 мемлекеттің қатарынан орын алуды мақсат етіп отырғаны белгілі. Ал осы межеге жету едәуір дәрежеде ақша-несие саясатының тұрақтылығына байланысты.
Еліміздегі ақша-несие саясатын анықтайтын және жүзеге асыратын орган ретінде Қазақстан Ұлттық банкісінің алдына Елбасымыз үстіміздегі жылдың қаңтарының 19-дағы өз жолдауында келесі міндеттерді қояды:
- инфляция қарқынының бәсеңдету және инфляцияның өсуінің теріс салдарларын азайту үшін нақты айырбас бағамының тиісті икемділігін қолдауға және сонымен бірге экономикалық өсуді ынталандыру;
- ең төменгі резервтік талаптарды есептеу әдістемесін жетілдіру.
Ақша-несие саясаты елдегі қаржы нарығының тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру нарығының, бағалы қағаздар нарығының әрі қарай дамуына және банк жүйесінің нығая түсуіне, экономикалық нақты секторды банктердің несиелеуінің әрі қарай өсіру үшін жағдай жасауға, сондай-ақ жинақтаушы зейнетақы қорларының жетілдірілуіне мүмкіндік туғызады.
Өз мәніндегі ақша-несие саясатын жүргізу ғана Ұлттық банкке және оның жүргізіп отырған ақша-несие саясатына деген нарық қатысушыларының және жалпы халықтың сенімін қамтамасыз ететін болады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Сейітқасымов. Ғ. Б. Ақша, несие, банктер. Оқу құралы. – Алматы:
«Экономика», 2005ж.
2. Мамыров Қ.Н, Тілеужанова Ә.М. Макроэкономика.Оқу құралы. –
Алматы 2003ж
3. Лаврушкина О. М. Деньги, кредиты, банки. Москва: «Финансы и
статистика», 1999ж
4. Кушербаев . Б. П. Банктер және несие алушылар қарым-
қатынастарын реттеу // Егемен Қазақстан. – 2004, № 25.
5. Ахметжанқызы Л. Ел экономикасын қаржыландыру – банктердің
басты міндеті // Жас қазақ үні. – 2005, №78-79.
6. Аймағамбетова Г. Валюталық режимді ырықтандыру // Егемен
Қазақстан. – 2005, №148.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
..................................................3
I Ақша-несие саясатының ұйымдастыру негіздері
1.1. Ақша-несие саясатының мәні және
мақсаттары........................5
1.2. ... ... ... ... ... Республикасыдағы ақша-несие саясатын жүргізу
ерекшеліктері
2.1. Ақша-несие саясатының Қазақстандағы қалыптасу
кезеңдері...................................................................
........................16
2.2. Ұлттық банктің ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... негізгі
бағыттарын
асыру.......................................................................
..........................22
III Ақша-несие саясатын жүргізу құралдарын ... ... ... ... ... стратегиялық
мақсаттары.......
............................................................................
...36
3.2. Ақша-несие саясатын дамыту
перспективалары.........................40
Қорытынды...................................................................
.........................................43
Қолданылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
....46
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасы таяу ... ... ... барынша
қабілетті 50 мемлекеттің қатарынан орын ... ... етіп ... Ал осы межеге жету едәуір дәрежеде ... ... ... ... ... ... және ... асыратын
орган ретінде Қазақстан ... ... ... Елбасымыз
үстіміздегі жылдың қаңтарының ... өз ... ... ... ... қарқынының бәсеңдету және ... ... ... ... үшін ... ... бағамының тиісті
икемділігін қолдауға және ... ... ... ... ең ... резервтік талаптарды есептеу әдістемесін
жетілдіру.
Ақша-несие саясаты ... ... ... тұрақтылығын сақтауға,
сақтандыру нарығының, бағалы қағаздар ... әрі ... ... банк жүйесінің нығая түсуіне, ... ... ... несиелеуінің әрі қарай өсіру үшін жағдай жасауға, сондай-
ақ ... ... ... ... мүмкіндік туғызады.
Өз мәніндегі ақша-несие саясатын ... ғана ... ... оның ... ... ... ... деген нарық
қатысушыларының және ... ... ... ... ... өзектілігі: Қазақстан Республикасының экономикалық дамуына
сай ақша−несие саясатын жүргізу және оның әрі қарай даму тенденциясына ... ... ... ... ... ... банк ... ақша эмиссиясын жүргізуші болғандықтан ішкі валюталық ... осы ... ... ... ... мен экономикалық өсуі
тікелей елдегі ... ... ... ... және ... ... ... ішінде ақша−несие саясатының маңыздылығы ерекше,
өйткені ол елдегі іскерлік қызметтің артуына, инфляцияның төмендеуіне және
төлем балансының ... ... ... ... Сондықтан, бұл
тақырыптың өзектілігі күмән тудырмайды, өйткені мемлекеттің қалыпты дамуын,
әрі экономикалық өсуін немқұрайлықпен немесе мүлдем қарастырмай кету ... ... ... ... жазу мақсаты: Ақша-несие саясатының ... ... ... болып табылады. Ақша-несие саясатының
маңыздылығын ашып көрсету және оның ... ... ... әрі оның ... ... ... ... қарастырып,
Ұлттық банкпен жасалған 2007-2009 жылдарға арналған ақша(несие саясатының
жүргізілу ... ... ... дамуында кейін көрінетін
нәтижесін сараптау болып ... ... бұл ... тиімді жүргізілуі
жұмысбастылықтың өсуі мен өндірістің жандануы және экономикалық ... ... алу мен ... ... ... тікелей байланысты.
Елімізде экономикалық өсім мен инфляцияның өсуі ... бұл ... ... ... ... ... ... міндеттері:
✓ ақша-несие саясатының ұйымдастыру негіздерін қарастыру;
✓ Қазақстан Республикасыдағы ақша-несие ... ... ... ақша-несие саясатын жүргізу құралдарын ... ... ... ... ... ... саясаты мемлекетпен
анықталатын болғанмен, оны ... іске ... ... ... банк ... жұмыстың зерттеу объектісі ретінде Қазақстан Республикасындағы
Ұлттық банктің ақша-несие саясатының құралдарын қолдану ерекшеліктері және
олардың бағыттарын іске асыруы ... ... ... ... келесідей оқу-әдістемелік ... С. Б. ... Ғ. С. ... ... ... ... ... ақпарат көздері, интернет желісінен
алынған ақпараттар, нормативті актілер.
I АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ ҰЙЫМДАСТЫРУ НЕГІЗДЕРІ
1.1 ... ... мәні мен ... саясаты – бұл айналыстағы ақша жиынын, несие ... ... ... ... банк ... ... бағытталған шаралар жиынтығы. ... ... ... ...... банк болып табылады.
Ал ақша-несие саясатының Ұлттық банк ... ... ... қолма-қол және қолма-қол ақшасыз жиынтығы жатады.
Нарық жағдайында банк жүйесі екі ... ... ... ... және коммерциялық (депозиттік) банк. ... ... ... ... беру және ... ... ... нәтижесінде коммерциялық банктер ақша ... Банк ... ... ... алып-сатумен айналысады.
Орталық банк ұлттық ... ... ... ... ... сақтайды, коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... ... ... шот айыру ... ... ... ... ақша нарығында сатушы және ... ... ... және шет ... және банктерінің істерін
үйлестіреді. Барлық мемлекеттерде ... банк ... ... және ... ... ... ... іс-
әрекетін қадағалайды және ... ... банк ... банк ... және ... тыс ... ... экономикадағы ақша ұсынысының өзгеруіне ықпалын
тигезеді.
Орталық банк ақша ұсынысын ақша ... және ... ету ... ... Ақша ... нақты көлемін
коммерциялық банк ... ... ... ... ... арқылы құрылады.
Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... жүзеге асыратын орган болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... валютаның тұрақтылығын,
оның төлемқабілеттілігі мен басқа ... ... ... ... ... ... /1, 189 ... Ұлттық банкі мемлекеттік ақша-несие ... ... ... ... ... болып табылады. Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... валютаның тұрақтылығын,
яғни оның төлемқабілеттілігі мен басқа ... ... ... ... ... ... ... экономикалық өсу
ә) толық жұмысбастылық
б) бағаны тұрақтандыру
в) төлем ... ... ... ақша ... ... ... айырбас курсы
Ұлттық банк ақша-несие саясатының мақсаттарын жүзеге ... ақша ... ... бір ... ұстап тұру (қатаң монетарлық
саясаты);
2) немесе пайыз мөлшерлемесін ... тұру ... ... /2, 214 ... ... ... ақша ... графигінде әр ... ... ... ақша ... ... ... ... жағдайына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... ұсынысы қисығы горизанталды түрде
болады. Ақша-несие саясатының вариантын ... көп ... ... ... ... Мысалы, егерде ақшаға сұраныстың өсуі
инфляциялық үрдістермен байланысты болса, онда ақша ... ... үшін ... саясатты пайдаланған жөн, бұл ... ... ... ... ... ( ... 1,2)
R
LS
В
dR A
L 1D
L ... 1. ... ... ... қатаң ақша саясаты
R
LS
dR ... 2D
L ... 2. ... түрде қарағанда икемді ақша саясаты
Егерде ақша айналымның күтпеген, ... ... ... ... сақтап қалса, онда ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда
ақша ұсынысы горизанталды болады. LS ... ... ... ... сұраныстың өзгерісі немесе ақша жиынына , ... әсер ... ... банк бір ... ақша жиыны
мен пайыз мөлшерлемесін тіркей алмайды. ... ... ... ... ... ... ... ұстап тұру үшін, банк ақша
үсынысын кеңейтеді, оны ... ... ... ... өте тез ... үшін жасайды ( Бұл құбылыс LD
қисығын оңға ... ... ... ... R – ... ... – ақша ... жағдаятына байланысты ақша-несие саясатының екі ... ... ... ... ... ... саясаты
Рестрициялық ақша-несие саясаты – екінші деңгейлі банктердің
несиелік ... ... ... және ... шарт белгілеуге,
сондай-ақ сыйақы ... ... ... ... ... ақша-несие саясаты – несие беру көлемін кеңейтумен,
айналымдағы ақша жиынының ... ... ... және ... ... ... ... Соңғы жылдардағы
ақша-несие саясатының басты көздеген бағыты: инфляцияны ... ... ... ... ету. /2, 222 ... саясатының табыстау механизмі және оның салық-бюджет,
валюта саясаттарымен ... ... өте ... ... ... ... ... тиімділігі әр бөліктің сапалы жұмысына тәуелді. ... төрт ... ... ... қарастыруға болады:
1) Орталық банк саясатының ... ... ақша ... ... ... Ақша нарығындағы пайыз мөлшерлемесіненің өзгеруі
3) Пайыз ... ... ... ... (әсіресе инвестициялық шығындардың) реакциясы
4) Жиынтық сұраныстың өзгеруіне байланысты өнім көлемінің ... ... ... мен ... ұсыныс реакциясының арасында
тағы екі аралық ... ... осы ... соңғы нәтижедегі
көп ықпал етеді. (Сурет 3)
R L 1S L ... 3. ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесінің өзгерісі экономикалық ... ... ... ... ... ... ал ... Орталық банктің ақша саясатын кеңейтуінің салдары. Мұндай
саясаттың салдары ... ... ... ... ... алу,
несиенің арзандауы, нәтижесінде ... ... ... Ақша нарығының реакциясы LD қисығының тікшелеу болуынан
ақшаға ... ... ... ... ... ... ... 1S L ... 4. ... ... ... ... сұраныс пайыз мөлшерлемесінің өзгеруіне байланысты сезімтал
болса, онда ақша ... ... ... мөлшерлемесінің болымсыз
өзгеруі әсер етеді, керісінше, ақшаға ... ... ... ... әсер ... онда ақша ... өсуі ... едәуір төмендеуіне алып келеді.
Келесі қадам, пайыз мөлшерлемесінің ... ... ... ... болады. Әдетте пайыз мөлшерлемесінің динамикасына
инвестициялық ... әсер ... деп ... ... ... ... ... динамикасына инвестициялық сұраныстың
сезімталдығы байқалады. Басқа жағдайлар ... ... онда ... ... ... мультипликаторлық мәнінің ... ... ... қадамдарының ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Мысалы, ақша нарығында ... ... ... ... ... ... жиынтық сұраныс ... ... ... мен ақша жиынының арасындағы байланысты үзеді. ... ... ... ... жатқан мемлекеттерде ... ... ... ... механизмінің сапалы жұмысынан ... ... ... Орталық банктің пайыз мөлшерлемесін
өзгертуі экономикаға әруақытта ... әсер ете ... ... да
орталық банк пайыз ... бір ... ... ... ... ... ... демек мультипликатор арқылы өнім
көлеміне әсер етеді. ... ... ... ... және ... өнім өссе, онда ақшаға трансакциялық сұраныс өседі ... ... өнім – ... ... бір ... ... 223 ... ұсынысының тұрақты жағдайында пайыз мөлшерлемесінің ... ... ақша ... ... ... ... ... үшін,
Орталық банк ақша ұсынысын өсіру ... ... ... ЖҰӨ ... ынталандырады және инфляцияның пайда болуына әкеледі.
Экономикадағы құлдырау және ақша ... ... ... банк ... ... төмендетуін болдырмау үшін, ақша
ұсынысын азайтуы ... ... ... ... ... төмендетіп,
экономикадағы құлдырауды шиеленістіре түседі.
Ақша-несие саясатының жанама ... де ... жөн. ... Орталық банк ақша ұсыныс өзгерту керек деп шешсе, онда ... ... ... ... ... алу арқылы ақша ... ... ... ақша ... ... қатар пайыз
мөлшерлемесі төмендей бастайды. Бұл жағдай екі ... ... ... (сr және rr) . ... депозиттегі қаржыларының бір
бөлігін нақты ақшаға айналдыра ... онда ... ... бір ... нақты ақшаға айналдыра алады, онда ... ... ... ... ... ол R/D=rr ... ... шаралардан кейін ақша ... ... ... ақша жиынын кеңейту тенденциясының төмендеуіне әсер ... 225 ... ... ... сыртқы кешеуілдегі ие бола ... ... ... ... ... ... экономикадағы
инвестициялық белсенділік ... ... ... ... ЖҰӨ ... әсер етеді, мұндай құбылыстар ұзаққа
созылады.
Ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... деген сенімділікпен тығыз ... ... ... және ... экономикалық
саясатпен тығыз байланысты.
Егерде Орталық банк тұрақты айналым курсын ... ... ... ... тәуелсіз ішкі ақша саясаты болуы мүмкін емес, өйткені
айнымалы курсты ... ... ... ... ... және азаюы экономикадағы ақша жиынының өзгеруіне әкеледі.
(Мысалы, ... ... ... ... ақша ... ... және ақша саясаттарын бір-біріне сәйкес келтіру белгілі
қиындықтарды ... Егер ... ... ... ... ... ынталандырса, онда мұндай іс-әрекеттердің
нәтижесі ақша саясатымен байланысты болады.
Қазыналық ... ... ... ... ... онда
мұндай жағдайда тиімді, тұрақты ... ... ... /3, ... ... – бұл айналыстағы ақша айналымын реттеуге арналған
Ұлттық банктің шаралар жиынтығы ... ... Ақша – ... ... ... тұрақтылығын, оның төлемқабілеттілігін, ... ... ... ... ... мақсат етеді.Сонымен
қатар, нарықтағы ақша массасын реттеу, баға тұрақтылығын сақтау, пайыз
мөлшерлемесін ... ... да ... ... ... ... ... саясатының құралдары мен әдістері
Ақша-несие ... ... ... ... ... ... ... лимиті, пайыз мөлшерлемесін тікелей реттеу
ә) ең төменгі міндетті ... ... ... ... ... ... ашық ... операциялар
Тікелей (а) және ... ... ... ... бар. ... ... тиімді пайдалану ақша нарығының
дамуымен тығыз байланысты. Нарықтық ... ... ... ... ... және ... ... пайдаланылады,
соңғылары алғашқыларын ығыстырады.
Соңғы мақсаттар жалпы экономикалық ... ... ... ... ... ... құрылымдық және басқа да
саясаттарды ескере отырып, ... ... ... ... бір бағыты ретінде қарастырылаы. /1, 205 б./
Аралық мақсаттар нарықтық жағдайда ... ... ... жанама
құралдары арқылы жүзеге асырылады.
Пайыз саясаты – Қазақстан Ұлттық ... өзі ... ... ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін, сол сияқты басқа ... ... ... ... қайта қаржыландыру
мөлшерлемесін ақша ... ... ... ... бойынша сұраныс
пен ұсынысқа, инфляция деңгейіне ... ... ... банкі мүдделендіру мөлшерлемесі саясатын мемлекеттік ақша-несие
саясаты ... ... ... ... ... әрекет ету үшін пайдаланады.
Қазақстан Ұлттық банкі пайыз саясатының басты мақсаты – айналыстағы
теңге ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде ақша жиыны және ... ... ... ету ... ... ... ... мөлшерлемесі, шын
мәнісінде ... үшін ... өз ... ... ... ... жаңа пайыз саясаты алдағы уақытта немесе белгілі
бір уақыт ... ... ... қол ... ... ... күресудің тағы да бір маңызды факторы
– шетел валютасына деген ... ... ... ... ... ... ... теңгені енгігеннен кейін жарты жылдай уақыт
ішінде, валюталардың бағамдық ... ... ... ... ... мүмкіндігі салдарынан банктің қысқа ... ... ... ... ... ... ... айырбас бағамы анықталатын ... ... мен ... ... ... ... бұзылуы ұлттық валютаның тұрақсыздығын
одан артық күшейтті.
Ұлттық банктің ... ... ақша ... қаржылық
операциялардың барлық түрлеріне ... ... ... ... ... ... қаржыландыру мөлшерлемесінің шамасы ақшалай қаржаттарға ... және ... ... ... ... Ұлттық банк
мүдделендіру мөлшерін ... ... ... ақша ... әсер ... және ... деген сұранысты арттыруға немесе
қысқартуға ... ... ... ... мөлшерлемесінің деңгейі
екінші деңгейдегі банктер үшін, ұлттық банк ... ақша ... ... ... ... ... сипаттайтын басты
көрсеткішті білдіреді. /4/
Ұлттық банктің ресми ... оның ... ... ... ... ... ... сай банктер дербес
белгілейтін нарықтық пайыз мөлшерлемесіне ... ... ... ... ... ... пен ұсынысқа байланысты ... ... ... ... ... шоттары бойынша, банкаралық ... ... ... ... ... ... ... жыл бойына Ұлттық банктің мүдделендіру мөлшерлемесінің
өзгеруіне байланысты ... ... ... нақты бейнелері, өз
кезегінде ... үшін ... ... ... ... ... мекемелерге ағылуын арттыра түсті.
Міндетті ...... ... ... ... ... есептелмейтін салым ретінде ақшаны сақтайды. ... ... ... бір ... мұны ... ... ... мемлекетте ақшаны сақтау формалары әр түрлі болады.
Міндетті резервтердің нормасы ... ... ... ... мөлшерлемесі арқылы тағайындалады. Олар ... ... ... ... ... салым талап етілген салымнан
төмен болады.
Банктер артық резервтерді ... – бұл ... ... сомасы өтімді құралдарға сұраныс өсетін ... ... ... тепе-теңдікті қамтамасыз етуде, ... ... ... ... және олардың міндеттемелері бойынша
төлемсіздікті төмендетуде, сол ... ... ... иелері мен
акционерлерінің мүдделерін қорғау мақсатында Ұлттық банк ең ... ... ... ... ... ашық ... ... және пайыз
саясатымен қатар коммерциялық ... ... ... ... құралдарының біріне жатады. Қазақстан ... ... даму ... ... ... ... сақтандыру қзметін, екінші жағынан, экономикадағы ... ... ... ... ... ... бұл құралы 1993 жылы 1 ... «ҚР ... ... және жеке ... ... ... нұсқауға сәйкес, міндетті резерв ... ... ... ... Қазіргі уақытта ол төмендеп,
10,5%-ды ... ... ... ... ... яғни ... корреспонденттік шоттардағы қаражаттардың ... ... ... ... ... қана ... сол сияқты
резервтеудің баламалы тәртібіне ... яғни бұл ... ... барысында корреспонденттік шоттағы ... ең ... ... ... төмен болмауын ... ... ... ... ... ... өте жоғары деңгейде
болуы, банк ... ... ... ... ... ал ең ... ... нормасының артуы несиелік
ресурстардың экономикаға құйылуына тосқауыл болатындығын ... ... жүйе ... ... ... ... ... белсенділігін арттыру және ынталандыру үшін
міндетті резервтің ... жиі ... ... ... ... ... ... үшін, олардың нормативтерді орындауына
байланысты ең ... ... ... ... ... ... екі ... қолданады:
1) міндетті резервтер
2) резервтеудің баламалы тәртібі
Орталық банк ... ... ... ... жоғары
тағайындалған сайын, коммерциялық банктердің операцияларды ... ... ... аз ... ... ... өсуі
(rr) ақша мультипликаторын төмендетіп, ақша жиынының ... ... ... ... банк ... ... нормасын өзгерте
отырып, ақша ... ... әсер ... ... резервтер нормасы қайта қарастыруға ... ... ... ... өте күрделі, ал бұл құралдың күші
мультипликатор арқылы жүргізгенде ... ... ... ... реттеудің бірі есеп мөлшерлемесін
өзгерту. Мұндай ... ... ... ... ... ... несие береді. Егерде есеп мөлшерлемесі өсетін
болса, онда ... ... ... алу азаяды, демек ... ... беру ... ... және ... ... ... алғаннан соң, қарыз пайыз мөлшерлемесін өсіреді.
Несиенің азаюы және ... ... ... ... ... ақша ... ... мөлшерлеме нарықтағы банкаралық мөлшерлемеден төмен болады,
бірақ Орталық ... ... алу ... ... ... мерзімдік несие коммерциялық банктердің резервтерін толтыру
үшін ... Орта және ұзақ ... ... Орталық банк
ерекше жағдайларда ... ...... және ... ... ... ... банк қызметінің алдағы уақыттарда ... ... ... ... ... қолданды. Қазіргі
уақытта екінші ... ... ... тек қана ... ... мақсатында жүзеге асырылады. Бюджет тапшылығын
жабу үшін ... ... беру ... ... ... ... банктің республикалық бюджетті ... бас ... ... ... несие беру және кәсіпорындардың
несие үшін тікелей өтініш ... ... жоқ. ... банк
несиелерін орналастыру аукциондар ... ... ... ... ... ... ... негізінде жүзеге асырылады.
Ақша ... ...... ... ... ... көлемін реттеу мақсатында екінші ... ... ... ... сату және ... алумен байланысты
операцияларын білдіреді.
Бұл біршама ақша жиынын, коммерциялық ... ... ... ... ... ыңғайлы әдістерінің бірі ... Оның ... мәні ақша ... тоқтату арқылы
банктердің несиені эмиссиялауын шектеуді ... банк ... ... ... сату ... оны ... ... шоттарынан тиісті соманы ұстап қалады. Сөйтіп,
керісінше банктерге несие ... және ақша ... ... ... банк ... ... ... алады да, тиісті
соманы банктердің резервтік шотына қайта аударады. /2, 215-220 ... ... ... Орталық банк коммерциялық банктердің
несиелік мүмкіндіктерін ... ... ... Егер ... ... сатып алған бағалы қағаздарын қайта сату ... ... ... көп ... ... ... ресурстарының мөлшері
шектеледі не керісінше.
Орталық банк ақша нарығы операцияларын ... ... ... ... ... көлемінің кеңеюіне байланысты жүйесіз
жүргізеді.
Ұлттық банк ақша – несие саясатының ... және ... ... ... ақша ... тепе-теңдікті қамтамасыз етеді. Сонымен
қатар, инфляциямен күрес – ақша-несие саясатының ... ... ... ... Резервтік талаптарды орындау барысында Ұлттық банк
міндетті резервтер және резервтеудің баламалы тәртібі тәсілдерін ... ақша ... ... әсер ... ... ... ... Ұлттық банкі ақша-несие
саясатының мынандай құралдарын қолданады: несие берудің лимиті, ... ... ... ең ... ... ... өзгеруту, есептеу мөлшерлемесінің өзгерісі, ашық ... ... – бұл ... ақша ... ... сыйақы мөлшерлемесін өзгертуге, жалпы банк ... ... ... ... ... ... ... саясатын жүргізуші субьектісі – Ұлттық банк
болып табылады. Ақша-несие саясатының екі типі ... ... ... ... ... ... шектеу) және
экспанциялық ақша-несие саясаты (несие беру көлемін ұлғайту).
Қазақстан ... ... ... тікелей және
жанама құралдарын қолдана отырып елдегі ... ... ... оның ... мен ... шетел валюталарына қатысты
тұрақтылығын ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫН ЖҮРГІЗУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1 Ақша-несие ... ... ... ... ... ... мынадай негiзгi мiндеттердi шешуге бағытталатын
болады:
• инфляциялық таргеттеу қағидаттарына ... ... ... режимiн одан әрi ырықтандыру;
• Ұлттық Банктiң ресми ставкаларын тиiмдi азайту;
Ақша-несие саясатының негiзгi құралдары РЕПО операциялары, ... ... ... ... ... және ... ... есептеу
операциялары сияқты ашық рынок ... ... 2003 жылы ... ... ... ... реттейтiн рөлiн күшейту ... ... және ... алғанда олардың әлсiз оң әлсiздерiн
қолдайтын болады. Бұл 2004-2006 жылдары ақша-несие саясатының ... ... ... үшiн ... ... табылады.
Экспорттың болжамды өсiмi сауда балансының оң сальдосының жыл ... ... ... ... ... көп өсiмi 2003-2006 жылдары
күтiледi. Экспорттың 2003 жылы ... ... ... ... ... ... баға ... ал 2006 жылы - Солтүстiк Каспий мұнайын
жеткiзудің ... ... ... кредиттердiң өсуi тiкелей
инвестициялардың түсумен ... ... ... ... ... ... ... жасайды және Ұлттық Банктің халықаралық резервтерiнiң одан әрi
өсуiн қамтамасыз етедi.
Қазақстан Республикасында ақша төлемдерi мен аударымдарын жүзеге асыру
тәртiбiн, ... мен ... ... ... банк операцияларының
жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдар арасында ... ... ... ... және кiдiрiссiз жүргiзiлуiн қамтамасыз ... ... ... ... ... сондай-ақ қадағалауды жүзеге
асырады, банктердiң, банк ... ... ... ... ұйымдардың өздерi пайдаланатын автоматтандырылған жүйелер мен банк
ақпаратын қорғаудың сенiмдi, қауiпсiз ... ... ету ... ең
төменгi талаптарын белгiлейдi және банк операцияларын ... ... ... банк ... ... ... ... Банк одан әрi валюта себетiне нақты тиiмдi айырбас ... ... ... ... ... ... айырбас бағамы
режимiн қолдайды. /5, 15 б./
Ақша-несие саясатының негiзгi мақсаты: инфляцияның төменгi деңгейiн
қамтамасыз ету болып ... ... ... ... ... 5 суретте көрсетілген.
Сурет 5. Ұлттық Банктің құрылымы
Валюта рыногында сұраным және ... ... ... валюта режимiн ырықтандыру жалғастырылатын болады. Жұмыс шетелге
тiкелей инвестициялау операцияларын ынталандыру, сыртқы сауда операцияларын
жүзеге асыру кезiнде шектен тыс ... ... жою, ... ... ... ... ... ашу тәртiбiн жеңiлдету бағытында
шоғырландырылатын болады, ол рынокты шетелдiк ... ... ... ... ... ... ... үшiн шоғырландырылған
негiзде пруденциялық қадағалау жетiлдiрiлетiн болады, банктерде, жинақтаушы
зейнетақы қорлары мен ... ... ... басқарудың iшкi
жүйесi енгiзілетiн болады, қаржылық емес ... - iшкi ... ... қатысушылар тарапынан алыпсатарлықты бақылау және ұстау тетiктерi
әзiрленетiн болады.
Тұтастай алғанда ... ... ... ... кезең-кезеңiмен өткiзiледi. Кезеңдердiң уақытша шеңберлерiн
және басым ... ... ... ... бұрын қойылған
мақсаттарға қол жеткiзу, төлем теңгерiмiнің жай-күйi және ... ... ... ... ахуалдар валюта режимiн одан әрi ырықтандырудың
негiзгi шарттары ... ... ол ... ... көшу үшiн қажеттi
алғышарт жасау тиiс. Толығымен ырықтандыру 2007 жылы ... /6, 10 ... ... ... ... саласындағы негiзгi назары 2003 жылы және
кейiнгi жылдары микропроцессорлық карточкалардың негiзінде ... ... ... ... ... ... болады. Ұлттық
банкаралық төлем карточкалары карточкалар ... ... ... ... ... ... және басқа атаулы төлемдердi төлеу,
тауарлар мен ... кез ... ... ... ... ... ... төлеу шарттарын жақсарту, салық органдарының салықтар ... ... ... ... ... ... алу ... мiндеттердi шешуге мүмкiндiк бередi. Бұл халыққа және ... ... ... ... ... ... төлем кеңiстiгiн
құру, қолма-қол емес айналымға халықта бар қолма-қол ақша массасын тарту
дегендi білдiредi.
Алдағы жылдары ... Банк ... ... орталық банктерiмен
бiрлесiп ЕурАзЭҚ елдерiнiң жалпы төлем жүйесiн ... және ... ... ... ... жөніндегi жұмыстарды
жалғастыратын болады.
Ақша-несие саясаты ... ... ... сақтауға, сақтандыру
рыногын, бағалы қағаздар рыногын одан әрi ... және банк ... ... ... ... банктерінің кредит беруiнiң одан әрi
өсуi үшiн жағдайлар жасауға, ... ... ... жүйесiн
жетiлдiруге ықпал етедi. /7, 8 б./
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң негiзгi мақсаты ... ... ... ... ету болып табылады.
Негiзгi мақсатты iске асыру үшiн Қазақстан Ұлттық Банкiне мынадай
мiндеттер жүктеледi:
1) мемлекеттiң ақша-несие ... ... және ... ... ... жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету;
3) валюталық реттеу мен валюталық бақылауды жүзеге асыру;
4) қаржы жүйесiнiң тұрақтылығын қамтамасыз етуге ... ... ... Қазақстан Республикасында айналыстағы ақша
көлемiнiң мөлшерiн реттеу жолымен ... ... ... ... мен ... ... ... аумағындағы
бiрден-бiр эмитентi болып табылады, бағалы қағаздар эмиссиясын жасайды.
2.2 Ұлттық банктің ... ... ... ... ... банк ақша-несие ... ... ... ақша ... ... ақша-несие
саясатының негізгі құралдарының көмегімен реттеледі:
- қайта қаржыландыру мөлшерлемесі: ... ... ... белгілеу
- Қазақстан Ұлттық ... ... ең ... ... нормасын белгілеу, оның ішінде сырттан ... ... ... және түрлеріне байланысты жіктеу
- мемлекеттің ... ... ... алу және сату ... ... ... жүргізу
- банктерге және үкіметке несие беру
- ресми есепке алу (дисконттық) ... ... ... интервенциялау
- кейбір жағдайларда несиелік операциялардың жекелеген түрлерінің
деңгейі мен ... ... ... ... ... ... жоғары аталған құралдардың ішінде іс жүзінде
қолданылып отырғандары: ... ... ... ... ... ... ашық ... операциялар.
Ұлттық банк өзінің жүргізетін операциялары бойынша мынадай ресми
сыйақы ... ... ... ... ... ... ресми есептік (дисконттық) мөлшерлемесі
- РЕПО және кері РЕПО ... ... ... мөлшерлемесі
- «овернайт» займдары бойынша сыйақы мөлшерлемесі
- күндізгі займдар ... ... ... қаржыландыру мөлшерлемесі – ақша нарығындағы жалпы ... ... ... пен ... инфляция және ... ... ... ... ... банктің заң
актілері, ҚР ... ... ... ... ... жекеқаулылары бойынша ... заем ... ... ... ... – ақша нарығының жалпы жағдайына,
несиелер бойынша сұраныс пне ұсыныс ... ... ... ... ... ... ... қайта есепке ... ... ... есептік мөлшерлеме жылдық пайыздық
мөлшерлеме болып ... және ол ... ... алты айлық
вексельдерді қайта есептеуге қолданылады.
РЕПО және кері РЕПО операциялары ... ... ... ... ... мөлшерлемелер, ішкі қаржы нарығының жағдайына
байланысты ... және ... ... ... ... ... РЕПО-ның мақсатты мөлшерлемесіне
ауытқу жағдайында ... ... ... немесе тарту
жолымен РЕПО нарығындағы сыйақы мөлшерлемелерді ... ... ... елеулі ауытқуын болдырмау.
«Овернайт» заемдары бойынша ... ...... ... ... ... олардың ҚҰБ-ғы корреспонденттік шоттары
бойынша есеп ... ... ... аяқтауы барысында бір
түнге берілетін заемдары ... ... ... ... ... мөлшерлемелері - Ұлттық банктің
екінші деңгейдегі банктерге, ... ... ... ... шоттары бойынша төлем жүргізуге ... ... ... ... ақша ... ... болмаған не
жетіспеген жағдайларда займдар бойынша ... ... ... ... ... төменгі резервтік талаптар - Ақшалай нарықтағы ... ... ... ... ... көлемін реттеуде,
банктің өтімділік деңгейін ... және ... ... ... ... сол ... ... салым иелері
мен акционерлерінің мүдделерін қорғау мақсатында ... банк ... ... талаптар механизмін қолданады.
Резервтік ... ашық ... ... және ... ... коммерциялық банктерді ... ... ... құралдарының біріне жатады. Қазақстан ... ... даму ... ... ... бір жағынан,
сақтандыру институттарының жоқ кезінде, ... ... ... ... екінші жағынан, экономикадағы
ақшалай мультипликация процесін ... ... ... саясатының екі түрін атап кетуге болады. ... ... ... («арзан ақша» саясаты деп аталады), ... ... ... ... ... есеп шоттарына және банктің резервіне
аудара отыра, ашық рыногтан мемлекеттік бағалы қағаздарын ... ... ... ... ... ... етеді және ақша жиынын өсіреді.
б) пайыздың есеп ставкасын төмендетеді, коммерциялық банктері қарызға
беру ... ... және ... ... ... ... өз
клиентеріне кредиттандыру көлемін кебейтуге жол береді. Бұл ақша жиынын
көбейткенде. Осылай, 2001 жыл бойы, ФРЖ 11 рет ... ... ... ... үшін есеп ... ... соның
нәтижесінде оның деңгейі 2001 жылдың аяғында – 2002 ... ... ... соңғы 40 жылда ең төмен маңызға жетті.
в) банктік резервке шығарудың керекті нормасын төмендетеді, ол ... ... және ... ... мүмкіншілігін
кебейтуге әкелгенде.
Сондықтан, жұмсақ кредиттік-ақша саясаты ақша ... өсуі ... ... ... ... экономиканы ынталандыруға
бағытталады.
Екіншіден, қатаң ақша-несие саясаты («қымбат ақша» ... ... ... ... ... банктердің және елдердің ағымдағы есеп шоттарының
резервтері ... әкеп ... ашық ... ... ... сатқан кезде. Бұл коммерциялық ... ... ... әкеп ... және ақша ... ... есеп ... пайызын көтергенде, коммерциялық банктер Орталық
банктен қарызға алу ... ... ... ... және өз ... ... көтеруге. Бұл ақша жиының өсуін ұстайды.
в) банктік резервке шығарудың керекті нормасын ... ол ... ... және ақша ... ... шектейді.
Сондықтан, қатты ақша-несие саясаты рестриктивті (шектеулі) сипатта
болады, ақша жиынының өсуін тоқтатады және ... ... әсер ету ... ... қарастырылған «қымбат» және «арзан» ақша саясаттың мысалдары
дискрециондық (икемді) ақша-несие саясатын сипаттайды. Икемді деп ... ... ... өзгеруіне байланысты аталады. Ынталандырылған
саясат төмендеу фазасында ... ал ... – бума ... /8, 119
б./
Орталық банк ақша-несие немесе монетарлы саясатын ... ... ... әр ... ... ақша ... көлеміне
және кредиттандыру мүмкіншілігіне әсер ете, Орталық банк соңғы ... бір ... өз ... ... ақша ... пайыз нормасы,
инвестициялар, жиынтық сұраныс, ұлттық кіріс арқылы әсер ... ... бұл ... ... тізбегін былай жазуға болады:
Мs ---r --- I –Y.
Мемлекеттің ... ... ... әсер ... ... түрі ... ... нақты өмірде икемді ... ... ... ... ... және оның ... ... даму нәтижесі ретінде төмендейді. Бұны ... ... ... ... банк экономикалық өсудің ынталандыруына курс өткізуді
ұйғарды және пайыздық ставкаларды төмендету ... ақша ... ... ақша өсу ... соңы елде инфляция қарқыны көтерілді.
Бағаның өсуі банктерді номиналды пайыз ставкаларының деңгейін ... ... ... ... ставкаларының өсуі инвесторларға
дестимуляциялық тиім ... ... ... банк ... ...... өсуіне келген жоқ.
Өнеркәсіптік дамыған елдердің үкіметі пен Орталық ... ... ... кезінде (1970 жылдары) приоритет қатыгез кредиттік-ақша
саясатына берілсе де, тәжірбиеде ... ... ... ... 1980 жылдың аяғында – 1990 жылдың ... ақша ... бола ... және ақша ... ... мен ... қарқыны
араларындағы байланысқа байланысты Орталық банктер қайтадан ... мән бере ... ... Ұлттық банктің ақша-несие ... ... ... ... ... ... белгілеу, мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу ... ... ақша ... ... ... ... ... несие беру, валюталық ... ... және ... ... ... жекелеген түрлерінің деңгейі мен
көлеміне тікелей ... ... ... ... ... ... ... саясатының негізгі бағыттарын асыру
Қазақстан Ұлттық Банкi эмиссия жасайтын ... ... ... ... болып табылады және олар жөнiнде Қазақстан Ұлттық ... ... және де ... ... ... ... бойынша
Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң мемлекеттiк қарыздарына қызмет көрсетуге
қатысады және Қазақстан Ұлттық Банкiнiң ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкi Басқармасының
шешiмi бойынша Қазақстан Ұлттық Банкiнде банк шоттарын ашқан ... ... ... ... ... үшiн соңғы сатыдағы кредитор болып
табылады;
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң ... ... ... және ... және басқа ұйымдардың алған кредиттерi бойынша ... ... ... борыштарын қайта құрылымдауға құқылы және банк
операцияларының мынадай түрлерiн жүргiзу тәртiбiн айқындайды, нақтылап ... ... және банк ... ... түрлерiн жүзеге
асыратын ұйымдардың корреспонденттiк шоттарын ашу және жүргiзу және жеке
және заңды тұлғалардың металл ... ашу және ... ... осы ... ... ... ... металдардың нақты мөлшерi көрсетiледi,
кассалық операциялар; аударымдық операциялар, есепке алу операциялары; жеке
және заңды ... оның ... ... банктердiң тапсыруы
бойынша олардың банк шоттары бойынша есеп айырысуларды жүзеге ... ... ... ... ломбардтық операциялар, төлем
карточкаларын шығару, банкноттарды, ... мен ... және ... ... ... валютасымен айырбас операцияларын
ұйымдастыру, чек кiтапшаларын шығару, аккредитив ашу ... және ... ол ... ... орындау және Қазақстан Республикасының заң
актiлерiнде белгiленген жағдайларда қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды
реттеу және ... ... ... мемлекеттiк органға (бұдан әрi
уәкiлеттi орган) банк ... ... ... ... ... ... беру мүмкiндiгi туралы қорытынды бередi де ... ... ... ... ... ставкаларын реттеудi
жүзеге асырады. /9/
Қазақстан Республикасында инфляциялық процестерге ақша-несие ... ... ... ... ... болмаған жағдайларда, Қазақстан Ұлттық
Банкi олар бойынша кредиттер көлемiн және сыйақының ... ... ... құқылы.
Сонымен қатар, Ұлттық банк Қазақстан Республикасында валюталық реттеу
мен валюталық бақылауды жүзеге асырады және ... ... ... жүргiзуге құқылы және валюталық құндылықтарды пайдалануға
байланысты операцияларды ... ... ... және ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдарға шетел
валютасымен айырбас операцияларын жүзеге ... ... ... ... ... ... ... банкаралық клиринг жөнiндегi
операцияларды жүргiзуге лицензиялар бередi, банк қызметi, ... алу, ... мен ... заң актілерімен белгiленген өкiлеттiк шегiнде
валюталық операцияларды жүзеге асыру мәселелерi бойынша ... ... ... жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдардың және
олардың клиенттерiнiң мiндеттi түрде орындауына ... ... ... ... сондай-ақ олардың сақталуын қадағалауды жүзеге асырады,
бухгалтерлiк есепке алу және ... ... ... ... ... ... келiсе отырып халықаралық ... ... ... және ол арға ... келмейтiн мәселелер бойынша
бухгалтерлiк есептiлiк ... ... ... ... ... және ... ... Банкi Қазақстан Республикасының мемлекеттiк ақша-несие
саясатын айқындайтын және жүзеге асыратын бiрден-бiр орган болып ... ... ... ақша-несие саясатын инфляцияның төмен деңгейiн және
ұлттық ... ... ... ету ... жүзеге асырады.
Ақша-несие саясаты қайта қаржыландырудың ресми ставкасын, ... ... ... ... ... ... ... төменгi мiндеттi резервтердiң ... ... ... ... ... ... түрлерiнiң деңгейi ... ... ... ... белгiлеу жолымен жүзеге асырылады. /10,
5 б./
Қазіргі уақытта қолданылатын келесі ақша-несие саясаты операцияларының
түрлерi бар. Ақша-несие саясатын iске ... ... ... ... ... операция түрлерiн жүзеге асырады:
1) қарыздар беру;
2) депозиттер қабылдау;
3) валюталық интервенциялар;
4) Қазақстан Ұлттық Банкiнiң қысқа мерзiмдi ... ... ... және ... да бағалы қағаздарды сатып алу және сату, оның
iшiнде керi сатып алу құқығымен;
6) коммерциялық вексельдердi қайта есепке ... ... ... Банкi Басқармасының шешiмi бойынша басқа да
операциялар.
Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ставкасын ақша
рыногының жалпы жай-күйiне, қарыздар бойынша сұраныс пен ұсынысқа, ... және ... ... ... ... ... ... қайта қаржыландырудың ресми ставкасына сәйкес
коммерциялық вексельдердi қайта есепке алуды ... ... ... ... ... ... ... үшiн сыйақы ставкалары бойынша бағдар болып табылады.
Банктер беретiн несиелер көлемiн реттеу ... ... ... бойынша төлемсiздiк қаупiн төмендету, сондай-ақ банктердiң
салымшылары мен акционерлерiнiң мүдделерiн қорғау үшiн ... ... ... ... тетiгiн пайдаланады. Резервтiк талаптар нормативi
банктер ... ... ... ... ... процент ретiнде есептеледi және ол 40 проценттен аспайтындай
мөлшерде ... ... ... ... ... ... ... талаптарды енгiзуге құқылы. Ең төменгi ... ... ... ... шешiм қабылдаған күннен кемiнде бiр ай кейiн
күшiне енгiзiледi.
Қазақстан Ұлттық Банкi ең төменгi мiндеттi ... ... ... ... Республикасының заң актiлерiмен белгiлеген мөлшерде
айыппұл ... оны ... ... ... ... ... банк ... жағдайда Қазақстан Ұлттық Банкiнде резервке ... ... бiр апта ... ... ... және ... да бағалы қағаздарды сатып алу мен сатуды
Қазақстан ... ... ... ... ... шеңберiнде жүзеге асырады.
Қазақстан Ұлттық Банкi жүзеге асырылатын ақша-несие саясаты шеңберiнде
қаржы рыногындағы рыноктық ... ... әсер ету ... ... ... ... ... бойынша сыйақы ставкаларын
белгiлейдi.
Қазақстан Ұлттық Банкi ақша-несие ... ... ... банктердiң қарыз алуының жалпы көлемiн реттейдi.
Банктерге берiлетiн қарыздарды беру мен өтеу ... ... ... және ... ... ... ... айқындайды.
Қазақстан Ұлттық Банкi қарыздарды өтiмдiлiгі жоғары және қауiпсiз бағалы
қағаздармен және ... ... ... ете отырып та, қамтамасыз
етпей де бiр ... ... ... ... Бұл ... Қазақстан Ұлттық
Банкiнiң Басқармасы ұзартуы мүмкiн. Бұл орайда Қазақстан Ұлттық Банкi соңғы
инстанциядағы қарыз берушi ретiнде банктерге ... ... ... ... белгiлеген тәртiппен, шарттарда және мерзiмдерде беруге
құқылы.
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң нормативтiк құқықтық актiлерiнде ... ... ... Банкiнiң қарыздары бойынша ... ... ету үшiн ... заты бола ... ... ... ... интервенциялары Қазақстан теңгесiнiң
бағамына әсер ету мақсатында банкаралық немесе биржалық ... ... ... ... және ... мәмiлелердiң басқа да түрлерiн
жүргiзу жолымен дербес жүзеге асырылады.
Қысқа ... ... ... ... ... ... және өтеу
тәртiбi мен талаптарын Қазақстан Ұлттық Банкi айқындайды.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... мерзiмдi ноталарды ұлттық валютамен де, шетел валютасымен де шығаруды
жүзеге асыруға құқылы.
Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... ... және ... Ұлттық Банкiнiң коммерциялық вексельдердi ... ... ... үшiн ... ... ... Ұлттық Банкiнiң тiкелей сандық шектеулерi деп операциялардың
жекелеген ... және ... ... ... ең ... ... ... тiкелей шектеу, сыйақы (мүдде) ставкаларын
тұмшалау, жекелеген салалардың дамуын ынталандыру немесе тежеу ... ... ... тiкелей реттеу ұғынылады.
Қазақстан Ұлттық Банкi инфляциялық процестердi жанама ақша-несиелік реттеу
әдiстерiмен тоқтату болмаған жағдайда ... ... ... қолдануға
құқылы. /7, 12-14 б./
Негiзгi қызметi несие жағдаяттарын жүргiзу және несие ... ... ... ... бюро құру ... ... ... алып отыр.
Ақша-несие саясатының мақсаттары болып нақты ... ... ... ... және ... сай тиімді жұмыс iстейтiн қаржы жүйесiн құру.
Ал оның шешу жолдары болып қазiргi ... ... Банк ... ... секторын дамытудың тұжырымдамалық ережесін әзiрледi,
ол қаржы ... ... ... ... ... 2007 ... ... бастап Еуроодақ стандарттарына сай болуын айқындайды.
Осы тұжырымдама шеңберінде:
... ... ... ... ... валюта режимiн одан әрi ырықтандыру;
• қаржы рыногын қадағалау жөнiнде дербес бiрыңғай ... ... ... ... ... ... зейнетақы қорларында
ағымдағы қадағалау әдiстерiн жетілдiру және корпоративтiк басқару мен
тәуекелдердi басқару ... ... бюро ... сақтандыру рыногының инфрақұрылымын дамыту және оның ... ... ... ... ... аудиторлардың) қызметiн жандандыру;
• халықаралық стандарттарды ескере отырып, жеке тұлғалардың салымдарына
мiндеттi ... ... беру ... ... жетілдiру;
төлем карточкаларының ұлттық банкаралық жүйесiн енгiзу; ипотекалық
кредиттеу және ... ... ... ... ... /11, 8 б./
2003 жылдың 1 ... ... ... ... ... ... ... активтер 219,107 млрд. теңге, жарғылық капитал ... ... ... меншікті капитал – 22,295 млрд. тенге, таза табыс- 1,142
млрд. тенге, яғни бұл 2002 жылмен салыстырғанда 43% ... ... ... ... ... көтеру шаралары («қымбат ақша» саясатын
жүргізу). Жыл басынан бері қайта қаржыландырудың ресми ставкасы екі ... ... 1 ... ... ... ... дейін, ал 2006 жылдың 1
шілдесінен бастап 9,0%-ға ... ... бір ... жыл ... ... ... Екінші деңгейдегі банктерден тартылатын
депозиттер бойынша ставка төрт рет: 2006 жылдың 1 сәуірінен бастап ... ... 2006 ... 3 ... ... ... дейін, 2006 жылдың
1 қарашасынан бастап 4,25%-ға, 2006 жылдың 1 ... ... ... ... Ноталар бойынша кірістілік 2005 жылдың аяғындағы 2,24%-
дан 2006 жылдың аяғында 4,95%-ға дейін өсті ... ... ... операциялары бойынша ставкалардың әсері ... ... ... банктердің экономикаға берген кредиттері бойынша нарықтық
ставкаларға ... ... ... ... ... Қазақстан қор биржасындағы 7 ... ... ... бойынша ставкалар 2005 жылдың желтоқсанындағы орташа 1,54%-дан
2006 жылғы желтоқсанда ... ... ... ... ... ... ... маусымы мен желтоқсаны аралығында ұлттық ... ... ... ... ... 4,45%-ға дейін, долларлық депозиттер
бойынша – 5,08%-дан 5,35%-ға дейін ... ... ... ... ... ... ... лагты кредиттер бойынша
ставкаларға сәйкесінше әсер етеді, сондықтан бұл бағыттағы нәтижелер 2007
жылы ... ... ... ... ... мұнай бағасына және елге әкелінетін капиталға
үлкен ... ... ... ... ... жылдарға арналған
болжамын әзірлеу кезінде экономика дамуының 3 сценарийі қарастырылды:
- «капиталдың қалыпты әкелінуі жағдайындағы мұнайға қалыпты баға» ... ... бір ... үшін 60 АҚШ ... ... ... соңғы 2 жылда ... ... ... ... ... көп ... жағдайындағы мұнайға қалыпты баға» сценарийі
(мұнай бағасы бір баррель үшін 60 АҚШ долларынан төмен,капиталдың әкелінуі
елге соңғы 2 жылда ... ... ... ... ... «мұнайға жоғары баға» сценарийі (мұнай бағасы бір баррель үшін 60
АҚШ долларынан жоғары).
«Капиталдың қалыпты әкелінуі жағдайындағы мұнайға қалыпты ... ... ұзақ ... ... ретіндегі мұнай бағасының төмендеуін бағалау
және халықаралық капитал нарықтарындағы ... алу ... ... мұнай
өндіру жобаларын жаңадан сырттан қаржыландырудың және екінші деңгейдегі
банктердің таза сырттан қарыз алуының төмендеуін ... ... ... ... үшін 60 АҚШ долларынан аспайтын мұнайға ... ... ... ... және ... ... экспорттаудың өсу
қарқыны 2007 жылы шамамен 7%-ды, ал ... ... ... ... ... мен ... ... балансының профициті сыртқы
борыштық міндеттемелері бойынша төлемдердің және ... ... ... ... өсуін өтейтін болады. Ағымдағы
операциялар бойынша баланс 2007 жылы ... ... ... ... 0,4%), 2009 жылы ... ... 1%-ға дейін ұлғаяды деп күтілуде.
Мұнай және газ кен орындарын ... ... ... ... ... ... ... байланысты 2007 жылдан кейін ... ... ... ... ... де ... Қаржыландырудың қосымша көлемі республика банктері мен
кәсіпорындарының сырттан заем тартуы есебінен ... ... ... және ... валюта түсімінің әкелінуі теңгенің
ықтимал ... ... ... ... ... ... ... резервтерінің және активтерінің одан әрі жинақталуына ... ... ... ... ... алдағы үш жылдық кезеңде орташа
алғанда жылына 27%-ға өсетін болады. Банктердің резидент еместер алдындағы 
міндеттемелері шамамен ... 9,5-10 ... АҚШ ... ... болады.
Ұлттық қордың халықаралық резервтері мен активтерінің орташа жылдық өсу
қарқыны қарастырылатын кезеңде тиісінше 10% және 23%-ды ... ... ... үшін ... ... ... етілген мәнін алуға
мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... арналған орташа жылдық мәндері мынадай ... ... ... Банктегі аударылатын депозиттері – 790 млрд.теңге,
банктердің Ұлттық Банктегі ... ... – 320 ... ... айналыстағы
ноталар көлемі – 270 млрд.теңге.
Капиталдың қалыпты әкелінуі жағдайындағы мұнайға қалыпты баға сценарийі
үшін ... ... және ... ... ... ... динамикасына қатысты жасалған болжамдарды орындау кезінде 2007-
2009 жылдарға мынадай ... ... ... ... ақша ... ... өсуі 18%, ақша массасының, банк жүйесіндегі депозиттердің,
экономикаға ... ... өсуі 27%-28% ... 2007 жылы ... ... 6,2%-7,2%, 2008 жылы – 6,0%-7,0%, 2009 жылы – 6,0%–7,0%
шегінде болады (1-қосымша).
«Капиталдың көп әкелінуі ... ... ... ... ... ... ... төмен деңгейде сақталып қалуының және мұнай бағасының
динамикасына ... ... ... ... қарыз алуының одан
әрі кеңеюіне және мұнай өндіру жобаларын қаржыландырудың ұлғаюына себепші
болатынын ... мен ... ... ... өсу ... ... ... болмағандықтан олар алдыңғы ... ... ... ... ... үш ... кезеңде жылына орташа алғанда 32%-ға
өсетін болады.Банктердің резидент еместер алдындағы міндеттемелерінің өсуі
жылына шамамен 10-12 ... АҚШ ... ... ... ... ... резервтері мен активтерінің орташа жылдық өсу
қарқыны қаралатын кезеңде тиісінше 19% және 23% болады.
Осы ... үшін ... ... ... ... ... алуға
мүмкіндік беретін ақша-кредит саясатының негізгі құралдарының ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банктегі аударылатын ...... ... ... ... басқа депозиттері –640 млрд. теңге,
айналыстағы ... ... – 317 ... көп ... ... мұнайға қалыпты баға сценарийі үшін
нақты сектор және ақша-кредит ... ... ... ... ... ... болжамдарды орындау кезінде 2007-
2009 жылдарға мынадай болжамдар алынды. Болжамды кезеңде ақша базасының
орташа ... өсуі 30%, ақша ... ... ... ... банк жүйесіндегі депозиттердің өсуі 33%-34%-ды құрайды. Инфляция ... ... 2008 жылы – ...  2009 жылы – ... ... ... ... баға» сценарийі барысында тауарлар және көрсетілетін
қызметтер экспортының өсу ... ... 15% ... ... ... ... қызметтер балансы профицитінің жыл сайынғы өсуі ... мен ... ... таза төлемдердің өсуінен асып
түсетін болады. Ағымдағы шот профициті 2007 жылы ... ... ... ал 2009 жылы ІЖӨ-ге шаққанда 3% жетуі мүмкін.
Мұнай бағасының ... ... және ... ... сенімінің тұрақты
түрде жоғары ... ... ... ... ... және
республика банктері мен кәсіпорындарының сырттан ... алу ... ... ... резидент еместер алдындағы
міндеттемелері 2007-2008 жылдары 10-15%-ға өседі, 2009 жылы өсім ... ... деп ... ... ... резервтері мен активтерінің орташа жылдық ... 25-26% ... Бұл ... баға сценарийімен салыстырғанда теңгенің
айырбас бағамына оның нығаю жағына қарай үлкен қысым жасайтын ... ... ... ... ... халықаралық резервтері мен активтерінің
өсу қарқыны қалыпты баға сценарийлерімен ... 3-6 ... ... ... ... ... жоғары баға жағдайында банк активтерінің одан әрі
өсуі 2007 жылы одан кейінгі жылдары жыл сайынғы өсу ... ... ... баяулай отырып шамамен 50%-ды құрайды.
Осы сценарий үшін инфляция болжамдарының ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарының 2007-2009
жылдарға арналған орташа жылдық ... ... ... ... ... Банктегі аударылатын депозиттері – 990 ... ... ... ... ... – 860 млрд. теңге, айналыстағы
ноталардың көлемі – 530 ... ... баға ... үшін ... сектор және ақша-кредит саясаты
құралдары көрсеткіштерінің болашақтағы ... ... ... ... ... ... ... мынадай болжамдар алынды.
Көрсетілген кезеңде ақша базасының, ақша ... ... ... және банк ... ... ... жылдық өсуі 40% –
41%-ды құрайды.Инфляция 2007 жылы 8,2%-9,2%, 2008 жылы – 8,0%-9,0%, ...... ... болады (1-қосымша).
Ақша-несие саясатының статистикасы (2005 жылдан ... ... ... (Кесте 9)
Кесте 9.
Ақша-несие саясатының статистикасы
| |2005 жыл |2006ж. |I-II |I-III |
| | |I-XII | | ... ( ... ... |7,6 |5,7-7,3 ... | | | | ... ... ... % |8,0 |8,0 |7,5 |7,5 ... ҰБ ... ... ... |7,1 |9,7 |11,2 |12,5 ... ... долл | | | | |
|% ... ... |-23,8 |37,7 |15,4 |11,7 ... базасы, млрд. тг |663 |939 |1184 |1416 |
|% ... ... |14,7 |41,7 |26,1 |19,6 ... ... ... тг |2065 |2789 |3561 |4413 |
|% ... өзгерістер |25,2 |35,0 |27,7 |23,9 ... ... ... тг |1654 |2228 |2830 |3525 |
|% ... ... |30,1 |34,7 |27,0 |24,6 ... ... несиесі, |2592 |3676 |4782 |6028 ... тг | | | | |
|% ... ... |74,7 |41,8 |30,1 |26,1 ... келе ҰБ ... капиталы ағылуы, ішкі ... ... ... бюджетінің шығындарының өсуі ... өсуі ... ... қатаңдандыруды іске асырады.
Жоспарды орындау барысында, ақша-несие операцияларын ... ... ... және ... ... ... бойынша
қабылдайтын өлшемдер одан әрі күшейтуді жалғастырмақ. /15, 3 б./
ҰБ-тің ақша-несие ... ... ... ... ал ... саясатының құралдарының макроэкономикалық
көрсеткіштерге, инфляцияға ... ... ... ... ... ... ... төмендету үшін банкте ... ... ... ... ... ... жолымен ең төменгі
қорлық ... ... ... әрі ... ... ұйғарады.
Ақша ұсынысы экономикалық өсудің ... ... ... етеді.
Ұлттық банк валюта курсын ... ... ... ... валюта нарығындағы ақша сұранысы мен ... ... ... валюталарының ағылуы мониторингі ... ... ... банк пен ... ... ... Қолма-қол ақшаның жасандылығынан болатын экономикалық кері
әсерлерді жою ... ... банк 15 ... ... ... валютаны енгізді. Қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз
ету жолында ҰБ өз ісін ... ... ... және ... ұйымдарын
басқару және қадағалау агенттігімен байланыстырады.
Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша ... ... 50 ... кіру ... таяудағы 10 жылда елдің ... ... ... ... ... инфляция үрдістерін
реттеу ... ... ... ... ... ... сыртқы қарыз алуын ... ... ... ... қаржы жүйесіндегі бәсекелестікті ырықтандыру мен
арттыру негізгі міндеті ... ... ... ... ... ... ... капиталы ағылуы, ішкі нарықтағы
өтімділік молдығы, мемлекет бюджетінің ... ... ... өсуі ... саясатын қатаңдандыруды іске асырады
ҚОРЫТЫНДЫ
Ақша(несие саясаты ( елдегі ... пен ... ... ететін негізгі мемлекет тарапынан ... ... ... іске асатын саясаттың ... Бұл ... ... ... ақша ... ... талаптардың және де ашық нарықтағы
операциялардың ... мен оның ... даму ... ... ... ... ... кезеңдегі бағдарламалар мен жоспарларда
қателіктер жібермеу мәселесі қарастырылып оның шешу ... ... ... және ... қымбаттауы ( барлық жүйелерге таралатын құбылыс
екеніне көзіміз жетті. Экономикада ақша ұсынысы соның әсерінен ... есеп ... ... керісінше әсер етеді.
Соңғы жылдары ақша(несие саясатының негізгі көздеген бағыты: инфляцияны
төмендету және теңгенің тұрақтылғын ... ету ... ... Ақша
нарығындағы пайыз мөлшерлемесінің өсуі артық резервтердің азаюына әкеледі,
сонымен қатар халықты ... ... ... ... ақша ... азаюына әкеледі. Нәтижесінде ақша мультипликаторы
көбейеді, сонымен қатар ақша ұсынысы да ... ... ... ... қалайша өзге факторларға әсер ететінін ... ... ... ... ... ... ... Ақша(несие
саясатының вариантын таңдау да өзекті мәселердің бірі болып саналады, ол
көп жағдайда ақшаға ... ... ... Мысалы, егер ақшаға
сұраныстың өсуі инфляциялық ... ... ... ... ол ... байланысты екенін білеміз), онда ақша жиынын қалыпты ұстау ... ... ... жөн. Егер ақша ... ... ... нақты айнымалылардың динамикасын сақтап қалса, онда пайыз
мөлшерлемесі қалыпты деңгейде ұстап ... ... ... ... бір мезгілде ақша жиыны мен пайыз мөлшерлемесін тіркей алмайды.
Беріліс механизмі ... ... ... ақша ... ... мүлдем нәтижесіз болуы мүмкін. Ақша−несие саясаты ... ... ие бола ... ... ... бастап нәтиже
алғанға дейін), өйткені экономикадағы инвестициялық белсенділік өзгерісіне
байланысты пайыз мөлшерлемесінің ... ЖҰӨ ... әсер ... ... ... ... ... саясатының қазіргі кезеңдегі
тиімділігі Орталық банктің саясатына деген сенімділікпен тығыз байланысты.
Фискалды және ақша−несие саясаттары бір−біріне сәйкес келтіру ... ... Егер ... ... мемлекеттік шығындарды
көбейту арқылы ынталандырса, онда ... ... ... ... ... болады. Ақша-несие саясатының негізгі
мақсаты инфляцияны ұстап тұру екенін айтқан Мемлекет ... ... ... ... осы ... жету үшін ... болып табылатынына тоқталып, ол
үшін оларға қажетті барлық өкілдіктер берілгенін атап көрсетті. ... ... бір ... - ... рыногының тұрақтылығын қамтамасыз
ету. Бұл ретте Ұлттық қор ... рөл ... ... Ұлттық қордың
қаржысын пайдалануды тиімді құрылымдап, ашықтығын ... ... де ... ... ... ... саясатын жүргізу тактикасы бойынша дамыған нарықтық экономикасы
бар елдер мен ... ... ... ... ... ... деп ... проблемадағы бірқатар ... ... ... ... мүмкіндік береді. Қазақстан болса,
ішкі өтімділік жолына түсіп, айырбас пунктері арқылы ... ... ... ... ... жол ... ... жағдай бүкіл елді
долларландыруға алып барды. Ел ішіндегі шет ел ... ... ... ... ұлттық валютасы ретінде теңгенің күшін
жоюда. Осы жағдайды жүргізілген ақша–несие саясатының бір кемшілігі ретінде
атап ... жөн ... ... кейбір салалары әлі де шетелдік
инвестицияға тәуелді Қазақстан әлемнің дамыған елдеріне инвестор болу ... Бұл ... ... ... ... валюта ретінде,
республикамызда ақшаның барлық функциясын ... отыр ... сөз. Ал ... ... валютасы артта қалу жолында. Осы жағдайдың барлығын
болашақта құрылатын ақша–несие саясатының бағдарламаларында қарастыруымыз
керек. Банк пайызының деңгейіне, ... ... ... да әсер ... ... өсіп ... соған сәйкес пайыздық мөлшерлеме да өсіп отырады. Бұл
маңызды көрсеткіш те ... ... ... әрі дәл ... ақша ... ... қарамастан, несие үшін берілетін
пайыздық мөлшерлеме өзге елдермен салыстырғанда неге соншама жоғары. ... үшін банк ... ... ... ... ... аударылуы тиіс.
Тұтастай алғанда, республикамызда реформа басталғаннан бері ... ... және ... ... қалыптасып келеді. Банкаралық
бәсекенің алдағы уақытта қалай дамуы көп жағдайда банк жүйесін реттеу және
оны ... ... ... мен ... асыру жөніндегі өкілетті органдардың
тәжірибелік ... ... ... Қазақстанды халықаралық
ұйымдармен ... ... ... ... қаржы саласындағы ұлттық мүддені
қорғау жөніндегі шараларды қабылдауды талап етеді.
Ақша−несие саясаты келесі кезеңдерге тиімді, әрі еліміздің ... ... ... ... ... қарастырылуда, сондықтан жоғарыда келтірілген
курстық жұмыс нәтижесінде оны одан әрі дамыту үшін мынадай ұсынымым ... Банк ... ... ... банк ... мемлекеттік басқару
құралы ретінде сай келдіруі;
• мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... рөліне байланысты мәселелерді тез шешу;
• банк секторындағы бәсеке мен монополизмге қатысты реттеу деңгейін
көтеру;
• тұрғындар мен ... үшін банк ... ... ... ... ... ауыл тұрғындарының банк қызметіне қол
жетерліктей жағдай жасау;
• қайта қаржыландыру жүйесінің даму шапшандығын ... ... ... ... ... ... ... жүйесіне тиімді қатысуы;
• қаржы нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету;
• долларландырылу процесін тоқата отырып ұлттық валюда ... ... ... мен ... жүйесін азайту мен шектеу;
• ақша−несие саясатының варианттарын дұрыс таңдау;
• фискалды және ақша−несие ... ... ... пайыз деңгейін инфляция деңгейіне байланысты тағайындау;
Қорытындылай келе, ақша−несие саясаты ( елдегі ... ... ... ... ететін, толық жұмысбастылыққа жеткізетін,
бағаның ... ... ... ... ... ... ақша жиыны мен ... ... ... айырбас курсы
бақылайтын, банктік қызметті тиімді реттейтін, инфляциялық үрдіске қарсы
бағыттылған және мемлекеттік тұрақтылықты қамтамасыз ... орны ... ... ... Сейітқасымов. Ғ. Б. Ақша, несие, банктер. Оқу құралы. – Алматы:
«Экономика», 2005ж.
2. Мамыров Қ.Н, ... Ә.М. ... ... ... ... Лаврушкина О. М. Деньги, кредиты, ... ... ... и
статистика», 1999ж
4. Кушербаев . Б. П. Банктер және ... ... ... ... // ... ... – 2004, № 25.
5. Ахметжанқызы Л. Ел ... ...... ... // Жас ... үні. – 2005, №78-79.
6. Аймағамбетова Г. Валюталық режимді ырықтандыру // ... – 2005, ... ... ... және ... қызмет туралы» ҚР ... ... . Ғ. С. Ақша ... және ... Оқу құралы. – Алматы:
«Маркет», 2004ж.
9. ... ... банк ... ҚР Заңы. 31.03. 1995ж.
10. НБРК от «11» марта 2006г №20. ... ... ... ... НБРК на ... годы // ... –2006, ... Кенжеғозин М. Қазақстан экономикасы: басымдықтар мен
проблемалар // ... ... – 2006, ... О ... на ... ... ... резервах,
денежной базе, денежных средствах на счетах Национального
фонда и графике выпуска нот в ... т.г.// ... ... ... ... Самрат Ж. Бәсекеге қабілетті болу – стратегиялық мақсат //
Егемен ... – 2006, ... ... С. Жаңа ... ... ... ... тұр? //
Егемен Қазақстан. – 2006, №23.
15. ҚР ҰБ-нің 2006-2008 ж. арналған ақша-несие ... // ... – 2006, ... ... З. С. ... ... ... // Аль-Пари. –
2003, №1.
-----------------------
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі
ҚҰБ-ның басқарушы құрылымы
Төраға ... ... ... парламенттен, бір өкілден
Құрылымдық бөлімшелер жетекшілері,
департамент директорлары
Орталық аппарат
Департаменттер
Дербес басқармалар мен ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақша-несие саясаты"7 бет
"Мемлекеттің ақша-несие саясаты."9 бет
1.Мемлекеттің ақша, несие саясаты. 2.ҚР бюджет- салық саясаты. 3.ҚР әлеуметтік саясаты5 бет
Ашық экономикадағы ақша-несие саясатын жүзеге асырудың механизмі17 бет
Ашық экономикадағы ақша-несие саясатының дамуының кезеңдері28 бет
Ақша - несие саясатыі31 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша несие саясаты мақсаттары мен құралдары23 бет
Ақша – несие саясаты22 бет
Ақша – несие саясатының түрлері19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь