Табу мен эвфемизмдердің сөздік қорды байытуға қосар үлесі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.7

І тарау. Табу сөздер
1.1 Табу сөздер, түрлері мен қолданылу сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8.14

ІІ тарау. Эвфемизмдер
2.1 Эвфемизмдер, олардың сөздік қордан алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ..15.16
2.2 Эвфемизмдердің түрлері мен жасалу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16.23

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24.26

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
Кіріспе
Табу мен эвфемизмдердің қазақ тілінің лексикологиясының сөздік қордан алатын орны ерекше. Бұл сөздер тілімізде өте ертеден өмір сүріп келе жатқан, қолданыста сирек қолданылса да өте маңызды сөздер тобына жатады. Бұл тақырыпты таңдаудағы себеп, бұл сөздер адамдар бір-бірімен тілдік қарым-қатынасқа түскенде этиканы, сыпайыгершілікті, моральдық нормаларды сақтауға септігін тигізеді. Әр адам сөйлеген сөзінің мәнді-мағыналы болуын қадағалауы қажет. Табу мен эвфемизмдер адамның ойының дамуына, тереңдеуіне, жандануына көмектеседі. Эвфемизм сөзін қолданып сөйлеген адам мәдениетті. Себебі, эвфемизм сыпайы сөйлеудің кепілі. Ал, бұл сөздердің шығу тарихына келетін болсақ, ол да өте күрделі, әрі қызықты да маңызды.
Табу – индонезия тілінен алынған термин: тыйым салу деген сөз. Меланезия мен Палинезияда бұл сөздің капу, тапу, тамбу деген синонимдері бар. Олардың да мағынасы – тыйым салу. Табу құбылысы адамзаттың әлсіз кездерінде туған. Ең алдымен этнографияға, адамзаттың діни наным – сеніміне, әлденеге сиынуына байланысты шыққан. Ерте замандардағы соқып сезім мен сенім, адамзаттың әр нәрсеге, әр құбылысқа табынуы, олардың ең киелі, ең құдіреті күшті деп саналуы тіл-тілде өзінің ізін қалдырған. Табу алғашында мифологиялық сенім – наным, қорқыныш сезімдерге байланысты қорытынды тұжырымдар жасау нәтижесінде пайда болған. Осындай белгілі бір себептерге сай, тіл-тілде кейбір сөздер мен сөз тіркестерін өзінің тура атымен атамай, басқаша, екінші бір келтірінді сөздермен, кейде мүлдем тұспалдап, алмастырып жеткізетін болған.
Ақиқаты, ең басты принципі – сол құбылыс пен заттың дәл атын атауға тыйым салу. Зерттеушінің айтуынша, табудың алғашқы шыққан жері, түп – төркіні, «отаны» - полинезия тайпалары. Полинезиялықтардың қоғамдық өмірінде бұл құбылыс күні бүгінге дейін сол етек алған. Осының өзі полинезиялықтардың қоғамдық прогреске жетуіне, халқының көзінің ояна түсуіне қол байлаудың бірі болып отыр десе де болады. [1, 135-1370].
Мәселен совет журналисі М.Дамогацких «Правда» газетінде (VI, 1972) мынадай бір хабарды жариялайды: Индонезия астанасы Джакартадан 150 шақырымдай жерде, Батыс Ява тауларында бадуй аты тайпа мекен тепкен. Бірақ Ява аралығындағы тұрғындардың бірде – бірі: мен бадуйлықтарды немесе бадуйды көрдім деп өмірінде бір айтпайды. Оның себебі бадуйлар тайпасының заң – дәстүрі бойынша, басқа ел тайпа адамдар өкілі бадуйлар жеріне аяқ баспады, аттамауы керек: ал бадуйлықтардың өзі өз аулынан бір қадам аттап шықпайды: бір тәулікке болса да басқа жерге болмайды: тек өз қонысы - өз жерінде өсіп өркендейді.
Бадуйлар бамбуктан жасалған үйлерде (лашықтар) тұрады, олардың үйлерін сваялар деп атайды. Адамдары осы заманғы жаңалықтардың бірде – бірін қабылдамайды. Осы сияқтылардан үрке қашып, жиренеді. Мәселен, астыға төселетін матрац, ас ішер тарелка, сусын ішер стакан, жағар керосин мен свеча сияқтылар – олар үшін тағы құбылыс бадуйлардың ежелгі заңы бойынша, төрт түлік мал ұстауға болмайды, жеріне ағаш не өсімдік отырғызып, егін егуге болмайды, ең ауыр күнә - хат танып, қағаз оқи білу.
Индонезя өкіметтері бұл жерге мектеп салмақшы болып қанша әрекеттенсе де, әзірше ештеңе шығара алмай отыр. Бұл – нағыз табуға байланысты құбылыс, артта қалудың табуға негізделген нәтижесі. Дәл осы сияқты ұғымдар түрік халықтарының да тарихында кең тараған. Қазақ халқының революцияға дейінгі өмір тұрмысында да бұл сияқты соқыр сенім бірқыдыру өмір сүріп келгендігі аян.
Ал эвфемизмдерге келсек, эвфемизм – гректің euphemismos –жақсылап, сыпайылап айтамын сөзінен алынған термин. Сырттай қарағанда, эвфемизм – тілдегі табудың бір көрінісі, синонимі. Шынтуайтқа келгенде, дәл олай емес, бірақ табуға жақын құбылыс. Эвфемизм – бір заты не құбылысты я болмаса бір уақиғаны сыпайылап жеткізудің амалы, адамның көңіліне келмейтіндей,
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. К.Аханов «Тіл білімінің негіздері» Алматы, «Санат», 1993.
2. Ә.Болғанбаев «Қазақ тілінің лексикологиясы «Мектеп» баспасы, 1988.
3. Ә.Болғанбайұлы, Ғ.Қалиұлы «Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы» Алматы, 1997.
4. Ә.Хасенов «Тіл біліміне кіріспе» Алматы, 1990.
5. А.Айғабылұлы «Қазақ тілінің лексикологиясы». Алматы, 2004.
6. І.Кеңесбаев, Ғ.Мұсабаев «Қазіргі қазақ тілі. «Мектеп» баспасы 1975.
7. «Қазіргі қазақ тілі» Алматы, 1954.
8. «Қазақ тілі» Алматы, 2004.
9. Н.Оралбаева, Ә.Абылахов, Ғ.Мадина «Қазақ тілі» Алматы, 1992.
10. Ғ.Қалиұлы, Н.Оралбаева, О.Төлегенов «Қазіргі қазақ тілінің жаттығулар жинағы. «Мектеп» баспасы .1972.
        
        Табу мен эвфемизмдердің сөздік қорды байытуға қосар үлесі.
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..............................................3-7
І тарау. Табу сөздер
1.1 Табу ... ... мен ... ... ... ... олардың ... ... ... Эвфемизмдердің ... мен ... ... мен ... ... ... ... сөздік қордан
алатын орны ерекше. Бұл сөздер тілімізде өте ... өмір ... ... ... ... ... да өте маңызды сөздер ... ... ... таңдаудағы себеп, бұл сөздер адамдар бір-бірімен тілдік қарым-
қатынасқа түскенде этиканы, сыпайыгершілікті, моральдық нормаларды сақтауға
септігін тигізеді. Әр адам ... ... ... ... ... Табу мен ... адамның ойының дамуына, тереңдеуіне,
жандануына көмектеседі. Эвфемизм сөзін қолданып сөйлеген адам мәдениетті.
Себебі, ... ... ... ... Ал, бұл ... шығу тарихына
келетін болсақ, ол да өте күрделі, әрі қызықты да ...... ... ... ... ... салу ... сөз.
Меланезия мен Палинезияда бұл сөздің капу, тапу, тамбу деген ... ... да ...... ... Табу ... ... әлсіз
кездерінде туған. Ең алдымен этнографияға, адамзаттың діни ... ... ... сиынуына байланысты шыққан. Ерте замандардағы соқып
сезім мен ... ... әр ... әр ... табынуы, олардың ең
киелі, ең құдіреті күшті деп саналуы тіл-тілде өзінің ізін қалдырған. Табу
алғашында ... ...... ... ... ... тұжырымдар жасау нәтижесінде пайда болған. Осындай белгілі бір
себептерге сай, тіл-тілде ... ... мен сөз ... ... ... ... ... екінші бір келтірінді ... ... ... ... ... ... ең ... принципі – сол құбылыс пен заттың дәл атын атауға
тыйым салу. Зерттеушінің ... ... ... ... ... түп ... «отаны» - полинезия тайпалары. Полинезиялықтардың қоғамдық
өмірінде бұл ... күні ... ... сол етек ... ... ... ... прогреске жетуіне, халқының көзінің ояна
түсуіне қол байлаудың бірі болып отыр десе де ... [1, ... ... ... М.Дамогацких «Правда» газетінде (VI, ... бір ... ... ... ... Джакартадан 150
шақырымдай жерде, Батыс Ява тауларында бадуй аты тайпа ... ... ... ... ... бірде – бірі: мен ... ... ... деп ... бір ... Оның себебі бадуйлар тайпасының
заң – дәстүрі ... ... ел ... ... ... ... жеріне аяқ
баспады, аттамауы керек: ал бадуйлықтардың өзі өз аулынан бір қадам аттап
шықпайды: бір тәулікке ... да ... ... ... тек өз ... - ... өсіп ... бамбуктан жасалған үйлерде (лашықтар) тұрады, олардың
үйлерін сваялар деп ... ... осы ... ... бірде –
бірін қабылдамайды. Осы сияқтылардан үрке қашып, жиренеді. ... ... ... ас ішер ... ... ішер стакан, жағар керосин мен
свеча сияқтылар – олар үшін тағы құбылыс бадуйлардың ... заңы ... ... мал ұстауға болмайды, жеріне ағаш не өсімдік отырғызып, егін
егуге болмайды, ең ауыр күнә - хат ... ... оқи ... ... бұл ... мектеп салмақшы болып қанша әрекеттенсе
де, әзірше ... ... ... ... Бұл – ... ... байланысты құбылыс,
артта қалудың табуға негізделген нәтижесі. Дәл осы сияқты ұғымдар түрік
халықтарының да тарихында кең ... ... ... революцияға дейінгі
өмір тұрмысында да бұл сияқты соқыр сенім ... өмір ... ... ... ... ... – гректің euphemismos –жақсылап,
сыпайылап айтамын сөзінен алынған термин. Сырттай ... ... ... ... бір ... ... ... келгенде, дәл олай емес,
бірақ табуға жақын құбылыс. Эвфемизм – бір заты не құбылысты я ... ... ... ... ... ... ... келмейтіндей,
жұқалап, жайдарылап, іштей ренжіп тұрса да, рахаттана баяндағандай ... ... [1, 135-137 ... ... ... бір ... салт – ... таным –
түсінігі және тағы басқаларға байланыстыра ... ... ... және ... өмірмен, қоғамдық санамен байланысын ... ... ... Бұл ... ... Ә. ... «Түркі
тілдеріндегі табу мен эвфемизм» деп ... ... ... атауға
болады.
Себебі, эвфемиент этнолингвистикалық ... ... ... ... табиғатын, сондай-ақ тілдің мағыналық құрылымдарын жете
игеруге де септігін тигізеді. Эвфемизмдерді социолингвистика және ... ... және ... ... және ... ... ... түрінде қарастыру бұл құбылыстың мәнін жан – жақты аша түсер
еді, әр кезде де зерттеудің ... ... одан ... ғылыми -
әдістемелік нәтиже беретінін көрсетеді.
Эвфемизм – ... ... ... ... ... мәнді
құбылыстардың бірі. Бұл тілдік феноменге адамзат ақыл – ойы ертеден назар
аударған болатын. Содан бері тілдік ... ... ... ... ... ... күрделі аса байырғы бұл құбылыстың сыры ...... ... ... өзі ... ... қарағанда қоғамдық сана
түрлерінің дамуы этикалық нормалар мен ... ... т.б. ... тығыз байланысты болды.
Адамзат ақыл –ойының, қоғамдық сана түрлерінің жетіліп дамыған ... ... ... интернет заманында да адамзаттың сәбилік дәуіріне
тән, қазіргі ойлаудың ... ... ... ... ... ... елдердің тілдерінде де жиі кездесіп отыратын
құбылыс.
Бір ... ... ... ... байланысты эвфемия
құбылысының ... даму ... ... ... ... ... біте қайнасқан байланысы оның көп қырлы
іргелі ұғым екендігін ... ұят ... ... ... ... ... шектелді. Соңғы кездегі зерттеулерде, әсіресе көркем
сөз, көркем шығарма, публицистикалық мәтіндеріне эвфемия ... ... ... қарастыру аталмыш феноменнің лингвистикалық
терминологиялық ... ... ... ... ... ... эвфемия құбылысын зерттеудің ... ... өз ... ... Сөз саптам деңгейіндегі эвфемизмдер
парадигмалық емес, синтагмалық сипатқа ие, яғни дәстүрлі терминмен ... ... ... ... деп аталады. Сөйлеуші өзіне жағымды
емес, ... ... ... бір ... ... үшін оларды дербес
контекстік сөз орамдарымен ... ... ... ... мәні бар. ... ... көзделген мақсатты бүркемелеп, басқаша
айтуды ... ... ... ... ... ... ... Ш.Ш. Сарыбаев окказионал сөздерді «тосын сөз» деп атауды
ұсынды. Біз осы ізбен оларды тосын ... деп ... жөн ... тілдік деректерді, туыстас, туыстас емес ... ... ... мәселеге тереңірек көз жіберу эвфемия құбылысы туралы
ұғымның шеңберін ... ... ... ... ... ... тиым ... іс - әрекет, зат, құбылыс «табу» деп, ал ... ... ... бір ... ... ... бойынша айтуға әбестеу, дөрекілеу көрінетін сөздерді бейтарап
атаулармен немесе эмоционалдық болуы ... ... ... деп атала бастады.
Эвфемизмдер күнделікті қолданыстан бөлек, көркем шығарма тіліндегі
орны ерекшелігімен көзге түседі. «Ауыр толғаққа Салтанаттың ... ... ... ... ... ... Осындағы қайтыс болды сөзі «өлді»
сөзінің сыпайылап ... ... яғни ... ... қыры мен сыры ... сөздер мен эвфемизмдер туралы біршама еңбектер ... ... ... ... Ә.Ахметов сынды т.б. ғалымдар бұл
тақырып аясында құнды деректер береді. Осы еңбектерді ... ете ... ... табу мен эвфемизмдердің қазіргі қоғамдағы рөлі мен қолданылатын
түрлері анықталмақ. Жалпы алғанда, табу ... ... ... ... да,
қазіргі қазақ тілінде қолданылады. Сыпайы сөйлеп, мәдениетті болу қоғамның
ең жоғарғы дамыған ... ... ... ... ... өз
құндылығын жоймайды. Өйткені, эвфемизм ибалыққа, ... ... Табу ... Табу ... ... ... мен қолданылу сипаты.
Мифтік ескі наным – сенім бойынша, атын тура ... ... ... тіл ... табу деп аталатыны белгілі. Қараңғылық пен ... ... ... ... ... адам ... ... жете танып білмеу
салдарынан, зат пен оның атауының арасында табиғи ... бар деп ... ... ... өзі ... ... сөздерді күнделікті тұрмыста
өз атымен атамай, басқаша атауға мәжбүр болған. Мұндай тыйым ... ... ... халықтардың көпшілігінде кездеседі. Бұл әдет әсіресе
түрік ... ... да кең ... Қазіргі кезде табу халықтар
салт – ... мен ... ... шығып қалды деуге болмайды. Тіл – ...... жер – ... табу ізі әлі де бар. Осы табу ... ...... де ... ... жоқ ... Оған ...
қоғамның ілгері қарай дамуы, ғылым мен техниканың қарыштап алға ... ... ... ... сана – ... ... мен жаңаруы, адамзаттың өмір
талабына сай иық басуы. [3, ... ... ... әр елде әр ... ... ... «әр ... заңы басқа» дегендей, Британ Колумбиясы индеецтері тек
қана балықпен күнелтеді, балық жеп ... ... ... ... сезінсе, балгер барып балық түрлес қарақшы алып шығып, балық
аулар ... ... ... аралында (қазіргі ... ... етін ... тыйым салыныпты, оның етін жесе,
кірпішешен сияқты қорқақ та қорғаншақ болып ... ... ... өз ата ... ... атымен аталатын, солар –
атына байлнысты болып келеті аң-жәндік етін жеуге болмайды, ... ... ... өлтіруге болмайды, оның себебі, олания, өздері осы жан –
жануарлардың оны тегі, ата – ... ... ... адамдар әр түрлі қате түсінік, теріс ұғымның, ... ... ... ... аттарын тікелей айтуға тыйым
салып, оларды басқаша атайтын болған. ... ... өз ... ... ұғым, қате түсінікпен «ерекше күшке» сеніп, сана – сезімнің дінге
шырмалуынан ... ... ... осы ... ... және оны ... сықақ, келеке етіп баяндайтын мынадай бір аңыз бар:
«Ауылдағы шалдар мен қайын ағаларының атын ... ... бір ... арғы ... ... суға ... бір қойды қасқыр жеп жатыпты –
мыс. Келіншек қойды қасқырдан құтқарып алып, бауыздайды да, ... ... ... ар ... ... бер жағында маңыраманы
ұлыма жеп жатыр екен, жаныманы білемеге білеп – ... ... ... ... –мыс». Бұл мысалдағы сылдырама – қамыс, сарқырама - ... ... ... ...... ...... пышақ, білеме – қайрақ. [16 135-б].
Бұл әдет әсіресе түркі халықтарының, оның ішінде ... ... кең ... ... ... революцияға дейінгі өмір тұрмысында да
бұл сияқты соқыр сенім бірқыдыру өмір ... ... ... ... ... ... бір айғағы ретінде «Аталардың аты» деп ... бір аңыз ... ... болады.
Баяғыда Аюбай, Түлкібай, Итбай деген үш ағайынды адам өмір ... ... аулы ... ... ... ... ... бір күнінде
ағайынды ақсақалдар үйде әңгіме – дүкен құрып отырады. Бір кезде ... ... ... ... қоя береді. Төрдегі ақсақалдардың бірі босаға
жақта күйбеңдеп жүрген келінге:
- Шырағым, иттер неге үріп кетті, байқап ... - деп ... ... ... ... ... ауылдың арт жағында үлкен бір аю түлкіні қуалап
барады екен де, иттер соған үріпті. Үйге қайта ... ... ... ... ... бәрі ... аты ғой, қалай айтсам екен? – деп ... ішке ... Иә, ... ... неге үріпті? – деп сұрайды ақсақалдың ... ... Ауыл ... ... ... атакем тәкеледі зыттыра қуып ... ... осы ... ... бәрі ... ... үріп жүр депті.
(«Қазақстан әйелдері», 1967, № 7, 27-бет).
Қазақтың ескі әдет – ғұрпы ... ... ... түскен қыз күйеуінің
туған – туыстарын өз атымен атамайтын болған. Олардың әрқайсысына лайықтап
(жолына, ... ...... ... өз тұсынан басқадай ат қоюға
мәжбүр еткен. Мәселен қызға қара көз, ... ... ... десе, ұлға
кекілдім, айдарлым, тұлымдым, шырақ, тетелес, мырза жігіт, төре жігіт,
мырза аға, би аға ... Егер аты ... ... ... деп те
атаған. Сол тәрізді ата - ене, абысын-ажын, ... аға, ... ... ... жиен – ... ... шетінен ат қойып шығатын болған. Келін ... ... ... ... ат ... ... ... – құлқын, түр-
тұрпатын, өнер талабын жан – жақты тексеріп, түрлі қасиеттеріне ... ... тете емес ... тетелем деп атамаған, тұлым қоймаған
қайнысын тұлымдым деп атамаған. Жасы ... ... ... ... зат
атауларымен аттас болып келсе, онда келі оларға басқаша жаңа ат ойлап
табатын болған. ... ... ... ... деп, Қойлыбай болса, азбан
деп, Бүркітбай болса, үлкен құс деп, Тышқанбай болса, қаптесер деп, ... ... деп, ... ... шаңқан деп атайтын болған. Ауылды жерде
әлі күнге дейін ескі салт – ... ... жасы ... ... ... там – ... болса да кездесіп қалады. Бұлар ... ... да ескі ... діни ұғым ... ... халықтың этикалық –
эстетикалық қалыптасқан көне нормасы түрінде ... Ұят ... ... ... ... ... бұл түрінің мән – мағынасы түбірінен өзгерген,
көнеріп, біржола күнделікті қолданыстан шыққан ... ... ... дәл
осы түріне байланысты тағы бір мысал келтірсек:
«Баяғыда Тоқсанбай деген ақсақал ... Сол ... ... Сол үйге ... жол келінді ауыл ақсақалдары салт ... ... ... ... ...... ата – ... мен ақылы
асқан қариялары сол үйге жиылыпты. Үлкен апа – ... ... ... ауыл ... шай ... Шай ... ... алған
соң, келінге өте көп кесе беріпті де, ... ... ... ... ... ... ... санай жөнеліпті. «Бір, екі,үш, төрт...елу» деп санап
келіп, тоқсанға жеткенде, сәл кідіріп барып, «Атам, атам бір, атам үш, ... деп ... ... ... мұндай тапқырлығына ауыл адамдары таң
қалыпты». Осы сияқты келінге сын болып табылатын бұл салт – ... ... табу ... көптеп қолданылған. (халық аузынан).
Дәл осы тақырыпта үндесетін ... ... ... ... ... ... ... Ысқақтың әйгілі Мәніке «Ақке» деп атайтын.
Мәнікенің тісі ... бір ғана кісі бар: ол – ... ... ... бір ... өзі қайын аға, оны және Мәніке амалсыз кішілік жолы – ... деп ... ... ... бар еді. Абай он қой ... ... есіне түсіре алмады:
- Қай ... Мына Кіші ... ... ... деп, ... тыныстандыра
жымия қарады. Қоныс атын атаған соң ғана, абай «Әйнекесі» Тәкежан екенін,
«Шырағы» оның ... - ... аты ... есіне алды. Бір Әжекеңе, ... ... ... атын атай ... - екі ... ... қайдан ғана
сыя салсын – ау. Абай білгіш болса, біздің Мәліке келінодан да озған. Бір
қазанға екі ... ... басы ... ... сол емес пе? – ... «Абай жолы»).
Осы үзіндіден жалқы есімдедің қолданылуының бірталай спецификалық
ерекшеліктерін байқау қиын ... ... ... ... түрі ... сана тудырған ат тергеу делінетін салт. Ол салт бойынша,
әйелдерге ата – ... ... ...... ... ... ... ерлерінің есімдерін тура атауға тыйым салынған. Сондықтан
да жоғарыдағы контексте Мәнікенің Тәкежанды «Ақке» деп ат қойып, айтуы ... ... ғана ... ... тұр. Енді Мәніке жасы кіші інісі, яғни
қайнысын да оның өзінің тура атымен атамай, оған да ... деп ... ... ... тән ... ... ... солай атаған деп
айтып тұр. Бұл жердегі тағы бір стильдік ерекшелік «Шырақ» ... ... ... ... сияқты бірнеше жалқы есімдер ... ... есім ... ... бір ... осы ... сөзі
«жарық өмір» «Сәуле, шам – шырағымыз» болсын деген ниетпен ... ... ... ... ... ретте ол сөз еркелету сөзімен айтылатын
«Қарақ», «Қалқа» деген мағынадағы сөз ретінде қолданылады. Жоғарыдағы ... ... ол сөз ... ... мақсатында жұмсалып тұр.
Дәл осы секілді Ғабит Мүсіреповтың ... ... ... ... әдет – ... көрсететін мынандай бір мысалды кездестіреміз: «Манадан
ешкімді кездестіре алмай тұрған әйел, асығыс ... да, аз ... ... ... алыстан айғайлап:
- Үлкен кісі, жүзден жиырмасы кем аулының жігіттері қайда жатады екен?
Білсеңіз жөн сілтеп ...... ... тұрғаны Сексен аулының жігіттері екенін аңғармай қалған
Байшегір:
- Шырағым, ондай оспағыңа шорқақ едім.. Пайғамбардың аулы болса ... ...... ... ... ... па екен дегендей, айнала бір қаранып алды да:
- Тәңрі деген, жүзге жиырмасы жетпесе, ... ... ба еді! ... ... сұраймын, - деді енді, турасынан тартып» [1,135-б].
Сондай-ақ, ерте ... ... аң адам ... ... ... ... ... кетеді» деген түсінік болған да, Олар аңдарды тікелей
өз аттарымен ... ... ... атайтын болған. Мысалы, алтайлық
аңшылар аңда ... ... ... чирбақ (саусақ), абаш құрту ағаш құрты
немесе абаш шишқанақ ... ... деп, ... сөк пас ... бас) ... ... аңшылар бұғыны таш тұяқты, бұланды азақ, ұзын азақ, ақ тізек
деп атайды. Якут аңшылары бұланды ұлу қыл деп ... ... ... (аю) ... сөз ... – «балды жеуші» деген
сөзден шыққан. Бірсыпыра ... мен ... ерте ... «аю – ... ... атын атама, оның келіп қалуы мүмкін» деп түсінген. ... ... ... ... ... ... ... алуға
болмайды, оны тікелей атаса, дауыл тұруы мүмкін» деп түсінген де, ол ... ... ... ... немесе қазақ тілінің аю деген сөзін қолданған.
Д.К.Зеленин раминский «лесной» деген мағынаны білдіреді, роменье – ... ... лес) ... сөзден жасалған деп түсіндіреді. Якуттар аюды эсе
(сөзбе – сөз аударғанда – «туған ата), шонеор мен ... Абай ... ... деп атайтын болған. Неміс тілінің Bar (аю) ... ... ... деген мағынамен ұштасады.
Дәл осы іспеттес біздің де ...... ... дәл атын ... - қара ... ... итқұс: жыланды – түйме,
түймебас, ... ... ... да – қарақұлақ деп атапты. Монғол
қазақтары елік атып алдым деудің орнына жирен атып алдым дейтін ... ... ... ... ... деп те ... екен.
Қазақ тіліндегі табудың ендігі бір түрлері табиғаттың дүлей күшімен,
адамды опат қылатын ауру ... ... ... ... байланысты шыққан. Мәселен, революцияға дейнгі қазақ ауылында «жай
түсті» десек, «адамға қырсығы тиюуі мүмкін» деген ... ... оны ... ... ... ... ... осы ұғымдарға қатысты бірнеше
синонимдер пайда болған. Бұлар белгілі контексте әртүрлі ... ... ... ... әр адам әр ... қорыққан. Сондықтан көбейіп кетпесін
деген ұғыммен, жайылмалы дегендей, басқаша атпен атаған. ... ... ... ... ... ... сенімге байланысты шешек ауруының
атын тура атамай, әулие, қорасан, мейман, қонақ деп ... ... ... ... – бір нәрсе көрінген, бір ... ... ... ... шайтанды – теріс табан, шимұрын, күн батты – күн байыды, мал
сауылды – мал ... деп ... ... ... ... әлсіздікке байланысты адамзат өз атын да тура ... кез ... ... бала, Тентек бала, Жаман бала, өр бала, қара
шаш, қой көз, Алтын шаш, ұзын шаш т.б. - әрі ... әрі көз ... [2, ... осы табу ... ... ... өз ... да кездеседі.
Яғни жеңгелеріміз бізді өз есімімізбен атамайды. Ауылымзға жаңа түскен ... ... ... қарамастан осы үрдісті өте қатаң ұстанады екен.
Ауылдағы бар адамға өзінше ат қойып алыпты. Яғни бар ... ... ат ... Яғни ... қыз, ерке қыз, әдемі жігіт, бикеш т.б. аттарды
қойыпты. Бұл да – ... ... ... ... ... олардың сөздік қордан алатын орны
Бір затты, құбылысты өз атымен тура атамай, басқаша атаумен атау тек
табумен ғана ... ... ... ... ... қолайсыздау, көңілге
тиетіндей болып келген жағдайда да тілде бір сөз бен бір сөз ... ... ... ... тұрпайы сөздің орнын сол ұғымды дұмсартып,
жеңілдетіп жеткізетін сыпайы, жұмсақ сөздер келіп басады. Мұндай құбылысты
тіл білімінде эвфемия деп атады. Эвфемизм табу ... ... ... ... ... сыпайыгершілік пен әдептілікке негізделеді.
Демек, қазіргі кездегі қолданылып ... ... ... ... ... ... этикалық және эстетикалық нормалардың
күнделікті нақ көріністері деп ... ... табу мен ... ... болмайды. Екеуі екі түрлі мақсатта шыққан.
Эвфемизмдер этикаға, ... ұят ... ... ... ... ... ... өзін бірнеше топқа бөлуге
болады: соның ең бір ... ... - ... дене ... ... ... ... Мәселен, құрт ауруы (туберкулез,
чахотка) орнына - жөтел ауру, көкірек ауру, жіңішке ауру; қылтамақ (рак
пищевода)- аты ... ... ... бүкір, ақсақ, шолақ, керең, саңырау
орнына - құлағының мүкісі бар, кемтарлау, т.б. ... Адам ... ... ... ... да ең ... құбылыс. Сондықтан ерте кезден бастап-ақ
адамзат өлім туралы естіртуге аса сақтықпен қараған. Өлімді өз атымен емес,
тұспалдап айтатын болған. Мәселен, ... ... күйі - ... ... ... Аққу ұшып ... ... Сұңқар ұшып шөлге кетті. Ол адасып кеткен
жоқ, Әркім барар жөнге кетті,- түрінде естірту, көңіл айту ... ... деу ... ... ... ... кетті, қайтпас сапарға кетті, о
дүниеге кетті, жаны жай тапты, ұйықтап кетті, демі бітті, ... ... ... отбасыға байланысты эвфемизмдер: қатын - ертеректе, ханша,
белгілі әйел, ауқатты әйел мағынасындағы сөз. Қазіргі қазақ ... ... ... Сондықтан оның орнына - әйел, зайып, жамағат, жұбай,
бәйбіше, нақсүйер; бай орнына - күйеу, ер, жұбай, ... ... ... алды орнына - үйленді, құс қондырды, аяқтанды; күйеуден шыты ...... ... ... ... ... есік ... әйел (адам), т.б.
қолданылады.
Моральдық-этикалық кемшілікке, қомсынуға байланысты ... ... ... ... ... ... - ... шөп салу; арақ
орнына - ащы су, тентек су, Ақмағамбет; ... ұры - ... ... бар, ... ... бар; өсекші орнына - аузы жеңіл, т.б.
Адам анатомиясы мен физиологиясына, ... ... ... ... эвфемизмдер. Мұндайлардың кейбірін өз атымен атау
дөрекі, ... ... ... Қос ... омырауда жарасып тұр, келіп
ем ұстайын деп әуес етіп (Айтыс). ... ... ... ... орнына -
туалетке бару; жүкті, екі қабат орнына - аяғы ауыр; туды - ... ... т.б. - ... ... дәл түскен эвфемизмдер.
2.2 Эвфемизмдердің түрлері мен жасалу жолдары
Қазақ тілінде эвфемизм тәсілімен сөз алмастырудың мынадай жолдары бар:
1.Аурудың аттары ... ... ... ... ... ... ... оның жеңілірек түрін айту дәстүрі бар. ... ... құрт ... ... орнына өкпе ауруы, рак немесе қылтамақ дейдің
орнына жаман ауру,деп дәрігерлер ... ... ... сөздерді жұмсақ
сөздермен алмастырып қолданады.
2.Адамның дене мүшелеріндегі кем – ... ... ... ауру, жарымжан, мүгедек адамды дімкәс деген сөзбен, саңырау, керең
деген сөзді құлағының мүкісі бар, ... ... ... ... ... аяғы ... дегенді аяғының ақауы бар деп алмастырып айта беруге
болады.
3. Мағынасы айтушы мен тыңдаушыға бірдей ... ... ... ... ... мен тұрмыс құруға байланысты сөздер алмастырылады. Мәселен,
тұрмыс құру, тұрмысқа шығу ... ... ... ... баласын
аяқтандыру, қолына құс қондыру, үйлі баранды болу, семья құру, отау тігу,
бөпелі болу, аяғы ауыр, орауға ... ... ... ... ... ... өміріндегі адамдардың бір – бірінің жағымсыз қарым-
қатынастарына қатысты сөздер алмастырылады. Мәселен, аузы ... ... бар, ... ... ауыз ... ... ... бет жыртыспау,
жасы ұлғаю, қалтасы тесік, ... шөп ... жаяу ... ұзын ... желі бар, ішінде бүкпесі бар, сымсыз телефондар дегендер сыпайылық
мәнде айтылады.[3, 124 -б].
Эвфемизмдер – ойды ... ... ... ... ... ... мән – мазмұны жағынан дөрекі, әбестігі білінбесе де тыңдаушысының
«қамын жеген» ...... ... ... сөйлеуші өзіне дөрекі
көрінетін сөздің өзін ... ... ... тырысады. Сөйлеуші
белгілі бір тілдік ұжымда қалыптасқан этикеттік нормаларды ... ... ... ... көңіл – күйіне ауыр тиетін сөздерді
басқаша атаумен өзгерту көптеген тілдік ұғымдарға тән эвфемистік тәсілі.
Мысалы: ... ... ... ... сөздері екеуара коммуникацияда «қалтасы
жұқа», «қалтасы тесік» деген эвфемизмдермен ... ... ... деп айту ... норма тұрғысына,
әдептілікке жатпайды. Сондықтан сөз иесі ... ... ... толыпты
деуді лайық көреді. Бұл жағынан эвфемия этикеттік нормамен ұштасып жатады.
Белгілі бір сөз жағдаятында өтірік, хәм инвективалары ... ... ... ... ... әр түрі ... наным –
сенімге орай адамның, жануарлардың ... ... ... орын ... ... ... формаларының негізінде психологиялық мотив жатыр:
тыңдаушыға, ауру ... оның ... ... тудырмау,
үрей шақырмау мақсатымен қолданылады.
Көпшіліктің қолдауымен эвфемизмді тосын сөз деп те атап жүрміз. Тосын
эвфемизмдердің авторлық ... мәні бар. ... ... ... ... ... әзірге ойлағандары орындалуда. Үлкен іс
үйрейлі дегендей, олардың түпкі мақсаттары бір жылдық ... ... ... ... тым әріде жатыр. (Парасат, 1999, 8 тамыз).
Әсіресе, сөз қолданыстық ... ... мәні ... ... Ұлт ... ... деп ... жағымсыз контексте
көзге шұқығандай жер қалдырады. Сондықтан да баспасөз беттерінде қайсы бір
этнонимдер ... ... ... ... ... ... ... беттерінде, газет бағаналарында ұятына
қарай бөліп жару саясаты үшін қазақтар – ... ... ... ... ... ... ... Ал көптеген тосын
эвфемизмдер таңбаланушының шын мәнін ... айту ... ... ... ... эвфемистік қолданыстар әсіресе, көркем тіл
кестесінде жиі ... ... тіл ... бір тілдік ұжымның қоғамдық салт-дәстүрін
этикалық қарым-қатынастарын бейнелі ... ... ... жылу жинау, көмек, жәрдем деген ұғымдар астарлы сөзбен айтылады.
Тосын эвфемизмдер мен эвфемистік қолданыстар көбіне поэтикалық сөзге
тән ... ... ... ... ауыр ... т.б. поэтикалық эвфемизмдерден
тұратын, әсіресе байырғы шешендік сөздерден, ... ... ... ... ... ... ... болады: "Аққу ұшып, көлге
кетті" (Шешендік сөздер).
Эвфемизмдердің көркем шығарма тіліндегі орны ... ... ... ... ... ... М.Әуезовтей ұлы суреткердің сөз
қолданысы көркем тілмен жасалған небір соны, айшықты түрлер мен үлгілер ... ... ... айықпаған сұр тұман, суық заман ішінде ұлы жан
дүниеден көшті. Мағаштың қырқын беріп болған күннің ертеңінде Абай ... ... Өлі ... ыстық демі тоқталды. Шөл даланы жарып аққан
дариядай, игілік өмір үзілді. ... бір ... ... ... ... ... жалғыз шыққан зәулім өскен алып шынар құлады. ... Абай ... Абай ... жерде қаламгер "қаза тапты", "демі тоқталды", тәрізді дәстүрлі
эвфемизмдермен бірге "тасты ... ... биік ... ... ... зәулім
өскен алып шынар құлады" дап, суреткердің өз қолтаңбасына тән ... ... ... ... жасап отыр.
Тексті оқып отырғанда М.Әуезов те, оқырман да - ... ... ... суық сөзге қимай, "дүниеден көшті", "ыстық дәмі тоқталды", "игілік
өмір үзілді, зәулім алып шынар ... ... ... деп ... ... ... тоқтады, құлады, үзілді, кетті деген етістіктер
тіршілік иесіне тән әрекетті ... ... ... ... ... кірме сөздер арқылы, кейбіреулері сөз ... ... ... ... ... ... делінетін сөздер -
вульгаризмдер жазуда көп нүктемен белгіленіп, айтқанда (сөйлеп тұрғанда
ондай сөздер келіп ... ... ... беріледі: кемпір - парсының
кеюана деген, бюстгалътер, ... ... ... рахит, диабет -
орыс тілі арқылы ... кісі аты ... ... - ... ...... - Сахмет, т.б. Бұл топқа Ақа, Сәке, Әлеке, Беке сияқты ... ... ... - ... ... Сөзіне ақ Айманның шыдай алмай,
жіберді Теңге... дамбалына (Айман-Шолпаннан). ... ... ... кері ... ма онымыз? (С.М.). Мұндағы көп ... ... ... ... ... қазақ тілінде қолданылады. Көбінесе ауызекі
сөйлеуде ғана айтылып, ал әдеби тіл ... ... ... ... ... ... ... бір сөздер тобы бар. Олар негізінен,
дөрекі, тұрпайы ... ... ... Осы ... бұл ... сөздер
үнемі сөйлеу тілінде қолданылады. Рас, мұндай қарапайым сөздер ... ... да ... ... бұл ... олар белгілі бір стильдік
мақсатта жұмсалады.
Жастау жігіт қойнынан бүктелген ... ... ... ... ... ... жіберші!- деп.
-Жоқ, жолдас, кеңсеге бар, мөрді қалтаға салмаймын, кеңседе болады, -деп
Камила жауапты қысқа қайырды ... ... ... елдің үрейін ұшырды.
Осы мысалдардағы доңғал бас - мөр, судырлар - ... ... ... ... ... қолданылады, ал авторлық ремаркада сирек
ұшырасады. Мағыналық, қолдану ерекшелігі жағынан эвфемизмдер де осы ... ... ... ... ... бір істі не ... тура айтпай,
тұспалдап айтуды, яғни басқа бір сөзбен бейнелей ... ... деп ... Бұл да - ... ауыс мағынасы. Осы тұрғыдан алғанда,
эвфемизмдер метафоралық сөз қолдану тәсіліне жақындайды. Демек, ... ... ... ... аясын ажырату өте қиын. Мұндай белгілі бір
іс-әрекетті, затты жанамалай айту дағдысы тек ауызекі тілде ... ... ... де, оның ішінде әсіресе ақын-жазушылардың туындыларында
көбірек қолданылады. Эвфемизмдер кейіпкер тілінің шынайылығын, көркемдік
дәлдігін ... ... ... ... ... келіншек кірді үйге. Қолында қой сауған ағаш
шелек. Көйлегін шалбарланып алған. Үсті қақ. ... киім ... ауыр ... ... де, сергек, мөлдір қара көзі күлім қағады,— Есенсіз бе?— ... ... ... қазанға құйып, аяқ жуып, қымыз беріп болғанша,
Сарбала ... ... ... ... ... келінсіз бе? ,
— Оның керегі не сізге?
— Жасырсаңыз, қойдым.
— Неге жасырайын, келіншегімін.
— Тоқал екенсіз ғоп. ... ... ... ... жаратады. Сондықтан ері
жақсы көреді, ... ... оның ... ... ... рас ... ... берсе, борін айта беретін ашық ауыз дейсіз бе ... ... ... тиіп кетсем, ғафу етіңіз. Үй иесінің аты кім? ... ... ... ... ... ... ма, ... ма, Төбет пе әлде?
— Иә, по, осы ... Бұл қай ... қай ... ... шығып кетті.
— Сіз мені ылғи соныға салдыңыз. Аталарымның атын ... ... ... атын ... ... ғой, тағы да тұспалдап
байқаңызшы.
— «Дода», «Жүн жеп, жабағы тышқан» деген ... ... ... Е-е, ... ... Иә, иә, ... ... ... — деді де, ... ... ... Тұяқбай атана ма? — Дәл таптыңыз.
— Сонымен руыңыз
— Қареке, ауылыңыз
— Тұяқбай, күйеуіңіз
— Төбет боп шықты ғой.
Япырай, ... ... ... ... ... ... де
атамайтын аттары бар. Бірақ оңашада, зәру ретте атап жібереді.
— Оңашада, зәру ... не ... ... деп, ... күлімсіреді де, бір
шара қымызды ұстата берді.[4,153-б].
Бұл келтірілген мысалдар ертеректе қазақтың ... кісі ... ... ... салу ... ... ... Тыңдаушысына
дөрекі естілмесін деген оймен сөйлейшінің өз ... ... ... ... ... ... сыпайылап жеткізген сөздері көрсетілген. Қазақта
әрбір сөзді ... ... ... ... ... ... қазақ
тілінде кедей, жарлы сөздері екеуара коммуникацияда ... ... ... ... эвфемизмдермен ауыстырылады.
Қанайдың үйі кедей, Қамардың беріп ... ... ... ... да жоқ. жаны болса да бір-бір атты аңдап мініп, кербесті деген аты
топтан озған даңқты жүйрік, ... ... қуса ... ... ... ... Білке, Әлкен, Жүніс бас болыс өзі дегендегі “жарлы”,
“кедей” сөздері дөрекілеу ... ... ... оны ... мақсатында
“қалтасы жұқа” т.б. сөздер қолданылады. бірақ, эвфемизмдер, табу ... ... діни ... ... ... ... ... қолайсыз сөзді
сыпайы сөзбен ауыстырып айтудың негізінде шыққан. ... ... ... ... ... ... ... деудің орнына “қолды болыпты”,
“ұрлық – қорлық жасамау” деудің орнына “ала ... ... ... сөз
тіркестері қолданылады. “мылжың” деудің орнына “сөзуарлау” деп айтудың өзі
сыпайылап ... бір ... ... отырған науқас адам қайтыс болғанда “өлді” деген ауыр
сөздің орнына “жан ... ... ... ... ... сөз ... ... қазақ тілінде “өлді” деген сөздің орнына ... ... ... ... ... сөз тіркестері.
Орыс тілінде «умер» дегеннің орнына «скончался» деген сөз ... ... ... ... да қолданылатын сөздерді сыпайылап
жеткізу кең өріс алып келуде. Егер адам ... ... ... ... ... болмай тұр» дейді. Белгілі бір жерде жиналған адамдар
«кетейік», «қайтайық» ... ... ... деп ... ... еді. Соның нәтижесінде осы ұғымдарға қатысты бірнеше синонимдер
пайда болған. Бұлар белгілі ... әр ... ... мән ... Дәл
осы секілді қазіргі таңда «тамақтанып алайық» деп айтудың орнына «жүрек
жалғап алайық» деген сөз ... ... ... тек ... ... ғана ... медицинада
да қолданылуда.
Дәрігерлер бірсыпыра жағдайда аурудың орысша атының ... ... ... ... ... терминдерді, мысалы, рак (қылтамақ) деудің
орнына cancer (бұл да «рак»), чахотка дейдің орнына tbc ... ... ... ... ... орнына «хирургическая
вмешательство» деген сияқты сөздер мен сөз тіркестерін қолданады [1,1370].
Сонымен ... ... ... ... ... ... қабынуы) ауруының атын атамау керек, ... сол ауру ... ол ... адам ... ... төндіруі мүмкін деген ой бүгінгі
таңда ойымызда жүр.
Табу ... ... тағы ... ... ... ... бүгінге дейін санамызда қалыптасқан «түс көру» сөзіне ... ...... ... апа – ... адам ... көргенін біреуге
баяндағанда «түсімде» деп емес «өңімде» деп ... тиіс деп ... ... деп сөйлесе, кесірі тиюі мүмкін деген ұғым бар.
Қорытынды
Көптеген ғалымдардың ... ... ... ... ... ... ... екенін айқындауға болады. Ал табу сөздердің ... ... ... ... Әсет ... ... жерде
әлі күнге дейін ескі салт – сананың сарқыншақтары жасы ... ... ... там – ... болса да, кездесіп қалады. Бұлар қазір
кездесе қалса да, ескі ... діни ұғым ... ... ... ... ... ... көне формасы түрінде жұмсалады. Ұят сақтап,
сыпайыгершілік білдіру ниетінде қолданылады. Демек, ... бұл ... ... ... ... өзгерген, көнеріп, бір жола күнделікті қолданыстан
шыққан ... ... ... ... ... ... ... ескі
әдет – ғұрпы бойынша келін болып түсткен қыздардың туған-туыстарының атын
атамау үрдісі жайылады дегенді ұғынуымызға болады.
Табу ... ... ... да ... ... қосылуға әбден
болады. Өйткені олар шындыққа жанасымды. ... ... ескі ... ... өз атымен атаса, оның адамға түсуі мүмкін» деген ... ... оны ... деп те ... Табу ... ... дінге сенушілік, ескішілікпен бірге іріп – шіріп, ұмытылып та
кетті. Қазіргі жастарымыз ... ... де, ал егер ести ... ... ... жиреніп, екінші жағынан, оны әжуа, келеке етіп,
таңдана қарайды. [1, 136 -б.]. Осы ... ... ... табу –
ескіліктің қалдығы, бұл сөздер қоғам жанданған сайын ұмытылып, сөздік қор
схнасынан өз ісін ... ... бұл ... діни – ... – сенімге
байланысты қолданылып келсе, бүгінгі таңда әдет – ғұрып, ... ... көне әдет – ... ... ... жүр. ... қыздың
келін болып түскен жеріндегі адамдардың атын атамау, ертеде діни – ... ... ... ... де әдет – ... түрі. Бұл сөздерді
пайдаланған келінді аталарымыз ... ... ... ... ... қыз»
деп мақтап отыратыны да бар. Бұл жерден көретініміз табу сөздерді қолдану
бұл таңда - ... ... ... ... табу ... қоятын сыным да жоқ емес. Бұл ... ... ... ... ... да, ... біз ол ... арылғанбыз. Біздің қоғамға қате түсінік салдарынан туған сөздер
қажет емес. Бізді жаратқан бір Алла Біз тек ... ғана ... ... ... Табу сөздер ислам дініне қарама – ... ... ... ... Себебі, табу сөздер (бір ... ... ... ескі наным бойынша неден қорыққан соның атын атамай, зат
пен оның ... ... ... бар ... қате ... салдарынан
туған сөздер.
Бұл сөздер бұл күнде ұмытылып, белгілі бір ... ... ... Ал ... ... ... мен мән – ... қарап, бұл
сөздер қоғам үшін өте қажетті сөздер екенін ... ... ... – табу ... ... бір ... үрейленудің салдарынан туған
сөздер емес.
Эвфемизмдер адамдардың рухани байлығы ... ... ... негізделеді. Еліміздің мәдениеттілігінің артуына
эвфемизмдердің де қосар үлесі мол. ... ...... бір ... – тіл ... ... Тіл – ... құбылыс. Қоғам – ... ...... туады. Адам қарым – ... ... ... бірі – тіл. Тіл ... ... – бірі ... ... түсіп, ойларын ұғынады. Осы тілімізде қолданылатын ... ... ... ... өте ... мен әлеуметтік жағдайы жақсарған еліміздің әрбір азаматы
мәдениетті ... ... ... ... ... байыбына барып,
сыпайылап, әдептілікті ... ... жөн. Ол, ... ... ... екінші жағынан сөйлеушінің мәдениетті екенін көрсетеді.
Осы жерден көретініміздей, эвфемизм сөздер тек сөздік ... ... ... ... ... де ... өз үлесін тигізеді. Ә.Болғанбайұлы
айтқандай, қазіргі кездегі қолданылып ... ... ... ... халқымыздың қалыптасқан этикалық және эстетикалық нормаларының нақ
көріністері деп ... мен ... ... қорды байытуға қосар үлесіне келер
болсақ, бұл сөздер синонимдік ... ... ... ... сөздер мен эвфемизмдер белгілі бір ... ... ... Табу ... ... атын, белгілі бір құбылыстың, жан – жануар,
қоғамдық күштердің атауына тағы бір атау қосады. Эвфемизмдер де дәл ... ... ... мәдениеттірек жеткізудің үлгілерін көрсетеді. Мысалы,
табу сөздер. «Найзағай» сөзіне ... ... ... табу ... ... ... «қорасын», «мейман», «қонақ» деген табу сөздері, «қасқыр»
сөзіне «итқұс», ... ... ... ... «ұлыма», «бөрі» деген табу
сөздері синоним бола ... Және де олар ... ... әр ... мән ... айту» сөзіне қосып айту, «ұрланыпты» деген сөзге ... ... ... ... ... ... деген
синоним сөздер лексикологияда тек сөздік қордан орын алып қана қоймай, сол
сөздік қордағы синонимдерге де мол ... ... ... құрамды арттырады.
Қоғам өміріндегі адам баласының қыр – сыры өте көп. Жылы сөз ... ... ... болады, қатты сөз айтып біреудің намысына тиіп, ар
– абыройын төгіп, ренжітпеуге болады. Дамыған, мәдениетті қоғам құру ... ... ... өз ... ... ... болмақ. Әр адамның
мәдениетті, әдепті болуын сөйлеген сөзінен-ақ аңғаруға болады. ... ... ... ... түсініп, дұрыс сөйлеу бізге шарт.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. К.Аханов «Тіл білімінің негіздері» Алматы, «Санат», 1993.
2. Ә.Болғанбаев «Қазақ тілінің лексикологиясы «Мектеп» ... ... ... ... ... қазақ тілінің лексикологиясы мен
фразеологиясы» Алматы, 1997.
4. Ә.Хасенов «Тіл біліміне кіріспе» Алматы, 1990.
5. А.Айғабылұлы «Қазақ ... ... ... ... ... ... ... қазақ тілі. «Мектеп» баспасы 1975.
7. «Қазіргі қазақ тілі» Алматы, 1954.
8. «Қазақ тілі» Алматы, 2004.
9. Н.Оралбаева, ... ... ... ... Алматы, 1992.
10. Ғ.Қалиұлы, Н.Оралбаева, О.Төлегенов «Қазіргі қазақ тілінің жаттығулар
жинағы. «Мектеп» баспасы .1972.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сленгтер туралы49 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
Xix ғасырдағы салыстырмалы-тарихи тіл біліміне ғалымдардың қосқан үлесі4 бет
«Правда» газетiнiң қоғамға тигiзген үлесi9 бет
«қазақ тілінен ағылшын тіліне машиналық аударудың лингвистикалық сөздіктерін apertium платформасының негізінде жасау»33 бет
А. С. Поповтың радионы ойлап табуы. радиобайланыс принцптері15 бет
Абай Құнанбаевтың педагогикаға қосқан үлесі7 бет
Абылай хан билігінің ғылыми әдебиеттерде көрініс табуы16 бет
Академик Ә. Х. Марғұланның ғылыми еңбектерін пайдалана отырып, археология мұражайының тарихын, экспозицияларындағы алатын орнын және тарихи-мәдени заттық және рухани құндылықтарымызды жинап, зерттеп, сақтауда, Мемлекеттік «Мәдени мұра» бағдарламасын жүзеге асыруда көрсетіп отырған қомақты үлесін ашу68 бет
Алаш зиялыларының оқу-тәрбие үрдісіне қосқан тәрбиелік үлесі15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь