Кәсіпкерлік фирманың түрлері және бәсеке

Кіріспе 3
1 Кәсіпкерлік және бәсекелестік теориясы 5
1.1 Кәсіпкерліктің мәні, сипаты, түрлері, міндеттері мен қызметтері 5
1.2 Кәсіпкерліктің формалары, кәсіпорынның ішкі және сыртқы орталары 7
1.3 Фирманың бәсекелестік қабілеті 11
2 Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік фирмалар және бәсеке 13
2.1 Қазақстан Республикасының кәсіпкерлік және бәсекелестікпен байланысты заңдары 13
2.2 Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік 21
2.3 Қазақстан Республикасындағы франчайзинг формаларының даму жағдайы 25
3 Кәсіпкерлікті және бәсекелестікті жетілдіру жолдары 30
3.1 Кәсіпкерлікті жетілдіру 30
3.2 Бәсекелестікті жетілдіру 31
Қорытынды 37
Қолдынылған әдебиеттер тізімі 39
Курстық жұмыстың тақырыбы «Кәсіпкерлік фирманың түрлері және бәсеке».
Қазақстанда кәсіпкерлік жөнінде 90-жылдардың басында, қайта құрудың басталуымен айтыла бастады. Бұл кезде былайша айтқанда, «комсомолдық кәсіпкерлік» басталды, көптеген белсенді жас адамдар, негізінен комсомол жетекшілері, жастардың шығармашылық ғылыми-техникалық орталықтары негізінде кооперативтер құра бастады. Несиелеудің жеңілдік жағдайлары жасалды. Мұның үстіне, өспелі инфляция жағдайына дәл осы кәсіпкерліктің алғашқы толқыны төтеп беріп қана қоймай, сондай-ақ қажетті, былайша айтқанда, бастапқы капитал жинай алды, себебі несие ақша «қымбат» алынып, «арзан» қайтарылды.
Қазақстан Республикасы 1991 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін кәсіпкерлік белсенділікті қолдауға байланысты бірқатар заңдар қабылданды. Қазақстанда кәсіпкерліктің дамуына «Қазақстанда кәсіпкерліктің дамуы мен шаруашылық қызметтің еркіндігі туралы» (1991), «Жеке кәсіпкерлікті қолдау және қорғау туралы» (1992) заңы сияқты заңдар түрткі болды. 1994 жылдың басында-ақ жеке кәсіпорындар саны 15,7 мыңды құрады және жалпы жұмыспен қамтылғандар саны 164 мыңға жетті. 01.10.1998 ж. Шағын кәсіпкерліктің субьектілер саны 307 мыңды құрады, оларда 1,2 миллион адам жұмыспен қамтылды. Кәсіпкерлік қызметтің негізгі үш саласының ішінен бірінші орынға өндіріс те емес, тұтынушылар мен тауар өндірушілер арасындағы делдалдық та емес, сауда шықты.
Соңғы жылдары Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 жылғы 6 – наурыздағы №3398 «Шағын кәсіпкерлікті дамытуды белсендету және мемлекеттік қолдауды күшейту шаралары туралы» және 1998 жылғы 27-сәуірдегі №3928 «Жеке және заңды тұлғалардың кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне деген құқығын қорғау туралы» жарлықтары кәсіпкерліктің дамуына жаңа күш берді. Осы жарлыққа орай, Қазақстанда шағын бизнесті дамыту жөніндегі алғашқы арнайы орган ретінде сауда және экономика министрлігінің құрамында шағын кәсіпкерлікті қолдау жөніндегі агенттік құру және оның жұмысын ұйымдастыру ұйғарылды.
Экономиканы тұрақты болуы және оның бәсекелік сипатын қалыптастырудың басты күштерінің бірі кәсіпкерлікті жетілдіру болып табылады. Жалпы кәсіпкерлікті дамыту үшін бірнеше белгілі шарттар орындалуы қажет:
Кәсіпкерлік субъектінің белгілі бір дәрежеде еркіндігі мен құқығы болуы қажет. Ол – шаруашылық қызметінің бағытын таңдау, өндірістік, сауда бағдарламаларын анықтау, қаржы көзін таңдау, өнімдерді тасымалдау, өнімге баға белгілеу, табысты өз мұқтажына жұмсау;
Кәсіпкерлік қабылданатын шешімдерге, одан туындайтын нәтижелерге тәуекелдікті қажет етеді. Қабылдаған шешімдерге деген жауапкершілік болмайтын болса, ол кәсіпкерліктің де болмағаны;
1 «Аль-Пари» журналы 2009-1 (686.)
2 Ахметов К.Ғ. «Менеджмент негіздері», Ақтөбе 2005.- 430б.
3 В.С.Автономов, Э.Голдстин «Экономика для школьников» Москва, 2009.-675б.
4 Әубәкіров Я.Ә. «Экономикалық теория негіздері» Алматы-2008.- 560б.
5 К.Б. Бердалиев «Қазақстан экономикасын басқару негіздері», Алматы «Экономика», 2009ж.
6 Г.С. Смағұлова «Аймақтық экономиканы басқару мәселелері», оқу құралы, Алматы 2008 ж.
7 С.С.Сахариев, А.С.Сахариева «Жаңа кезең – экономикалық теориясы» (оқулық), Алматы «Данекер» 2008ж. «Қазақстан – 2030» стратегиясы.
8 Д.Қ. Қабдиев, «Экономикалық саясат» Лекциялар, Алматы 2008ж. «Экономика».
9 Ж.О. Ихданов, Ә.О. Орманбеков, «Экономиканы мемлекеттік реттеудің өзекті мәселелері»Алматы, Экономика, 2007ж.
10 М.Б. Бисенғазин, А.Ш. Хамитов «Кәсіпкерлік негіздері»
11 А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә. Әлімбетов «Кәсіпорынның экономикасы», Алматы, 2008ж.
12 Шеденов Ө.Қ., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Комягин Б.И. «Жалпы экономикалық теория» Алматы-Ақтөбе -2008.
13 В. М. Власова, «Основы предпринимательской деятельности», Москва 2006ж.
14 Р.Елемесов, Е. Жатқанбаев, «Государство и рынок», Алматы, «Қаржы-қаражат», 2007ж.
15 Аяпова Ж.М., Арынов Е.М. «Іскер адамның орысша қазақша экономикалық түсіндірме сөздігі», Алматы «Инкар», «Тұлға», 2008ж.
16 К.Ж. Оразалин, М.М. Жантасов, «Орысша-қазақша қазіргі уақыттағы экономикалық түсіндірме сөздігі», Алматы, 2009ж.
17 Б.Сабырбаев «Экономикалық терминдердің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі», Алматы «Қазақстан» 2007ж.
18 Н. К. Мамыров, «Менеджмент и рынок: Казахстанская модель», Алматы.2008ж.
19 Л.Ш. Лысенкер, Э.М. Лысенкер, «Основы рыночной экономики» Алматы, «Рауан».2008ж.
        
        Мазмұны
| |Кіріспе | ... ... және ... теориясы | ... ... ... ... ... мен ... | 5|
|1.2|Кәсіпкерліктің формалары, кәсіпорынның ішкі және сыртқы орталары | ... ... ... | ... |Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік фирмалар және бәсеке | 13|
|2.1|Қазақстан Республикасының кәсіпкерлік және бәсекелестікпен | ... ... ... | ... ... ... | ... Республикасындағы франчайзинг формаларының даму жағдайы| 25|
|3 ... және ... ... ... | ... жетілдіру | ... ... | ... ... | ... ... әдебиеттер тізімі | ... ... ... «Кәсіпкерлік фирманың түрлері және бәсеке».
Қазақстанда кәсіпкерлік жөнінде 90-жылдардың басында, қайта ... ... ... Бұл кезде былайша айтқанда, «комсомолдық
кәсіпкерлік» басталды, көптеген белсенді жас ... ... ... ... ... ... орталықтары негізінде
кооперативтер құра бастады. Несиелеудің жеңілдік жағдайлары жасалды. ... ... ... ... дәл осы кәсіпкерліктің алғашқы ... ... қана ... ... ... былайша айтқанда, бастапқы
капитал жинай алды, себебі несие ақша «қымбат» ... ... ... ... 1991 жылы ... ... кейін
кәсіпкерлік белсенділікті қолдауға байланысты бірқатар заңдар қабылданды.
Қазақстанда кәсіпкерліктің дамуына «Қазақстанда кәсіпкерліктің дамуы ... ... ... ... (1991), «Жеке кәсіпкерлікті қолдау
және қорғау туралы» (1992) заңы сияқты заңдар түрткі ... 1994 ... жеке ... саны 15,7 мыңды құрады және ... ... саны 164 ... ... 01.10.1998 ж. Шағын кәсіпкерліктің
субьектілер саны 307 мыңды құрады, оларда 1,2 ... адам ... ... ... негізгі үш саласының ішінен бірінші орынға
өндіріс те емес, тұтынушылар мен тауар өндірушілер ... ... ... ... шықты.
Соңғы жылдары Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 жылғы 6 –
наурыздағы №3398 «Шағын ... ... ... және ... күшейту шаралары туралы» және 1998 жылғы 27-сәуірдегі №3928 «Жеке
және ... ... ... ... ... ... құқығын қорғау
туралы» жарлықтары кәсіпкерліктің дамуына жаңа күш ... Осы ... ... ... ... ... жөніндегі алғашқы арнайы орган
ретінде ... және ... ... ... ... ... ... агенттік құру және оның жұмысын ұйымдастыру ұйғарылды.
Экономиканы тұрақты болуы және оның ... ... ... күштерінің бірі кәсіпкерлікті жетілдіру болып табылады. ... ... үшін ... ... ... орындалуы қажет:
Кәсіпкерлік субъектінің белгілі бір дәрежеде еркіндігі мен ... ... Ол – ... ... ... ... өндірістік, сауда
бағдарламаларын анықтау, қаржы көзін таңдау, өнімдерді тасымалдау, өнімге
баға белгілеу, табысты өз мұқтажына жұмсау;
Кәсіпкерлік ... ... одан ... ... ... ... Қабылдаған шешімдерге деген жауапкершілік
болмайтын ... ол ... де ... ... белгілі коммерциялық табысқа жетуге бағдар
ұстауы, экономикада қажетті нарықтық құрылым ... ... ... ... үшін оның құқықтық базасы, ... ... ... шарт ... ... ... ... Еркін кәсіпкерлік
меншіктің әр түрлі формада, түрде, типте болуын қалайды.
Кәсіпкерлік – қызметтің ерекше бір түрі ғана ... Бұл тағы да ... және ... типі, жинақтап айтсақ: үлкен бастама, дәстүрден тыс
шешімдерді іздестіру, ... ... ... қызметтің орын алар жері, ең
алдымен кәсіпорын.
Курстық жұмыс 3 ... ... ... ... ... ... бұл ... кәсіпкерліктің мәні, мазмұны, ... және ... ... тәуекелділіктің мәні деген тақырыптарға
тоқталдым.
Екінші бөлім аты «Кәсіпкерлік фирмалар және ... Бұл ... оның ... ... қарсы мемлекеттік реттеу,
кәсіпкерлік құпия, франчайзинг қатынастар ... ... ... ... ... жетілдіру жолдары». Бұл ... ... ... ... ... ... ... жағдайы, себептері, Қазақстанда кәсіпкерлікті басқару туралы
баяндалған.
Курстық жұмыстың басты ... ... ... ... және
бәсеке» деген тақырыпты ашу. Кәсіпкерліктің айналасындағы барлығына да
тоқталу. Оның ... ... ... өзі, оның ... ... ... бәсекелестіктер туралы тоқталу керек. Сонымен қатар,
кәсіпкерлік істі мемлекеттік реттеу керек, кәсіпкерлікті мемлекеттік ... ... ... кәсіпкерлікті мемлекеттік басқару да кәсіпкерлік
ортаға кіреді.
Курстық жұмыстың басты міндеттері:
- Қазақстандағы кәсіпкерліктің ... ... ... пен ... жетілдіру жолдарын іздестіру;
- фирманың бәсекелестік қабілетін анықтау;
- жалпы кәсіпкерліктің экономикалық белсенділігі мен әлеуметтік
бағдар ұстау ... ... ... ... ... және ... Кәсіпкерліктің мәні, сипаты,түрлері,міндеттері мен қызметтері
Кәсіпкерлік дегеніміз – белгілі бір істі істей білу. Іс ... ... ... және ... ... және ...... өмір сүру түрі. Белсенділік, іскерлік адамдардың мінез-құлқы
типтерімен ... ... ... Кәсіпкерлік екі мағынада
пайдаланылады: ...... бір ... түрі; екіншісі – сол іспен
шұғылданатын ... ... тап. ... ... ұғым ... белсенділікке қолданылады. Антогонистік қоғамда, ол адамды
адамның қанауы, ал кәсіпкерлер табы қанаушы тап ... ... – бұл ... энергетикалық процесс тауар
өндірісімен айырбас арқылы пайда табуымен байланысты. ... ... ... ... ... жан-жақты белсенділігін талап
етеді. Сондықтан экономикалық белсенділік, іскерлік еріксіз немесе еркін
болуы керек.
Кәсіпкерлік – ... келе ... ... іскерлік белсенділігі,
қабілеті. Ал оның дамуы орта ғасырдан ... ... ... ... қызметкерлері. Кәсіпкерліктің алғашқы дамуында ... ... ... ете отырып, өздері сол кәсіпорында қолдап жұмыс ... ... ... бастапқы жабайы түрі.
ХVІ ғасырдың ортасынан бастап акционерлік капитал пайда болды,
акционерлік ... ... ... ... 1554 жылы Англия сауда
компаниясы, 1660ж. ... ... ... ХVІІ ... ... банктер іске қосылды.
Ресейде, Қазақстанда кәсіпкерлік ерте заманнан келеді. Қазақстанның
көшпелі ... ... ... ... ... жоқ. ... Петр І
патшалық ету кезеңінде кәсіпкерлік ерекше дамыды, бірақ крепостной қоғам
тежеді. Капитализмнің дамуымен кәсіпкерлік те дамыды. 1861 ... ... ... жол ... ауыр ... салалары орын алды.
Кәсіпкерліктің субъектісі – жеке адамдар, ... ... ... біріккен серіктестер: арендалық ұжым, ашық және жабық акционерлік
қоғамдар, шаруашылық ассоциациялары, әртүрлі ... ... ... және ... ... ынталылық;
- шаруашылық тәуекел және жеке жауапкершілік;
- жаңашылдық.
Экономиканың негізін екі фундаментальды ақиқат ... Олар ... ... ... ... қамтиды.
Бірінші ақиқат: қоғамның материалдық қажеттілігі ... ... ... ... ... ... немесе сирек.
Экономикалық ресурстар дегеніміз – тауар өндіруде қолданылатын барлық
табиғат, адам және адамдардың өндірген ... ... ... ... зауыт және ауылшаруашылық құрылыстары; әртүрлі жабдықтар,
инструменттер, өндірістік ... мен ауыл ... ... ... машиналар; әртүрлі транспорт, байланыс құралдары; материалдық
байлықты өндіруге қатынасатын алуан түрлі еңбектер; жер және ... Олар ... ... екі ... ... ... ресурстар – жер оның табиғи байлығы және капитал;
2 Адамдар ресурсы – еңбек және ... ...... түсінікке барлық табиғи ресурстар жатады, өндірісте
қолданылатын барлық «табиғаттың әншейін байлығы». Оған мынандай ... ... жер, ... ... минералдар мен мұнайдың кен
байлықтары, су ресурстары т.б.
Капитал немесе «инвестициялық ... - ... ... өндіріс
құралдары, яғни инструменттер, машиналар, жабдықтар, ...... ... ... барлық түрлері және тауар өткізу торабы.
Құрал жабдықтарды ... және ... ... ... ... ... ... 1. Инвестициялық тауарлар, олар тұтыну
тауарларын өндіруді қамтамасыз етеді; 2. ... ... ... ... ... ... тауарға ақша капиталы кірмейді.
Ақша ештеңе өндірмейді, яғни ... ... ... Ақша – ... ... яғни ... ... емес, жалған капитал.
Еңбек – бұл кең мағыналы термин. Экономистер оны ... ... және ... ... күш ... қабілеттіліін бейнелейді.
Кәсіпкерлік қабілеттілік – адамдардың ерекше таланттылығы. Оны түсіну
үшін кәсіпкердің төрт ... ... ... ... ... ... жер, капитал, еңбекті өнім өндіру
процесіне қосу ынтасын өз жауапкершілігіне алады, яғни өндірістің ... ... ... ісі ... ... ... ... өндіріс процесінде барлық негізгі шешімдерді өз қолына
алады және фирманың іс ... ... ... – бұл ... ... ... жаңа ... өндіруді,
жаңа технологияны енгізу, бизнесті ұйымдастырудың жаңа формаларын енгізуге
аянбай жұмыс ... ... ... – бұл ... ... ... Тәуекелге бару үшін істелетін
істің егжей-тегжейін айқын талдап, қортындысында ие болатынын білген жөн.
Кәсіпкер тек қана өз ... ... іс ... ... ... бірге өндіріске кеткен өзінің және өзінің серіктестерінің немесе
акционерлердің қаржыларын тәуекелге салады.
Кәсіпкерлік істің қозғаушы күші – мол ... ... ... ... кәсіпорындарға ақшалай табыс ретінде беріледі.
1 Материалдық ресурстар бергені үшін ... ... ... Жер, су ... рента алады.
3 Жұмыс күшін жалдағаны үшін еңбек ақы алады.
4 Кәсіпкерлік табысты пайда деп атайды, ол зиян да ... ... ... ... ... тиімді пайдалану жөніндегі ғылым
екенін кәсіпкер жеке түсінуі керек. Экономикалық тиімділік – бұл ... ... ... ... ... ... әрбір өнім
бірлігіне шаққанда неғұрлым аз шығын жұмсау. Қорытып ... ... ... ... ... ... көп өнім өндіруге талаптанады. ... ... ... іске ... ... қамтуға және өндіріс көлемін толық
қамтамасыз ету қажет. «Толық қамтылу» деген ... ... ... іске ... ... ... қалмауы керек; егіске жарамды
жерлер, күрделі жабдықтар бос тұрмауы, яғни барлық жарамды ресурстарды іске
қосу ... ... ... ... ... ... көбейеді: жұмысшылар
еңбек ақы алады, инвестициялық тауарлар ... т.б. яғни ел ... ... толады, адамдардың әлеуметтік тұрмысы жақсарады. Қазақтың ... ... ... ... ... деген. Қоғамның өмір сүру ... ... яғни ... ... ... өндіру құрайды.
Кәсіпкер өндірістің негізгі үш факторын іске қосып, өзі төртінші
фактор болып ресурс иелеріне төлем ... ... ... жұмыс күшіне
еңбек ақы; капиталға пайыз; жер иелеріне ... ... ... мен ... ... ... біріншісінде
жұмыс күшінің өндірген қосымша құны бүкіл қоғам мүддесіне жұмсалады, ал
екіншісінде – ... құн үшке ... ... ... және ... ... негізін тұрақты, тиімді құру үшін кәсіпкерлер табын
даярлау керек. Кәсіпкерлік қабілеті қаражаты бар ... құру ... ... керек, екінші, өкімет экономикалық саясатын түбегейлі қайта ... ... ... тағдырын білікті кәсіпкерлер ... және олар ... ... аянбай жұмыс істейтін, өзінің де пайдасын табатын, іскер
азаматтар болуы керек.
2. Кәсіпкерліктің формалары, кәсіпорынның ішкі және ... ... ... ... бар. ... ... қарай былай
бөлінеді: өндірістік, коммерциялық, қаржылық және ... ... ... жеке ... ... ... ... қоғамдық құрылымдар меншігі.
Меншіктер саны бойынша кәсіпкерлік іс жеке адамның ... ... ... ... ... бойынша екіге бөлінеді: ұжымдық-құқықтық және
ұжымдық-экономикалық.
Ұжымдық-құқықтық кәсіпкерліктер. Серіктестер – адамдардың бірлестігі,
онда екі және одан да көп ... ... Олар өз ... ... ... мүше ... капиталымен жеке жауап береді. Олар ... ... ... ... ... серіктестер
шектелген жауапкершіліктер.
Ұжымдар (қоағмдар) өздерінің қаражаттарымен бірігеді. Шектелген
жауапкершілікті қоғам мүшелері ... ... ... ... ... өздерінің қосқан пайларының мөлшерінде болады. ... ... бар ... өздерінің барлық дүние-мүлкімен жауапты.
Акционерлік қоғамдар: ашық және жабық түрде болады.
Кәсіпкерліктің ұжымдық-экономикалық формалары.
Концерн – көпсалалы акционерлік қоғам, әр түрлі компаниялардың ... ... ...... дербес кәсіпорындардың ерікті бірлестігі.
Маманданған кәсіпорынның негізгі мақсаты ғылыми-техникалық, өндірістік,
экономикалық және әлеуметтік ... ... ... – бұл ірі ... ... ... үшін біріккен
кәсіпкерлердің бірлестігі.
Синдикат – бір саланың кәсіпкерлерін ... ... ... – тауар, қызмет көрсету бағасы, нарық аудандарын бөлу, ... ... ... - ... тобы – ... сақтандыру және сауда капиталының
бірлестігі.
Қазір Қазақстанда мынадай ұжымдық-құқықтық кәсіпкерлік формалары
құрылуда.
1 ... ...... серіктестік. Олардың мүшелері өзара
кәсіпорын құру жөнінде келісімге қол қояды. ... ... ... қаражаттарын біріктіру. Серіктестіктің пайдасы, зияны пайға
қарай бөлінеді. Әрбір мүше өзінің ... ... ... ... ... ... ... Барлық серіктестік мүшелері серіктестік
атанған іс жүргізушілер ішінен біреу ... ... ... ... ... ... үлестері мөлшерінде жауапкершілікке алады.
3 Шектелген жауапкершілікті қоғамдар. Оның мүшелері қоғамның
міндеттемелеріне ... ... ал зиян ... ... ... береді.
4 Қосымша жауапкершілігі бар қоғам міндеттемелеріне ... ... ... және жабық акционерлік қоғам.
6Өндірістік кооперативтер – ерікті түрде біріккен қоғамдар.
7 Унитарлы кәсіпорын – коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... Унитарлық кәсіпорын тек
мемлекеттік немесе муниципалдық болады. Унитарлы ... ... ... ... ұйымдық түрлері алдыменен меншік түрімен айқындалмақ.
Олар мынандай түрде болуы мүмкін:
- азаматтар меншігіне негізделген жеке кәсіпорындар;
- ұжым меншігіне негізделген ... ... 1- Ұжым ... ... ... |Артықшылығы ... ... | | ... тұлғалы |Ұйымдастырудағы ... ... ... ... ... ... қиындықтары; |
|кәсіпорындар |жасаудың толық еркіндігі; ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... |шексіздігі; барлық |
| ... ... ... |ұйымдық және |
| ... ... ... ... |
| ... максимальды мүдделігі |іс-әрекеттің |
| | ... |
| | ... ... ... ... ... |Әріптестердің өзара |
| ... ... ... үлкен |өнімсіздігінің |
| ... ... және ... |
| ... ... ... арқасындағы|
| ... ... ... ... ...... |
| | ... ... |
| | ... |
| | ... бұл ... |
| | ... |
|Акционерлік ... ... ... және ... тым |
|қоғамдар |кеңірек тарту ... ... және оның |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... |акционерлердің |
| ... ... ... ... мен |
| ... ... деңгейінің |
| | ... ... ... | ... ... |
| | ... ... ... кооперативтік немесе акционерлік түрде болуы
мүмкін. Кооперативтік ... ... ... жеке ... ... негіздегі
мүліктік жарнасына және олардың біріккен еңбек қызметтеріне негізделеді:
- акционерлік ... ... ... ... акционр меншігінің
негізінде қызмет жасайды;
- мемлекеттік және қазыналық кәсіпорындар жалпы мемлекеттік
міндеттерді шешу үшін ... ... ... ... ... біріккен кәсіпорындар
құрылады, яғни оған шет ел заңды тұлғасы мен азаматтарына енеді.
Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодексімен, «Шаруашылық
қызметінің ... және ... ... ... республика заңдарына
кәсіпорын кез келген меншік түрлерінде және оның өзі құрған бірлестіктерде
болу мүмкіндігі айқындалған.
Қазіргі кезде ... ... ... ... бірнеше
миллиондаған әр түрлі фирмалар қызмет атқаруда. Осы ... ... ... ... ... ... 2- Кәсіпкерлік фирманың нысандары бойынша сыныптамасы
|Ұйымдық-құқықтық |Шаруашылық сипатына|Салалық қызметіне|Меншік нысаны |
|нысаны бойынша ... ... ... ... ... ... |Мемлекеттік, |
|Синдикаттар ... ... ... |
|(консорциумдар), |Делдалдық, ... ... ... ... ... |Жалгерлік, |
|Концерндер, ... ... ... ... |Қаржы, ... ... ... ... |Жекелеген, ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Мемлекеттік ... ... ... Денсаулық |кооператив- |
|(корпорациялар), |Аудиторлық, ... ... ... |
|Кооперативтер, |Трастолық. ... үй ... ... |
|Серіктестіктер. | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... ... ... саны мейлінше көп. Тек қана АҚШ-тың өзінде
олардың саны 7млн. құрайды. Қолдағы қаржы ... ... ... ... ... ... салдарынан әртүрлі серіктестіктер
құрылады.
1.3 Фирманың бәсекелестік қабілеті
Нарықтық экономика жағдайда кез ... ... ... ... ... өзінінің ұстанымын сақтау және кеңейту, пайданың өсуі немесе
болмаған жағдайда оны тұрақты алу ... ... ... ... ... ... ... жүргізу керек
және қандай тауардың немесе қызмет көрсетудің тұтыным мүмкіндігі мол, оған
деген сұранымның тұрақтылығы, келешек даму ... ... ... баға бірліктері, өнім өндіру мен оны өткізу ... ... ... ... ... ... қызметтің нәтижесінде өнім
пайда болатынын жоғарыда айттық. Кәсіпкер екінші сатыда ... ... ... белгілеуге, қорытынды мәмілелерді топтауға, өнім
өндіруді бастауға дейін әзірленген заттарды жеткізу мен ... ... ... ... ... атқаруға тиіс.
Өнімді тиімді сату шаралары кәсіпкерліктің үшінші сатысын ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның өз күшімен жүзеге
асырылады. Бұл кәсіпкерлік технологиясының айрықша жауапты кезеңі.
Коммерциялық кәсіпкерліктің мазмұны тауар-ақша ... мен ... ... тұрады. Шын мәнінде, бұл тауар мен қызмет көрсетуді
қайта сататын орын. Оның өндірістік ... ... ... ... өнім ... ... ... қамтамасыз ету қажет болмайды.
Кәсіпкер тауар және қызмет көрсету қозғалысына болжам жасап, алдын-
ала бағалау үшін өзінің ... ... ... ... ... ... ... сатып алу - сату мәмілесін жүргізу;
- тауарларды көтере сатып алу және сату ... ... ... ... мен ақырғы нәтижелер;
- жұмысшылардың саны;
- көлік жұмысының ауқымы;
- жарнама;
- ... ... ... жұмыстары нақтылы анықталады.
Бизнес-жоспарда бұлардан басқа мыналар қарастырылады:
- тауарларды алдағы уақытта сату үшін көтере ... ... ... қызмет көрсету туралы міндеттемелерді жинау және оларға
төлем жасау;
- тауарларды сақтайтын қоймалар мен тұрғын ... ... ... ... орындары;
- тауарларды өткізу нысандары;
- несие және басқа қарыз қаражаттарын алудың негіздері;
- мемлекеттік және қаржы мекемелеріне салық және ... да ... ... ... ... ... ... тауарлары: ақшаны,
валютаны, құнды қағазды (акция, вексель, облигация, ваучер), яғни ақшаны
тікелей және қосымша ... сату ... ... қатынастарға өтуге
байланысты ақша нарығы, валюта және құнды қағаз нарықтары бой ... ... ... ... қор ... ... кәсіпорындар мен ұйымдар;
- кәсіпкерлер және жеке тұлғалар.
2 Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік фирмалар және бәсеке
2.1 Қазақстан Республикасының кәсіпкерлік және ... ... және ... ... шектеу туралы» Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... ... 2001 ... 14 қыркүйектегі № 1212 ... ... бір ... нарығында басымды (монополиялық) ... ... ... ... ... ... ... енгізу ережесіне сәйкес, монополияға қарсы органды
монопольды өндірілетін тауарға (жұмыстар, ... ... ... ... және ... ... растайтын құжаттарды ұсынумен оларды өсірудің
себептері ... ... ... жеткізу құнын ұлғайтқан кезде шарт
көшірмесін жіберу және т.б.) ... ... 30 күн ... ... ... ... ... тауарға (жұмыстар, қызметтерге)
бекітілген бағаларды (тарифтерді) белгілеу жүргізіледі.
Егер нарық ... ... ... ... ... ... ... (жұмыстар, қызметтерге) алдағы бағаның
өсуі туралы жазбаша түрде 30 күн ішінде ... ... ... арттыруға негіз жоғы туралы хабарлама алған нарық
субъектісі ... ... ... ... ... бағаны бұрынғы деңгейде сақтаса.
Нарық субъектілері монополияға қарсы заңнаманы күнтізбелік жыл ... ... ... екі ... одан да көп ... кезде.
Мемлекеттік кәсіпорынға монопольды ұсынылатын қызметтерге бағалар,
Қазақстан Республикасының табиғи монополияларды реттеу, ... және ... ... ... жөніндегі агенттігінің 1999 жылғы ... № 61 –НҚ ... ... ... ... ... асыратын қызметтерге бағаларды реттеу ережесіне .
Қызметтердің жаңа ... ... ... ... қолданыстағы
бағаларды өзгерту, қызметтер ұсыну шарттарын өзгерту, сондай-ақ бағалардың
қолданылуының белгіленген мерзімінің өту тәртібі. Ұйым оларды ... 45 ... ... ... ... ... бекітуге (өзгерту)
өтініммен өтініш жасайды. ... ... ... ... ... ... ... нормативтік, есептік және басқа материалдар
қоса беріледі. Атап ... ... ... ... ... ... ... қызметтерге бағалар бекітіледі, ал жедел
басқару құқығындағы мемлекеттік кәсіпорындарда келісіледі.
Монополияға қарсы саясат ... ... ... ... және оған
бағыныстағы аумақтық бөлімшелерге (бұдан әрі – монополияға қарсы орган) іс-
қимылдар немесе мәмле жасауға келісім беру ... ... ... ... ... ақ ... құжаттарды ұсыну тәртібі Қазақстан
Республикасының табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті қорғау жән
ешағын бизнесті ... ... ... 2001 ... 2 тамыздағы № 153
–НҚ бұйрығымен бекітілген Монополияға қарсы органға ... ... ... және ... ... тәртібі туралы ереже талаптарына
сәйкес жүзеге асырылады.
Нарықтық экономикаға көшу құқықтық ... ... ... ... экономиканың тиімділігін ... үшін ... ... қарсы реттеуді жүзеге асыру қажет.
Осы мақсатта 1998 жылдың екінші жартсында. Қазақстан Республикасының
Парламенті «Табиғи ... ... және ... ... ... қабылдады, 2001 жылы Қазақстан Республикасының Парламенті ... ... ... ... туралы» Заңды қабылдады.
Монополияға қарсы реттеу– комплекс мемлекет жүзеге ... ... ... үшін ... ... етуге және нарықтық тетіктің
қалыпты жұмыс істеуіне ... ... ... ... тыс
монополияландыруды болдырмауға бағытталған экономикалық, әкімшілік және
заңнамалық ... ... ... ... ... шоғырландыру және монополияландыру деңгейін реттеу;
- кәсіпорындардың стратегиясы мен тактикасын реттеу;
- сыртқы экономикалық ... ... ... және ... ... ... Индустрия және сауда министрлігі Бәсекелестікті
қорғау комитетінің бәсекелестікті қорғау және монополиялық қызметті шектеу
жөніндегі уәкілетті органы ... ... ... ... ... ... ... шектеу және болдырмауды;
- тұтынушылардың құқықтарын мен бәсекелестіктерін қорғауды;
- монополияға қарсы заңнаманы сақтауды бақылауды;
- бағаны реттеуді;
- тауар ... мен ... ... ... саясат
саласында басқа мемлекеттік органдардың қызметін үйлестіру.
Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... ... белгілі бір тауар рыногында басым
(монополиялық) жағдайдағы ... ... табу ... ... ... нарығын талдауды жүргізеді.
Tауарлардың (жұмыстар, қызметтердің) тиісті рыногтарын талдау «Бәсеке
және монополиялық қызметті шектеу туралы» Қазақстан ... ... ... ... Республикасының табиғи монополияларды реттеу,
бәсекелестікті қорғау жән ... ... ... ... агенттігінің
2001 жылғы 25 сәуірдегі № 86 –НҚ бұйрығымен ... ... бір ... ... (монополиялық) жағдайда орын алған нарық субъектілерінің
мемлекеттік ... ... және ... ... ... бір тауар шекарасын анықтау және монополистің нарық субъектісін
тану ережесінің талаптарына сәйкес.
Талдау жүргізу ... ... ... субъектілерден ақпарат
тікелей, сондай-ақ мемлекеттік органдардан ... ... ... құзіретті мемлекеттік органдар жөніндегі
агенттік). ... ... ... басымдық үлесін есептеуде
ұсынылатын тауарлар (жұмыстар, қызметтер) көлемі табиғи және ... ... ... ... ... ... есептеу кезінде
(жұмыстар, қызметтер) негізге табиғы көріністегі көлем алынады (мысалы,
ұялы телефонның бір минуттағы ... ... ... ...... өндірушілердің еркін
бәсекелестігі.
Бәсекелестік – бұл өндірушілер арасындағы күрес немесе ... ... ... өнім ... және ... ... өткізу
үшін күрес.
Нарық жүйесінде бәсекелестік тұтынушылар үшін ... Бұл ... ... орын алу үшін ... ол ... ... мен ... ғасырдың орта кезінде нарықта еркін бәсекелестік кең өріс алды.
Мұндай нарық сұраныс пен ұсыныс ... ... ... ... Ол ... ... есептесіп, тауардың сапасын жақсартуға,
еңбек өнімділігін арттыруға, өндірісті ұлғайтуға, өнім ... ... ... және ... ... ... туралы» Қазақстан
Республикасы Заңының 6-бабы 1-тармағының 10) ... ... ... Мына қоса берілген:
Монополиялық кірісті анықтау жөніндегі ереже;
Монополиялық жоғары және монополиялы ... ... ... ... ... ... Республикасы Индустрия және ... ... ... комитетінің Ішкі әкімшілік ету ... ... ... ... ... ... Әділет
министрлігінде мемлекеттік тіркелуін қамтамасыз етсін.
3 Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Индустрия
және ... ... ... ... ... ... Ж.М. Қожахметовке жүктелсін.
4 Осы бұйрық ол алғаш рет ресми жарияланған күннен ... ... ... екі түрі ... Бір сала ... ... – бұл бір ... тауар өндірушілері
арасында болады. Онда ең жоғары еңбек ... бар, ... ... жоғары табысқа жетеді, ал артта қалған кәсіпорындардың
табыстары төмен болады, тіпті күйреуі мүмкін.
2) Салааралық бәсекелестік – бұл ... ... ... аралық
күрес. Мұнда төмен деңгейдегі пайда табатын саладан капитал пайда деңгейі
жоғары салаға ... Оның ... жаңа ... ... ... ... әл-аухаты жоғарылайды. Ол саладағы пайда деңгейі
төмендегенде ғылыми-техникалық жетістіктер негізінен жаңа ... ... ... жоғарылайды, халықтың табысы көбейген сайын сұраныс өседі,
осылай жаңа сатыға өсе ... ... ... ... – бұл ... ... әр қайсысы кәсіпкерліктің қай түрімен ... ... ... ... еркі бар. Кәсіпкерліктің алуан түрі бар: ... ... ... ... екіншісі – жұмысшылар жалдайды, үшіншісі –
акция, ... ... ... ... ... ... салады, кейбіреу
өндірісті қаржыландырады т.б. Әрбір кәсіпкер ... ... өз ... қосымша пайда тауып, байлығын ... кем ... сол ... арқылы күнін көруге тырысады. Еркін
бәсекелестік жағдайда ұсыныс пен сұраныстың ауытқуы бір салада ... ... ... ... ... ... тауар жетіспейді. Бір фирманың
табысы өссе, екіншісі күйрейді, сондықтан өндіріс пен капитал шоғырланып
орталықтанады, ол ... ... ... Яғни ... ... алады,
әлсізді шығарады. Монополия деген сөздің мағынасы: моно – ... ... ... ... ... – бұл таза ... ... олигополия.
1 Таза монополия - өнім шығаратын бір фирма бәсекелестігі жоқ. Оның
төрт ерекшелігі бар: 1) сатушы тек қана бір ... 2) ... ... басатын тауар жоқ; 3) монополист нарықты билейді, бағаны бақылайды;
4) нарыққа кірер жерге өте алмайтын кедергі ... ... ... газ
компаниялары, сумен қамту, байланыс, жылу жүйесі, транспорт, ... т.б. ... ... ... бұл ... ... ... немесе мемлекеттің қатаң бақылауында болады.
2 Монополиялық бәсеке – нарық жағдайында көп ... ... ... Бұл ... өнім және ... сапасы үлкен роль атқарады,
оған қосымша сатып алғаннан кейін сервис жұмысын атқарады.
3 ...... ... бәсекелестіктер көп болмайды. Олар
өзара баға жөнінде, нарықты ... алу ... ... ... ... ... Олигополия сөзінің мәні: Олиго – көп емес,
азғантай; полия – ... ... ... нарықтық қатынасқа, макроэкономикалық
реттеуге өтуде тек қана бірінші қадам ... ... ... ... ... ... бойынша экономиканың қызмет істеуін желқайыққа ұқсатады.
«Іс жақсы жүру үшін жел керек – ол ... Руль – ... ... ... экономика моделінің авторы Клас Эклундтың пікірі бойынша
«реттелмейтін экономика болмайды және ... ... ... ... ... реттеу объективтік қажеттілік»-дейді.
Қазір экономикалық теорияның классикалық, неоклассикалық ... ... ... ... ... ... нарық өзі автоматты
реттеледі деген пікірде.
Осы проблема жөнінде жан-жақты дәлелді ... ... ... ... ... Дж М. Кейнс (1883-1946жж.). Оның теориялық
қортындылары 1929-1939 жылдардағы ... ... ... дағдарыстан
шығуда практикалық қолдау ... Ол ... ... ... ... ... ... ғылыми тұрғыдан дәлелдеді.
Дж М. Кейнс теориясы бойынша: тұтастай сұраныста ... және ... ... ... ... және ... ... тиімді
пайдалану мақсатында ең алдымен фискалдық және ... ... ... ... ... ... деген пікірге келген.
Кейнс теориясы практикалық тілге айналдырғанда: жұмыссыздық жойылса
халықта табыс көбейеді, ... ... ... ... ... яғни ... ... өрістетеді, өндіріс инвестицияны көп талап
етеді, ұсыныс пен сұраныстың ... ... ... ... Ал ... ... түседі, қортындысында мемлекет бойынша өндірілген жалпы
ұлттық өнім фискалдық ... ... оның 40-45% ... ... елдің
әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсартады.
Жоғарыдағы көрсетілген ойлардан шығатын қортынды: мемлекет экономиканы
реттеуге батыл араласуы керек. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Кореяның жетістіктері үлгі бола алады. Бұл
елдердің ... ... ... 1) ... ресурстарды түгел
және тиімді пайдалану арқылы ... ... ... күштердің дамытып
өндірістік потенциалын арттыру, яғни елдің байлығын арттыру.
Сонымен нарықтық ... ... ... ... ... ... үшін және оның ... азаматы үшін автоматты реттей ... ... ... ... әділ ... еңбек ету құқығына кепілдік
бермейді, қоршаған ортаны ... ... ... және ... ... топтарын қолдай алмайды. Жеке бизнес жоғары дәрежелі пайда
бермейтін халық шаруашылық салаларына капиталын салмайды, ол ... ... үшін өте ... ... да. ... ... көптеген әлеуметтік
экономикалық мәні бар актуалды проблемаларды шешпейді. Ол мәселелер тек
қана мемлекеттік іс ... ... ... кез ... елдің экономикасы
бірқалыпты даму үшін мемлекет қолынан ... ... ... ... ... созылып кеткен экономикалық дағдарыс өндірістің ... ... ... әлеуметтік наразылық т.б. ... ... ... реттеуді жете білмеушілігінен, өзіне
жүктелген функцияларды атқара алмайтындығын көрсетеді.
Мемлекетке мынандай негізгі функциялар жүктеледі.
1 Құқықтық ... ... ... меншік құқын анықтайтын,
кәсіпкерлік істі реттейтін, ... ... ... ... т.б. ... қабылдайды. Мемлекет құқықтық негіздер көмегімен кәсіпкерлік іс
субъектілерінің қарым-қатынастарын реттейді.
2 Елде қажетті құқықтық ... және ... ... ету үшін ... ... азаматтың, барлық қоғамның нарықтық
экономикасы субъектілерінің құқығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуі ... ... бұл ... ... ... ол ... елде қылмыстық іс-
әрекеттер өріс алады: қылмыстық істер, мафия, коррупция, парақорлық т.б.
жағымсыз құбылыстар ... ... ... елдің экономикасына апатты әсер
етеді.
3 Экономиканы тұрақтандыру, яғни ... ... ... ол ... ... ... жету: жалпы ұлттық өнім, ішкі
ұлттық өнім, таза ұлттық өнім, ұлттық ... ... ... ... бюджеттің жетіспеушілігі т.б. Ол үшін мемлекет қолда бар
барлық рычагтар мен ... ... ...... ... және инвестициялық саясат арқылы іске асыруы керек.
Егер ... ... ... ... ... ... іске ... тұрғызбайды, әлеуметтік жағдай нашарлайды. Мысалы,
егер мемлекет инфляциямен күрес жүргізбесе, ... ... ... ... ... ... ... бәсекелес бола алмайды, ол
төлем ... ... ... ... ... ... ... валютаны алып-сатушылық басталады;
- елден валютаның шығуы, ол импорт тауарларының қымбаттауына ... ... ... ... ... жинақтарының құнсыздануына;
- инвестицияның қысқаруына т.б. қолайсыз жағдайларға әкеледі.
4 Әлеуметтік қорғауды және ... ... ... ету.
Мемлекет әлеуметтік саясатты белсенді түрде жүргізуге міндетті. Оның
мәні мынада: ... ... ... ... ... ақымен, кәрілік
және мүгедектік зейнетақылармен, жұмыссыздарға жәрдемақымен ... ... ... ... өте нашар жандарға ... ... ... белгіленген табыс алатындардың табысын индексациялау
т.б.
Мемлекет бұл саясатты жүргізу нәтижесінде барлық азаматтарға минималды
күнкөріс деңгейін ... ... ол ... ... ... ... қорғау.
Нарықтық экономика жағдайында бәсекелестік – ... ... ...... ... ... ... негізі,
ол тауар өндірушілерді ғылым жетістіктерін өндіріске енгізіп, өнім сапасын
арттыруға, өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... тиіс. Бәсекелес жағдайда тұтынушы – қожа,
нарық – агент, ал кәсіпорын – оның құлы. Ал монополия ... ... ... ауысады.
Бірақ бәсекелестік ақырында монополиялық жағдайға ... ... ... ... заңы - ... ... және қарама-қарсылық
күресі деуге болады.
Қоғамдық санада кәсіпкер – бүл тек ... ... ... ... берік
орнаған. Нарық қатынастарының құрылу және даму практикасы ... ... үшін ... ... қызметпен айналыса алатынын
көрсетті. Мемлекет қызметтің кәсіпкерлік ... ерте ... ... экономиканың ұзақтығы қысқа, мемлекеттік кәсіпкерлік ... ... ... ... және ... қарсы бағдарына бола
нарық экономикасы ... ... ... ... ... ахуал өте жақсы,соғұрлым әлемдік экономикада осы мемлекеттің
мәртебесі биік болады.
Өтпелі экономика жағдайында мемлекеттік кәсіпкердік ерекше сипатқа,
ерекше мәнге ие ... ... ... жүйе ... заңды тұлға ретінде
жаңа функцияны – кәсіпкерлік қабілетті игенру қажет.
Қазақстан Республикасында 2001 ... ... ... ... ... ... ... 23,5% құрады.
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде мемлекет меншігі үлесі көп
емес, бірақ, нақ осы ... ... ... үшін ... ... ... ... өздерінің меншікті кәсіпорындарының болуына және ... ... ... толтыру үшін қажет ақшалай қаражат ... ... ... Қазақстан Республикасында коммерциялық және
коммерциялық емес бастаулардың қосылуында жұмыс істейді.
Мемлекет кәсіпорындарды олардың дербестігінің ... ... ... ... ... ... Қоғамдық (корпорациялар);
3 Аралас акционерлік қоғамдар (холдингтер).
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуге құқығы бар, толық шаруашылық есепке
негізделген (қорғаныс зауыттары, дәрі-дәрмек дайындау және т.б.)
2 Қазыналық, ... ... ... бар, ... емес шаруашылық есепке
негізделген (байланыс, телекоммуникация, геодезиялық жұмыстар өндірісі және
т.б.).
Бірақ ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік кәсіпкерлік қызмет ұлттық экономиканың барлық және
мемлекеттің экономикалық ... ... әсер ... ... ... ... өтпелі экономиканың ... жол ... ... ... экономикалық саласына таралады.
Оған 90-шы жылдардың ортасындағы ... ... ... ... ... бола ... Қазақстанның кен өндіру, отын-
энергетика және металлургия ... аса ірі ... ... ... ... ... алып, дәл уақытында шетел капиталын тарта
білді.
Қазақстан мемлекетінің кәсіпкерлік қызметінің келесі ... ... ... ... ... ... ... Еуроазия темір жолы
бойынша транзиттік, жүк және ... ... ... ... мен
Азияның жеті мемлекеттерінің арасында құжаттарға қол қойылуы бойынша оның
инициативасынан көрінді.
Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің жүктері келісімдерге сәйкес ... ... ... ал осы ... ... Азия ... ақыда тасымалданады.
Қазақстан территориясы арқылы төрт трансконтиненталды темір жол
магистральдары өтеді: Трансазия ......... ... – Қазақстан – Ресей – Еуропа), Орта Азия және Ақтау теңіз порты
арқылы Батыс ... ...... – Иран ... ... ... тасымалдау уақытын қысқартуды қамтамасыз ...... жоба ... ... ... жандандыруға және қайта жаңартуға, барлық
магистральдар бойынша қосымша жұмыс орындарын ... осы ... ... ... етуге жол ашады. Мемлекеттік кәсіпкерлік өтпелі
экономикада макроэкономикалық процесстерді реттеумен тығыз бірлікте ... ... ... ... ... ... жанама әдістер көмегімен жүргізіледі.
Өтпелі экономикада мемлекеттік реттеудің ... ең ... ... ... ... ... ... саясат, ақша
айналымына, инфляцияға, мемлекеттік бюджет балансын бақылау, ... ... ... ... ... ... яғни ... бәсеке
жағдайына бақылау, халықты әлеуметтік қорғау саясаты болып табылады.
Халықаралық тәжірибе ... ... ... кіші ... ... және ұзақ ... міндеттерді шешу үшін мемлекеттік
экономикалық бағдарламаларды жасау мен іске асыру арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... Корея
экономикасын қалпына келтіру бойынша төтенше бағдарламалары, ал Жапонияда
«Автомобиль ... ... ... ... ... туралы» заң
қабылдануы болады. Жапонияда мемлеттің оннан астам институттары нарықтың
даму бағдарламаларын және жоспарларын ... ... ... мемлекеттің
кез келген реттеу шаралар негізінде ақша айналымы болады. Өтпелі экономика
үшін ақша айналымы мемлекет ... ... ... Бұл ... ... ең ... реттеу функциясы. Осы жағдай
«экономикалық құдіретті» тудырған Жапония, ... ... ... ... тәжірибемен бекітіледі
Осы елдерде ең қиын жылдары (1970-80ж) өнеркәсіпті реформалау және
құрылымдық қайта құру ... ақша ... ... ... тапшылығы әрқашан мемлекеттің бақылауында болды және бұл олардың
қирату салдарынан жұмсартуға және тіпті болдырмауға жол ашты.
Қазақстан Республикасы нарыққа өтудің ... (1990ж) ... ... ... ... ... Кеңес Одағының халық шаруашылығы
кешенімен тығыз біріккен ... ... ... ... ... өсуі ... ... қамтамасыз етілмеді. 1990ж халықтың
жинақтағы қалдықтары 13млрд. сом ... ал ... ... ... сом ... ... тауар айналымы мен ақылы қызметтердің
76%-нан көбін құрады. Жабық ... ашық ... ... және ... ... ... реформаны дербес тек 1993 жылдың қараша ... ... ... кейін, 1994 жылдан бастап, жүргізе бастады. Реформа
жылдарында мерзімдік баспасөз келтіргендері ... ... ... 13250
есе өсті, өндірістің құлдырауы 1991 жылдың деңгейінің 50%-ға жетті.
2. Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік
Кәсіпкерлік субектілері: ... ... және ... да
елдердің азаматтары (қызметтері заң талабына сай болса ғана), заңды түрдегі
шетел азаматтары мен ... ... ... ... ... ... екі ... жүзеге асады:
- меншік иесініц өзінің тәуекел етуі және ... ... ... ... иесі ... ... мұндай ережелері өзара міндеттерді анықтай
отырып, келісім арқылы ... ... ... ... ... әр ... қызметті іске асыру;
- материалдық жауапкершілік пен өзара қаржылық қарым-қатынас шарттары
мен тәртіптері;
- келісімді сақтаудың ... мен ... ... ы.
Меншік иесінің келісім жасалған сәттен бастап кәсіпкердің іс-әрекетіне
араласуға құқығы жоқ ... ... мен ... ... ... ... ... қоспағанда).
Кәсіпкердің құқықтары:
- келісімнің бастамаларын жүзеге асырып қаржықаражат тарту;
- интеллектуалды меншік объектілерінің, ... мен ... ... мен ... ... ... қорғау;
- өндірістік бағдарламалар жасау;
- өз өнімдеріне ... мен ... ... ... ... ... заңдары мен келісімдеріне сәйкес баға
белгілеуді реттеу;
- сыртқы экономикалық қызметтерді жүзеге асыру;
- кәсіпорындарды ... ... ... ... ... ... ... кызметкерлер жалдау және оларды
жұмыстан босату.
Кәсіпкер тұтынушынын ақша төлеп алатын қажетті заттарын өндіруді өз
міндетіне алады. Бұл ... ... ... және ... ... кең ... қажет.Мәселен, бұлар:
- ғимарат және құрал-жабдықтар;
- үй-жай, мүлік;
- ... және ... ... ... ... ... (пікір, жаңалық ашу, патент);
- ақша, валюта, құнды қағаздар;
- басқа да ... ... мен ... ... ... ... өндірістік;
- коммерциялық;
- қаржылық;
- ... беру ... ... ... ... реттеу нарықтық экономика елдерінде
қолданылады. Монополиялық өндірісті ... ... ... әкімшілік
және экономикалық шарадан басқа, заң бойынша әділеттілік шаралар қолданады.
Жалпы қорытып айтқанда, өндірушілердің нарықты ... ... ... ... реттеу үшін ... ... және заң ... қолданады.
Монополияға қарсы реттеу жұмысына өндірісті шоғырландыру және
монополиялау деңгейін реттеуге, ... ... және ... ... ... баға және салықты реттеуге араласады.
Монополияға қарсы комитеттің негізгі функциялары:
- ... және ... ... ... ... үшін ... және оны іске ... тауар нарығы мен бәсекелестікті өркендету ... ... ... ... субъектілерді құрғанда, қайта құрғанда және жойғанда
монополияға қарсы талаптарды бақылауды қадағалау;
- ... ... ... ... дара ... үшін ірі ... акциялар сату және сатып алуды бақылау;
- монополияға қарсы комитет тауар нарығын және ... ... ... және ... ... кепілдеме
жасақтау;
- еркін, реттелген. Алдын ала белгіленген бағалардың қолданылатын
ортаны өзгерту;
- шет ел ... ... ... кәсіпорындар
жасақтау;
- экспорт-импорт операцияларына лицензия беру;
- еркін экономикалық аймақтарды жасақтау және ... ... және ... ... тиым ... ... туралы мәліметтерді 1 – суреттен көруге болады.
Сурет 1 - Билік органдары мен шаруашылық субъектілеріне тиым салынған
іс-әрекеттер.
Фирма, кәсіпорындардың жұмысы ... ... ... ... оны жариялау олардың ісіне үлкен нұқсан келтіруі мүмкін.
Кәсіпорын, кәсіпкерлер өздерінің істері ... ... ... ... оны ... ... орнына зиян келтіруі мүмкін.
Кәсіпкерлік құпия – бұл өндірістік құпия, ... ... ... ... ... және өндірісте
пайда болатын жеке ... ... ... Бұл ... бір ... ... ... экономикалық процесті басқару әдістеріне жататын
жұмыстар.
Кәсіпорындар туралы заңдар бойынша мемлекеттік органдарға ... ... бар, егер ... ... болатын болса. Сонымен
бірге ... ... ... ... ... салық төлеу туралы, жылдық есептерді беруге тиісті.
Өкіметтің қаулысы бойынша коммерциялық құпияға жатпайтын мәліметтер
тізімі беріледі. Олар: кәсіпорынды ... ... ... ... ... бекітілген форма бойынша берілетін есептер, ... ... ... ... бақылау үшін және бюджетке ... ... ... ... саны мен құрамы, олардың жалақы
қоры, еңбек жағдайы, бос жұмыс орны туралы және ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің шешуші элементі. Тәуекелдің
ерекшеліктері кәсіпкерлік істе ... ... ... ... ... кедергі болуы мүмкін. «Кәсіпкерлік іс туралы»
заңда жазылғандай ... іс өз ... ... ... формасы шегіндегі ... ... ... ... ... үшін ... ... бар:
кәсіпкерлік жоба жасауға істі жетік білетін кеңесшілерді, мамандарды тарту;
жобалау алдындағы мүмкін болатын қиындықтарды жете ... ... ... ... ... ... ... өзара бөлісуі;
сақтандыру; болжамсыз шығындарды жабуға керекті қаражатты кезекке ұстау.
Тәуекелдің жұмыс тапсырушы мен жұмысты орындаушы арасындағы бөлінуінің
жалпы ... ... ... түрі бар: ... коммерциялық, қаржылық,
инвестициялық, нарықтық.
Өндірістік тәуекел. Бұл өнімді өндірумен және оны ... Бұл ... ... өнімнің белгіленген көлемінің өзгеруі
және өткізу қарқыны, материалдық және ... ... ... ... баға ... ... брак, рекламация т.б. себептер тікелей
ықпал жасайды.
Коммерциялық ... – бұл ... ... алған өнімді нарықта
өткізуінде пайда болады. Коммерциялық келісім ... ... ... ... ... ... шығындарды ескеру керек.
Қаржылық тәуекел – қаржылық кәсіпкерлік ісінде кездеседі. ... ... ... шарттасушылардың бір жағының ... ... ... ... т.б.
Инвестициялық тәуекел – бұл кәсіпорынның өзінің және сатып алған құнды
қағаздарының құнсыздануы арқылы болуы мүмкін.
Нарықтық тәуекел – бұл ... ақша ... ... ... ... шет ел келісім серіктестіктерінің валюта курсының
өзгеруімен ... ... іске ... ... ... ... көп тарту үшін тәуекел талдау жасайды.
Тәуекелді талдаудың схемасы:
1 Нақты тәуекел түрлерінің ішкі және сыртқы факторларының ... ... ... ... ... ... түрін қаржы жағынан екі тәсілмен бағалау:
а) қаржылық тұрақтылығын, ... ... ... ... ... тиімділігін анықтау.
4 Тәуекелдің жорамал деңгейін анықтау.
5 Бөлек операцияларының тәуекелдерінің жорамал деңгейін талдау.
6 Тәуекелді бәсендету үшін шаралар жасақтау.
Екінші басты мәселе ... ... ... ... ... Материалдық зиян – бұл жобада қаралмаған өндірістік шығындар, немесе
тікелей ... ... ... ... ... Еңбек зияны – жұмыс уақытын жою, кехдейсоқ немесе болжамсыз
себептермен болған жағдайда.
3 ... зиян – бұл ... ... ... ... төлемдер,
айыптар, уақыты озған несиелерді төлеу, қосымша салықтар т.б.
5 Уақытты жою – бұл егер ... іс ... ... ... ... пайда болады.
6 Арнайы зиян түрлері – бұл зияндар адам денсаулығына және ... ... ... кәсіпкердің беделіне кесел келтіретін жағдайлар.
7 Саяси факторларға байланысты: іскерлік ... ... және ... ... ... ... ... мен өзара
есептесудің бұзылуы, салық ставкасының тұрақсыздығы т.б.
2.3 Қазақстан Республикасындағы франчайзинг формаларының даму ... үшін ... ... ... қалау формаларының ішінде,
жаңа бизнес құрудан басқа франчайзинг пен жанұялық бизнес ... ... ... ... ... ... ... XIX ғасырда тігін
машинасын өндіретін компания мен оның ... ... ... Екінші
дүние жүзілік соғыстан кейін франчайзинг ... ... ... ... және ... үй кешені саласында кең қолданыла бастады.
Франчайзинг компаниясы өзінің франчайзи – мүшелеріне фирма атын, сауда
маркасын, өнімін, ... және ... ... ... ... жаңадан бастаушы кәсіпкерлер үшін жаңа ... ... ... мен оның ... ... үлкен тәжірибелерді
пайдалануға мүмкіндік береді, сондықтан шетелдегі әрбір 12-ші кәсіпорынның
франчайзингтік болуы ... ... ... ... ... ... қана бізде емес, сондай-ақ шет елде де айтарлықтай жаңа ... бұл ... ... ... ... қажет.
Франчайзингтік қатынастың 3 типі бар:
1 Франчайзер - өнім өндіруші немесе қызмет көрсетуші фирма, ... ... ... ... көрсету құқығын франчайзиға береді.
2 Франчайзер – негізгі өнім өндіруші, өз өнімінің көтерме сату ... ... ...... ... тауарды бөлшек сату құқығын франчайзи
фирмасына береді.
Маркетингтік ... мәні – бұл ... ... ... ... және айтарлықтай кең ауқымды тұтынушылары бар сауда маркасы
мен атын пайдаланылуы болып табылады. Франчайзидің жарнамаға және ... ... ... ... жұмсауының керегі жоқ, себебі онымен франчайзер
фирмасы айналысуда. Франчайзер оқытып, әзірлеу ... ... ... ... де жиі үйретеді. Франчайзер фирмасының мұндай
арсеналын иеленген Франчайзи бұрыннан бері ... ... ... тек ... тез ... ғана ... ... бизнестің ең басынан
табысты жұмыс істеу мүмкіндігіне ие болады.
Франчайзингтік қатынастардың негізгі кемшіліктеріне ... ... ... шарт ... және ... ... ... Франчайзингтің құнына ең алдымен франчайзи ... ... ... ... ... «ноу-хау» және т.б. пайдалану
құқығын алғаны үшін ... ... ... кіреді. Осы жерде егер
франчайзер жаңа ... ... тез өсу ... ... ... оның
капиталға деген қажеттілігі күрт өседі және ол бұл проблеманы ... ... ... ... есте ... керек. Бұл жағдайда
франчайзингтік төлем жоғары болуы мүмкін. Сондықтан көптеген франчайзилер
әріптес ... ... ірі, ... ... ... ... бұдан басқа материалдар мен толықтырушыларға, құрал-жабдықтарға,
еңбек ақы төлеуге кететін шығындарды көтереді. ... ... ... ... түрі мен ... ... ... қызметінің аумақтық өрісін кеңейтуі көбіне оның негізгі өсу жолы
болып ... ... дәл осы ... франчайзингтік шартта шектеуші
факторға айналады. Франчайзи тек шартта көрсетілген аумақта ғана әрекет ете
алады.
Көрсетілген кемшіліктерге қарамастан франчайзингтік ... ... ... ұйымдастырудың толық құқықты түрі болып ... Оның ... ... оның одан әрі ... ... ... байқалуда. 1970 жылдан
1990 жылға дейін франчайзингтік фирмалар арқылы ... ... ... ... 15%-ға ... өсті. Шағын бизнесті ұйымдастырудың бір нысаны
ретінде франчайзингтің кең ауқымдық сипатқа ие ... ... ... көруге болады. АҚШ-та франчайзингтік жүйе арқылы жүзеге асырылған
сату мен қызмет көрсету көлемі 758 млрд ... ... ... 2177, ал франчайзи 542000 бірлікке тең. АҚШ-та 374 франчайзердің ... 35000 ... бар, ... 75% - ... ... ... және ... Франчайзингтік қатынастардың
интернационализациясы ... ... ... ең ... оның ... ... ... пайда әкелетін, бөлшек және ... ... ... ... атап кету ... ... ... әлеуеті жоғары
нарықтарды жаулап алып, ол жерде өз әсерін орнатуға ... ... үшін ... ... ... айналады. Халықаралық франчайзинг
ұстанатын факторларға шетелге шығумен байланысты шығындар жатады. Бұл жерде
франчайзер әрине нарықтық стрстегиясын өзгертуді қажет етпейтін және ... ... ... ... ... ... ... Интернационалдық
франчайзингтің дамуын тоқтататын факторларға, шығындардан ... ... ... ... ... және ... тарапынан белгіленген заңды тосқауылдар жатады.
Қазақстандық кәсіпкерлер үшін халықаралық франчайзинг ең алдымен
біріккен кәсіпорын, лицензия сатып алу, ... ... және ... ... ... ... мүмкін.
Көп нәрсе осы бағтта іске асырылуда, ... ... орай ... қолдарындағы Қазақстан нарығы оның әлеуеті мен дамуы
туралы алған мәліметтері аз. Шетелдік ... үшін ... ... күші
мен жоғары білікті мамандардың болуы, қолда бар ресурстар, оңтайландырылған
инфрақұрылым, ... ... және ... ... ... саясат ұтымды факторлар бола алар еді.
Шағын бизнестің негізін қалаудың төртінші жолы – бір ... ... ... ... жұмыс істеп жатқан отбасылық бизнес.
Отбасылық ... ...... ... ... ... ірі
кәсіпорынға айналып, отбасылық болып қала беретін мысалдары да іс жүзінде
аз кездеспейді.
Кез келген отбасылық бизнес – бұл ... мен ... ... ...... ... және отбасы мүшелеріне ... ... - ... ... ... ... ... қызмет көрсетіп
пайда табу. Бұл екі мақсат көбінесе бір-бірін толықтырып отырады, бірақ
ұрыс-керіс жағдайлар да ... ... ... ... ... ... үшін ... мүмкін, бірақ сол кешігіп келген қызметші өз отбасының
мүшесі болса, онда бұл проблематикалық ... ... ... басты артықшылығы – кез-келген қиыншылықтарға
қарамастан бизнесті ... ... ... байланыстың беріктігі.
Отбасы мүшелері ... ... ... үшін ... ... мен ... жиі құрбан етеді.
Жұмысқа берілгендік, жоғары әдептік нормалар, тұтынушылар үшін тікелей
жауапкершілік – отбасылық ... ... ... ... ... ... ... тағы бір ... ... ... ... ... деңгейінің жоғарылығы
жатады.
Отбасылық бизнес кәсіпорындары көлемдері бойынша, ұсынатын өнімдері
мен ... ... ... әр ... болуымен ерекшеленеді. Отбасының
бизнеске қатысу деңгейі бойынша былай айыруға болады:
1 толығымен отбасы басқаратын және ... ... ... бақылайтын, бірақ маман менеджерлер басқаратын бизнес.
3 отбасы тарапынан басқарылмайтын бизнес.
Кесте 3 - ... ... ... ... ... |
|1 |2 |3 |
|1 ... |Бір ... ... өз құқықтарының |
| | |бір ... ... ... ... | ... ... және т.б.) ... |
| | ... (франчайзи) белгілі төлемақыға |
| | ... екі ... ... ... |
| | ... ... ... өзара |
| | ... ... |
|2 ... ... беретін (франчайзер) фирма мен осы|
| | ... ... ... фирма |
| | ... ... ... ескерілетін |
| | ... |
|3 ... ... ... ... ... |
| | ... ... |
|4 ... |Өз ... ... ... беретін |
| | ... |
|5 ... ... ... мен ... ... заң |
| | ... құжат. |
|6 ... өнім |Бұл ... ... ... |
| ... ... маркасы |пайдалалануға беретін құқықтары, өнім |
| | ... ... ... |
| ... 3-тің ... |
|1 |2 |3 |
|7 ... ... пайдалану құқығын тең өнімге,|
| |Франчайзингтік моделі |қызмет ... ... ... ғана |
| | ... және де ... концепциясының өзін |
| | |де ... ... ... |
|8 ... ... |Ірі ... ... бөлшек |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... |
|9 ... сатылымы |Франчайзерлер мен қажетті ... |
| ... ... ... ... және оларға франчайзингтік |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... франчайзерлерді |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |Мультифранчайзи |Фирма ... өз ... ... |
| | ... ... және франчайзингтік|
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... |
3. ... және ... ... ... ... ... экономикаға араласуы белгілі бір жағдай мен себептерден
болады. Жағдайларды қолайсыз және қолайлы деп екіге бөлуге ... ... ... ... араласуы мына жағдайларда:
мемлекеттік қауіпсіздікті талап ету, қоғамдағы әлеуметтік шиеленіс,
экономикадағы ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық, құрылымдық баланстың бұзылуы, бюджеттің жетіспеуі,
дүниежүзілік ... ... ... бәсеке қабілеттігінің жоқтағы,
инвестицияның төмендеуі т.б. қоршаған ... ... ... міндеттері – уақытында қолайсыз жағдайлардың алдын-
ала себептерін анықтау және оны болдырмау.
Қолайлы жағдайлар. Бұл экономикаға, кәсіпкерлік іске ... ... ... ... іс сферасындағы жағымды құбылыстарды уақытында
мемлекет қолдауы керек. ... ... ... үшін ... ... критериелерін білуі керек. Мысалы, қолайсыз жағдайлар: инфляция,
жұмыссыздық соның салдарынан өндірістің төмендеуі. Мемлекет бұл жағдайларға
араласуы үшін ... ... ... ... – бұл ... экономикаға тән элемент. 4-6% жұмыссыздық
бұл табиғи жұмыссыздық, табиғи деңгеге жатады. Мемлекеттің араласуы ... ... ... ... ... яғни циклдық жұмыссыздық
өндірістің төмендеуімен байланысты.
Сонымен жұмыссыздықпен күресу үшін оның критериясы табиғи жұмыссыздық
деңгейіне келтіру.
Инфляция – ... ... ... жалпы баға деңгейінің өсуі. Бұл
экономикалық құбылыс жұмыссыздыққа қарағанда әлде ... ... ... ... ... дүниежүзілік проблема, себебі тауар мен ... ... ... болмайды. Сондықтан бағаның болымсыз өсуі өте
қауіпті ... ал ... ... ... ... экономика үшін, қоғам
үшін өте қауіпті. Мысалы, Қазақстанда 2001-2009 ... ... ... ... ... өсуі 65 мыңнан астам болды. ... ... ... әсіресе 1991-1994 жылдар өте жоғары деңгейде болды.
Мемлекеттің ... ... ... байланысты. Инфляцияның үш түрі
бар: 1) біркелкі, егер жыл ішінде баға 10%-тен аспаса; 2) ... ... ... ... 200%-ке дейінгісі, ал 3) гиперинфляция, инфляция
онан да тез өседі.
Инфляцияға ... ... ... тек қана инфляцияның деңгейіне
байланысты емес, сонымен бірге оның туындау себептерін анықтау ... ... ... екі типі бар: ... ... ... Әрбір типтің өзіндің ерекшеліктері бар және оны ... ... ... ... – бұл ... шығындарының кірістен артық
болуы. Бұл проблеманың ақталатын себептері бар. Мысалы, АҚШ экономикасында
бюджеттің жетіспеушілігі дүниежүзіндегі ... әлде ... көп. ... ел ... күн ... отырған сияқты. Бұл үлкен мемлекеттік борыш
кешірімді болады, болашақ ұрпаққа пайдалы ... егер ... ... ... нығайтуға жұмсаса, ал инвестиция қазіргі тұрмысты
реттеуге жұмсалса болашақ ұрпаққа обал болады.
3.2 Бәсекелестікті жетілдіру
Экономикасы нарықтық ... бет ... ... үшін ... ... - өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Өйткені, нарықтық
экономиканың өзі – ... ... ... ...... ... ... да, кәсіпкерлік төңірегіндегі көптеген
мәселелердің көтеріліп жатуы да оның экономикадағы рөлінің өте ... ... ... былай деп жазылған: «Әркімнің
кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне, өз мүлкін кез ... ... ... үшін ... пайдалануға құқығы бар». Бәрімізге мәлім, ... ... ... ... өндірістік ресурстар болып ... ... ... осы ... жұмыс істеп, қозғалысқа түсуіне
әсер ететін нақты күш бар. Олар, іскерлік, басқару және өз ... бір ... ... қол жеткізуге пайдалана білу икемділігі.
Жалпы өркениетті елдердің қай қайсысын ... та ... ... ... ... шешуде кәсіпкерлікке арқа сүйейді. ... ... ... арттырумен қатар қосымша жұмыс орындарының
ашылуына да себебін тигізеді. Кәсіпкерліктің осындай және ... ... және ... ... оны дамыту мәселесін маңызды
мемлекеттік міндеттер қатарына жатқызуға және ... ... ... деп ... ... береді. Техникалық прогресс, тұтынушы
сұранысын толық қанағаттандыру ... ... ... түрі ... өзара тиімді антымақтастық құруы
келешегі зор ... ... ... ... ... ... ... қабілетті, нарықтағы сұраныс өзгерісіне оңай
бейімделеді. ... ірі ... ... ... мен ... ... үшін өзара бәсекеге барады, мұның өзі олардың ... ... ... Олар ірі ... ... ... ... қамтамасыз етіп, монополистік бағытқа ... ... ... ... колсалтингтік, брокерлік, маклерлік,
делдалдық, жарнама, қолданбалы ... ... ... ... көрсетумен
қамтамасыз етіліп, белсенді рөль атқарады. Кәсіпкерлер өздерінің ... ... ... ... ... ұжымдық іскерлікке өтуге
бейім тұрады. Бұл жағдайда ортақ ... ... ... ... өз ... ... сақтайды. Дегенмен де серіктестіктерде,
кооперативтерде оның ... мен ... ... ... да мүлікті толық немесе ішінара біріктіреді. Жеке кәсіпкерліктің бұл
мүмкіндігі ... ... күш, ... ... ... есептелінеді.
Сонымен қатар, ұжымдық бизнестің көптеген ... ... ... ... құрылуы, осы бірігудің барлық мүлкіне жауап беретін заңды
тұлға жасаумен байланысты.
Кәсіпкерлікті дамыту кез келген деңгейдегі ... ... ... ... дамыту мынадай сұраққа ... ... ... ... іскерлік белсенділікке қандай әсер тигізеді»? Кез
келген экономиканың бүгіні мен ... ... ... даму ... ... ... ... әлемді толқытып отыр. Сондықтан
да 1990 жылы ... ... ... ... ... ... конференциясының лейтмотиві – «кәсіпкерлер жаңа ... ... деп ... Онда ... ... ... ... технологияға, өнімге деген жаңа қадам іздестіру
туралы толғаныстар қарастырылды.
Кәсіпкерлікті жетілдіру экономиканың тұрақтылығы мен оның ... ... ... ... бірі болып табылады.
Кәсіпкерлікті дамыту үшін субъектінің белгілі бір дәрежеде ... ... ... қызметінің бағытын таңдауда еріктігі, қабылданатын
шешімдерге, одан туындайтын ... ... ... ... ... ... әр түрлі формада, түрде, типте ... ... ... орын алар жері ең ...... ... ... қызметті ұйымдастырудың әдістері бизнестің
немесе кәсіпкерліктің ұйымдық-құқықтық әдістері ... ... ... ... деп ... ... ... халықты кеңінен кәсіпкерлікке тарту қажет. ... ... ... ... үшін ... іс ... ... толық өзін-
өзі басқаруы мен олардың экономикалық тәуелсіздігі ... ... ... ... істейтін кәсіпорын ұйымдық-құқықтық
құрылысы, масштабы, қызмет ауқымы жағынан әр ... ... ... ... ... ... алғанда олар жекелеген топтар мен түрлерге
бөлінеді. ... ... ... ... қоғамдар,
өндірістік кооперативтер, сондай-ақ мемлекеттік ...... ... және ... кәсіпорындар.
Республикада кәсіпкерлікті дамытуға үлкен ден қойылып, бірқатар заңдар
мен жарлық, қаулылар қабылданған. Алғашқы құжаттардың бірі ... ... ... мен ... ... Заңы 1992 жылдың 4 ... онда ... ... қорғау және қолдаудың мәні мен
мазмұны, ... ... мен ... ... ... ... және ... дегеніміз – аталған қызметті орындаудағы
құқықтық, экономикалық және ұйымдастырушылық, жағдайды ... жаңа ... ... ... ... ... ... қолдау мен бәсекені дамыту» Қоры құрылып,
Президент ... 1994 ... ... ... ... қолдау мен
бәсекені дамыту жайындағы» мемлекеттік комиссия өз қызметін ... ... ... ... орындау мақсатында Қазақстан Республикасы
кәсіпкерлікті мемлекеттік ... және ... ... ... ... ... ... басты мақсаты – экономикада
жеке меншіктік секторын қалыптастыру және ... ... ... ... ... Ел ... «Азаматтар
жөніндегі құқығын қорғау ... ... ... ... ... мәселесіне зор маңыз бергенін дәлелдейді. Әр ... ... ... ... ... ... жыл ... да осы мәселеге көп көңіл бөлінеді. Мұнда кәсіпкерліктің дамуына
баға беру мәселесі қаралып, оның ... ... ... мен ... жою бағыттары қарастырылады.
Әрине, кәсіпкерліктің құқықтық-ұйымдастырушылық негізін құруда әлі ... ... ... ... айтарлықтай. Оның үстіне лицензия беруші,
тексеруші ... ... ... және ... ... жетілмегені,
кемшіліктер, несие алудың қиындығы, кәсіпкердің мүддесін қорғайтын органның
болмауы, бюрократия кәсіпкерлікті дамытуға елеулі ... ... да ... ... ... ... үлесі артса да,
одан түсетін салықтық кіріс мөлшері аз. Бюджетке салықтың аз түсуі салық
жүйесінің жетілмегені де әсер ... ... ... ... ... табыстарын жасырады.
Кәсіпкерлік қызметті дамыту мақсатында мынадай іс-шараларды ... ... ... ... кәсіпкерлікті барынша қолдау;
- мақсатты бюджеттік қаржыландыру саясатын жүргізу;
- жеңілдетілген несие беру ... ... ... ... ... орган жұмысын жандандыру;
- кәсіпкерлік қызметті тіркеуден өткізу кезіндегі қиыншылықтарды жою;
- тексеруші органдар санын қысқарту;
- ... ... ... ету, ... ... факторлар кәсіпкерлік субъектілерін «көлеңкелі
экономикаға», салық ... ... ... ... ... ... ... оның жүйесіз және ... ... ... Бұл жағдайдың басты себебі – ... ... ғана ... ... ... кәсіпкерлікті қолдаудың мемлекеттік
стратегиясының ... Бұл ... ... шағын және орта кәсіпкерлік
нарықта өз арнасын, жаңа ... жаңа ... ... ... ... ... бәсекені жақсартады.
Нарықтық экономика жағдайында кәсіпкерлік – шаруашылық қызметінің
маңызды түрі. Оның рөлін Адам Смит ... деп ... ... ... ... өзі үшін ... ... көздейді дей тұрғанмен, ол қоғам
мүддесіне де ... ... ... ... ... ... түрі ретінде анықтайды. Кәсіпкерлердің экономиканы өрлетуге
қосар үлесі өте зор.
“Қазақстан Республикасында кәсіпкерліктің даму жағдайлары мен басым
факторлары” ... ... ... ... экономикалық ахуал
жасау тапсырмалары, кәсіпорын функцияларын ырықсыздандыруға ... және ... ... ету ... ... ... көрсетіледі.
Қазіргі кездегі халықаралық бизнес ... - ... ... ұмтылу. Өз кезегінде тәуекел дәрежесі экономикалық кеңістіктегі
бизнес климатынан болады. ... ... ... жүйе ... ... ... ... етуін
“қолайлы экономикалық ахуал” деп аталады. “Қолайлы ... ... ... ... келесі факторлар жатады:
- жетілген салық жүйесі;
- оңайлатылған валюталық режим;
- бюджет жүйесі;
- кедендік режим;
- тиімді есеп беру мен ... ... ... банк ... шаруашылық басқару органдарын жаңарту;
- жетілген сақтандыру жүйесі;
- әкімшілік басқару органдарын жаңарту;
- жетілген сақтандыру жүйесі.
Әлемдік ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын құру, көп жағдайда заң шығару негізін жетілдірумен
байланысты. Өзара ... ... ... ... ... ... ... ішінде маңыздысы келесілер:
1 инвесторлар басының және меншігінің ... ... ... ... валюталық, салықтық, тарифтік және тарифтік емес реттеуде
құқықтық негізін жетілдіру;
3 шетел инвестициясын сақтандыру және ... ... құру ... ... ... ... ... жүргізу механизмін
қалыптастыру;
4 инвестицияны реттеу мәселелерін шешуде мемлекеттік және аймақтық
органдар ... ... ... ... ... ... жою.
Қазақстада “қолайлы экономикалық ахуал” қалыптастырудың негізгі
элементі “Шетел инвестициялары ... Заң ... ... Осы заңға
сәйкес, шетел инвестицияларының кез-келген түрі және олармен байланысты
барлық қызмет түрлері қолайлы жағдайларда ... ... ... Бұл ... ... ... – біздің еліміздегі шетел инвестицияларына,
олардың қызметіне максималды жағдай ... заң ... ... ... ... ұлттық
инвесторларға рұқсат берілген барлық ұйымдасқан - ... ... ... ... және ... ... ... өкілеттігі ретінде
қызмет етуге мүмкіндік бар екендігін бекітеді. Осы заң шетел инвесторларына
басқа да маңызды ... ... ... ... ... үшін, оның қазіргі кезеңдегі
экономикалық жағдайын ескергенде, басқа мемлекетаралық экономикалық
ынтымақтастық ... ... ... ... ие ... ... тауарлар мен қызметтерді өндіруге олар шетел капиталын
салу көзі болып табылады;
екіншіден, технология трансфертін, ... ... ... ... және маркетингі, және мемлекеттің ... ... ... ... жылы ... салық жүйесін реформалау жылы болып табылады, яғни
жаңа салық кодексінің және ... ... ... ... ... ... салықтық реформалардың негізгі идеясы: бюджет
пайдасын қалыптастыру, ... ... және ... ... мен ... іске ... ... кодексінде салық негізінің
кеңеюін анықтайтын, саклық пайызын тұрақтандыру және өз табысын адамдардан
салықты төмен дәрежедә алу прнциптері қарастырылады.
Шетел ... мен ... ... ... ... ... ... туралы процедурасын жеңілдету және жетілдіру мақсатында, Қазақстан
Республикасының Президенті мен 1995 жылы заң күші бар ... ... ... ... заң күші бар ... қол қойды. Осы заңға
сәйкес ... ... ... ... ... ... министірлігі және оның
аймақтық органдары арқылы жүзеге асырылады. Заңды тұлғалардың тізімге
алынуы 15 күн ... ... ... және ... ... ... Заңды түрде қорғаумен қоса, шетел инвесторларына қосымша
кепілдік беруді ... ... ... және ... ... ... ... алағалы бері еліміз мұндай
келісім шартын 23 елмен жасады. ... ... 21 ... ... ... ... ахуал” қалыптастыру көптеген факторлардан
тәуелді болып келеді. Халықаралық салық және инвестиция жөніндегі орталық
сарапшыларының ... ... ... ... ... ... еліміздегі инвестициялық ахуалдың болашағы зор. Бірақ,
қазіргі таңда ... ... ... ... ... ... мүмкіндігіне қарамастан, анықталмағандық Қазақстанға шетел
инвестиция ... ... ... ... отыр. Сонымен бірге салық жүйесінің
даму дәрежесінің төмендігі, ... ... ... әкімшілік
органдарының көпсандылығы және валюталық режим ... ... ... ... үшін ... ... туғызбай отыр.
Қорытынды
Қазақстанда құрылған кәсіпкерлік субъектілерінің басым бөлігі сауда
саласында қызмет жасайды. Өйткені сауда немесе ... ... ... ... ... ... дамыған. Бұнның ... ... әр ... ... мен базарлар саны. Ұзақ ... тек ... ғана ... экономиканың әр саласында жұмыс істеуі
қажет. Сол үшін мемлекеттік ... ... ... жан-жақты
көмек көрсетуі қажет.
Жалпы кәсіпкерліктің экономикалық белсенділігі мен әлеуметтік ... ... оның ... ... ... ... жататындығы емес,
оның дәулеті мен тұрмысының нақты шынайы ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеп тұрған барлық
шаруашылық жүргізуші субъектілердің 80 ... ... ... ... ... ... шешімдерді орындауда іркіліс байқалады.
Бұл жерде басты себеп – ... ... ... және ... ... ... кәсіпкерлер бөлігі жасырын салаға өтіп жатыр. ... ... ... ... құқығын қорғайтын жүйе жасау,
тексеруші органдардың және рұқсат ... ... ... ... ... ... оларды қолдайтын аймақтық бағдарлама туралы
хабары жоқ. Мұның өзі әкімдер жұмысы формальді ... ... ... күрделі мәселелерінің бірі – несиелік ресурстарды алудың
қиындығы. Себебі несие алу үшін ... ... ... ... ... ... банктерде шағын және орта кәсіпкерлікті қаржыландыруға
асықпайды.
Тұрақты экономикалық жүйеде ... ... ... ... ... ... өзгеруіне бейімделеді, ... ... ... ... ... құрылымдық қайта құрылуына
әсер етеді, жаңа жұмыс орындарын ашады, жаңа кәсіпкерлік топ пен ... ... ... ... елдің жалпы ұлттық өнімінде ... ие бола ... ... ... ... қаржы сомаларын береді.
Заңдық құжаттарда ... ... - ... қарызға алынған
және де басқа мүліктері мен құралдар есебінен қызметке қатысушы тұлғалардың
бәріне бірдей жақсы нәтиже мен ... ... ... ... ... қызмет түрі. Кәсіпкерлік қызмет субъектілері болып заңды тұлғалар,
Қазақстан және басқа ... ... ... заңды тұлғалар табылады.
Кәсіпкерлер өз ынтасы бойынша өз иелігіндегі мүліктерді пайдалану бойынша
барлық шешімдер мен іс-әрекеттерді ... ... ... бар. ... ... ... қайшылық етпесе шектелмейді. Республикада
кәсіпкерлік құрылымдар құрылған. Олар: Кәсіпкерлер ... ... мен ... ... Шағын кәсіпорындар Одағы, т.б.
Кәсіпкер азаматтармен, олардың еңбегін қолдану шарт бекіте алады. Бұл кезде
оларды ... ... ... ... ... ... етуі тиіс,
сонымен қатар басқа әлеуметтік-экономикалық кепілдіктер ұсынуы қажет.
Қазақстан Республикасы Президентінің 1996 ... 14 ... ... бостандығына мемлекеттік кепілдіктерді іске асыру
жөніндегі қосымша ... ... ... ... ... ... қолдау мен қорғауды қамтамасыз ету, мемлекеттік
органдардың лауазым иелерінің жеке кәсіпкерлер мен ... ... ... ... фактілерін болғызбау мақсаты көзделген.
Кәсіпкерліктің орын алар жері – ең ... ... ... өтпелі нарық
қоғамында өнеркәсіп ошақтарын оңалту, демеу және қаржылай сауықтыру үрдісі
жүргізілуде. Ендігі ... ... ... ... ... оның дерменсіздігін белгілеп, ... ... салу ... ұйымдастырудың ең қарапайым формасы – ол жеке іскерлік. ... ... жеке ... ... ... ... иеленбей-ақ,
өздігінен іс-қимыл жасайды. Жеке кәсіпкерліктің тағы бір түрі – ... ... ... мұндай формасында мекеме құру құқы кез келген
азаматта бар. Бұл үшін жеке ... ... ... ... тұлға
мәртебесін алады.
Қолдынылған әдебиеттер тізімі
1. «Аль-Пари» журналы 2009-1 (686.)
2. Ахметов К.Ғ. «Менеджмент ... ... 2005.- ... ... ... ... для ... Москва, 2009.-
675б.
4. Әубәкіров Я.Ә. «Экономикалық теория негіздері» Алматы-2008.- 560б.
5. К.Б. Бердалиев «Қазақстан экономикасын ... ... ... ... Г.С. ... ... ... басқару мәселелері», оқу
құралы, Алматы 2008 ж.
7. С.С.Сахариев, А.С.Сахариева «Жаңа кезең – экономикалық теориясы»
(оқулық), ... ... 2008ж. ... – 2030» стратегиясы.
8. Д.Қ. Қабдиев, ... ... ... ... ... Ж.О. ... Ә.О. ... «Экономиканы мемлекеттік реттеудің
өзекті мәселелері»Алматы, Экономика, 2007ж.
10. М.Б. Бисенғазин, А.Ш. Хамитов «Кәсіпкерлік негіздері»
11. А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә. ... ... ... ... Шеденов Ө.Қ., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Комягин Б.И. «Жалпы
экономикалық теория» ... ... В. М. ... ... ... ... Москва
2006ж.
14. Р.Елемесов, Е. Жатқанбаев, «Государство и рынок», Алматы, «Қаржы-
қаражат», ... ... Ж.М., ... Е.М. ... адамның орысша қазақша экономикалық
түсіндірме сөздігі», Алматы «Инкар», «Тұлға», 2008ж.
16. К.Ж. Оразалин, М.М. Жантасов, «Орысша-қазақша ... ... ... ... ... 2009ж.
17. Б.Сабырбаев «Экономикалық терминдердің орысша-қазақша түсіндірме
сөздігі», Алматы «Қазақстан» 2007ж.
18. Н. К. Мамыров, ... и ... ... ... Л.Ш. ... Э.М. ... ... рыночной экономики» Алматы,
«Рауан».2008ж.
-----------------------
Билік органдарының ... ... ... тиым ... қызметтеріне негізсіз кедергі жасау
Бір аймақтан екінші аймаққа тауар сатуға тиым салу
Кейбір сатып алушыларға бірінші кезекті қамсыздандыру
Жаңа субъектілерді құруда ... ... ... ... ... және басқа жеңілдік беру
Шаруашылық субъектілерінің іс-әрекеті
Баға жасақтау тәртібін бұзу
Тауар жетіспеушілігін жасау мақсатында айналымнан тауарларды алу
Шартқа, тұтынушылар ынталанбайтын ... ... ... ... ... шартында қолайсыз жағдайларды зорлап енгізу
Шартқа іс-әрекеттерін шектеуді енгізу

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бәсекелік фирма өніміне сұраныс5 бет
Туристік фирманың бәсекелестік стратегиясының даму жолдары19 бет
Фирма стратегиясы және оның бәсекеге қабілеттілігіннің теориялық негізінде61 бет
Фирма стратегиясы мен оның бәсекеге қабілеттілігін басқару84 бет
Фирма тауардың бәсеке қабілеттілігін арттыру18 бет
Фирма тауарларының бәсекеге қабілеттілігін арттыру жолдары44 бет
Фирманың бәсекеге қабілеттік стратегиясы8 бет
Фирманың бәсекелестік стратегиясын қалыптастыру76 бет
«Данон» компаниясының персоналдың дамыту процесін басқару22 бет
Ақпарат11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь