Лексикология туралы түсінік


Лексика-кµне гректіктіњ Lexiros (сµздік) деген сµзі. Лексика деген сµз жер ж‰зіндегі халыќтар тілініњ кµпшілігінде термин болып ќалыптасып кеткен. Біздіњ тілімізге ол орыс тілі арќылы келіп орныќты. Б±л термин - бір тілдегі барлыќ сµздердіњ жинаѓы деген ±ѓымды білдіреді. Осы лексика деген терминніњ ±ѓымына тілдіњ жергілікті ерекшелігі де, сол бір тілдіњ говорлары да, диалектілері де енеді. Лексикалыќ ќ±рамына енген сµздерді тексеретін-лексикология, маѓыналарын тексеретін-этимология., сµздік жасау, сµздерді ж‰йелі т‰рде жинау ісін тексеретін-лексикография кіреді. Б±ѓан фразеология да іргелесіп отырады. Тіл ѓылымыныњ этимология, лексикология, семасиология, лексикография деген тараулары лексиканы тексереді. Сонымен ќатар лексика грамматиканыњ негізгі базасы болып табылады. Грамматикалыќ категорияларды сµздіњ грамматикалыќ µзгерістерін, т‰рленуін, бір сµз бен екінші сµздіњ байланысын-оныњ негізгі обьектісі болатын-сµзден бµліп ќарауѓа болмайды. Сµздердіњ маѓынасын, оныњ жалпы лексикалыќ системадаѓы алатын орнын, шыѓу тµркіне ќолдану ќабілеттігін к‰нделікті ќарым-ќатынастаѓы кµрінісін, стильдік мєні мен сипатын тексеретін лексикология.
Лексикология тілдегі барлыќ сµздердіњ жиынтыѓын, сµз байлыѓын зерттейді, тілдіњ негізгі сµздік ќ±рамыныњ келеі мєселелерін т‰гел ќамтып, оны егжей-тегей т‰сіндіруді маќсат етеді.
Лексикология - сµзді жєне сµздердіњ жиынтыѓы-тілдіњ сµздік ќ±рамын (лексикасын) зерттейді. Сµз лексикологияда лексикалыќ единица ретінде ќарастырылады. Лексикалыќ единицалардыњ (сµздердіњ) жиынтыѓынан тілдіњ сµздік ќ±рамы (лексикасы) ќ±ралады. Єрбір тілдіњ сµздік ќ±рамындаѓы сµздер ќаншама кµп жєне алуан т‰рлі болѓанымен олар бір-бірімен байланысты, µзара шарттас элементтердіњ ж‰йесі ретінде ќ±ралады да сµз тілдіњ лексикалыќ ж‰йесініњ элементі ретінде ќаралады. Жалпы ќатынас ќ±ралы ретіндегі тіл атаулыныњ лексикалыќ жаѓына тєн ќ±былыстар мен жалпылама зањдылыќтар мен ±ѓымдар жалпы лексикологияда ќарастырылса, лексикалыќ ќ±былыстар
Пайдаланѓан єдебиеттер тізімі:

1. Т.Аханов . "Тіл білімініњ негіздері"
2. І.Кењесбаев, Ѓ. М±сабаев. "Ќазіргі ќазаќ тілі"
3. Є. Болѓанбаев. "Ќазаќ тілініњ лексикологиясы"

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Лексикология туралы түсінік

Лексика-кµне гректіктіњ Lexiros (сµздік) деген сµзі. Лексика деген
сµз жер ж‰зіндегі халыќтар тілініњ кµпшілігінде термин болып ќалыптасып
кеткен. Біздіњ тілімізге ол орыс тілі арќылы келіп орныќты. Б±л термин -
бір тілдегі барлыќ сµздердіњ жинаѓы деген ±ѓымды білдіреді. Осы лексика
деген терминніњ ±ѓымына тілдіњ жергілікті ерекшелігі де, сол бір тілдіњ
говорлары да, диалектілері де енеді. Лексикалыќ ќ±рамына енген сµздерді
тексеретін-лексикология, маѓыналарын тексеретін-этимология., сµздік жасау,
сµздерді ж‰йелі т‰рде жинау ісін тексеретін-лексикография кіреді. Б±ѓан
фразеология да іргелесіп отырады. Тіл ѓылымыныњ этимология, лексикология,
семасиология, лексикография деген тараулары лексиканы тексереді. Сонымен
ќатар лексика грамматиканыњ негізгі базасы болып табылады. Грамматикалыќ
категорияларды сµздіњ грамматикалыќ µзгерістерін, т‰рленуін, бір сµз бен
екінші сµздіњ байланысын-оныњ негізгі обьектісі болатын-сµзден бµліп
ќарауѓа болмайды. Сµздердіњ маѓынасын, оныњ жалпы лексикалыќ системадаѓы
алатын орнын, шыѓу тµркіне ќолдану ќабілеттігін к‰нделікті ќарым-
ќатынастаѓы кµрінісін, стильдік мєні мен сипатын тексеретін лексикология.
Лексикология тілдегі барлыќ сµздердіњ жиынтыѓын, сµз байлыѓын
зерттейді, тілдіњ негізгі сµздік ќ±рамыныњ келеі мєселелерін т‰гел ќамтып,
оны егжей-тегей т‰сіндіруді маќсат етеді.
Лексикология - сµзді жєне сµздердіњ жиынтыѓы-тілдіњ сµздік ќ±рамын
(лексикасын) зерттейді. Сµз лексикологияда лексикалыќ единица ретінде
ќарастырылады. Лексикалыќ единицалардыњ (сµздердіњ) жиынтыѓынан тілдіњ
сµздік ќ±рамы (лексикасы) ќ±ралады. Єрбір тілдіњ сµздік ќ±рамындаѓы сµздер
ќаншама кµп жєне алуан т‰рлі болѓанымен олар бір-бірімен байланысты, µзара
шарттас элементтердіњ ж‰йесі ретінде ќ±ралады да сµз тілдіњ лексикалыќ
ж‰йесініњ элементі ретінде ќаралады. Жалпы ќатынас ќ±ралы ретіндегі тіл
атаулыныњ лексикалыќ жаѓына тєн ќ±былыстар мен жалпылама зањдылыќтар мен
±ѓымдар жалпы лексикологияда ќарастырылса, лексикалыќ ќ±былыстар мен жалпы
зањдылыќтардыњ жеке, наќтылы тілдердіњ лексикасына икемделіп кµрініс табуы
жєне єрбір тілдіњ сµздік ќ±рамы мен дамуы, µзіндік ерекшеліктері жалќы
лексикологияда (жеке наќтылы тілдіњ лексикологиясында) ќарастырылады. Єрбір
тілдіњ лексикологиясы (жеке лексикология) жалпы лексикологияныњ жалпы
теориялыќ ќаѓидаларына негізделеді де, наќты бір тілдіњ лексикасын
зерттейді.
Жеке лексикология білгілі бір тілдіњ сµздік ќ±рамын шыѓуы мен тарих
бойында дамуы т±рѓысынан немесе тілдіњ сµздік ќ±рамын сол тілдіњ белгілі
бір дєуірдегі мысалы, ќазіргі дєуірдегі ќалпы т±рѓысынан ќарауы м‰мкін.
Осыѓан орай, лексикология тарихи (диахрониялыќ) лексикология жєне сипаттама
(синхрониялыќ) лексикология болып бµлінеді. Тарихи лексикологияда тілдіњ
сµздік ќ±рамы шыѓуы замандар бойында ќалыптасуы жєне дамуы, лексиканы
ќ±растырушы арналар жєне олардыњ тарихы т±рѓысынан зерттеледі. Ал сипаттама
немесе синхрониялыќ лексикологияда, мысалы "Ќазіргі орыс тілі, "Ќазіргі
аѓылшын тілі", "Ќазіргі ќазаќ тілі" атты пєндердіњ лексикология
бµлімдерінде аталѓан тілдердіњ лексикасыныњ осы заманѓы ќалпы, сµздіњ
маѓыналыќ ќ±рылымы, лексиканы ќ±растырушы арналар мен ќат-абаттар,
сµздердіњ активті жєне пассивті топтары, сµздік ќ±рамныњ даму жолдары,
лексиканыњ стилистикалыќ жаќтан дифференциялануы сµздердіњ ќолданылу аясы,
маѓыналардыњ ќарым-ќатынасына ќарай сµздердіњ топтасуы жєне таѓы басќа
мєселелер ќарастырылады.
Тарихи лексикологияныњ бір саласы - этимология. Этимология сµздердіњ
шыѓу тегін зерттеп, олардыњ ењ алѓашќы маѓынасыныњ ќандай болѓандыѓын
айќындайды. Этимологиялыќ зерттеулердіњ жеке сµздердіњ шыѓу тµркінін ѓана
емес, сонымен бірге жалпы тілдіњ тарихын танып білуде мањызы к‰шті.
Этимологи ялыќ зерттеулердіњ екі т‰рлі проблемаѓа ќатысы бар. Оныњ бірі -
тіл мен тарих проблемасы, екіншісі - тіл мен ойлау проблемасы.
Лексикологияныњ енді бір саласы- салыстырмалы лексикология, туыстас
тілдердіњ сµздік ќ±рамын, ондаѓы сан алуыан сµздерді бір-бірімен салыстыра
отырып зерттейді. Салыстырмалы лексикология туыстас тілдердіњ лексикасын
салыстырып ќана ќоймайды, оларды тарихи даму, µзгеру т±рѓысынан
ќарастырады. Сондыќтан ол, єдетте, салыстырмалы-тарихи лексикология деп
аталады. Оныњ мањызы мынада: тілдіњ ерте кездегі шаѓын сµздік ќоры талай
замандар бойында, біріншіден, талай µзгерістерге ±шыраса, екнішіден µрбіп,
µсіп сан мыњдадаѓан сµздер ќосылып, б±л к‰нде оныњ аумаѓы да арнасыда
кењіді. Тілдіњ лексикасындаѓы єрбір сµздер белгілі бір маѓына бар.
Сµздердіњ маѓыналыќ жаќтары семасиологияда ќарастырылады.
Семасиология сµздердіњ маѓыналарын жєне ол маѓыналардыњ µзгеру
жолдарын семантикалыќ зањдарды зерттейтін арнаулы бір сала болып табылады.
Семасиология лексикологияныњ ењ басты жєне мањызды ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Лексикология
Тіл білімі туралы жалпы түсінік
Eciмшe туралы жалпы түсінік
Бәсекелестік туралы түсінік
Педиатрия туралы жалпы түсінік
Биогеография туралы түсінік
Бұйрық туралы жалпы түсінік
Лексикография туралы жалпы түсінік
Жалпы питомник туралы түсінік
Агроландшафтық егіншілік туралы түсінік
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь