Социогенез

Мазмұны


Кіріспе
1 Алғашқы тобырдың қалыптасуы туралы негізгі тұжырымдамалар
1.1 Алғашқы қоғам тобырының қалыптасуы және дамуы 4
1.2 Алғашқы қоғам адамының шығу тарихы 7
1.3 Тобырдағы отбасы және некелік қатынастар 12
2 Ерте рулық қоғамның дамуы
2.1 Ерте рулық қоғамның шаруашылығы 14
2.2 Ерте рулық қоғамның қатынастары 19
2.3 Ерте рулық қоғамның рухани мәдениеті 21
3 Кейінгі рулық қоғам құрылымы 26
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе


Зерттеу жұмысының өзектілігі. Социогенездің өзектілігі ол мысалыға сол кезде көптеген құбылыстар пайда болды. Олар, сол кездегі адамдардың алғаш рет отты қолдануы, мал шаруашылық, аңшылық пен айналысуы адамзаттың өмірін бір шама өзгертті, яғни осы құбылыстарды адамдар қазіргі таңда да дамыған жағдайда қолданып отыр.
Адамзат тарихы өзінің әлеуметтік-экономикалық дамуына ұзақ-ұзақ кезендерге бөлінеді. Ол тас дәуірі, мыс, қола дәуірі болып үш кезеңге бөлінеді. Ежелгі тас дәуірі адамзат тарихындағы ең маңызды кезеңдердің бірі. Бұл кезең адамның дерден бауырын көтеріп, екі қолдың еңбек әрекетіне бейімделуі іске асты. Мұның өзі алғашқы адам іспеттес тіршілік иелерінің күнкөріс үшін тас құралдарын жасауына мүмкіндік берді. Осы құралдардың қалдықтары адамзат баласының ең ұзаққасозылған тас дәуірінің уақытын шартты түрде белгілеуге негіз болды. Тас дәуірі үш кезеңнен тұрады. Олар көне тас дәуірі (палеолит), орта тас дәуірі (мезолит), соңғы тас дәуірі (неолит).
.
Зерттеу жұмысының мақсаты: Социогенез ғылымының мақсаты, ең алдымен адамзат қоғамын зерттеу. Алғашқы қоғам тарихы тарихта ең ұзаққа созылған кезең . Алғашқы қоғам тарихы адамзаттың келешек дамуына зор ықпалын тигізген дәуір ретінде табылады. Сондықтан да, бұл дәуірдің қоғамын зерттеу, тарихты зерттеудің негізі. Социогенез және оның негізгі тұжырымдамалары, қоғамның мәдени, әлеуметтік, экономикалық, рухани, идеологиялық дамуын дұрыс тұсінуге көмектеседі
Зерттеу жұмысының міндеттері. Социогенез және оның негізгі тұжырымдамаларының міндеті, алғашқы қоғам тобырының қалыптасуы және дамуын, алғашқы қоғам тобырының шығу тарихын, тобырдың отбасы және некелік қатынастарын, ерте рулық қоғамның шаруашылығын, қоғамдық қатынастарын, рухани мәдениетін және кейінгі рулық қоғамды зерттеу және оның сол кездегі құбылысын түсіндіру негізгі міндет болып табылады.
Зерттеу жұмысының хронологиялық шеңбері
Зерттеу жұмысы ның хронолргиялық шеңбері палеолит, мезолит, неолит, энолит кезеңдерін қамтиды. Палеолит дәуірі б.з.б 2 млн 500 мың-100 мың жылдықтар арасын қамтып жатады. Палеолит дәуірінің өзі үш кезеңге бөлінеді, олар: ерте палеолит б.з.б. 2 млн. 500 мың-100 мың жылдықтар, ора палеолит б.з.б. 100 мың 40 мың жылдықтар және кейінгі палеолит б.з.б. 40 мың-12 мың жылдықтар. Мезолит дәуірі б.з.б. 12 мың -5 мың жылдықтар аралығы. Неолит б.з.б. 5 мың -3 мың жылдықтар. Энеолит б.з.б. 3мың -2800 жылдықтар аралығы. Қола дәуірі б.з.б. 2-1 мың жылдықтар. Темір дәуірі б.з.б.1 мың жылдық. Осы уақыт аралықтарында ежелде алғашқы қоғам адамдары өмір сүрген.
Колданылған әдебиеттер тізімі


1 Андреев И.Л. Происхождение человека и общества - М.: Мысль - 1982 -286 б
2 Рузавин онцепции современного естествознания: Учебник для вузов.- М.: Культура и спорт, Юнити, 1999- 288б
3 Алексеев В.П., Першищ А.И.История первобытного общества. –М.: Высш школа.:1990-346 б
4 Горелов А.А. Консепции современного естествознания. М.: Центр, 1997-208 б
5 Концепции современного естествознания: Учебник для вузов, Под ред.Проф. В.Н. Лавриненко, проф. П. Ратникова.- М.: Культура и спорт, ЮНЙТИ, 1997 -271 б
6 Мукашев З.А. Концепции современного естествознания-курс лекций Алматы ВШП адилет 1998 -150б
7 Потеев М И Концепций овременого естествознания –СПб. : изд-во «Питер, 1999-352б.
8 Кадырбаев А.Ш. История Казахстана: первобытный мир и древность. А., 1998-298 б
9 Будыко М.И., Голицын Г.С., Израэль Ю.А. Глобальные климатические катастрофы.- М.: Гидрометеоиздат, 1986 -290 б
10 Вернадский В.И. Биосфера. Различные издания
11 Жолдасбайұлы С. Ежелгі және орта ғасырдағы Қазақстан. А., 1995 -336 б
12 Кадырбаев А.Ш. История Казахстана: первобытный мир и древность. А., 1998- 247 б
13 Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінге дейін (Очерктер). А., 1994-430 б
        
        Мазмұны
Кіріспе
1 Алғашқы тобырдың қалыптасуы туралы негізгі тұжырымдамалар
1.1 Алғашқы қоғам тобырының қалыптасуы және дамуы
4
1.2 ... ... ... шығу ... Тобырдағы отбасы және ... ... Ерте ... ... дамуы
2.1 Ерте рулық қоғамның шаруашылығы
14
2.2 Ерте ... ... ... Ерте ... ... рухани мәдениеті
21
3 ... ... ... ... ... тізімі
Кіріспе
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Социогенездің өзектілігі ол мысалыға сол
кезде көптеген құбылыстар ... ... ... сол ... адамдардың алғаш
рет отты қолдануы, мал шаруашылық, аңшылық пен айналысуы ... ... шама ... яғни осы ... ... ... ... да дамыған
жағдайда қолданып отыр.
Адамзат тарихы өзінің ... ... ... бөлінеді. Ол тас дәуірі, мыс, қола дәуірі болып үш ... ... тас ... адамзат тарихындағы ең маңызды кезеңдердің
бірі. Бұл кезең адамның дерден бауырын көтеріп, екі қолдың ... ... іске ... ... өзі ... адам ... ... иелерінің
күнкөріс үшін тас құралдарын жасауына мүмкіндік берді. Осы ... ... ... ең ... тас ... ... ... белгілеуге негіз болды. Тас дәуірі үш кезеңнен тұрады. Олар көне тас 
дәуірі (палеолит), орта тас дәуірі ... ... тас ... (неолит).
.
Зерттеу жұмысының мақсаты: Социогенез ғылымының мақсаты, ең алдымен
адамзат ... ... ... ... тарихы тарихта ең ұзаққа созылған
кезең . Алғашқы қоғам тарихы адамзаттың ... ... зор ... ... ... ... Сондықтан да, бұл дәуірдің қоғамын
зерттеу, ... ... ... Социогенез және оның ... ... ... ... ... ... ... дұрыс тұсінуге көмектеседі
Зерттеу жұмысының міндеттері. Социогенез және оның ... ... ... ... ... ... және ... қоғам тобырының шығу тарихын, тобырдың ... және ... ерте ... ... ... ... ... мәдениетін және кейінгі рулық қоғамды зерттеу және оның сол кездегі
құбылысын түсіндіру негізгі міндет болып ... ... ... ... ... ның хронолргиялық шеңбері палеолит, мезолит, неолит,
энолит кезеңдерін ... ... ... б.з.б 2 млн 500 ... ... ... ... жатады. Палеолит дәуірінің өзі үш кезеңге бөлінеді,
олар: ерте палеолит б.з.б. 2 млн. 500 ... мың ... ора ... 100 мың 40 мың ... және ... ... ... 40 мың-12 мың
жылдықтар. Мезолит дәуірі ... 12 мың -5 мың ... ... ... 5 мың -3 мың ... ... ... 3мың -2800 жылдықтар аралығы.
Қола дәуірі б.з.б. 2-1 мың жылдықтар. Темір дәуірі б.з.б.1 мың ... ... ... ... ... ... ... өмір сүрген.
1 Алғашқы тобырдың қалыптасуы туралы негізгі тұжырымдамалар
1.1 Алғашқы ... ... ... және ... ... байланысты палеолит жоғарғы және төменгі болып екіге
бөлінеді. Төменгі палеолит – архантроптар мен палеонтроптардың тіршілік ету
кезеңі болып ... Бұл ... ... ... ... ... атап ... 2.5 млн жыл бұрын олдувай, 0.85 млн жыл бұрын
ашель, 0.2 млн жыл бұрын мустьер ... ... ... – Homo ... тің ... ету ... Бұл кезең небәрі 100-40 мың жылға созылып, адам
баласы осы ... ... ... ... ... ... дейінгі
жетістіктерді басынан өткізді [1, 65 б].
Археологиялық кезеңдер еңбек құралдарын жасаудың техникасы ... ... ... ... ... және ... белгілі болған көне тарихтың үш ғасырға (тас, қола және
темір) бөлінуінің ... ... Х1Х ... мен ХХ ... басында жасалды.
Ойкуменнің көп бөлігінде төменгі, ортаңғы палеолит-100 мың, палеолит
45-40 мың; жоғарғы палеолит – 12-10 мың, мезолит 8 ... ... және ... мың жыл бұрын бітті. Қола дәуірі біздің эрамызға дейінгі 1 мыңыншы жылдың
басына ... ... ... ... ... созылды [2,84 б]. Қола
дәуірінен бастап алғашқы қауымдық қоғамда ... көне ... ... ... уақытты календар бойынша белгілеу
пайда болды .
Кесте 1 – ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... ... мен |
| ... ... |
| ... 45-40 мың ... ... |Ертедегі |Жоғары ... ... ... ... ... мың жыл) ... ... |қауымдық ... | ... ... ... ... 8 мың | ... | |жыл) | |
| ... ... ... 5мың | |
| ... ... |жыл) ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... | |
| | ... 4,5 –5мың жыл) | ... ... ... ... (б.з.б 3 мың жыл)| |
| ... | |
| ... ... (ХХ | |
| ... | ... құрылуының алғашқы нысаны көбіне «алғашқы қауым» деп ... сөз ... ... және өте ... ... ... олардың жануарлардан нағыз ... ... ... дәл ... білдіреді. Алайда, «алғашқы қауым» термині әрі
қысқа, әрі ... ... ... ... ... ... ең ұзақ, 2 млн
жылға созылған кезең болды. Алғашқы ... ... ... 10-12 мың жыл
бұрын басталып, ойкуменаның негізгі бөлігі үшін 5-8 мың жыл ... ... ... ... ... ... ... әлі күнге дейін
аяқталған жоқ [2,85 б].
Алғашқы қауымның ерте кезеңінде тіршілік үшін ... ... ... ... ... типологиялық қатар – алғашқы қауым (алғашқы адам үйірй отары),
ертедегі және кейінгі (ертедегі туыстық және кейінгі туыстық), ... ... ... ... ... ... ... – алғашқы қауымдық
тарихтың негізгі кезеңдеріне сәйкес ... ... ... ... ... ... яғни
антропосоциогенезді адамзаттың әлеуметтік және биологиялық даму барысында
адамзат қоғамы қалыптасуының бастамасы болып ... ... ... ... ... ... деп қарастыруға болады. Алғашқы қауымдық туыстық
қауым кезеңінде әлеуметтік құрылымның алғашқы реттелген ...... ... ... ... болды. Дәл осы кезеңде алғашқы қауымдық туыстық
қауымдық ... ... ... - ... ... ... пен ... теңдей бөлу, т.б. пайда болды. Бұл белгілер әсіресе
ертедегі алғашқы ... анық ... ... ... ... ... ... Бұл кезеңнің ең төменгі шегі – ... ... ... және ... ... ... - ... кезеңі, ал алғашқы қауымдастық
туыстық қауым – кемелдену ... ... ... ... ...... ... ыдырау кезеңі болды. Бұл соңғы ... ... ... ... ... ... дамуымен және өнім қорларының
өсуімен сипатталады.
Туыстар мен қауымның ортақ меншігі жеке үй шаруашылығы меншіктері ... бөлу ... ... ... алмасып, қауымдық-туыстық байланыстар
үзіліп, алғашқы қауымдық - ... ... ... ... Эксплуатацияның
алғашқы нысандары пайда болып, олармен бірге негізгі өнім қоры - ... ... ... яғни жеке ... қоғамдық таптар мен
мемлекеттіліктің бастамасы ... ... ... төменгі шегі, кейбір
қарқынды дамыған қоғамдарда неолит кезеңіне, ал нашар дамыған ... ... ... бөлігіне сәйкес келеді. Кезеңнің жоғарғы шегі ... ... мен ... ... ... – 5 ... жыл ... делінеді [3,57б]. Ал нашар дамыған қоғамдар бұл кезеңді әлі
күнге дейін ... ... ... ... ... және ... аса маңызды буындарымен төмендегіше салыстыруға болады. Бұл
кезеңдердің абсолютті жасын айту қиын, ... ... ... және ... ... ... жөніндегі
көзқарастар түрліше, екіншіден, ертедегі алғашқы қауымдық кезеңінен бастап,
адамзат қоғамы біртекті дамыған жоқ, ... ... ... ... ... ... берілген шкала адамдар жасаған және ... ... ... Тас ...... ... құралдарды пайдалану
кезеңі болды да, ол палеолит (ертедегі тас дәуірі), ... ... мен «тік ... ... ), ... ... жоғары палеолит (38 мың жыл) – «саналы ... ... етуі ... ... ... ... ... құрылымның аң аулау, жинау түрі басым болды [3,115 б].
Неолитте (жаңа тас дәуірі) 9-5 мың жыл бұрын аса маңызды ... ... ... ол неолит революциясы деген атқа ие ... ...... ... ... ... өсімдіктер өсіру, бір орында
тұрақтап тіршілік ету қалыптасты [3,117 б]. Аң аулау – ... ... егін ... ... ... й ... мен ... жасанды сұрыптау мен гибридтеу нәтижесінде алынған тұқымдары
мен сорттары, мата тоқу, ... т.б. ... ... ... ... ... «үштік ғасыр» деп аталатын – мыс,
қола, темір ... ... ... әрқайсысы кейіннен ... ... бір ... ... ... ... мәдениеттің
даму кезеңдері болып, олардың уақыты әр мәдениеттің даму уақытына сәйкес
болды. Осы ... ... реті әр ... және ... бұл ... қазіргі
кезде көпшілік мойындамай отыр, бірақ оның орнына ... ... ... жасалған жоқ.
1.2 Алғашқы қоғам адамының шығу тарихы
Қарапайым еңбек түрлеріне ауысу тек ұжымда және ... ... ... ... ... ... ... ұжымдардың сақталуына жағдай жасаған
табиғи сұрыптау әсерінен күшейе ... ... ... мен өзара
көмек қарым-қатынастар жақсы дамыған ... ... ... ... апаттарға қарсы тұру мүмкіндіктері жоғары болды.
Бұл жағдайлар антропогенездің ең ертедегі ... мен ... ... тарихында адамдардың қорек табу, бөлу, жыныстық қатынастар,
т. б. реттелуінде үлкен маңызы болды. Ертедегі ... ... ... бастамаларының өзара күресу бағыттарының негізгісі бала табу
немесе жыныстар ... ... болу ... еді. Бұл жерде
жануарлардағы инстинктер күшті дамуы қажет.
Осыған жақын ұқсастықты приматтардың қарым-қатынасынан ... ... ... ... ... түрлері, шимпанзе мен ... ... ... ... етсе, басқалары гаремдер құрып, 10 шақтысы
бір үлкен көсемнің басқаруымен бірге тіршілік еткен. ... ... ... жас аталықтар болғанымен, олар көбею процесіне қатыса алмайтын ... ашық ... ... ... ... дене ... ... жетіледі. Осы маймылдардың барлық қауымдарының ішінде ең тұрақтысы
саваннада тіршілік ... ... ... ... ... тіршілік
ететін жануарлар бірлесіп жауларынан қорғанып, саванналарда жақсы ... Бұл ... ... ... ... бір ғана түрі болып, ол
барлық индивидтерді қамтыды.
Әрбір жануарлар түрі өз ... ... ... тырысады. Бұл сол түрге жататын басқа жануарлармен қарама-
қайшылықтардың пайда ... ... ... Жануарлар арасындағы
қатынастардың басымдылығы ... ... ... екіншісінің
қажеттіліктерін ескермей, кейде тіпті солардың ... өз ... ... ... Бұл кезде екінші жануарлардың өз
инстинктілерін қанағаттандыруы ... ... - ... ... ... ...... күйге ие болады. Үстем рөлге ие
болатыны – неғұрлым күшті, ал бағынышты болатыны - ... ... Осы ... күйді анықтайтын негізгі әдіс – төбелесу болды. Дегенмен, көп
жағдайда, басымдық етуші ... күш ... не ... кей ... ... бірі ... күш жұмсамай-ақ
бағындырып алады.
Басымдылық қарым-қатынастар барлық жануарлар арасында қалыптасып,
барлық ересек жануарлар ... бір ... ... күрделі иерархиялық
жүйе түзеді.
Басымдылық - қауымда тіршілік ... ... ... қарым-қатынастарды және сондағы оның ішінде тәртіп ... ... ... ... қалыптастырады. Алайда бұл тәртіп пен
тыныштық ... ... ... ... болдырмаудың негізгі
әдісі бола отырып, сонымен бірге оларды ... ... ... ... ... ... статустағы жануарларда осы статусты сақтап
қалуға, ал төменгі статустағы жануарларда оны көтеруге ... ... ... ... ... ... ... көбірек себеп болады.
Алғашқы адамдардың қауымы барынша берік, тұрақты құрылым болды, бұл
оларда қатаң иерархиялық жүйенің болғандығын байқатады.
Маймылдар ... ... ... адамдар қауымындағы жыныстар
арасындағы қатынастардың құрылымын түсіндіруге мүмкіндік береді.
Маймылдардың ... ... ... көбею физиологиясынан
басқаша. Негізгі ерекшелігі, маймылдардың ұрғашылары– эструс деп аталатын -
әрбір циклде бірнеше күнге созылатын жыныстық ... ... ... ... ... ... жүйесінде осы кезде болатын өзгерістерге байланысты.
Маймылдардың әр түрлерінде ... ... ... тау ... ... павиандарда 19 күнге дейін созылады. Басқа кездерде табиғи жағдайда
маймылдарда шағылысу үрдісі ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастар тек жыныстық
қатынас түрінде іске асады.
Ғалымдардың пікірінше, палеолит пен мезолит дәуірінде әйелдер ерлерге
қарағанда ... өмір ... оның ... бала туу ... әртүрлі
жағдайлар әсерінен деп түсіндіріледі. Осыған байланысты, алғашқы адамдардың
қауымдарында ... ... ... ... ... ... болған.
Табиғи жағдайларда тіршілік ететін маймылдарда ұрғашылары үшін таласу
кездеспейді. Павиандардың қауымдарында ересек аталықтары мен ... ... 1:2 ... 1:3 болған. Бұндай қауымдарда павиандар бұл
үшін таласпаған. Тек бір ғана қауымды үш ... ... және ... ... ... ... олардың алтауына 7 аналықтан келіп, әдетте
белгілі бір кезеңде бос аналықтардың біреуі ғана ... ... ... ... арасында осы аналық үшін талас туатын. Осындай
таластар кезінде олар ... ... ... ... ... [3,181б].
Бұл қауымдағы күрестер мен конфликттердің негізгі себебі, ондағы
павиандардың жыныстық арақатынастарының ерекшелігінен ... ... ... ... ... ... көп ... олай болса олардың арасында аналықтар үшін күрес те
жиі болған болуы керек.
Оңтүстік африкалық ... ... ... Стеркфонтейн мен Макапансгаттан табылған 16 бас сүйектердің
барлығында да жарақаттар болған. Бұл алғашқы адамдардың сол ...... ... қолданғандарын көрсетеді [3,187б].
Эволюцияның ең ертедегі кезеңдерінде нағыз қарапайым отбасының пайда
болуы туралы концепциялар екі түрлі бағытта қалыптасты.
Бірінші бағытқа сәйкес, ... ... ... ... қауымының
жалғыз ғана түрі болды деп саналады. ... да ... ... ... ... ... алғашқы адамдардағы қарапайым отбасы
анағұрлым үлкен ... ... ... адамдар және қалыптасып келе жатқан нағыз адамдар қарапайым
отбасылар құрып тіршілік еткенімен, ол өз ... жеке ... ... ... ол тұрақты бола алмаған болар еді. Қауымдағы ересектердің бірі қайтыс
болса, қалғандары ары қарай өз беттерінше ... ... ... ... ғана ... ... бар топтағылар жауларынан қорғана алмаған, ... аң ... ... кезде топта тек кішкене балаларымен аналық қорғанышсыз
қалады.
Бұндай топтарда кәмелетке жеткен индивидтер ... ... ... өз ... жеке ... ... ... Ал бұндай жағдайда ересек
индивидтер жеке өздері жыртқыш ... ... тұра ... Осы ... ... адамдарда жеке құрылым ретіндегі қарапайым отбасы болуы
мүмкін ... Ал ... ... ... ... ... ... пайдаланып
қана қоймай, сонымен бірге құралдар жасай білген алғашқы адамдарда ... ... ... де ... ... ... ұрпақтан ұрпаққа өз тәжірибелерін беру
арқылы жүзеге асырылатын үлкен, тұрақты бірлестіктерде ғана мүмкін ... ... ... ... ... бірлестіктер тіршілік еткенін
археологиялық мәліметтер дәлелдейді. Бұл ... ... ... ... ... ... архантроптарда басымдылық жүйесінің
сақталуы туралы айтудың да қажеті жоқ. Азықтың бөлінуі саласында ... ... ... құру да ... ... ... ету
жүйесі тіршіліктің басқа салаларында да жойыла ... ... ... ... ... ... ... орнына
жаңа, әлеуметтік мінез-құлықтың белгілі ... тән ... ... ... ... өтуге байланысты жыныстар арасындағы қатынастарды
реттейтін әлеуметтік нормалар ... жоқ. ... ... құру ... жыныстар арасындағы қарым-қатынастарға байланысты бәсекелестік
әлсіреген жоқ. Тіпті алғашқы қауымдастыққа өту осы ... ... ... болуы керек. Өйткені үстемдік құру ... ... ішкі ... ... ... ... Бұл жүйенің
жойылуы нәтижесінде қауымдастықтардағы жыныстар арасындағы қарым-қатынастар
саласында белгілі бір тәртіпті қамтамасыз ... ескі ... ... ... әдіс ... ... жоқ.
Статустардың біртіндеп жоғалуына байланысты конфликттер де жиілеп,
қатая түсуі мүмкін. Осылайша алғашқы ... ... ... ... пайда болып олардың арасында азықты бөлу не пайдалану
жөнінде ешқандай қатынастар қалыптасқан жоқ. Сондықтан да бұл ... ... ... құрылымдар түзе алған жоқ. Жұптардың түзілуі не ... ... тек қана ... ... ... болды.
Осы адамдардағы жыныстық қатынастардың алғашқы түрі ... ... ... деп сипаттауға болады.
Алғашқы қауымдар эволюциясының ертедегі кезеңдерінде жұптар
болғанымен, олардағы ... ... ... ... ... ешқандай әлеуметтік нормалар (ережелер) болған жоқ. Оның үстіне,
олардағы ерлердің саны әйелдерге қарағанда көп ... ... ... ... еркектер арасында бәсекелестік туғызды. Ер адамдардың бас
сүйектеріндегі жарақаттарды зерттей отырып, ... ... ... үшін ... ... ... ... аңғару қиын емес.
Әрине, бұндай конфликтілердің барлығының себебі біреу ғана болды деу дұрыс
бола қоймас. ... ... ... ... ... ... деуге толық негіз бар.
Ғалымдардың көпшілігінің пікірінше, қоғамдық құрылымның ... ... ... ... ... ... Бұл гипотезаны
жақтаушылар кейбір этнографиялық мәліметтерге сүйеніп, жыныстар арасындағы
бастапқы еркіндіктің қалдықтарын көрсетеді.
Бұдан басқа ... ... ... пікірінше, ертеқауым
өздеріне дейінгі жануарлар қауымдарынан гаремдік отбасыны алып қалған ... Егер бұл ... ... ... онда ... ... қарағанда
тұрақсыз бірнеше гаремдік құрылымдардан құралған болуы ... ... ... саладағы жыныстық жіктелушіліктің
жетілгенін көрсетеді. Ал осы үрдістің қалай жүргені адамзат ... бірі ... ... ... ... дамуы қоғамдық құрылымның
өзгеруіне себеп болды. Адамның табиғатпен ... оның ... ... ... салыстырмалы түрде тұрақты шаруашылық ұжымдар
қалыптасты. ... ... ... мен біліктіліктерін жетілдіру,
оларды тиімді пайдалану ертеқауымдар үшін қиын ... ... ... орнын оларға қарағанда әлдеқайда тұрақты, мықты қоғамдық
құрылым алуы тиіс ... ... ... сипаты бірнеше негізгі жағдаймен сипатталды.
Біріншіден, сол қоғамның өте төмен дәрежедегі даму ... ... ... бір ғана ... ... түріндегі көзқарастардың
жалпылығын сезініп, түсіну. Екіншіден, ол кездегі коллективтердің анағұрлым
тұрақты бөлігі әйелдер болды. Олар ... үшін ... ... және үй
шаруашылығын жүргізуде үлкен рөл атқарды.
Үшіншіден, ... ... ... ... ... ... матримониалдық тармақ негізінде ... ... ... ... ... реттелген формасы
аналық тармақ бойынша туыс болып табылатын индивидтерден құралған ... ... ... ... ... адамзат
қоғамы еді. Бұл қоғамда алғашқы қауымдағы ұжымшылдық бастамалары ... ... ... ... ... дәрежеде дамыды, оның үстіне
этнографиялық ... ... ... туыстық қатынастар
экономикалық қатынастар ... ал ... ...... ... ... палеолитке өту кезеңінде туыстық құрылымның ... ... ... мәліметтер қосымша дәлел бола алады. Мысалы, жоғары
палеолитік Венералар деп аталатын әйелдердің мүсіндері.
П.П.Ефименкодан ... ... ... ... алғашқы аналық
культтің дәлелі деп қарастырды. ... бұл ... ... топтардағы
тіршілікті білдіретін от басының қорғаушысы, иесі деп қарастырды. ... ... ... ... ... мәліметтерге сүйенді.
Осы пікірлердің барлығы да бұл ... ... және ... ... ролін білдіріп, аналық-туыстық культтің пайда болғанын
көрсетеді [4,194б].
Туыстардың тағы бір маңызды белгісі – зкзогамия, туыстастардың ... ... тиым салу ... ... ... ... ... ұжымдар ішіндегі шаруашылық тіршіліктің реттелуі үшін ... ... ... [4, 195 ... ... бойынша, жыныс аралық қатынастар кезінде ... ... олар ... ... және ... ... ... Осыған байланысты қоғамда біртіндеп жыныстық шектеулер енгізіліп,
соңында топ ішіндегілер арасындағы жыныстық қатынастарға тиым салынды.
Жыныстық шектеудің бір түрі – инициация деп ... ... ... ... ... ... ... болды.
Инициацияның негізгі мақсаты – жастарды отбасылық өмірге ... ... ... ... түрлі әдет - ғұрыптар ... ... ... сүндетке отырғызу, т.б. рәсімдер жасалатын болған. Әсіресе ер
балаларды сүндетке отырғызу кең тарап, ол ... мен ... ... ... ... ... ... Бұл әдет-ғұрыптың шығу себебі ғылымда
түсініксіз. ... ... ... осы ... ... ... мерзімінен бұрын ерте араласуына тиым салынған болуы мүмкін. Бұдан
басқа ... ... ... ... ... ... ... маймен сылау арқылы оның өсуін жақсартуға болады деп
санаған.
Кейбір ертедегі алғашқы қауымдарда ... - ... бір ... ... ... өмір ... ... ерлер үйлері болып, оларда
түрлі әдет-ғұрып, салт-дәстүрлер (инициациямен ... ... ... ... ... Мальта қалашығынан табылған археологиялық қазбалар
дәлел бола алады.
1.3 Тобырдағы отбасы және ... ... ... және оған тән ... ... ... ... қауымдық қоғамда неке, яғни ... ... ... ... ... ... болды. Онымен бірге және кейбір басқа ... ... ... ерлі-зайыптылар, ата-аналар мен балалар
арасындағы қатынастарды реттейтін отбасылық институт пайда болды.
Некенің алғашқы түрі жөніндегі ... әлі ... ... ... жоқ. ... мәліметтер бойынша, тарихи реконструкциялар екі
түрлі. Біріншісі, некенің алғашқы түрі – топтық неке болып, ол ... неке мен ... ... ... ... ... - ... ең алғашқы кезеңінен - ақ жеке отбасы болған деген пікір.
Бірінші пікірді ең алғаш ұсынған ... Ол ... ... отбасының 5 түрін атады. Олар: қандас туыс, пуналуалды (индусша:
пуналуа -құрдастар), жұптық, ... ... және ... ... түрі ... ... ал ... жеке некеге негізделеді.
Ғалымдардың екінші бір тобының пікірі бойынша, дамуы жөнінен артта
қалған ертедегі аңшылар, балықшыларда және т. б. ... неке мен ... Осы ... ... неке мен ... ... ... ... ... [3,128 ... ... сақталып қалған еңбектің табиғи бөлінуі жыныстары ... ... ... ... тіршілік етіп, олардың
құқықтары мен міндеттері, әдет-ғұрыптары қалыптасты. Дамудың дәл ... ... ... ... ... ... осындай топтардың
институттары құрылды (жеке бастылар, жігіттер, қыздар, әйелдер үйлері,
т.б.). Бұлардың ... ең ...... ... әсіресе, еркектер
үйлері болды. Оларда еркектердің жиналыстары өтіп, ... ... ... ... ... ... және т.б. ... мен
иниципияланған жасөспірімдерге еркектер үйіне кіруге рұқсат берілмеді. ... ... ... ... жеке ... үйі ... байланысты бөліну тек кеңістіктік қана болған жоқ, көбіне
еркектер мен әйелдер бөлек жұмыс істеп, бөлек тамақтанды да, ... ... де өз ... бөлек болды. Көптеген папуас тайпаларында еркектер
өздері ... ... ... ... ... ... ... өздері еккен бақша дақылдарына, ас үй жабдықтарына иелік етті. Тек
қана балалар мен ... ... ... ... ... ... мен ... байланысты бөлінген топтардың орны олардың
еңбекті бөлудегі рөлінен және туыстық жеке ... ... ... Егін және мал ... тек қана ... ... ... де
жұмыс істеді. Осы кезеңде адамдар өмірінің ұзақтығының жоғарылауына және
әлеуметтік-экономикалық іс-әрекеттің ... ... ... басқаруы анығырақ байқалды.
Алғашқы қауымның соңғы кезеңдерінде де жұптық неке үстем болды. ... екі ... кез ... ... ... оңай ... еді. ... көп әйел алушылық жиі ... Ал ... бір ... ... ... болу), әсіресе левиратты – ағайындыларға күйеуге
шығу көп кездесті. Алғашқы кезде шаруашылықтың екі түрі де ... ... мен ... ... ... ХVІІғасырдағы егін шаруашылығымен айналысатын гурондар мен
ирокездерде ерлерінің қосымша әйелдері, ал ... ... ... ал ... ... ... аңға ... әйелдері ретінде алып
жүретін аңшы қыздар болған. ... ... ... ... ... әйелдердің екі күйеуі, біреуі негізгі, екіншісі ... [3,129 б]. Бұл ... ... ... ... ... кросскузенді
болып, қауымдық туыстық ұжымдар ... ... ... ... ... бірте-бірте жойылып кетті. йленудің түрлі
дәстүрлері, некені заңды түрде тіркеу, екі ... ... ... сыйлық ұсыну, т.б. пайда болды.
2 Ерте рулық қоғам ... Ерте ... ... шаруашылығы
Ерте рулық қоғам өте қарапайым ауыл шаруашылығымен айналысқан болып
табылады. Олар аң аулау, балық аулау, және ... ... ... өте келе бұл ... 25-30 ... ішінде ерте рулық қоғам
жан-жақты дамыды [3,155 ... ... ... ... және ... қару-жарақтардың
ассортименті 3-4 есеге асты. Оңтүстік Америка, Океания және Оңтүстік-Шығыс
Азия жерлерінде аң аулау жақсы дамыған еді [3,155 ... және ... ... ... ерте ... ... маңызы зор болғанын көруге болад,. Археология және
этнографиялық заттар, ... және ... ... түгелдей зерттейді. Бұл
қоғамдағы адамдардың өздерінің жеке меншіктері ... еді және олар ... рет ... ... ... ... үшін керекті заттарды яғни ілмектерді
жасаған, жыртқыш ... ... үшін ... ... ... өте келе, табиғаттағы болатын құбылыстардың сырын аша бастаған.
Қоршаған ортадағы адамдар ендігі жерде бір топ ... ... ісей ... болатынын білген және ол ақырындап дамып отырған. ... әр ... еді. ... аң аулауды алатын болсақ, аңды аулаған кезде-
ұйымдастырушы маман, аңды қуатын адам, ... ... ... ... ... ... аңды ... адам болып, бөлінер еді. Уақыт өте келе,
еңбек ету де адамдардан көп нәрсе талап ете бастаған еді. Сондықтан ... ... ... ... ету үшін, жынысына, жасына ... ... Ер ... аң ... және ... өте келе ... аулайтын кәсіппен
айналысқан, ал әйел адамдар үй жұмыстарына және терімшілікке көңіл бөлген.
Әйелдер ошақтың қамқоршысы ... ... ... мен қарт ... ... ... ... келгенше үй жұмыстарына қол бағыс
еткен. Қарт адамдар көбінесе ... ... ... ... және олар ... ... ... түрде араласып отырған
еді. Алғашқы қоғам өмірі әрине табиғаттың өзгеруіне байланысты өзгеріп
отырған еді. Руда ... ... ... ... ... және
тропиктік бөлгінде жақсы ... еді. ... ... ... кең-көлемді болды. Олар тастан, ағаштан және бамбуктан ұшы
үшкір құралдар жасады. Ерте ру адамдары да қол ... ... бір ... ... ... істегенде ғана алға басуын білді.
Алғашқы рулық қоғамның құбылысы қандай болғаны туралы археология және
этнография ғылымы ... ... ... ... көп ... ... ... және Австралия болды. Аэта тайпалары Филиппин, семанги ... ... ... ... ... ... ... тағы басқа тайпалар ... ... ... өмір ... ... да ... ... ерте палеолит дәуіріндегі тайпалардың ... ... ... ... ... қойған.
Жаңа заман адамдары пайда болуымен, тас өңдеудің биік ... ... ... ерте ... ... ... Бұл ... орта палеолит және
мусьтер мәдениетімен салыстырсақ тек қана адам дамып қоймай, табиғаттың
құбылыстарын пайдаланып қана ... тас ... ... ... ... биік ... ... Олардың өмірі жайлы, саны қанша болғаны ... ... ... ... ... ... Жоғарғы палеолит адамдардың
саны және құрамы туралы ғалымдар арасында шамамен ... ... ... орта және ... ... ... өте көп
кездеседі. Осы ескерткіштер жақсы сақталған және ... саны көп, ... ... адам саны ... және ... ... орналасқанын
білдірмейді. Себебі сол кездегі халықтың сандары анық емес еді. Сол кездегі
тастан жасалған тас құрадар, ... ... ... ... ... ... өңделмеген, формасыз, диск тәрізді болып кедеді.қолдан
жасалған еңбек құралдарына ағаш және ... кең ... Бұл ... ... ... ... еді. ... палеолит дәуіріне жататын тұрақтар
Франция, Чехия және КСРО-ның бір бөліктерінен табылған. Осы ... ... және ... ... ... Бұл ... сол ... аң
аулаумен шұғылданғанының дәлелі. Сол кезде ауа райының күрт өзгеруі, яғни
жылы жағдайдан, мұз ... ... ... ... ... болғаны үшін
аман қалуға мүмкіндік берді. Олар ... ... етін ... баспана және киім дайындаған екен. ... ... ... ... ол ... ... ұзын және жаңа ... ашып, өздерне
ыңғайлы баспана жасап шығарған. Испания, Франция, Швецария, Австрия, ... ... ... Орта Азия ... әр ... ... үңгірлер
ашылған.
Қорыта келсек, жоғарғы палеолит адамдары өздеріні жырт қыш аңдардан
қорғауды білген, тұрақты шаруашылыққа ... соны көп ... ... ... ... ... ... үшін, баспаналарын тастап
кетуге де мәжбүр болған. Осы дәуірден бастап ... киім тіге ... ... ... ... және ... орнына өсімдіктердің тамырларын
пайдаланған. Дегенмен бұл айтылғандардың бәрі Еуропалық ... ... ... ... 5 мың жыл ... ... ... кейіннен орта ғасырлық
өркениет қалыптаса бастады. Біздің эрамызға дейінгі 4 мыңыншы жылдардың
соңында ... пен ... 3 ... жылдардың орта кезінде –
Индияда, 2 мыңыншы жылдарда – Эгей ... ... Кіші ... ... ... 1 ... жылы және ... эрамыздағы 1
мыңыншы жылда – Көне Әлемнің көп бөлігінде, Орталық және Оңтүстік Америкада
таптар ... ... [3,158 б]. ... ... пайда болуы
адамзаттың алғашқы қауымдық тарихының соңы және таптар ... ... ... ... ... қарағанда таптардың түзілу кезеңінен өтпеген
жекелеген елдер мен ... үшін бұл ... ... ... соңы ... ... басы болып саналады. Олар тұрақты таптар түзілу
кезеңінен өтіп кеткен елдер мен ... да ... ... ... ... ... жоқ. ... өркениет кезеңіне тән
құндылықтарды екі түрлі аспектіде қарастыру ... ... ... біртіндеп жіңішкеріп отыратын перифериясы ретінде, екіншіден, осы
қоғамның өз құрылымдары.
Феодалдық ... ... ... біздің эрамыздың 1
мыңыншы жылдарының екінші жартысына дейін алғашқы қауымдық периферия өзінің
көлемі жағынан ертедегі ... ... ... үлкен болды. Содан
кейін де ол ... ... алып ... Көне ... оған адам аяғы ... таулы және шөл далалы аймақтарды қоспағанның өзінде ... және ... ... ... ... ... Жаңа ... мен Анд тауларының кейбір ерте ... осы көне ... ... ... дейін бұл аймақта таптық қоғамның
қалыптасуы қарқынды жүріп жатқанымен, тек европалықтардан кейін ғана ... ... ... ... ... ... бір бөлігінің адамзат қоғамында
осыншама ұзақ уақыт, екінші бөлігінің өркениет сатысына ... ... ... ... ... ... ... байланысты болды.
Өркениет және оның алғашқы қауымдық перифериясы оның әртүрлі түрлері
мен түрлі байланыстардың түзілуіне әкеп соғатын, сол сияқты әлем ... ... ... ... ... ... орталықтарны
қарағанда орналасуына байланысты.
Алғашқы қауымдық периферия жақын және алыс болып бөлінді. Жақын
периферия жылдамырақ, алыс ... жай ... ... дамыған және
артта қалған перифериялар пайда болды. Таптық қоғамға қатынасты орнына
сәйкес алғашқы ... ... ... ... ... тыс
орналасқан) және ішкі (осы ареал ... ... ... ... ... ... күш ... көрші таптық қоғамды өзіне бағындырды. Бұндай
жағдайда екінші реттік алғашқы қауымдық периферия қалыптасып, олар жаулап
алушылар ... ... ... ... сақталды. Бұндай жағдай ... ... ... ... ... жиі кездесті.
Өркениет пен қазіргі заманғы ... ... ... арасындағы
байланыстар түрліше: бір не екі жақты, тікелей не қосымша, бейбіт ... ... ... перифериямен арада ал қосымша байланысты жақын периферия ... ... ... ... ... ... ... байланыстардың
ішінде негізгі түрлері—алмасу саудасы, миграция және инфильтрация арқылы,
сол сияқты көпшілік және элитарлық, ... ... - ... және ... алу, т.б. ... ... Ең кең ...
шаруашылық байланыстар. Олар арқылы еңбекті қоғамдық бөлу және кейбір
жағдайда жаңа ... - ... ... мен тип ... түзілді.
Мысалы, Оңтүстік - батыс Азияда б.э.д. 1 мыңыншы жылда керуен саудаларының
қажеттері ... ... тап ... ... ... тұрған шаруашылық
- мәдени тип тармағының бедуин тайпаларының арасында таралуына жағдай
жасады [3,181б]. ... ... ... ... аса ... және технологиялық жетістіктер: керамика өндірісі және
металлургия, желкенді, т.б. көлік ... т.б. ... ... ... ... ... ... дамуына мүмкіндік жасады. Мысалы, Эгей теңізі бассейніндегі
тайпалар басында Таяу Шығыстағы қола құю ... ... ... ... болса, кейіннен өздері Орталық Европа тайпаларын шикізат
жеткізушілерге айналдырған ... ... ... анықталған.
Қоғамдық құрылымның салыстырмалы автономиялылығына байланысты рухани-
идеологиялық ... ... ... ... ашылды. Бұны
мифология мен діни мысалдардан көруге болады. Египеттік Күн ... ... ... ... ... ... екендігі баршаға болды және
ол Закавказье, Оңтүстік Швеция, Карелия мен көптеген сібір ... ... Бұл ... мәліметтің кең таралуы Евразияның
үлкен ... ... ... Орта ... ... ... дін түрлері,- христиан, ислам, буддизм, индуизм, т.б. ... және алыс ... ... перифериясына таралды, және олар қоғамдық
және отбасылық тұрмысқа әсерін тигізді.
Ертедегі таптық қоғамдар бір - ... ... ... қақтығыста болды.
Алғашқы қауымдық қоғамдар өздерінің билік орындарын ... ... ... ... алып ... Мысалы, б.э.д. 2 мыңыншы жылдары
энеолитикалық тайпалар Үндістанның харапп өркениетінің Гуджерат тармағын,
ал 1 мыңыншы ... ... ... аң аулаумен айналысатын
тайпалар Мезоамериканың Толтек өркениетін жаулап алған [5,201б].
Ертедегі Жерорта теңізіндегі өркениеттер арасындағы ... ... ... ... - қатынастың маңызы екі жақ үшін ... ... ... ... мен Рим үшін алғашқы қауымдық периферия ... ... ... Грек пен ... ... ... ... қауымдар
жерінде өндірістің ертедегі әдістерін дамытты. ... ... ... ... ... ... сақталып қалуына жағдай
жасайтын негізгі факторлардың бірі болды. ... ... ... ... ... ... ұшыраса, екінші жағынан оның көрінуіне
стимул болды және осының нәтижесінде алғашқы қауымдық қоғамдар құлаған Рим
империясының орнында ... ... әсер ... ... ... ... қарай өркениет ареалы кеңейіп, шығысқа қарағанда батыста
ұлғая түсті. Батыс Европада алғашқы ... ... ХІ ... ... тек нормандар, ал оңтүстікте кейбір горлық қоғамдар болды. Ал
бұл кезде Шығыс Европа, Азия мен ... сол ... ... ... ... ішкі және сыртқы алғашқы қауымдық перифериясын түгелдей
қамтып, түрік, монғол, араб, т.б. ... ... ... ... ... ... Ұлы географиялық жаңалықтар және олардан соңғы
батыс европа елдерінің колониялық экспансиясы алғашқы қауымдық периферияда
көбінесе ... ... ... Оның ... ... ... елдерінің
колониялары олардан мұхит, теңіздер арқылы ... ... ... ... ... ... ... және алғашқы қауымдық қоғамның қатынастарының ассиметриялық
сипаты капитализм кезінде ең жоғарғы шегіне ... ... ... ... ... ... өте ... болды.
Колониялық әлемнің біршама бөлігін құрайтын алғашқы қауымдық периферия
бастапқы ... ... ... және ... ... ... ... рөл атқарды. Дегенмен, алғашқы қауымдық периферия
үшін европалықтардың колонияландыру саясатының ... да аз ... ... ... ... қоғамның орасан зор бөлігі Жер бетінен
түгелімен жойылып кетті деуге болады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... Вест-
Индия мен Орталық Аргентина тайпалары, Оңтүстік ... ... 30 ... ... ал АҚШ ... ... 2/3 бөлігі жойылып кетті [6,262
б].
ХV ғасырдан бастап, Маркстің сөзімен айтқанда, америкалық колониялар
үшін ... ... ... ... ... тек қана құлдар
саудасының әсерінен кейбір ... ... ... 100 млн ... ... [6, 197 ... ... құрылымда тіршілік еткен халықтың екінші бөлігі құл
иеленушілік және капиталистік эксплуатацияға ұшырады. Бұл ... ... ... ... Жергілікті халықты жерлерінен қуып ... ... ... ... (ЮАР мен ... т.б. ... [7,187 б]. ... бұның нәтижесінде олардың барлығы ... ... ... онда ... мен ауыл ... ... алғашқы қауымдық қоғамға капиталистік колонияландырудың тек
зиянды әсері болды деу қате болар еді. Капитализмнің әсер ету ... ... ... ... ... және мәдени жағынан
қарқынды дами ... ... ... ... пайда болып,
жұмысшы таптары мен интеллигенция ... ... ... құрылып,
техникалық өркениеттің жетістіктері кең тарала бастады.
Колониялық жағдайда ... даму өте жай ... ... ... ... ... мен көсемдік билік сияқты трайболизмнің салт-
дәстүрлерін өздерінің әкімшілік қызметінде пайдалану үшін ... ... ... ... ... тікелей емес, қосымша жүйесі ... және ... ... кең ... ... ... алғашқы қауымдық қоғамдардың жағдайы туралы
мәселе ... ... ... ... соң ... колониялық жүйесі
құлағаннан кейін, артта қалған ... ... жеке өз ... бөлініп
шыққаннан бастап аса маңызды болды. Олардың кейбірінде ішкі ... ... әлі ... ... ... дегенмен дәл қазіргі таңда
олардың саны өте аз.
Алғашқы қауымдық тайпалардың тіршілік ету ареалдарының ең ... ... ... ... да күші ... ... Америка ормандары,
негізінен, Бразилия сельвасы. ... ... ... 1/5 ... ... емес халықтармен тұрақты қатынаспай,
өздерінің қарапайым ... ... ... ... сақтап қалды, тіпті кейбіреулері соңғы кезге дейін тастан
жасалған құралдарын пайдаланады [7, 196 б].
Алғашқы қауымдық ... ... ... ... аз ... ... елдерде сақталуда. 1960 жылдары Филиппин аралы Минданаоның таулы
ормандарының бірінде сол ... ... ... ... ... тайпасы
табылды. Тайпаны зерттеуші этнографтар олардың тастан және бамбуктен
жасалған құралдарды ... ... Сол ... ...... ... және Мэй өзендері бассейндерінде таскөмір дәуірінде өмір
сүрген бірнеше папуасс тайпалары табылды [1, 135 б]. Осы ... ... ... ... Калахари шөлінде тіршілік еткен
бушмендерді зерттеу басталды: олар көршілес ... ... ... ... т.б. құралдарды пайдаланған, ал жалпы алғанда, ... ... ... ... болған.
2.2 Ерте рулық қоғамның қатынастары
Алғашқы қауымның қалдықтары ... ... ... ... ... пайда болған қоғамдарда, яғни ... ... ... ... көбірек сақталып қалғаны ... ... ... қауым қалдықтары оларға қарағанда төмендеу дәрежеде
сақтана, капиталистік қоғамда ешқандай белгісі ... жоқ. ... ... ... ... дамудың капиталистік жолын өтпеген ... ... ... қауымның қалдықтары таптар түзілу кезеңдерінің құрылымы,
нормалары мен ... ... ... Осылардың көбі одан әрі
трансформацияланды.
Ең ірі ... ... мен ... ... мен ... ... ... тайпалар мен тайпа аралық жалпылықтар
таптық қоғамдарда олардың қалдық не реликтілік сипатына байланысты ... деп ... Олар ... өте ... орта ғасырлық және
қазіргі заманғы ... ... яғни ... ... элиндер мен
италияндықтардан бастап бүгінгі күнгі қазақ не ... ... ... ... ... ... құрылымдар мен жалпылықтар тайпа не тайпаға
дейінгі ерекшеліктердің әлеуметтенуі нәтижесінде касталық жүйелер негізінде
бірігуі арқылы сақталып қалды, бұндай жағдай, ... ... не ... орын ... ... олардың бұдан да ұзағырақ сақталуы таулы
аймақтың егінші, малшылары немесе таптар мен ... баяу ... ... ... не жартылай көшпенді малшылардың шаруашылық -
мәдени түрлеріне жататын ... тән ... ... ... ... екі ... ... сақталды:
бірінші түрі курд, пуштун, афган ... мен ... ... тән ... ... ... этникалық тайпалардың жалпылықтары
билік және әлеуметтік-экономикалық өмірдің құрылымы сақталады. Екінші ... ... көп ... тән (тек қана ... Кеңестер Одағындағы –
оңтүстік сібір халықтары, қазақ, қырғыз, түркмен, ноғай, адыгейлер) ... ... ... ... ... ғана сақталды.
Бірінші түрде қоғамда қалыптасқан таптар түзілу кезеңінің салт-
дәстүрлері сақталғаны байқалады. Ал екінші түр ... сәл ғана ... ... ... ... бөлініп, мемлекеттің пайда болуының
аз ғана уақыт ішінде қалыптасқанын көрсетеді.
Көптеген нормалардың сарқыншақтары неке және отбасылық өмірде сақталып
қалды. ... ... ... ... кеміту және қалыңмалға сату
сияқты нормалар. Әйелдерді қалыңмалға сату арқылы неке ертедегі және ... ... ... ... ... ... ... сақталып келді
(қытайлықтар, Индияның төменгі касталары). Дегенмен, кейбір қоғамдарда,
әсіресе исламдық қоғамдарда бұл ... ... жай ғана ... емес ... бір тәртіппен реттеуге тырысты. Қалыңдықтың туыстарына
төленетін ақы ... ... ... ажырасуы мүмкін болған жағдайда әйелдің
күнкөруі үшін оның ... ... ... ... да қалыңдықтың туыстарына да
“ана сүті үшін”, “тәрбиелегені үшін”, т.с.с. түрлі ... ... ... ... ... барлығына тән норма – бір
отбасы мүшелерінің барлығы бір ғана ... ... ... ... Римде отбасыны басшысы арқылы басқаруы. Бірақ басқа қоғамдарда,
реформаға дейінгі кезеңдегі ... де ... ... ... ... басқа мүшелердің арасындағы статустарына байланысты
қатынастар еркектер мен ... ... - ... апалы-сіңілілер арасында
әлі де сақталып қалды. Сол сияқты патриархалды ... ... ... ... дами ... ... құрылымның қалдықтары қоғамдық сананың түрлерінде –
құқық, мораль, дінде ... ... толы ... ... ... мен кедейлерді мазақтау туралы ... ... ... ... ... ... ... алдында бірдей
жауаптылығы, және жарлылардың ... ... ... ... ... ... пайда болды.
Таптық қоғамның діндерінде алғашқы қауымдық түсініктер ... ... ... ... ... Олардың ішіндегі
көпшілікке ең танымалы – ... ... ... ... ер ... сүндетке отырғызу. Осы сияқты ... ... ... ... қасиетті жіп байлау. Тазарту
арқылы жүргізілетін инициацияларға христиан дініндегі сумен ... ... ... ... ... мен басқа да халықтардың политеистік
дндерінде осы кезге дейін ата - тектерінің отбасылық - ... ... ... Қытайда басқа діндермен бірге кездесетін шаманизмнің
сарқыншақтары осы кездегі буддизм-ламаизмде бар.
Қазіргі заманғы діндердің ең жоғары дамыған түрі - ... ... ... қуу, ... ... сақтайтын періштелер туралы,
әртүрлі жақсылық ниетке бағытталған магиялық ... т.б. ... ... әлі де ... қоғамдардағы алғашқы қауымның қалдықтары осы кезге дейін
сақталып, ... ... ... туғызып отыр. Көптеген халықтардың
тұрмысында сақталып ... ... ... ... көп әйел ... ... қалдықтары түрліше түсіндіріледі.
Дамудың капиталистік жолын ... ... бұл ... ... ... ... болып саналатын халықтық әдет-ғұрып
деп қабылдайды. Трайболизм құбылыстары – ... ... ... ... мен ... ... ... т.б. дәл осы сияқты
қабылданады. Олар негізінен үшінші әлемнің жас мемлекеттеріне тән, дегенмен
трайболизмнің кейбір ... ... ... бәсекелестік
бұрынғы Кеңес Одағы халықтарында да сақталған. Трайболизмнің түп-тамырымен
жойылуы қиындау, ал кейбір ... ол ... ... ... ... ... алғашқы қауымның салт-дәстүрлері халықтардың көп бөлігі үшін
белгілі бір роль ... ... ... Ерте ... ... ... ... тууы бір уақытта пайда болған зат емес. Ол пайда болу мен
қалыптасудың ұзақ процесінен өтті және сондықтан дәл ... жоқ. ... ... ... ... анықтауға болады. Егер қазіргі
түрдегі адам – homo sapiens шамамен 40 мың жыл ... ... ... ... ... ... одан ерте 150 мың жыл бұрын пайда болды.
Бұл жағынан мәдениет адамнан үлкен. Бұл мерзімді одан әрі 400 мың ... ... Онда ... ... неандерталдықтар отты тауып
пайдалана бастады. Мәдениет деп біз ... ... ең ... 150 мың жыл болып саналады, өйткені осы
уақытқа ... ... ... көзі болып саналатын діннің бастапқы
формаларының ... ... ... [3 195 б]. Осы ... зор ... – бір
жарым мыңжылдықта мәдениеттің қалыптасу және эволюция процесі өтті.
Барлық мәдениеттер өзінің айрықша ... ... ... ... ... үлес ... Осы кезеңде философия, математика,
астрономия, медицина және ғылыми білімнің басқа ... ... ... ... ... ... көптеген облыстары – сәулет, мүсін,
барельеф классикалық ... ... ... ... ... есейген деп санауға болады, алайда ол әрқашан
салмақты, жауапты, парасатты бола бермейді.
Адамның пайда болу тарихы ерте заманнан ... оның көп ... ... ... Ол мың ... бойы ... ... пайдаланған ең ежелгі қарулар 2,5 млн. жыл ... ... ... қару ... ... бойынша археологтар ежелгі заман
әлемінің тарихын үш ғасырға бөліп қарайды: тас, қола және ... Тас ... тас ... ... ... ... 2,6 млн. ... б.з. дейінгі
12 мың жылына дейін), орта тас ... ... ... (шамамен 12 мың жылдан
б.з. дейінгі 7 мың ... ... жаңа тас ... ... ... ... ... б.з. дейінгі 4 мың жылға дейін), ... ... ... ... 3 – б.з. ... 2 мың ... басы). Қола ғасыр – (шамамен 2 –
б.з. дейінгі 1 мың жылдық), ... ... ... 1 мың жылдықтың ортасынан
б.з. дейін) [8, 259 б].
Өз кезегінде палеолит үш кезеңге бөлінеді: төменгі, орта және жоғарғы
немесе ... ... ... - ... биологиялық көрінетін бірлікке
қоса, мәдениет деп аталатын біріктіретін байланыстар деңгейіне ие болатын
дәуір. Алғашқы қоғам мәдениетінің ... көне ... ... сана ... ... ... ... ретінде болатын мифология болды.
Адамға ерте заманнан бастап қоршаған әлемді тану ... ... ... - ежелгі қоғамға сай ежелгі адамның дүние мен өзін ... бұл – оның ... ... ... формасы. Мифология
қиялда және қиялдың көмегімен табиғат күштерін игереді, ... ... ... ... неге ... ... және таң қаларлық миф
шығармашылығы ... ... ... ... - ... ... ... жауапты ойлау ерекшеліктерінің мәдени-тарихи дамуының ... ... ... ... ... ... ... яғни
бөлінбеуімен, қоршаған ортаны қабылдауда эмоционалды, аффектілі-моторлы
реакцияның басым болуымен ... ... ... моральдың, өнер
мен ғылымның алғашқы элементтері ... ... ... ... қиял мен ... қатар жүріп, қиял шын оқиға ретінде қабылданады.
Сонымен миф – адамның дүниемен ой жүзінде жақындасуына ... ... пен ... тану ... адам ... ... ... бастапқы қасиеттері ретінде қабылдайды және табиғат құбылыстарын
қарастырып, ... Осы ... ... ... ... ... мен ... мүмкіндіктері архетип деп аталатын ұжымдық
санасыз күйінде ... ... ене ... ... ... мазмұнды
сипаттамаға ие болады. Миф ... ... ... ... ... адамның тірі қалуының жалғыз тәсілі оның қатаң
табиғат ... ... ... ... көрсетеді.
Мифологиялық жандар (Құдайлар, нимфалар, құбыжықтар) табиғи және әлеуметтік
күштердің ... ... ... ... ... ал кейде
қорқытуға болады. Өмірде тірі қалу үшін адамның ... ... ... бұл қамқоршылар оның Құдайына айналады. Мұндай Құдайлар ролінде
мифологиялық қиялда жанданған ең белгілі ... мен ... ... ... өз ... ... ... мифологиялық жандары пайда болады.
Осыдан «пұтқа табынушылық» деген термин шыққан: әр ерекше тілге (тайпаға)
сенудің өз ... сай ... ... ...... әлеммен мистикалық ортақтық және
бірлік ежелгі мәдениет пен ... ... ... ... ... фетишизмде, магияда.
Өзін табиғатпен және оның нақты құбылыстарымен теңестіру тотемизмде
–жануарларға табынуда байқалады (аз ... ... мен ... Ру ... ... атында болып, онымен қандас туыс екендігіне
сенген.
Алғашқы дәуір үшін басқа тән сенімнің түрі фетишизм болған. ... ... ... ... ... қасиеттеріне сену, мысалы, үңгірлерге,
тастарға, ағаштарға, ... ... ... ... ... ... ... жасалған діни заттарға.
Табиғаттың жандануымен анимизм – табиғат құбылыстарының себебі ретінде
жан мен рухтың болатындығына сенім. Анимизм бойынша әр заттың жаны бар, ... ... ... ... ... өз ... әрекет етеді.
Мифте адам ғана әлемге бағынышты ғана емес, әлем де ... ... ... ... екі ... ... болады, егер екі зат немесе
екі мистикалық жан бір-бірімен байланысты болса, онда ... ... ... байланысты болады. Осының негізінде магия – ... ... ... ... ... зиян ... ... нақты
әрекеттер мен сөздер арқылы адамдарға, ... ... ... ... әсер ету қабілетіне сенімі.
Діннің ең ерте формалары фантастикалық түсініктердің – ... ... ... жорасын атқару – діни тәжірибе бастамасынан құралады.
Сенімнің дамуымен және діннің қиындауымен жора – ... ... ... ... ... мен ... ең ... формасын жасайды. Жора
адамның тәртіпсіздікке (хаосқа) тәртіпті қарсы қоюдың бірінші ... ... Жора ... ... ... оның пайда болу құпиялылығы
қалыпты жұмыс істеуінің ... ... ... ... ... білу, оны ашуға
тырысу, жоралар құпиялылығы дін үшін үлкен қауіп туғызады. ... ... ... ... ... Бұл ... шығармашылық қабілеттерін
көрсетудің ежелгі және мәңгі формасы.
Адамдардың дамуының белгілі бір ... ... ... ... ... ... алғашқы кезеңінде оның түбірі күнделікті тіршіліктегі
адамдардың табиғат алдындағы ... ... ... Ол ... ... ... – найзағай, жер сілкінулері, вулкан атқылаулары,
т.б. алдындағы дәрменсіздік емес, алғашқы адамның ... әсер ... да, ... ... ... анықтайтын білімі де болмады. Оның
іс-әрекетінің барысы мен қорытындысы оның жеке ... ... ... ... ... ... Бұндай жағдайда адам табиғат
алдында әлсіз болды, оның тәжірибелік ... де ... ... ... барлық іс-әрекеті екіге бөлінеді: біріншісі – іс-әрекеттің
қорытындысы адамның тікелей өзіне байланысты еркін ... ...... ... ... ... бұл екі түрі ... айырмашылық тек салыстырмалы
түрде ғана, олардың арасында өтпелі кезеңнің барлық ... ... ол ... ... ... ... барысында оған және адамның барлық өміріне әсер
ететін белгісіз бір күш ... ... ... ... келе ... ... әсер етуші осы күштің құдіретін және бұл күш алдындағы ... ... ... болды. Алайда бұл тез арада байқала қойған жоқ.
Бұндай түйсік сезімнің дамуының ... бір ... ... ... ... адамның өз іс-әрекетінің белгілі бір саладағы ... ... ... ... ... ... ... емес.
Адам өзінің күші мен тіршіліктің белгілі саласының белгілі бір
құбылыстарың құдіретін ... ... ғана ... басқа саладағы
әлсіздігін түсіне алады. Ол сол басқа салада өзінің ... ... ... бір ... бар ... ... Осылайша дін пайда
болады.
Дін адамның табиғи не ... ... ... жөніндегі
ойлары әсерінен емес, адамдардың табиғат ... ... ... және ... орта ... қажетті білімнің жоқтығынан келіп
туды.
Рухани өмірде ерекше орын алған табиғат құбылыстарының шығу ... ... ... болды. Мифологияның табиғаты туралы түрлі
пікірлер бар: мифология фольклордың жанры ретінде ғана ... ... ... ... ... “философия” деп те түсіндіріледі. Бірақ мифтер сырт
қарағанда фантастикалық ертегілерге ұқсайды. Айырмашылығы, ... ал ... ... ... шындық емес, мифологиялық уақыттар деп ... ... Бұл ... ... өмір ... ... және де ... мифологиялық тұлғалар туралы болды. Бірақ баяндалуда
белгілі бір реттілік болмады, ал фактілердің барлығы дерлік фантастикалық
болды.
Алғашқы ... ... ... діни дүние танымының негізгі
ерекшелігі, олар өздерін қоршаған табиғи ортадан бөлген жоқ. ... оның ... ... мен ... байлықтары, оған әсер
ететін табиғи күштер мен осында ... ... ... топтары –барлығы
біртұтас болып қабылданды. Сондықтан табиғатқа ... тән ... ... ... ... тән деп ... діни түсініктердің барлық алғашқы түрлерінде - фетишизм, тотемизм,
анимизм және ... ... ... ...... ... ... ерекше құдіретті күштеріне сену,
мысалы, үңгірлер, ... ... ... бір ... ... мен ... заттар, т.б. Фетишистік түсініктер - жансыз денелерді жанды дүние
ретінде қабылдау. Мысалы, адамдарды ... ... ... ... немесе
ашаршылықта адамдар жемісін қорек еткен ағаш, аң аулағанда қолданылған
садақ т.б. – ... ... ... ... ... ... сақталған – тотем болып
табылатын белгілі бір жануар не өсімдік түрлері, немесе басқа да ... ... ... аборигендер арасында тығыз байланыс бар екендігіне
сену. Туыстың аты оның өзінің ... ... ... не ... ... олар өз тотемімен қандас туыспыз деп есептеді. ... ... ... оны ... ... не “ағасы”, т.б. деп ... ... ... өз ... ... не оған ... ... не оны тамаққа
пайдалануға тиым салынады. Әрбір туыстың ... ... ... ... ... ... ... олармен байланысты салт-дәстүрлер
орындалды. Жалпы алғанда, ... ... ... ... ... көрінісі, бейнесі болды.
Анимизм – белгілі бір денелер бойында болатын ... ... ... сену.
Анимистикалық сенімдер табиғатқа жан бітірумен байланысты болды.
Олардың бастамалары алғашқы қауымдық қоғам кезеңінде-ақ: ... отты ... және ... ... ... ... ... мен аруақтар туралы түсініктер болды.
Магия немесе сиқыршылық - ... ... ... ... ... табиғат құбылыстарына әсер ету ... ... ... ... ... ... шын ... түсінбей,
кездейсоқ сәйкестіктерді дұрыс түсінбей, кей адамдар сөз және белгілі бір
әрекеттер арқылы ... ... ... не ... зиян ... деп сенді. Магия: “ақ” (қорғаушы) және “қара” (жамандық жасаушы)
болып ... ... ... да ... әсер ету объектісіне
байланысты: өндірістік, махаббат, емдік, т.б. ... ... ... ғалымдардың пікірінше, магия дін бола коймаған, өйткені
адамнан күшті құдірет иесін емес, адамның мүмкіндіктерін ... ... ... мен ... табиғаттан тыс құдірет қауымдық ... ... ... отты жерліктерде және
басқаларда қайтыс болған адамдардың ... ... мен ... ... ... жер иеленушілік қоғамда Аспан еркек мен Жер ... неке ... ... ... ... бағындыруға тырысты.
Егін шаруашылығының пайда болуына байланысты өсірілетін өсімдіктер мен
олардың өсіуіне тікелей әсер ететін Күн мен ... күші ... ... Мысалы, ирокездер маис, сіңлілерін, «біздің ... не ... деп ... ... ... Ирокездердің алты мейрамдарының
төртеуі егін шаруашылығына байланысты болды: жаңа жыл, егін ... көк ... өнім ... Күн – күш иесі, Жер топырақ құнарлылығын көтереді, жаңбыр
шақырады, т.б. магиялық ұғымдар кең ... Осы ... мал ... ... ... ... ... қоғам құрылымы
Кейінгі рулық қоғам өндіргіш күштердің сапалы дамуымен сипатталады.
Осы кезеңде ерте ... ... ... ... ... ... ... аймақтарда терімшілер мен балық ... ... ... осы ... ... ыңғайлы табиғый географиялық
жағдайларға байланысты шаруашылықтың бірінші түрі, біртіндеп шаруашылықтың
екінші түрін ығыстыра ... ... пен мал ... ... түрі ... табылады және адамның дамуында терең өзгерістерге
әкеледі. Өндіруші шаруашылық нәтижесінде артық өнім ... ... ... ... ... ... ... өнімнің жинақталуы
алғашқы қоғамның ыдырауына ерте таптық мемлекеттің қалыптасуына әкеліп
соқты. ... ... ... ... ... ... ... да бұл процестіі зерттеушілер «неолиттік төңенріс» деп атайды.
Алайда мал шаруашылықтың бастамалары палеолитте пайдалана ... ... ... адамдардың жануарларды қолға үйретуі
жоғары палеолитте болды. Ресей жағалауындағы тұрақтағы ... ... ... үретілуі жайында мәлімет береді. Кейбір
зерттеушілердің айтуы ... ... ... ... ... ... пайда болуы жөніндегі мәліметтерді археологиялық мәліметтерден
алуға болады. Б.з.д. 18 мыңжылдықта Алдыңғы Азия ... ... ... ... ... ... қазбалар нәтижесінде дәнді
дақылдардың қалдықтары табылды, тары, бидәй тағы ... [3, 209 ... ... үй ... ол ... ірі қара мал ... Буғылар түрлері,
есектер кейінен қолға үйретілді.
Экологиялық жағдайы негізінде аңшылықтың объектісі тағы ... ... ... ... ... түрлерін іздеуге итермеледі.
Өндіруші шаруашылық пайда болғаннан соң, қайтыс болған адамды жерлегенде
олардың санының ... ... ... ... қай ... ... жөнінде бір артық пікір жоқ. Әрбір ... ... ... ... ... ... болды. Егіншілік пен мал шруашылықтың даму
нәтижесінде еңбек бөлінісі анық ... ... ... жағдайларға
байланысты кейбір аймақтарда егіншілр қоғамы, басқа аймақта малшылар қоғамы
және ... ... ... ... ... ... ... төңкерістің нәтижесінде әлеуметтк салада елулі өзгерісте
басталады. Бұрыңғыдай жерге, құралдардарға ортақ ... ... ... ... ... ... ... рулық қоғамда тұрақты иерархиялық бірлестіктер өмір сүру үшін
неғұрлым сәттірек күресе алатын еді. Бұл форма ... ру ... ... ... үшін шынайы негізгі стихия ... ... ... ... ... бұл туыстық тек аналық ... ... деп ... ... ... ... көнуді археологиялық
мәліметтер де дәлелдейді. Рудың аса маңызды белгісі эногомия, яғни , ... ... ... ... салу ... ... жеке
ұйымдар екі экзогамды рулардың бір тұрақты өзара некелік қарым-қатынасы бар
эндогамиялық тайпаға брігуі пайда болды. Некенің ... ... бұл ... ... ... мүшелері, екінші рудың ... ... ... және ... болды. Біртіндеп некелік қатынастардың дамуы,
туыстық некенің қалыптасуына әкелді.
Батыс Еуропаның материалдары негізінде құрылған классикалық ... ... ... үш ... ... ... ашель болып бөлінеді.
Орта палеолит соңғы ... ... ал ... ... ... ... ... болып айырылады.
Соңғы жылдары бұл схемаға кейбір өзгерістер ... ... ... ... олар ... екі ... – ежелгі дәуір мен
соңғы дәуірге бөліп, мустье мен соңғы палеолит арасына меже ... ... жаңа ... ... ... ... әуелгі дошелльді
қамтитын ежелгі дәуір бұл күнде олдувэй ... деп ... Ол ... ... ... ... палеолиттің одан кейінгі екі дәуірі – шелль мен ашель 800 ... 140 мың ... ... ... қамтиды. Көптеген зерттеушілер орта
палеолитті (соңғы ашель мен ... ... ... ... ... ... жатқызады. Соңғы палеолит 40 мың жылдықтан 12 мың ... ... ... ... адам ... иелері мен оның қарапайым шаруашылығының
қалыптасу кезеңін қамтитын ежелгі тас дәуірі өндіргіш ... өте ... ... Ол тұстағы адамдардың кәсібінің мәні табиғаттың
дайын өнімдерін пайдаланумен шектелген. Олар ... өсіп ... ... теріп жеп, жабайы аңдарды аулап, олардың етімен
қоректенеді. Бұл тұстағы адамдардың ... ... ... еңбек бөлінісінің жынысқа, жасқа қарап реттелуіне негізделеді.
Кейінгі рулық қоғамда неке және ... ... ... ... ер ... өзі ... адамға яғни топ арасындағы әйел адамдарға
үйленуге тиісті еді. Тобырда әйел адамның еңбегі өте тиімді болып
есептелінген. ... бір ер ... ... әйел ... ... рұқсат
етілді. Әсіресе мұндай неке егіншілік пен айналысатын адамдарда көп
байқалды. Ал бұған керісінше еңбек түрі ... ... ... ... ... ... еңбегі өнімді болды. Сондықтан кейінгі рулыұқ
қоғамда полигиния және полиандрияға бірдей рұқсат етілді. Осылай кейнгі
рулық қоғам адамдары ирокез және гурон ... ... ... ... ... еркек» алу кең таралды.
Жаңа заман адамдары пайда болуымен, тас өңдеудің биік деңгейге
жетуі, тас ғачырының дамуына алып ... Бұл ... тек қана адам ... тас ... техникасы биік деңгейге жетті. Олардың өмірі жайлы, саны,
құрамы қанша болғаны туралы ешқандай мәлімет жоқ. Бірақ олардың өмірін біз,
сол ... ... ... ... ... арқылы зерттейміз. Тастан
жасалынған тас құралдар. Дөрекі, жақсы ... ... диск ... ... Қолдан жасалынған тас құралдарында ағаш және сүйек кең
қолданылған. Бұл құралдар аң аулаған кезде пайдаланылды. Кейінгі ... ... ... Франция, Чехия және КСРО-ның бөліктерінде
кездеседі. Осы тұрақтардан жылқы, бизон және ... ... Бұл ... сол ... аң аулаумен шұғылданғаның дәлелі. Сол
кезде ауа-райының күрт өзгеруі яғни жылы жағдайдан, мұз дәуіріне өту,
адамдардың дамыған, ... ... ... үшін ғана аман ... ... Олар ... аңдардың етін жеген, терісінен баспана және киім
дайындаған еді.
Таулы жерлердегі үңрлерде адамдар өмір сүрген, сол үңірлер
арқылы ұзын және жаңа ... ... ... ... ... жасап
шығарғанва. Испания, Франция, Швецария, Австрия, Балқан түбегі, Қырым,
Кавказ, Орта Азия жерлрінде әртүрлі типтегі үңгірлер ... ... ... ... өздерін жыртқыш аңдардан, табиғаттың жағымсыз құбылыстарынан
қорғауды білген. Олар сол кезде жаңбырдан, суықтан қорғану үшін өз
баспаналарын ... ... де ... болған. Осы дәуірден бастап адамдар
киім тіге бастаған. Олардың киімдері өте ... ... және олар ... ... ... ... өсімдіктердің тамырын, ал ине орнына аңдардың
сүйегін пайдаланды.
Қоғамдағы ұйымдасу-эпоханы зерттеу тарихында негізгі міндет қоғамдық
туыстықты атқарады. ... ... ... терімшілер, балық
аулаушылар болды.
Кезл келген қоғамда билік уақыт өте келе үлкен күштердің басшылығымен
өтеді. Оларда әлеумттік нормалар болған. Бұл нормалар еңбек бөлінісінің
нормалары ... ... ... және тағы ... коллектив ереже
бойынша жұмыс істей бастады. Ережені бұзған адамдар тобырдан ... ... ... ... ... ... мен топтық ұжымдары
қалыптаса бастады. Рулық қауымдар көп жерде алдымен ... ... ... ана ... ... ... байланысты әйелдер алғашқы
қауымда үстемдік жасады, мұның өзі аналық-матриархаттық дәуір деп ... ... ... ... пен ... біздің заманымыздан бұрынғы
XII-V және V-III мың жылдықтардың арасын қамиды (мезолит-орта тас дәуірі,
неолит-соңғы тас дәуірі). Ол ... ... осы ... бейнеде болды.
Жануарлар дүниесінің құрамы өзгеріп, енді ... ... ... мен ... ... ешкі мен киік, қоян, үйрек болды. Мезолит
заманындағы адамдардың садақ пен ... ... ... ... жетістік еді
және осы тұста микролиттер-үшбұрыш, ... ... ... ... ұсақ
қалақтар пайда болды.
Біздің заманымыздан бұрынғы V мың ... ... ... ... ... ... дәуір болды. Бұл кезде еңбек құралдары 
жетілдіріліп, жаңадан ... ... ... ... ... кесу
сияқты жаңа технологиялық әдістер қолданылған. Қиын өңделетін тастар бірте-
бірте тұрмысқа, шаруашылыққа пайдаланылды, тас ... ... дән ... ... ... ... Неолит дәуірінде Қазақстан
жерінде кен кәсібі мен тоқымашылықтың бастамалары дүниеге келген. Сонымен
қатар ... ыдыс ... іске аса ... ... ... ... ... рулық қауым дәуірі еді. Онда бірігіп еңбек ету және өндіріс
құрал-жабдықтарына ортақ меншік үстем болды. Осы кезде ... ... ... ... жағына және шаруашылықтың түріне қарай ... ... ... ... аңшылықпен, балық аулаумен, өсімдіктерді
жинаумен шұғылданған. Кейініректе олар мал ... , ... және ... ... ... ... ... екі мың жылдықта мал және егіншілік
шаруашылығымен қоса металл өңдеу ... дами ... Мал ... ... және қуатты бірлестіктер болған.
Қорыта келсек социогенез және оның негізг ... ... даму ... ... ... ... ... сол замандағы
алғашқы адамдар біртіндеп дамып, осы дәрежеге жеткен. ... ... ... ... ... ... яғни ... болып отырған.
«Алғашқы адамдар тобыры» немесе «көне қауым» адамның жануарлар әлемінен
бөлініп шығуымен бір ... ... ... Көне ... ... ... сол себептен біртіндеп қоғамдық ұйымның неғұрлым берік формасына
орын бере бастады.
Колданылған ... ... ... И.Л. ... ... и ... - М.: Мысль -
1982 -286 ... ... ... ... естествознания: Учебник для вузов.-
М.: Культура и спорт, Юнити, 1999- 288б
3. Алексеев В.П., Першищ А.И.История ... ... ... ... ... ... А.А. Консепции современного естествознания. М.: Центр,
1997-208 б
5. Концепции современного естествознания: Учебник для ... ... В.Н. ... проф. П. Ратникова.- М.: Культура и
спорт, ЮНЙТИ, 1997 -271 ... ... З.А. ... современного естествознания-курс лекций
Алматы ВШП адилет 1998 -150б
7. Потеев М И ... ... ... –СПб. : изд-во
«Питер, 1999-352б.
8. Кадырбаев А.Ш. История Казахстана: первобытный мир и древность.
А., 1998-298 ... ... М.И., ... Г.С., ... Ю.А. ... климатические
катастрофы.- М.: Гидрометеоиздат, 1986 -290 б
10. Вернадский В.И. Биосфера. Различные издания
11. Жолдасбайұлы С. Ежелгі және орта ... ... А., ... ... ... А.Ш. ... ... первобытный мир и древность.
А.,  1998- 247 б
13. Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінге дейін ... ... б

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1890-1914 жж. АҚШ социалистік қозғалыс51 бет
60-80 жылдардағы ортасындағы Қазақстандағы нақты социализм12 бет
Ақш тарпынан социалистік Кубаға көрсетіліген қысым және КСРО көмегі10 бет
Білім беру социологиясы14 бет
БАСҚАРУ СОЦИОЛОГИЯСЫ7 бет
Вебердің социологиясы және «веберлік қайта жаңғыруы»12 бет
Вилли Брандт - социал-демократ,теоретик,канцлер79 бет
Вильфредо Парето, Фердинанд Теннис және Георг Зиммельдің социологиялық ойлары32 бет
Гендерлік социология15 бет
Дін социологиясының қалыптасуы мен дамуы19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь