Тұтынушы қалауы теориясы

Кіріспе 3
1 Тұтынушы қалауы теориясы 4
1.1 Тұтынушының таңдау еркі және парасаттылығы 5
1.2 Шекті пайдалылық теориясы 5
1.3 Тұтынушы қалауының «сандық» жағынан «реттік» жағына өтуі 7
2 Бюджеттік қисық және бюджеттік шектеу 9
2.1 Талғамсыздық қисығы 12
2.2 «Алмастыру» және «табыс» әсері 14
3 Гиффен парадоксы 18
Қорытынды 20
Әдебиеттер тізімі 21
Нарық − бұл тұтынушы мінез¬құлқына негізделген экономикалық жүйе болып табылады. Қарапайым тұтынушының нарықтық жағдайда өзін¬өзі ұстауы, тауарлар арасында таңдау жасаған кезде белгілі бір мотивтерге сүйенуі, оның мінез¬құлқын басқаратын қандай да бір заңдылықтың болу¬болмауы − экономикалық ғылымның тұтынушы таңдауына деген қызығушылығын түсіндіреді. Бұл сұрақтардың бәріне тұтынушы мінез¬құлық теориясы жауап береді.
Менің курстық жұмысымның тақырыбы «Тұтынушы қалауы теориясы. Гиффен парадоксы» болып табылады. Мұнда қаралатын сұрақтар:
1 Тұтынушы қалауы теориясы;
2 Тұтынушылық тепе¬теңдік;
3 Гиффен парадоксы.
Курстық жұмыстың мақсаты – тұтынушының бюджеттік шектеулік жағдайын ескере отырып, оның тауарлар жиынтығын таңдауда максималды пайдалылыққа жетуін қарастыру. Және де курстық жұмыстың ең түпкі мақсаты – тұтынушылардың қажеттіліктерін толық қанағаттандыру үшін, бюджеттік, талғамсыздық қисықтарының, «алмастыру» және «табыс» әсерлерінің, шекті пайдалылық теориясының алатын орнын көрсету.
Курстық жұмыс кіріспе, үш негізгі бөлім, қорытынды және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Жұмыстың бірінші бөлімінде тұтынушының таңдау еркі және парасаттылығы, «табыс» және «алмастыру» әсері, шекті пайдалылық теориясы сұрақтары қарастырылған.
Екінші бөлімде бюджеттің шектеулігі, табыс және алмастыру әсері талданған.
Ал берілген жұмыстың үшінші бөлімі сапасыз игіліктер, Гиффен парадоксын зерттеуге арналған.
Сұраным мен ұсыныс негізінде тепе теңдік бағаны қалыптастыру, сатып алушы тұтынатын игіліктің ең шекті пайдалылығы деген идеяны қамтиды және ол еңбек құны негізінде бағаның құрылу идеясының принципті түрде өзгешеленеді. Кез келген тұтынушы өзінің қаржысын әр түрлі тауарларға жұмсай отырып, барынша жоғары пайда алғысы келеді. Тұтынушының шешіміне экономикалық және субьективті факторолар әсер етеді.
Экономика бұл үнемі қозғалыста болатын процесс. Экономикасыз бір де бір ел құрылмайды. Ел саясатынан әрбіріміз хабардар болуымыз керек. Онда болып жатқан өзгерістер, жаңа ашулар мемлекеттің одан әрі дамуын көрсетеді. Сондықтан да, экономика тақырыбы - өзекті тақырып, өзекті мәселе.
1 А.П. Шеденов Экономикалық теория. / А.П. Шеденов Алматы : 2005ж. – 125 б
2 Ачкасов А.И. Макроэкономикалық теория. / Ачкасов А.И. Ақмола 1994ж. – 56 б
3 Вехи экономической мысли. Рынки факторов производства. Т. 3. Под ред. В. М. Гальперина. – СПб.: Экономическая школа.2000. 489 с.
4 Вехи экономической мысли. Теория потребительского поведения и спроса. Т. 1. Под ред. В. М. Гальперина. – СПб.: экономическая школа. 2000. 380 с.
5 Нуреев Р. М. Курс микроэкономики: Учебник для вузов. – 2-е издание, изм. – М.: Норма, 2004. – 576 с.
6 Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Экономика және қаржы / Жалпы редакциясын басқарған э. ғ. д., профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 – 731 б.
7 Современная экономика. Лекционный курс. Многоуровневое учебное пособие. – Ростов н/Д: издательство «Феникс», 2000 – 544 с.
8 Ширинская Е.Б. Жалпы экономикалық теория негіздері. / Ширинская Е.Б. Алматы 1995ж. – 163 б
9 Экономическая теория: учебное пособие / В. М. Соколинский, В. Е. Корольков (и др.); под ред. А. Г. Грязновой и В. М. Соколинского. – 3-е издание, стер. – М.: КНОРУС, 2007 – 464 с.
        
        Мазмұны
| |Кіріспе |3 |
|1 ... ... ... |4 ... ... таңдау еркі және парасаттылығы |5 ... ... ... теориясы |5 ... ... ... «сандық» жағынан «реттік» жағына өтуі |7 |
|2 |Бюджеттік ... және ... ... |9 ... ... ... |12 ... |«Алмастыру» және «табыс» әсері |14 |
|3 ... ... |18 |
| ... |20 |
| ... ... |21 ... − бұл тұтынушы мінезқұлқына негізделген экономикалық жүйе болып
табылады. Қарапайым тұтынушының нарықтық жағдайда өзінөзі ұстауы, тауарлар
арасында таңдау ... ... ... бір ... ... ... басқаратын қандай да бір заңдылықтың болуболмауы − ... ... ... деген қызығушылығын түсіндіреді. Бұл
сұрақтардың бәріне тұтынушы мінезқұлық теориясы жауап береді.
Менің курстық ... ... ... ... ... ... болып табылады. Мұнда қаралатын сұрақтар:
1 Тұтынушы қалауы теориясы;
2 Тұтынушылық ... ... ... ... ...... ... шектеулік жағдайын
ескере отырып, оның тауарлар жиынтығын таңдауда максималды пайдалылыққа
жетуін ... Және де ... ... ең түпкі мақсаты –
тұтынушылардың қажеттіліктерін толық қанағаттандыру ... ... ... «алмастыру» және «табыс» әсерлерінің, ... ... ... ... ... ... кіріспе, үш негізгі бөлім, қорытынды және қолданылған
әдебиеттер тізімінен тұрады.
Жұмыстың бірінші бөлімінде тұтынушының таңдау еркі және ... және ... ... ... ... теориясы сұрақтары
қарастырылған.
Екінші бөлімде бюджеттің шектеулігі, табыс және алмастыру ... ... ... үшінші бөлімі сапасыз игіліктер, Гиффен
парадоксын зерттеуге арналған.
Сұраным мен ұсыныс негізінде тепе ... ... ... ... тұтынатын игіліктің ең шекті пайдалылығы деген идеяны қамтиды және ол
еңбек құны негізінде ... ... ... ... ... өзгешеленеді.
Кез келген тұтынушы өзінің қаржысын әр түрлі тауарларға ... ... ... пайда алғысы келеді. Тұтынушының шешіміне экономикалық және
субьективті факторолар әсер етеді.
Экономика бұл үнемі қозғалыста болатын процесс. ... бір ... ел ... Ел ... ... хабардар болуымыз керек. Онда
болып жатқан өзгерістер, жаңа ашулар мемлекеттің одан әрі дамуын ... да, ... ... - ... ... өзекті мәселе.
1 Тұтынушы қалауы теориясы
1. Тұтынушының таңдау еркі және ... ... ... ... ... түрлері арасында
жалғыз тұтынушы ешқандай роль ойнамайды десе де ... ... ... ... ... үлкен энергетикалық жүйелер жұмыс
істейтін жерде оның мінезқұлқы экономика үшін маңызды ... ... ... мен оның ... ... зор ... ... шығармау қажет: біріншіден,
қоғам тұтынушылардан тұрады, ал екіншіден, олардың әрбіреуі жеке тауарларды
қажетті көлемде сатып алуға қатысты ... ... ... ... ... басты үш − не өндіру, қалай өндіру және кім үшін ... ... ... кезде тұтынушылардың таңдауына баса көңіл аударады. Егер
тұтынушылардың көп бөлігі ... ... ... бір тауар үшін
өндірушілердің шығындарын толығымен өтеуге жететіндей ақшаларын беруге
дайын ... онда ... өз ... ... өзі қалаған пайдасын алады.
Егер бәрі ... ... онда ... орны ... ... ... ... мен тұтынушы арасындағы бұл қарапайым және түсінікті
механизм нарықтық экономикада кері байланыс принципі ... ... жүйе ... жағдайда көрінетін тұтынушы қалауы
орындалған кезде жақсы жұмыс істейді және бұл ... ... ... ... ... ... не ... екендігін өзі біледі. Біздің бұлай
ойлауымыздың басты ...... ... ... ... ... болуы
мүмкін. Үлкен мөлшердегі авторитетті мамандар және маман-сымақтар ... ... өз ... ... ... ... ... Бірақ
экономистер ол өзінің бюджетін ... бөлу ... ... ... ... ... ... әрқашан дұрыс бола бермейді және тұтынушы өзіне
не керектігін әрқашан анық біле бермейді, ендеше не істеу керек? Егер ... ... және ... ... саны ... ... объективті
стандартын есептеп шығарса, онда жеке алынған тұтынушының нормадан ауытқуы
оның ерекше қажеттілігінің қанағаттандырылғанын ... оның ... ... ... емес ... білдіретінін дәл айту қиын.
Бірақ табысты жұмсаудың объективті тәсілмен ... ... ... ... өйткені кез-келген норма, егер оны мамандар шығарса ... ... ... ие болады.
Экономистер өздерінің ойларында тұтынушы нарықтық жағдайда ... ... деп ... ... ... ... парасатты ұстау
дегеніміз – шектеулі мүмкіндік жағдайында ең жоғары нәтиже алуға ұмтылу.
Сонымен қатар экономистерді тұтынушылардың ... жеке ... ... ... іске ... ... өз-өзін ұстауы қызықтырады.
Кез-келген тұтынушы үшін оның табысының көлемі басты шектеуші ... ... ... ... және сан ... ал табысы шектеулі
болғандықтан, тұтынушы нарықта үлкен көлемде ұсынылатын тауарлар арасында
таңдау жасауға әркез ... Бұл ... ... ... ... табыс көлемінің шектеулігінде қол жетімді тауарлар жиынтығын
сатып алуға ұмтылады деп топшылауға болады.
Экономикалық теория тұтынушы үшін ... ... ... ... ... ... бір ... бойынша анықтау мүмкін еместігін
пайымдайды. Өйткені әрбір ... ... ... бір ... ... ... жеке ... шешімі бойынша алады. Субъективті тұрғы
мінсіз болмайды, өйткені адамзат өз-өзін әрқашан ... ... ... ... ... ... ... оның экономикалық мінез-
құлқын ... ... ... көп ... ... ... ... жағдайында максимум қанағаттанушылыққа ие болғылары келеді.
Нарықта өз-өзін парасатты ұстау – ол ақшасын ... ... ... ... ... ... ... «миллион розаға» жіберген адамды
парасатты емес, ал керісінше, үлкен пайызбен өз ақшасын коммерциялық банкке
салған адамды ... деп ... ... ... Егер бұл екі тұтынушы
өздерінің іс-қимылын өз көзқарастары тұрғысынан ... деп ... ... ... ... бұл екі ... парасатты деп табады.
Егер бұл жағдайда «қанағаттану» сөзін «пайдалылық» ... онда ... ... ... ... ең ... ... болып табылады. «Пайдалылық» категориясы экономикалық
теорияда өте ... роль ... ... ... ... ... ... Шекті пайдалылық теориясы
Адамдар тауарлар мен қызмет көрсетулерді олар тұтынушы қажеттілігін
қанағаттандыру ... бола ... ... үшін ... Бұл ... ... ... белгілейді. Пайдалылық теориясы негізі
ХІХ ғасырдың Г. Госсен (1810-1859), У. С. Джевонс (1835-1882), К. ... ... ... ... ізін жалғастырушылар О. Бем-Баверк (1851-
1914) және Ф. Фон Визер (1851-1926) сияқты ұлы ғалымдарымен қаланған.
Аталған экономистер «маржинализм» ... атау ... ... ... Маржиналисттік тәсілдеменің түпкі мағынасы мынадай: тауар бағасы оны
өндіру үшін кеткен ... ... оның ... ... ... ... Экономиканың жұмыс істеуінің түпкілікті
нәтижесінің басымдығын ... ... ... ... ... (А. ... Д. ... К. Маркс, Д. Милль)
түсініктеріне қарама-қайшы болды. Бұл ... ... ... орасан зор маңызды роль ойнаған төңкеріс еді. Сондықтан ... ... ... ат ... ... теория деп атайды және бұл
тектен-тек емес. Экономикалық ғылымның барлық категориялары ... ... ... ... ... күтілімі және түсінігі арқылы
анықталуы мүмкін деген тұжырымға маржинализмнің негізін қалаушылар толық
сенімді болды. ... ... ... ... бұрын да айтылған.
Мысалы, У. Шекспирдің барлық әлемге ... ... атты ... «... ... ... деп те, ... деп те бөлуге болмайды, олар
тек біздің бағалауымызға байланысты». Бірақ ... ғана бұл ... ... бағыттың негізгі өзегі ете алды.
Маржиналисттердің негізгі сипаттағы ойлар барысы келесідегідей ... ... олар ... ... тұтыну «өсу сипатына» ие болатынына
көңіл аударды. Басқаша айтқанда, тұтынушы «немесе бәрі, ... ... ... (все, или ... ... ... өзінің сол игілікке ... ... ... игіліктің бірлігін ұлғайта
береді (мысалы, адам қарны аш ... өзін ... деп ... бір,
екі және тағы да бутерброд жей береді).
Бұдан үш негізгі қорытынды шығады:
Әрбір қосымша тауар бірлігі ... ... ... ... деп ... қосымша пайдалылық әкеледі (экономикалық теорияда
«шекті» және «қосымша» деген сөздер синоним болып ... яғни ... ... ... Сонымен, шекті пайдалылық ұғымын маржиналисттер тұтыну
көлемінің өсуінен алынған қосымша пайдалылықтың көлемі деп түсінген.
Тұтынылған игіліктің ... ... көп ... онда бұл игілікті
тұтынудан түсетін әрбір келесі бірлігінің ... ... ... айтқанда, шекті пайдалылық сол игілікті тұтынудан зиян әкеледі
немесе ешқандай ... ... ... ... ... аз
қанағаттандыратын игіліктің шекті пайдалылығы да аз болады. Осыдан,
игіліктің ... ... ... ... мен ... арасындағы кері байланыс шығады. Оның мағынасы ... ... оның ... адам қолында аз мөлшерде болса ғана бағалы және керісінше
(бұлақ жанындағы бір стақан суға қарағанда шөлдегі бір стақан су өте ... ие ... ... берілген игіліктің құндылығы көкейкесті
қажеттілікті аз қанағаттандыратын қолда бар ... ... ... тауардың кейбір бірлік санын тұтына отырып (мысалы, бутерброд),
тұтынушы шекті пайдалылықтың азаю ... ... ... ... ... ... пайдалылықтың өлшеу бірлігін «ютил» деп ... Егер ... ... ... ... 5, ... – 4,
үшіншісі – 2, төртіншісі – 1 ... тең ... ... ... онда ... ... пайдалылығы 12 ютилге тең болады (ал ... ... ... тең). ... ... ... бас тарту жалпы пайдалылықтың
азаюына және біруақытта шекті пайдалылқтың ... ... ... ... бутербродтан бас тартар болса, онда жалпы пайдалылық 11-ге, ал
шекті пайдалылық 2-ге тең болады, ... ... бас ... ... ... ... 9-ға, ал ... пайдалылық 4-ке тең болады және т. с. с.
5
Пайдалылық
бірлігі ... ... 1 2 3 4 5
1 ... - ... пайдалылық қисығы
Сонымен, маржиналисттер теориясы бойынша пайдалылық – ... ... ... ... бір тұтынушы үшін осы немесе басқа тауардың
жалпы пайдалылығын ... ... екі ... ... олар жақсы түсінді.
Жалпы пайдалылықты өлшейтін құралдар ... жоқ және ... да. ... пайдалылықтың жалпы азаю қағидасы графикте көрсетілген.
1.3 Тұтынушы қалауының ... ... ... ... ... пен ... пайдалылықтың азаюын жәй мысалда көрсетуге
болады (бұл мысал «тұтынушылық тепе-теңдікті» ... ... ... сатып алуға бөлінген шектеулі ақша соммасы жағдайында
тек қана екі тауар арасында таңдау жасау керек болсын делік. ...... ал ... – 2 ... тұрады, ал тұтынушы 10 доллар жұмсай алады
деп санайық. Қандай арақатынаста ол бутерброд пен ... ... ... ол ... ... ... 10 бутерброт сатып ала алады. Бірақ
өзін-өзі ... ... ... былай істемейді. Ол бір стақан ... мен 8 ... алып ... жөн ... ... бұл ... оған ... бутербродқа қарағанда көбірек пайдалылық әкеледі. ... ... ... ... жасай келе тұтынушы 6 бутербродпен шектеліп, 2
кока-кола сатып алуы ықтимал. Көңіл аударатын бір жайт, ... ... ... ... шекті пайдалылығы өсе береді, ал кока-
коланыкі, керісінше, азаяды. Ерте ме, кеш пе, ... бұл ... ... ... ... максималды деңгейге жетеді және арақатынастың
келесі өзгерулері ... ... тек ... ... ... ... біздің тұтынушы «тұтынушылық тепе-теңдік» нүктесіне жетеді.
Тұтынушылық тепе-теңдік – тұтынушы бір ... ... ... ... ... ал екінші тауарды сатып алуға ақшаны көп жұмсау арқылы белгілі
бюджеттік шектеулікте алатын ... ... ... алмайтын жағдай.
Шектеулілік және біржақтылық сипатына қарамастан әрбір теория сияқты
шекті пайдалылық теориясы да қисынды болып көрінеді. Көбінесе теоретиктерді
ойландыратын ... – ол ... ... ... ... ... ... сәйкес келмейтіндігі. Өлшеуге келмейтін
нәрселердің теориялық жағдайын дәлелдеу оңай ... ... ... теорияның дамуы мен фактілердің жиналуы уақыт өте келе бұл
принципиалдық ... ... ... дегенге сенді. Бірақ бәрі керісінше
болды деуге болады. Фактілердің үлкен көлемі болса да ... ... ... емес екендігін итальян экономисті Вильфредо Парето (1848-1923)
дәлелдеген. Парето жасаған қорытынды ... ... ... ... ... еді. Бұл ... экономистерді тұтынушы мінез-
құлқын түсіндіретін теориялық түсіндірмесі ... ... ... ... ... итермеледі.
Бұл болжаулардың мағынасы келесіде. ... ... ... ... ... ... ... бір-бірімен байланысты екенін
көруге болады: кейбір тауарлар бірін-бірі толықтыру арқылы ғана қолданылады
(«субститут» - ... ал ... ... алмастыру арқылы
қажеттілікті қанағаттандырады («комплементарлы» - тауарлар). Осыдан бөлек
тауарды тұтынудан ... ... ... ... қолданғаннан келетін
пайдалылықты қарастырған жөн. Бұл пайдалылықты көлем жағынан емес, әртүрлі
тауар жиынтығын қолданудан ... ... ... бағалауға мүмкіндік
береді. «Кардиналдық» тұрғыдан «ординалдық» тұрғыға өту осыдан.
Бұл бағытқа деген алғашқы қадамдар орыс экономисті Е. Е. ... ... ... ... ... атты ... жасалған.
Ординалдық тұрғы нақты Рой Аллан (1906-1983) және Джон Р. ... ... ... атты ... ... ... яғни реттік тұрғының негізгі мағынасы келесідей
түсіндіріледі. Теория тұтынушы кейбір тауар ... ... ... ... өлшейді дегенді емес, ол, яғни тұтынушы кейбір
тауарлар жиынтығын оның қажеттілігі жағынан салыстырады дегенді болжайды.
Сондықтан ... ... ... жоғары тауарларды көбірек ... ... ал ... ... ... тауарлар тең бағалы жиынтық
болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... туралы ойламайды. Сонымен қатар, тұтынушы ... ... ... қарағанда қанша есе пайдалырақ екені туралы да ойланбайды.
тұтынушы өзінің субъективті шешімі тұрғысынан бұл ... ... ... ол үшін ... ... ... ... Мінеки, Р. Аллан мен
Д. Хикс ... ... ... ... логикасына қайта құру
арқылытұтынушының практикадағы мінез-құлқы мен теориялық базаны айтарлықтай
жақындатты. Бұл мінез-құлықтың заңнамасы пайдалылықты ... ... ... ... және ... ... ... және «талғамсыздық қисықтары» концепцияларының
құрылуы тұтынушы мінез-құлық заңдылықтарын зерттеуде алға жасаған ... бірі ... ... ... ... ... итальян экономисті
В. Парето және ағылшын экономистері Д. Р. Хикс және Ф. Эджуорт (1845-1926)
саналады. ... ... ... ... ... ... екі ... қарастырады: біріншіден, белгілі бюджет
шектеулілігінде тұтынушы өзіне не сатып ала алатындығы, екіншіден, ... үшін тең ... ... табылатын тауар жиынтығынан не сатып алғысы
келетіндігі.
Бюджеттік ... ... ... ... ... түсінуге болады.
«Х» тұтынушымыз үшін екі тауар ... ғана – киім және ... ... ... ... делік. Киімге және тағам өнімдерінек ... ... ... «Х» ... ... ... ал ... деген шартты
бірлік – 60 доллорға, ал тамаққа деген шартты бірлік 10 ... тең ... ... ... «Х» бір айда ... он ... алып, ал тағам
өнімдерінің ешқандай бірлігін ... ... ... ... тағам
өнімдерінің алпыс бірлігін қолданып, ешқандай киім сатып алмайды. Осыдан ол
тағам өнімдері мен ... тең ... ... ала ... ... ол 9 киім
бірлігі мен 6 тағам өнімдері бірлігін немесе киімнің 2 бірлігі, ал тағам
өнімдерінің 48 ... Бұл ... ... ... ... Бір
сызықтың соңғы нүктелерін қосып «Х» тұтынушының бюджеттік ... ... «аb» ... ... ... әрбір нүктесі «Х» тұтынушының табысы
600 доллор болғанда және ол табысын түгелдей ... ... киім ... ... бағасы өзгермегенде қанша киім мен ... ... ие бола ... ... ... табысы азаятын болса (мысалы, 420 доллорға ... ... ... ... ... с ... ығысады. Ал егер
керісінше тұтынушы бюджеті артса, онда ол оңға ... ... ... ... ... бюджеттік қисыққа әртүрлі әсер етуі мүмкін.
Егер екі тауардың ... ... ... ... онда ... ... ... ығысады немесе бұл жағдай тұтынушы ... ... Ал егер ... екі ... ... баға кемитін болса, онда бұл
қисық ... оңға ... ... бұл ... ... ... Екі ... бірбіріне қатысты өзгеруі де мүмкін. Киімге ... ... ... ... ... арзандайды деп алайық. Бұл жағдайда
«Х» ... ... сол ... тұтыну бірлігімен қатар, тамақ
өнімдерінің бірлігін тұтынуын арттыруы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... бірлігі
2 сурет - Бюджеттік қисық
Талғамсыздық қисығы тұтынушы қалауын ... ... ... та екі ... ... ... ... және тұтынушының табысы.
Талғамсыздық қисықтары тек бір игілікті екіншісімен ауыстыру мүмкіндігін
көрсетеді. ... олар ... үшін ... ... ... ... екенін
айқындамайды. Мұндай ақпаратты бізге бюджеттік шектеу береді. Ол берілген
суммаға қандай тұтыну жиынтығын ... ... ... мүмкіндіктерді
көрсетеді. Егер тұтынушы табысы – І, Х игілігінің бағасы – Рх, Ү игілігінің
бағасы – Рү, Х және Ү ... ... ... ... көлемін құрайды
деп алсақ, онда бюджеттік шектеуді былай көрсетуге болады.
І = РхХ + ... = І/Рү – ......... ... еңісін өлшейтін шығындар ... ... = 0 ... ... Ү = І/Рү ... яғни ... барлық
табысы Ү игілігіне жұмсалады. Ал егер Ү = 0 болса, онда Х = І/Рх ... ... ... Рх ... ... ... Х ... көлемін
көрсетеді.
Ү
1/Рү
-Рх/Рү
Х
І/Рх
3 сурет - Бюджеттік шектеу
Талғамсыздық қисығының бюджеттік шектеумен жанасқан ... ... ... ... U1, U2, U3 ... бірнеше талғамсыздық
қисығы көрсетілген. U1 талғамсыздық қисығы бюджеттік сызықты кесіп өтеді,
сондықтан ол тұтынушы үшін тиімсіз болып ... ... - ... ... жағдайы (пайдалылықтың ординалдық
теориясында)
Бюджеттік шектеу бойымен жылжи отыра, біз U2 талғамсыздық қисығына
жататын және ... ... ... ... ... D нүктесін
табамыз. U3 талғамсыздық қисығы U1 мен U2 ... ... ... ... ... табысы жағдайында ол қол жетімсіз болып табылады.
2.3 Талғамсыздық қисығы
Абсолюттік шаманың ... ... ... өлшеу
сәтсіздікке ұшырағандықтан, біршама ғалымдар қатары абсолютті шаманы
салыстырмалы шамамен ... және ... ... оның ... бейнелеуді ұсынды. Мұндай әрекеттер ХІХ ғасырдың 80 жылдарынан
бастап жарты ғасыр бойы ... ... ... зерттемесін жасауға Ф. Эджоурт,
В. Парето, Е. Слуцкий, Р. Аллен және Дж. Хикс сияқты ғалымдар өз ... Осы ... ... ... ... ... тұтынушы қалауын немесе қолданылатын игілік рангін көрсететін
салыстырмалы шәкілді қолдануды ұсынды. ... ... ... тек ... ... ... ғана ... жасау керек болады. Тұтынушы қалауы
барлық игілікке қатысты, бірақ біз екі тауар жиынтығын ғана алып ... R1 R2 ... ... ... ... ... сурет - Талғамсыздық қисығы үшөлшемді жазықтықта
Пайдалылық мөлшері ... ... ... ... ... ... U1 ... ал Y игілігінің пайдалылығы ... ... ... ... екі ... жалпы пайдалылығы
Z осінде берілген. U1 ... ... L ... үшін осы ... үшін ... бірдей U2 қисығындағы сондай К нүктесі табылуы
мүмкін. Жоғарыдағы ... К0L ... ... біз ... орны болып табылатын КR1R2L қисығын аламыз. Бұл ... ... ... екі ... жиынтығын көрсетеді. КR1R2L
қисығының Y0Х жазықтығындағы ... ... ... ... ... ... және ... қисығы деп аталады. Талғамсыздық
қисығы (indifference curve) тұтынушы үшін ... ... ие ... ... ... ... көрсетеді.
Х игілігін пепси-кола, ал Y игілігін гамбургер деп алайық. Тұтынушы
үшін 3 гамбургер мен 1 пепси-кола алса да (R1’ ... ... 1 ... 3 ... алса да (R2’ ... ... деп ... (Сурет-10).
Талғамсыздық қисығы тұтынушы көзқарасы тұрғысынан пайдалылығы бірдей ... мен ... ... ... ... ... ... неғұрлым жоғары және оңға ... ... онда бұл ... екі ... ... ... көп пайда әкеледі.
Талғамсыздық қисығы картасы дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... ... H1 H2 L X ... ... 7 ... өлшемді жазықтықтағы ... ... ... ... ... ... ... не сатып ала алатынын көрсетеді,
бірақ оның нарықтық жағдайда ол не сатып ... ... де ... ... Тұтынушы қалауы болып жиынтыққа кіретін тауарларды иемдену табылады.
Оны талғаусыздық деп аталатын ... ... ... ... қисықты
тұтынушының киім мен тағам өнімдерінің әртүрлі үйлесімдерін бағалау кезінде
анықтауға болады. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... мен киімді тұтынуда бірдей қанағаттандыратын
үйлесулер қызықтырады. Бұл тұтынушы үшін қай тауар ... ... ... оған бәрібір екенін білдіреді. Сондықтан бұл нүктелерде құрылған ... ... деп ... ... ... тұтынушы қалауы
келесідегідей болды деп ... 1) 10 киім ... және 5 ... өнімдері
бірлігі немесе 2) 7 және 10 немесе 3) 5 және 20 немесе 4) 4 және 30 ... 3 және 45. Бұл ... ... түрінде бейнелесек сәйкесінше a, b,
c, d, e ... ... Егер бұл ... ... онда ... ... Бұл қисықтың әрбір нүктесі «Х» тұтынушыны ... ... ... ... өнімдері мен киім бірлігінің
комбинацияларын көрсетеді.
Талғамсыздық қисығының негізгі ... ... ... картасындағы әрбір оң ... ... ... қарағанда әлдеқайда көп пайдалылық әкеледі.
2) Талғамсыздық қисығы бір-бірімен ешқашан қиылыспайды.
3) Талғамсыздық қисығы координата басына дөңес болады.
4) Талғамсыздық ... ... ... ... ... графигіне біздің тұтынушының бюджет қисығын саламыз.
Графиктегі бюджеттік шектеу «Х» тұтынушымыздың a, b, c, d, e ... ... киім мен ... ... ... көп бөлігіне ие
болғанын көрсетеді. Мұндай қисық міндетті түрде болады, өйткені ... ... ... ... ... ... ... талғаусыздық қисықтарының біреуі, ... ... ... В талғаусыздық қисығы Е нүктесінде жанап өтеді. Бұл нүкте
берілген тұтынушы табысы ... ... екі ... үйлесуі
тұтынушыға максималды пайдалылық әкелетінін көрсетеді. В ... ... ... ... жоғары пайдалылыққа ие болғанымен біздің «Х»
тұтынушымыздың бюджеттік шектеу жағдайында қол ... ... ... ... ... жатқан нүктелерді тұтынушы қабыл алмайды, өйткені
ол өзінің табыс ... ... ... ие бола ... ал ол ... мүмкіндік В қисығындағы Е нүктесінде ... Бұл ... ... шектеулік жағдайында оның мүмкіншілігі мен ... ... ... ... ... ... Әрине, Е нүктесінің
жағдайы тұтынушы табысының ... не ... және киім мен ... ... ... ... ... байланысты. Егер, мысалы,
тұтынушы табысы өссе, онда бюджеттік қисық параллельді жоғары ығысады ... ... ... В ... ... жатқан қисықтарының бірінде орын
табады. Егер тұтынушы табысы азайса, онда бәрі ... ... яғни ... ... В ... ... жатқан бір қисықта болады.
1.3 «Алмастыру» және «табыс» әсері
Алмастыру ... ... – бір ... ... игілікпен тиімді
алмастыру мүмкін талғамсыздық қисығы зонасы.
RS талғамсыздық қисығын қарастырайық (Сурет-2). 0Т-ға тең Х ... ... бас ... ... Х ... тұтынудың қажетті минималды
мөлшерін көрсетеді. Ал ... ... 0М Ү ... тұтынудың қажет
минималды мөлшері болып табылады. Х және Ү игіліктерінің бір-бірімен мүмкін
алмастыруы тек RS ... ғана ... ... зонасы
N ... T ... ... - Алмастыру зонасы
Алмастырудың шекті нормасы (marginal rate of substitution – MRS)
тұтынушыға бір ... ... ... ... бір ... ... кезде
оның орнын екінші бір игілікпен толтыру мөлшері.
Ү
у І
∆у
у - ∆у ... х х+∆х Х
9 ... - ... ... ... біз абсцисса осіне Х игілігінің бірлік көлемін, ал ординаттар
осіне Ү игілігінің бірлік көлемін ... онда ... ... dy/dx ... Х игілігіне алмастырудың шекті нормасын білдіреді (Сурет-3):
MRSxy = -∆y/∆x (1)
немесе ... ... ... = - dy/dx ... енді ... және ... әсерлерін бірге қарастырайық. Х
игілігінің бағасы ... ... ... ... ал Ү ... бағасы
тұрақты (Рү = const) болып қалады деп ... Бұл ... екі ... ... нақты табысы өседі және бір игілікті екінші
игілікпен салыстырмалы алмастыру жүреді.
Сұраныстың ... қай ... ... ... ... ал ... ... табысының өсуімен байланысты екенін анықтайық. Ол ... Хикс ... ... Х ... бағасының арзандауы
нәтижесінде тұтынушы тепе-теңдік жағдайы Е0 нүктесінен Е1 нүктесіне ығысты
деп алайық.
Табыс әсерін шығару үшін NG1 ... ... ... ... және U1 ... қисығын жанап өтетін N1G2 бюджеттік шектеу
қисығын сызу керек. U1 талғамсыздық қиысығы мен N1G2 ... ... ... нүктені E2 деп белгілейік. Талғамсыздық қисығының ... Е0Е2 ... оның ... бағасының салыстырмалы өзгеруімен
түсіндіріледі және де аламастыру әсері деп аталады.
Алмастыру әсері (substitution effect) – ... ... ... ... ... бір тауардың бағасының өзгеруі негізінде
тұтынушы сұранысының құрылымының өзгеруі. R2R1 ... ... ... ... ... ... өсуі бір ... шектеуден екінші бюджеттік
шектеуге өткендіктен табыс әсері ... ... ... (income effect) – ... ... ... ... өзгеруіне байланысты болатын нақты табыстың өзгеруіне байланысты
тұтынушы сұранысына ... ... ... ... ... ... және ... әсерлері бір-біріне қосылады.
Y
N2
E1
U2
E0
N
E2
U1
0 R G R2 R1 G2 G1 ... ... ... әсері
10 сурет - Қалыпты тауарлар үшін табыс әсері
Біздің тұтынушы өзінің көзқарасы тұрғысынан шектеулі табыс деңгейінде
қол жетімді ... ... ... алды деп есептейік. Бірақ бағалары
өзгереді. Егер бір тауарға баға төмендесе, ал ... ... ... ... жағдайда не болатынын көрейік.
Жиынтықтың құрамына кіретін тауарлардың бағасы ... олар ... ... қалған жалғыз тауарға қарағанда
салыстырмалы қымбат болады. Біздің тұтынушы салыстырмалы ... ... ... тауарлармен алмастыруға тырысады деп тұжырымдауға
болады. Басқаша сөзбен айтқанда, кейбір тауарлардың ... ... жеке ... ... сол ... ... ... көлемінің
ұлғаюына әкеледі. Ендеше, «алмастыру әсері» дегеніміз ... ... ... ... төмен игілік алмастыру салдарынан бағасы төмендеген
тауарға деген сұраныс көлемін көрсететін өсім бөлігі.
Нақты ... ...... баға ... ... табысқа алуға
болатын тауарлар мен қызметтер көлемі. Ал атаулы табыс дегеніміз – тұтынушы
алатын ... ... ... ... өзгеруі нақты табыстың көлеміне
баға динамикасы әсер етуімен ... ... ... Ал бұл тек ... бір ... ... төмендеген кезде ғана болады. Біздің
тұтынушының бұрынғыша ... ... ... сатып алуға мүмкіндігі
болады, бірақ ол біраз ақша ... ... ... ... бұл қалған
ақша мөлшерін қалай жұмсайды деген сұрақ туындайды. Бұл сұраққа ...... ... ақша ... «қалыпты» деп аталатын тауардың көп
мөлшерін сатып ... ... яғни ... ... ... ... көлемі
ұлғаятын тауарлар.
3 Сапасыз игіліктер. Гиффен парадоксы
Сұраныс заңында «Гиффен тауарымен» байланысты қызықты ... ... ... ... мынады: белгілі жағдайларға байланысты табыс әсері
алмастыру әсерінен артық болып кетеді де, ... ... баға ... ... жүреді. Бұл «әсерді» Ұлыбритания және Ирландияның кедей
отбасыларының ... ... ... ... ... ... ... ашты деп саналады. Ирландиядағы баға құрылуын ... Р. ... ... байқаған: ирландық кедей отбасылардың ... ... ... ... аз ... жылы оған ... сұраныс ерекше
жағдайда өзгерді. Біз егер тауарға деген баға Р1-ден Р2-ге дейін ... ... ... ... көлемі Q1-ден Q2-де ... ... ... ... аз шығуы оған деген бағаның өсуімен қатар, оған деген сұраныстың
да артуына алып келді, яғни Р2 ... ... ... ... Q3-ке ... Бұл сұраныс қисығының D1 жағдайынан D2 жағдайына ығысуына алып ... N1, N2 ... ... онда ... деген бағаның өсуі оған
деген сұраныстың ... ... ... ... ... ... ... Q2 Q1 ... ... - ... ... ... ... аз шыққан жылы кедей жұмысшы ... ... ... пайдалылығын артады, сондықтан олар ет және тағы басқа
қымбат ұн ... ... ... ... ... деген баға одан
сайын арта ... ... өте ... ... ... ... оны ... алуға
мүмкіндіктері бар, яғни картоп бағасының өсуі оған деген сұранысты да
арттырды. Осымен, ... ... ... ... тауарларды ығыстырып
тастады. Сапасыз тауар болып сұраныс баға ... ... ... және ... ... ... игіліктер табылады. Егер қалыпты тауарлар үшін ... ... ... қосындыланса (суммируются), сапасыз тауарлар үшін
олар шегеріледі.
Алмастыру ... ... ... ... ... Сапасыз
тауарлар
Жалпы әсер
Табыс әсері
Алмастыру әсері
3 ... ... ... ... - ... ... ... бюджетінде аз орын алатын сапасыз тауарлар болса,
онда жағымды алмастыру әсері жағымсыз ... ... ... Егер ... ... ... көп бөлігін қамтыса (Ирландияда болған картоппен
болған жағдай), онда оған деген бағаның ... ... ... ... жағымды тауар әсерін ... және ... ... оның бағасының
төмендеуіне қарамастан, сұраныстың төмендеуінен ... ... ... әдетте Гиффен тауарына деген сұраныстың азаюымен ... ... егер оның ... ... онда оған деген сұраныс та
төмендейді. Осыдан, табыс әсері ... ... ие. Х1Х2 ... ... ХХ2 ... әсерінен көп болғандықтан, жалпы ... ... ... ... ... ... табылады.
Гиффен тауары (Giffen good) – табыс әсері ... ... ... ... ... ... ... үлкен бөлігін қамтитын
сұранысы бағаның өзгеру бағытымен
Қорытынды
Еліміз тәуелсіздік алғаннан бастап ... ... бет ... Нарықтық экономика ол экономикалық қатынастардың негізгі ... ... ... яғни нарықтық экономика сұраныс пен
ұсыныстын бітпейтін өзара ... ... Ал ... макро деңгейде реттеу тетіктерін жетілдіру туралы айтқанда осы
нарықтың екі заңдылығын тыс қалдыру мүмкін емес. ... да ... ... ... ... ... механизмдері осы екі заңдылыққа
сүйене отырып іске асырылады. Осының барлығы курстық жұмыстың өзектілігінің
негізін ашады. ... ... ... ... салыстырмалы бағасы эжоғары
болған сайын, оның тұтынылу деңгейі төмен келеді. Белгілі бір ... ... ... ... аз мөлшерде сатып алады, бұл дегеніңіз
баға теориясының ... ... үшін және ... ... ... үшін маңызды экономикалық постулат болып саналады.
Сұраным мен ұсыныс негізінде тепе-теңдік бағаны қалыптастыру, сатып
алушы тұтынатын игіліктің ең ... ... ... ... ... және ... құны ... бағаның құрылу идеясының принципті түрде өзгешеленеді.
Кез келген тұтынушы өзінің қаржысын әр түрлі ... ... ... ... ... алғысы келеді. Тұтынушының шешіміне экономикалық және
субьективті факторолар әсер етеді.
Нарықтық экономикада тауарлар мен ... ... ... ... отырып, пайданы мейлінше арттыру үшін
өндіріледі. Осы ... қол ... үшін ... ... ... ... тұтынушылардың сұраныстарын, олардың қандай тауарларды
ұнататынын, қандай бағамен сатып алуға дайындығын зерттегеннен кейін ... ... ... ... ... ... және оған ... факторларды зерттеудің практикалық маңызы өте зор.
Осы тақырыпта тұтынушы таңдауы, оның мінез-құлқы теориясының ... ... ... ... ... ... ... талғамы және баға мен бюджет шектеулігі әсер етеді. Тақырыпта осы
факторлар жан ... ... ... қалауын зерттеу талғамсыздық
қисығының көмегімен жүргізіледі. Тұтынушы шешіміне әсер ететін экономикалық
факторларды талдау арқылы оның ... ... ... ... А.П. ... Экономикалық теория. / А.П. Шеденов Алматы : 2005ж. –
125 б
2. Ачкасов А.И. ... ... / ... А.И. ... 1994ж. ... б
3. Вехи экономической мысли. Рынки факторов производства. Т. 3. Под ред.
В. М. Гальперина. – СПб.: Экономическая ... 489 ... Вехи ... мысли. Теория потребительского поведения и спроса.
Т. 1. Под ред. В. М. Гальперина. – СПб.: экономическая школа. 2000. 380
с.
5. ... Р. М. Курс ... ... для ... – 2-е ... – М.: Норма, 2004. – 576 с.
6. Орысша-қазақша ... ... ... және ... / ... басқарған э. ғ. д., профессор Е. Арын – ... ... 2007 – 731 ... Современная экономика. Лекционный курс. Многоуровневое учебное пособие.
– Ростов н/Д: издательство «Феникс», 2000 – 544 ... ... Е.Б. ... ... ... ... / ... Е.Б.
Алматы 1995ж. – 163 б
9. Экономическая теория: учебное пособие / В. М. Соколинский, В. Е.
Корольков (и др.); под ред. А. Г. ... и В. М. ...... ... – М.: ... 2007 – 464 с.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтағы тұтынушылардың қаржы қызметтерінің қалауын зерттеу10 бет
Тұтынушылар қалауы20 бет
«Арзан» оптомаркетіндегі маркетингтік іс-әрекеттерді жетілдіру жолдары37 бет
Бухгалтерлік есептің мәні мен мазмұны8 бет
Картоп өндірісі21 бет
Нарықтық экономиканың артықшылықтары мен кемшіліктері3 бет
Сүт консервілерінің сараптамасы. Құрғақ сүт сараптамасы5 бет
Туристік фирмалардағы жарнамалық қызмет50 бет
Халықаралық қатынасқа іскерлік мәдениет10 бет
Қазақстан 50 елдің қатарында5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь