Несие қызметінің түсінігі

І. Несиенің мәні және несие қатынастарының пайда болуы.


1.1 Несие теориясы және оның дамуы.
1.2. Несие түрлері
ІІ. Несие қызметінің түсінігі.


2.1. Шын мәніндегі ақшаларды айналымның несиелік құралдарымен ауыстыру.
2.2. Несие мен ақшаның өзара әрекеті.
2.3. Несиенің экономикадағы ролі және оны қолданудың шектері
ІІІ Несиелік тәуекелді реттеудегі мемлекеттің рөлі.
Курстық жұмыстың мақсаты:
Жалпы несиенің мәнін және оның нарықтық қатынастың құрылуындағы маңызы жөнінде мәліметтер жинақтап, жүйеге келтіру, несие туралы бар білімді тереңдету, қағидаларын талқылап, толық мәліметтер беру.
Тақырыптың өзектілігі:
Қазіргі таңда несие түсінігі кең таралған және де қазіргі экономиканың ырғақтылығына байланысты нарықтық қатынастардағы ролі өсіп келеді. Несиенің қамтамасыз етілу принципі несие келісімшартында қарыз алушы өз мойнына алған міндеттемелерді бұзуы мүмкін жағдайда несие берушінің мүліктік мүддесін қорғауды қамтамасыз етудің қажеттілігін көрсетеді. Бұл принцип жалпы экономикалық тұрақсыздық кезеңінде өзекті мәселе болып табылады.
Несиенің мәнін анықтаған кезде бірқатар әдістемелік принциптерді ұстану керек, несиелердің барша түрі формалардан тәуелсіз оның мәнін көрсетуі керек.
Несие мәселесін тұтасымен алғанда, несиенің мәнін ашу керек. Егер бір мәселеде несие қайтарылмаса, онда бұл өзінің қайтарылатын қасиетін жоғалтатының білдіреді. Несиенің мәнін талдауда оның құрылымын, қозғалас сатыларын, негізін қарастырған жөн.
Несиеде өзгермейтін, тұрақты болып қалатын жәйіт – құрылым. Өзге экономикалық категориялар сияқты несиеде бір – бірімен өзара әрекетке түсетін бірнеше элементтен тұрады. Ондай элементтерге ең алдымен несиелік қатынастың барлық субъектілері, сондай – ақ бұл субъектілерге несие беруші мен қарызға алушылар жатады. Оларды бөлуге және бөлек қарастыруға болмайды. Оларды бірге қарастырған жағдайда ғана несиенің мәнін анықтауға болады.
Несие беруші – несиелік мәмленің қарыз ұсынатын жағы. Мұны іске асыру үшін онда ақшалай қаражаттың белгілі бір қоры болуы керек. Ол ақша өзінікі болуы немесе басқа біреуден қарызға алған болуы да мүмкін.
Қазіргі уақытта қарызға ақша ұсынатын негізгі несие беруші – банк болып табылады. Ол кәсіпорындардың, ұйымдардың, кеңселер мен халықтын уақытша бос қаражаттарын шоғырландырып, оларды қарызға алушыға уақытша пайдалану үшін несие түрінде ұсынады. Бұл ретте банктен алған несиені тек қарызға алушы ғана емес, сондай – ақ соңғысы да меншік иесіне тартылған ресурстарды қайтаруға міндетті. Бұл арада банк бір жағдайға несие беруші болса, екінші жағдайда – қарыз алушы болып көрінеді.
Қарызға алушы – несиелік қатынастар жағы, несие алып, алған қарызды қайтаруға міндетті жағы. Қосымша ақшалай қаражатқа уақытша мұқтаждығы туғандар қарызға ақша алушылар болып табылады. Қазіргі заман талабына сай қарызға алушылар - кәсіпорындар, кәсіпкерлер, халық, мемлекеттер мен банктер болуы мүмкін. Алайда, қарызға алушы қарызға алынған қаражаттың меншік иесі болып табылмайды, өндіріс саласында, айналымда оны ол өз
Пайдаланған әдебиеттер:

1. Правила краткосрочного кредитования экономики Республики Казахстан № 1 от 11.02.1994г.
2. Долан Э.Д. Деньги, банки и денежно-кредитная политика. Санкт-Петербург, 1994г.
3. Общая теория денег и кредита. Учебник для ВУЗов. Под редакцией Жукова Е.Ф. М.: Банки биржи, ЮНИТИ, 1995г.
4. Деньги. Кредит. Банки (Под редакцией Е.Ф. Жукова) М.: ЮНИТИ, 2000г.
5. Лексис В. Кредит и банки. М.: Перспектива, 1994г.
6. Деньги. Кредит. Банки. Под редакцией Лаврушина О.И. М.: Финансы и статистика 1998г.
7. Деньги. Кредит. Банки. Под редакцией Сейткасимова Г.С. Алматы, Экономика 1996г.
8. Деньги. Кредит. Банки. Под редакцией Сейткасимова Г.С. Алматы, Қаржы- қаражат, 1999г.
9. Банковское дело. Под редакцией Сейткасимова Г.С. Алматы, Қаржы-қаражат, 1999г.
10. Ақша, несие, банктер: Оқулық /Жалпы редакциясын басқарған Ғ.С. Сейітқасымов. – Алматы: Экономика, 2001.
11. «Несиелік тәуекелділікті реттеу». ВестникКазНУ №3, 2004г.
12. Лисак Б. Анализ кредитоспособности и платежеспособности заемщика банка при потребительском кредитовании // Банки Казахстана 2000 N6. –С. 3
13. Смагулова Ш.А., Буханцева О.В. Малый бизнес и практика его кредитование в Казахстане // Вестник. ИПК. /Каз.Гос, Нац. ун-т им.Аль-Фараби. –Алматы. 1999г.
14. Смагулова Ш.А. Макроэкономика. –Алматы 1997.
15. Умбетов А. Кредитование малого бизнесам банки // Альпари 1999. N2. –С. 21-31.
        
        КІРІСПЕ
Курстық жұмыстың мақсаты:
Жалпы несиенің мәнін және оның нарықтық қатынастың құрылуындағы маңызы
жөнінде мәліметтер жинақтап, ... ... ... ... бар ... ... ... толық мәліметтер беру.
Тақырыптың өзектілігі:
Қазіргі таңда несие түсінігі кең таралған және де ... ... ... ... ... ролі өсіп ... қамтамасыз етілу принципі несие келісімшартында қарыз ... ... ... ... ... мүмкін жағдайда несие берушінің
мүліктік мүддесін ... ... ... ... ... ... ... экономикалық тұрақсыздық кезеңінде өзекті мәселе ... ... ... ... ... ... принциптерді ұстану
керек, несиелердің барша түрі формалардан тәуелсіз оның ... ... ... ... ... ... мәнін ашу керек. Егер
бір мәселеде несие қайтарылмаса, онда бұл ... ... ... ... Несиенің мәнін талдауда оның құрылымын, қозғалас
сатыларын, негізін қарастырған ... ... ... ... қалатын жәйіт – құрылым. Өзге
экономикалық ... ... ... бір – ... ... ... бірнеше элементтен тұрады. Ондай элементтерге ең алдымен несиелік
қатынастың барлық субъектілері, сондай – ақ бұл субъектілерге ... ... ... алушылар жатады. Оларды бөлуге және бөлек қарастыруға болмайды.
Оларды бірге қарастырған жағдайда ғана несиенің мәнін ... ... ...... мәмленің қарыз ұсынатын жағы. Мұны іске
асыру үшін онда ақшалай қаражаттың белгілі бір қоры ... ... Ол ... болуы немесе басқа біреуден қарызға алған болуы да мүмкін.
Қазіргі ... ... ақша ... ... ... ... – банк
болып табылады. Ол кәсіпорындардың, ұйымдардың, кеңселер мен ... бос ... ... ... ... алушыға уақытша
пайдалану үшін несие түрінде ұсынады. Бұл ретте банктен ... ... ... ... ғана ... ... – ақ соңғысы да меншік иесіне ... ... ... Бұл ... банк бір ... несие беруші
болса, екінші жағдайда – қарыз алушы болып көрінеді.
Қарызға алушы – несиелік ... ... ... ... ... ... ... жағы. Қосымша ақшалай қаражатқа уақытша
мұқтаждығы туғандар қарызға ақша ... ... ... ... ... сай қарызға алушылар - кәсіпорындар, ... ... мен ... болуы мүмкін. Алайда, қарызға алушы қарызға алынған
қаражаттың меншік иесі болып табылмайды, өндіріс саласында, айналымда ... ... ... Бұл ... ол ... ... гөрі, яғни
шаруашылықта ауыспалы айналым қор таусылғаннан кейін оны іске ... үшін ... ... қарызды артық көлемде төлейді.
Несиелік мәміледе қарызға алушы несие ... ... ... ... өз талаптарын қояды. Алайда, қарызға алушы мен ... ... ... ... құқықты жақтары болып табылады. Олар міндетті
түрде қатысуы керек. Және бұл ... олар ... ... мүмкін.
Несие беруші – қарызгер (кәсіпорындар мен халық бос қаражаттарын есеп ... ... ... ... ... ... Несие беруші мен қарызға
алушы өзара іс әрекеттерінде қарама – ... ... ... ... ... ... ретінде олар оның қарама – қарсы
жақтарында тұрады. Олардың мүдделері де бөлек, несие беруші неғұрлым ... ... ... ... ... алушыға мүмкіндігінше арзан несие алып,
қосымша қаржылар табу мүддесі болады.
Несие берушілер мен ... ... ... ... ... ... алыс – берістің объектісі – құнның ... ... ... өтелмеген құн – несиеленген құн болып табылады.
Несиенің қайтарылуы – уақытша пайдаланған несиеленген ... ... ... ... Ол өзінен - өзі туындамайды. Ол құнның ... ... ... ... ... Алайда, бұл тек
қайтарымның негізін жасайды. Уақытша пайдалануға алған ... ... ... қаражаттар қарыз алушыға мүмкіндік берген кезде ғана
несиені қайтару ... ... ... объективті процесс болып
табылады, яғни оны мәміленің ... ... ... ... ... ... мен қарыз алушы бекіткен келісімшартқа ... ... ... сипат алады. Халық шаруашылығы деңгейінде несиенің
қайтарылуы тұтас алғанда қайтарылудың жиынтығын ... Бұл ... ... ... бір ғана ... ... ... категория
сияқты бар несиенің тұтастығын көрсетеді.
Несиенің әлеуметтік – экономикалық негізі оның ... ... ... ... анықтама берейік. Несие – кеңейтілген қайта өндіру
мақсатында жеделдік, төлемдік, қайтару талаптарына сай оларды ақшаны ... ... ... бос ... ... жұмылдырылуын
қамтитын несие капиталының қозғалысы себепті экномикалық қарым – қатынасты
көрсетеді.
Несие ... оны – ... ... мерзімдік, қолма – қол ақша,
мақсатты сипат сияқты маңызды принциптерімен анықталады.
Несиенің объективті қажеттілігі табиғи және ... ... ... ... ... ... шығарып тастайды. Ол
капитал түрлері ... ... ... ... ... ақшалай түрі
тауарға, тауарлы меншік өндірістікке, өндірістік тауарлар және тауарлық
қайтадан ақша ... ... ... яғни A – T - Ө - T - ... ауыспалы
4
айналымы жүреді. Ауыспалы айналымның бірінші кезеңінде ақша ... ... ... жабдықтары және т.б.) ауысып ... ... - ... ...... өнім (тауар) жасалады, өндірістік
тауарларға келеді.Үшінші кезеңде тауар сатылып, ... ақша ... ... осындай ауыспалы айналымы тұрақты түрде бөлек жеке
кәсіпорын және жалпы ... ... ... жүріп жатады. Капиталдың
қозғалысы – оның тек ауыспалы айналымы емес, ... ақ оның ... ... ... дегенде оның үнемі қайталанатын ауыспалы түсіндіріледі.
Капитал түрінің ауысуы бір шаруашылық ... ... ... ... және ... ... ... субъектілерді
ақша деген қажеттіліктің ... қоса ... ... ... ... ... жеке ауыспалы айналымдағы капитал болады.
Ақшалай қаражаттың уақытша босатылуы және оларға деген қажеттілік
тек материалдық өндіріс ... мен ... ғана ... ... ... және қоғамдық ұйымдарда, сондай – ақ халықта да болуы
мүмкін.
Қаражатқа деген қажеттілік пен оның босатылуы арасында ...... ... ... ... қалыпты қызметі үшін
қажет материалдық және қаржылық ресурстарды нақты байланыстыратын ... ғана ... ... ... несиенің объективті ... ... ... ... капитал айналымы мен ауыспалы айналымның
бірқалыпты ... ... ... ... ... және ... нақты экономикалық
негізде қаражат айналымы мен ауыспалы айналым, яғни несиелік ... ... ... құн ... ... ... алушы несиені кедей болғаны үшін ... ол ... ... ... ... мен ... ... объективті
күшіне толық шамада жетпей тұрғандықтан өз ісін алға бастыру үшін алады.
5
І. Несиенің мәні және несие ... ... ... ... ... және оның ... ... барысында таным әдісі ретінде ... ... ... ... ... әлі жас. Ол ... экономиканың
қалыптасуымен пайда болды. Несиенің ұдайы өндіріс процесімен, құндылықтың
қайта айналымының және ... ... ... ... несиенің
қажеттігін түсінудің демеушісі, қоғамдағы несиелік қатынастардың туындауын,
несиенің табиғаты мен ... ... ... ... екендігін
түсінудің қуат көзі болып табылады.
Ғалымдар бүгінгі ... ... ... ... бір ... талдау қорытындыларын белсендірек жүргізіп, екінші жағынан банк
ісін дамытып, жетілдірудің керек екенін ... ... ... ... ... ... ... теориялық проблемалырдың соңы тек тәжірибелік әдістермен шешілетіні
кездейсоқтық емес. Теория мен тәжірибе арасында диалектикалық бірлік бар.
Экономикалық ... ... ... ... мен заңына
қатысты саясат орын алуда. Несиенің мәнін ... ... ... жасампаздық теориясы қатаң қадағаланатындығы байқалады.
Натуралистік несие теориясы ХҮІІІ ғасырдың екінші жартысында пайда
болды. Бұл теорияның ... А. Смит пен Д. ... ... Одан әрі ... ... Ж. Сэй, Ф. Бастия және американдық Д. Мак – Куллах
дамытты. Бұл ... ... ... ... мәнінің натуралистік
түсінігіне үйлесті, яғни, несие заттай игіліктердің ... ... бұл тек ... ... бар ... ... бөлу әдісі
ғана. Бұл жағдайда несие объектісі заттай емес игіліктер болып табылады.
Несие капиталы өндірістік ... тең. Бұл ... ... ... капиталының қозғалысын емес, табиғи түрде материалдық құндылықтарды
қайта бөлудің әдісі сияқты қарастырады. Несиенің мәні мен рөлі ... қате ... ... капиталының тауарлы, өндірістік және ақшалай
түрдегі ауыспалы айналымын жете түсінбеуден шығып ... ... ... ... капиталының ақша түріндегі ерекше бөлігі деуге болады.
Бұған қарамастан натуралистік теорияның ... ... ... ... ... мен ... ... еш кемітуге болмайды.
Натуралистер өндіріс ... ... ... ... ... деп дұрыс есептеді. Олар несиенің рөлін өсірмей, несие пайызының
түсетін ... ... ... ... ... ... капиталдық жасампаздық теориясы натуралистік ... ... ... Оның ... ... ... экономиканың
дамуында шешуші рөл беріліп, оны ұдайы өндіру процестерінен алыстатады.
6
Несие ақшамен және байланыспен теңестіріледі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... елдің барлық
пайдаланылмаған мүмкіндіктерін қозғалысқа келтіріп, байлық пен ... ... ... Ол банктерді делдалдар ретінде ... ... деп ... ... ... ... ... Г. Макмед, Дж.
Кейнс, Ф. Хоутри, И. Шумперет(Австрия), А. Ган (Германия) болды. Олар ... ... ... алу ... сай байлық деп есептеді. Несие пайда ... ол ... ... ... ... ал, ... “несие
фабрикасы”. Бұл екеуі де несиені, яғни капитал жасайды. Олар ... ... яғни ... ... деп ... ...... банктер шексіз депозиттерді, соған сәйкес несие мен ... ... ... Міне, осындай несие ауқымының шексіз кеңеюі қайта өндірудің,
экономикалық дамудың қозғаушы күші екенін ұйғарып, ... ... әсер ... ... ... ... ... теориясы”
деген атауға ие болды. Олар несиеің шегін, несие ауқымының шексіз ... мен оның ... ... ... ... – 1933 жж. ... дағдарыс несиенің капиталдық жасампаздық
теорияның абыройын жоққа шығарды. Алайда, оның оңтайлы нәтижелері болмай
қалған жоқ. Оны ... пен оның ... ... ... ... ... ... зардаптарын жою үшін пайдаланды. Олар
экономиканы несиемен реттеудің принциптерін негіздеді: ... ... ... кеңейту жолымен несие пайызын төмендетуге
болады. Дж.Кейнстың ... ... ... ақша ... пайыз – инвестицияға, инвестиция - өндіріске, өндіріс – табысқа,
табыс – ... әсер ... ... – ақ ол ақшаның белгілі бір ... ... әсер ... ал ... ... ... әсер
етпейтінін мойындады.
Батыс және Еуропамен 24 – тен астам дамыған елдердің ... ... АҚШ – тан ... қорланымының кіші көлемімен және несие
нарығының жеке сараланым (сегмент) ... ... ... ... ... ... несие капиталы нарығына да
тән.
Егер Қазақстанның ... ... ... ... онда оның
сараланымдары әр түрлі деңгейде екенін, сондай – ақ ол енді-енді қалыптасып
келе жатқанын атауға ... ... ... ақша және ... ... ... ... және жеке қорланымның және банк жүйесінің
жақсы дамымағанына байланысты ... ... ... ... даму ... оның ... ... базасы жасалуда.Бірақ,бұл нарықты әзірге даму сатысында деп айтуға
болмайды,ол ... ... ... үлгісінен алшақ жатыр.
Қор нарығы кенжелеп қалған. Оның заңдық ... мен ... ... биліктің ынтасы болса да, ол әлі даму
7
тұрғысынан енді – енді оянып келе жатыр. Егер ... ... ... ... ал корпарациялық бағалы қағаздар түрлі объективті
себептерге байланысты мүлде дамымаған.
Капиталдық жасампаздық ... ары ... ... ... ... экономиканы реттеудің негізгі құралдары – ... ... мен ... ақша ... ... ... табылады деп
есептейді. Шын ... ... ... ... ... ... ... салымдарының ауқымын кеңейтуге немесе аясын
тарылтуға ... ... ... ақша ... ... ... ... және баға мен инфляцияның деңгейіне де әсер етуге болады.
Монетаризм теориясы дамыған елдердің экономикалық ... ... ... таңда оның маңызы несиенің пайыздық
мөлшерлемесін өзгерте отырып, ақша жиыны мен ... ... ... ... ... отыр.
Қазақстан да несие теориясының жемістерін тәжірибеде ... ... ҚР ... ... мен ... ақша несие реттеуінің
монетаристік теориясын қолдана отырып, 1994 – 1997 ж ж. ... ... және ... ... ... қол ... ... түрлері
Жоғарыда қарастырылған несие формаларының көптеген түрлері болады. Несие
түрлері – бұл оның ... ... үшін ... ... ... ... ең детальданған сипаттамасы, яғни,
несиенің іс - ... ... ... ... ... түрлері былайша жіктеледі: ... ... ... ... айналым қаражатын қалыптастыруға берілетін несие;
- негізгі құрал ... ... ... ... ТМҚ аясында шұғыл қажеттілікке, сондай – ақ, нормативтен тыс
қорлардың ... ... ... ... ... ... маусымдық шығыны аясында берілетін несие;
- жол үстіндегі (жолдағы) есеп айырысу құжаттары аясында берілетін
несие, аккредитивтер;
- ... ... ... етілуі бойынша:
- жылжымалы және жылжымайтын мүлікпен, ТМҚ – пен, ... ... ... қамтамасыз етілген;
- ішінара қамтамасыз етілген;
- қамтамасыз етілуі болмайтын банкілік ... ... ... ... ... ... орта мерзімді;
- ұзақ мерзімді;
в) өтелу тәртібі бойынша:
- бөліп бөліп төлеу (мерзімінің ұзарту);
- бір жолғы өтеу
- кезең сайын бір қалыпты(бір ... ... ... тәуелді деңгейі бойынша:
- субстандартты;
- стандартты;
- күмәнді;
- сенімді;
- cенімсіз;
- ұзартпалы.
ғ) ақылығы бойынша:
- қалыпты пайыздық мөлшерлемесі (пайыз мөлшерлемесі қалыпты);
- ... ... ... (пайыз мөлшерлемесі жоғары);
- төмен пайыздың мөлшерлемесі (пайыз мөлшерлемесі төмен);
- пайызсыз.
9
д) салалық бағыты бойынша:
- сауда - саттық несиесі;
- өнеркәсіп несиесі;
- ауыл ... ... ... ... ашылатын шот түрлері бойынша:
- жай ссудалық шот бойынша несие;
- арнайы ссуда шоты бойынша несие;
- контокорренттік шот бойынша несие;
- овердрафт ... ... ... ... ... ... ... түріне жылдам сатылатын жылжымалы мүлікпен немесе
құқықпен қамтамасыз ... ... ... әрі ... мөлшері бойынша
тіркелетін ломбардтық несие жатады.
Ломбардтық несиені негізгі әр ... ... ... ... тауар кепілдігімен, талап кепілдігімен (жинақ ақша салымы,
сақтандыру келісімшарты, ипотека және т.б.) ... ... ... ... ломбардтық несиені өз қалауынша, шектеусіз пайдалана алады.
Жаңартпалы несие ( ... revolve – ... ... ... ... ... – сауда капиталының ұлттық және әлемдік ... ... ... Ол ... ... ... ... және
өтеу мерзімі шегінде несие келісіміне қатысушы елдер арасында қосымша
келісімсөзсіз ... ... ... ... ... ... алдындағы несие ұйымының оған несие
келісімшартының белгіленген әрекет ету кезеңі ішінде белгілі бір ... ... ... ... беру ... заң ... ... Несие желісінің ашылуы несие беруші мен қарыз ... ... ... ... ынтмақтастығын білдіреді.
Овердрафт (ағымдағы банк шотының келісімшарты аясинда несиелеу)
несие ұйымының шот ... оның ... банк ... ... ... қаражат болмаса, шот иесінің несие берушінің ... ... ... түскен қаражаттың есебінен кейін оған ... ... ... ... ... ... басқа формаларына қарағанда
коммерциялық несие олардан бұрын пайда ... Оны бір ... ... ... ... тауарлар мен қызмет көрсетулер үшін ... ... ... Осы ... ... ... өнеркәсіп және
сауда капиталының бірігу нәтижесін білдіретін тауар капиталы ... ... ... ... мен ... процесінен тікелей пайда
болады. Ол тауарлақ формада беріледі және оның ... шегі ... ... оның ... ... ... ... әрбір кәсіпкер, әрбір өзге
субъект коммерциялық несиені өзінің ақшалай капиталының ... ғана ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар ғана
пайдалана алады. Осы несие формасының ... ... ... ... – қол ... есеп ... ... арттыруға және айналыс шығынан
кемітуге жағдай тудырады.
Вексель – бұл ... ... ... ... алдындағы
заңмен қатаң белгіленген борыштық міндеттемесі. Онда ... ... ... алынатын пайыз, өтеудің мерзімі мен ... ... ... ... қаражатты алу үшін ғана емес, сонымен бірге төлем құралы
ретінде ... ... ... оған өтуі ... ... ... ... индоссамент неғұрлым көп болса,
оның айналыс ортасы соғұрлым кең әрі оның төлем ... ... ... несиенің басты мақсаты – тауарлардың сатылу процесін
жеделдету және пайданың жылдам алынуын қамтамасыз ету.
Оған тән белгіге оны пайдаланғаны үшін ... ... ... көрсетулердің бағасына, әдетте, банк пайызынан төмен болатын
пайыздың қосылуы жатады.
Коммерциялық ... ... ... ... ... және ол
өндірістін ауқымы мен тауар айналымының ... ... ... болады.
Қазақстанда ол инфляцияның салдарынан, өндіріс пен ... ... және ... жүргізуші субъектілердің арасындағы сенімінің
азаюынан тиісті деңгейде дамымай қалды.
Коммерциялық несие көбінесе ауыл шаруашылығында ... Азық ... ... ... ... қожалықтарына жанар- жағар май
материалдарын, тұқымды, минералды тынайтқыштарды және өсімдікті ... ... ... түрінде ұсынады. ҚР Азаматтық Кодексіне сәйкес
коммерциялық несие ұғымы аванс түрінде берілетін ... ... және ... көрсетулердің алдын – ала төлемін қамтиды.
Коммерциялық несиені тауар ... ... ... ... үшін ... төлемнің мерзімін ұзартумен береді. Бұл
арада соңғысы алғашқысына вексельді,яғни, төлем ... ... ... ... атаулы құннан төмен баға ... ... ... ... ... ... оның ... (кепілге салынумен)
банк несиесін алуға болады. ... ... ... жағдайында
коммерциялық несие банк несиесімен әрдайым аралас болады.
Банк несиесі. Нарықтық экономикада несиенің негізгі формасы – банк
несиесі. Бұл ... ... ... ... ... ... беру ... жатады. Мұндай несие уақытша қаржылай көмекке
мұқтаж мамандандырылған қаржы несие ... ... ... ... ... ... халыққа, мемлекеттерге беріледі.
Банк несиесінің бірінші ерекшелігі – банк өз қарыз алушыларына несиені
өзінің капиталынан ғана емес, ... ... ... ... ... ... ... несие ресурстарындағы өзіндік капиталының
үлесі шамамен алғанда 18-20% - ті ... ал, ...... (депозиттер, банкаралық қарыз ақшалар).
Осы несие формасының екінші ерекшелігі – ... ... ... ... ... ұйымдардың және халықтың ... ... бос ... банк саудаға береді.
Банк несиенің үшінші ерекшелігі – банк ақшалай қаражатты саудаға
өздігінен өсетін құн ... ... ... ... ... ... алушы
бұл ссуданы пайдаланғаны үшін банкке пайыз төлейді. Қарыз алушы осы несиені
өндіріс саласында пайдаланғаннан ... ... ... әрі оның ... пайыз төлейді. Несиеге қажеттілік оның ажырағысыз атрибуты болып
табылады. Банк несиесінің айналыс саласына ғана ... ... ... айырмашылығы, ол, сонымен қатар, өндіріс ... және ... да ... ... Банк ... ... аясы коммерциялық
несиеге қарағанда әлдеқайда кең, өйткені коммерциялық ...... ... ... және ... ... ... несиесі банк пен қарыз алушының арасында ... ... ... ... бекітілгеннен кейін беріледі. Банк ... ... және ... ... ... маусымдық қорларды
толықтыру, вексельдер есебі және оны қайта есептеу халықты несиелеу.
Ол материалдық тұрғыдан қамтамасыз ... ... ... ... ... және ... ... негізінде банктің
қарызға беретін ссудалық капиталдың қозғалысын білдіреді.
Банк несиесі берілетін мерзіміне қарай қысқа мерзімге және ... ... ... ... ... ... ... алушының ағымдағы
және маусымдық ТМҚ қорларын қалыптастыруына, еңбекақы төлеуіне және өзге де
шығындарын өтеуіне ... ... ... ... ... ... ... мерзімге беріледі.
Ұзақ мерзімді несие ұзақ мерзімді активтердің ... ... ... яғни ол бір ... да көп ... ... қорларды
құруға, қайта жарақтандыруға, ұлғайтуға әрі жаңғыртуға беріледі.
Банк несиесінің есебінен залалдардың орнын ... ... ... ... ... ... ... айыппұл, өсімақы,
тұрақсыздық төлемдерін және т.б. төлеуге болмайды.
Несие есеп айырысу құжаттарының ... ... – қол ... жекелеген жағдайларда, мысалы, ауыл шаруашылық өнімдерін сатып
алуға, еңбекақы төлеуге және тұтыну ... ... – қол ... ... ... тек ... келісімшартында қарастылған
мақсаттары үшін беріледі. Және несие қарыз алушының заң ... ... ... ... ... өтей алатын қабілеті болған
жағдайда, несиені өтей ... ... ... жағдайда және қаржылық
жағдайы тұрақты
12
болғанда ғана беріледі.
Несие келісімшартының ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін сақтай отырып, айтарлықтай
сандық және сапалық өзгерістерге ұшырады. ... ... ... ... ... ... мекемелері ғана беріп қоймайды, сонымен қатар, ... ... да, ... ... де, ... ... де,
микронесие ұйымдары да және т.б. береді. ... бұл осы ... ... ... ... – ақ, ... алушылырдың құрылымы да өзгереді.
Акционерлік қоғамдардан, компаниялардан, фирмалардан және ... өзге ... те, ... де, ... ... да және т.б. алады.
Банктің несие салымдарының мөлшері несие ресурстарына байланысты
болады. Бүгінгі таңда банктердің мұндай ресурстарын ... ғана ... ... ... ... ... бос ақшалай қаражаттары,
банкаралық нарықтағы қарыз ақшалар, шетелдік қаржы несие институттарынан
алынатын қарыз қаражатты ... бір ... ҚР ... ... ... ақша ... ... экономиканы несиелейтін саланы да реттеп отырады. Ол банктердің
несие қоржынының сапасы нашарлаған ... ... ... ... ... ... ... деңгейін арттыру жолымен экономиканы несиелеудің
аясын ... Бұл ... тек ... қана ... сонымен бірге,
әкімшіліктік шекарасының болатынын да көрсетеді.
Банк несиесі негізінен тікелей болады, ... ... ... ... ... ал, ... түрі ... арқылы беріледі, мысалы, халыққа
тауарлыр сатылған кезде несие сауда ... ... ... вексельді
пайдаланумен беріледі.
Қазақстандағы коммерциялық банктер салыстырмалы түрде алғанда, бес
жылда (2001- 2004жж.) экономикадағы несие салымдарын күрт арттырады. ЖІӨ ... ... ... ... 15,0% - ды ... болса, 1.01.2005ж.-
32,7%,яғни, 2 еседен көп.
1.01.2005ж. несие ... ... ... ... ... - 499%;
- орта мерзімді неисе(1жылдан 5жылға дейін)- 30,2%
- ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... банктер мен кәсіпорындардың,
ұйымдардың арасында ғана ... Ол, ... – ақ, бір ... ... және екінші жағынан, халықтың арасында да пайда болады. Несие
алушыға халық, ал, несие ... банк ... ... ... ... ... ... жағдайларда банк пен халықтың арасында делдалдық
ететін үшінші тарапта ... ... ... ... ... сататын,
яғни мерзімін ұзартып төлеумен тауарды несиеге беретін сауда ... ... ... ... оның ... ... қажеттіліктерін
13
қанағаттандыру үшін беріледі. Оның ішінде, жеке шаруашылықтағы өндірісті
дамытуға, құрылыс салуға, тұрғын үйді ... ... ұзақ ... жарамды заттарды сатып алуға беріледі.
Халықты несиелеу – халықтың өмір ... ... ... ... саясатының маңызды бөлігі болып табылады. Өнеркәсібі
дамыған елдерде тұрғындар (халық) өзінің жыл ... ... 10 – 12 % ... ... несиесін өтеуге жұмсайды. Қазақстанда несиенің бұл формасы мүлдем
дамымай ... десе де ... ... ... ... ... оның үстіне,
тұтыну несиесінің пайыздық мөлшерлемесі айтарлықтай жоғары, жылына 16 – 18
% - ды құрайды.
Несие ... ... ... және ... ... ... ... форма халыққа тауарларды оның төлем мерзімін ұзартумен сатуда
қолданылады, ... бұл ... ... ... табылады. Ақшалай форма
банк несиесі секілді халыққа тікелей немесе сауда желісі арқылы ... ... ... ... ... бар: бір ... ... айналымы
артатын болса, несие мөлшері де ... ... ... ... ... ... ... жағынан, халық неғұрлым несиеленетін болса,
төлем қабілеті бар сұранысты арттырады.
Несиелеу объектісі ... ... ... ... мыналарға:
кезек күттірмейтін қажеттілік ( шұғыл мұқтаж ) несиесіне, құрылыс салу және
тұрғын үй ... алу ... ұзақ ... ... ... ... арналған несиеге және шаруашылықты ұйымдастырып, жүргізуге арналған
несиеге бөлінеді.
Тұтыну несиесі белгілі бір ... ... ... ... өмір ... ... ... теңестіреді, әр түрлі
әлеуметтік топтардың тұтыну ... мен ... ... ... ұзақ ... ... ... салыстырмалы түрде жоғары
бағасы мен халықтың ағымдағы табысы арасындағы және халықтың бір ... ... мен оны ... ... ... ... ... екі
қарама қайшылықты шешіп береді. Тұтыну несиесі банк операцияларымен тығыз
араласып ... ... ... алушылардың ұзақ мерзімі борыштық
міндеттемесін сауда ... ... ... алу үшін ... несие банкінен тікелей беретін болса, сауда ... ... ... ... қатынасының артық буыны жойылады.
Несиеге сатып алынған тауарларды сауда ұйымдары олардың ... ... ... ... ... да ... ... төленгенше
тауардың меншік құқығы сауда ұйымдарында қалады.
Өнеркәсібі дамыған елдерге тұтыну ... ... ... ... олардың арасында тауарды төлем ... ... ... үлес ... ... ... ... алуда сатып алушы тауардың құнын ай сайынғы
14
жарнама мен ... ... ... ... ол несиені пайдаланғаны үшін пайыз
төлейді. Көптеген жағдайларда төлем мерзімін ұзарту мен сатуда тауардың
бағасы коммиссиялық ... ... ... несие үшін алынатын пайыздан
жоғары көтеріледі.
Тұтыну несиесі көптеген ... ... роль ... ... ... ... ... реттеліп отыратын болады. Ол қадағаланады әрі банк
және коммерциялық несиелерге бақылау ... ... ... ... ... ... ... арттыруға оларды ынталандыруға бағытталады. Бұл үшін ... ... атап ... қолма қол ақшамен төленетін тауар бағасын
арзандату, несие мерзімін ұзарту, оның құнын кеміту ... ... ... ... керісінше, қолма-қол ақша мен төлеудің үлесі
артады, несиені пайдаланудың ... ... және ... ... ... ... тауарға деген сұранысын ынталандырады әрі
олардың өндірілуі мен сатылуын арттырады.
Қазақстанда ... үй ... ... және оны ... ... ... тұтыну несиесін беру үшін мамандандырылған мемлекеттік құрылыс
жинақ ақша банкісі құрылды. 2004 жылғы халыққа ... ... ... 122,1 милрд. теңгені құрады, 2003 жылмен салыстырғанда 9,4% - ды
құрады.
Ипотекалық ... ... ... кепілге салу арқылы болатын
ссуданы ипотека несиесі ретінде ұғуға болады. Ол тұрғын үй құрылысын ... ... ... жер ... ... ... әрі ұзақ мерзімді сипатқа ие.
Ипотеқалық несиелеу нарықтық экономиканың ажырағысыз ... ... Оның ... ... бар:
- ипотекалық несие бұл қатаң анықталған кепілзатпен берілетін
ссуда. Несие ... ... ... салынған жылжымайтын мүлік
сатылады және одан түскен қаражатпен несиеегердің алашағы ... ... де ... ... ... үшін ең сенімді несие ретінде саналады:
- ипотекалық ссуданың ... ... ... ... ... ол тұрғын үй мен өндірістік үй жағдайлары қаржыландыру, сатып алу,
тұрғын үшін және жер учаскелерін игеру үшін ... ... ... ... – 30 ... дейін ұзақ мерзімге
беріледі. Несие алдын ала жасалған ... ... ... ... ... ... принциптеріне мыналар жатады:
кепілге салынатын мүлік нақты болу керек, яғни ... ... ... ... ... ... ауыртпалығын үшінші тұлға оңай
танитындай болуы керек.
Ипотекалық ... ... ... болуы үшін ұдайы жетілдіріп
отырады. Мәселен, дамыған елдерде мыналар болады:
- төлемдері кезең сайын ... ... ... бес ... ол ... ... ... өсіруді қарастырады;
- төлем сомасы өзгеріп отыратын ссуда: жеңілдікті кезеңнің ... ... ... тек ... ғана ... Жүктемені
бөлудің мұндай тәсілі борышқорға үлкен пайда береді;
- пайыз мөлшерлемесі өзгермелі ипотека ... ... ... ... шама ... ... әрі ... да бір нақты
көрсеткішке немесе ирдекске байланатын болады. Мөлшерлемелер жарты
жылды бір рет ... ... ... ... ... ... ... өзге де бағалы қағаздар жатады. Бұл ... ... ... ... облигациялар секілді құнды қағаздардың қайталама
нарығында баға белгілеуі мүмкін. Бұл арада ... ... ... кепілге
салынған мүліктің заңды меншік құқығын несиелерге беруді ұйғаратын құжат
болып табылады. Жылжымайтын ... ... ... ипотека несиенің
негізгі қамтамасыз етушісі болып табылады. Онда несие келісімшарты ... ... ... ... ... ... пайыз, салық,
алымдар және меншіктен өндіріліп ... өзге де ... ... ... бірге, оны бүлінбеген қалпында сақтау, жылжымайтын
мүлікті сақтандыру, оны басқа тұлғаға ... ... ... ... және т.б. ... ... ... облигациялар және клиент ... ... ... несие ресурстарын құрайды.
ҚР “Ипотека туралы” заңы шыққаннан кейін Қазақстанда ... ... ... ірі ... ... ... ... асыратын
өздерінің ипотекалық компанияларын құрды.
2000 жылдан бастап ҚР Ұлттық ... ... ... ... ... ... (ҚИК) ... Ол алғашқы құрылған күнінен
бастап несие үшін ... ... ... ... ... ... келеді. 2005 жылы ҚИК толықтай ҚР Қаржы министірлігінің
қарамағына өтті. Бұл несие үшін ... ... ... ... бәсекелестік ортаның құрылуына өз ықпалын тигізді. Пайыз
мөлшерлемелері баяу ... да ... ... ... ... ... дамуына 2003 жылы Мемлекеттік құрылыс –жинақ ақша ... ... әсер ... ҚИК 300 және 500 млн ... ... екі ... шығарып үлгереді және оларды сәтті орналастыра
білді. Қазақстанда ипотекалық ... ... ... ... үй ... ... ... болып табылады.
Халықаралық несие. Халықаралық несие несиегер ... ... ... ... жеке және ... тұлғалары алға шығатын халықаралық
экономикалық қатынас саласындағы ссудалық ... ... ... ... ... қайтару, мерзімді және ақылы
шаттарының негізінде елдер арасындағы ссуда капиталының ... ... ... ... әр ... ... субъектілері бойынша
біріктіретін үлкен үғым. Халықаралық несие жаңа ... ... ... ... көрсету импортын ұлғайтуға мүмкіндік береді.Ол төлем балансының
тапшылығы(экспорт пен импорттың арасындағы айырмашылықты) жабудың құралына
және ... ... ... ... ... үшін ... несие басқа елдерге, әсіресе,
қосымша инвестицияға мұқтаж дамушы елдерге капитал ... ең ... ... ... Бұл несие ең сенімді несие ... ... ол тек ... ... және ... ғана емес, сонымен
бірге, үкімет кепілдігімен қамтамасыз етіледі.
Бүгінгі таңда ... ... ірі ... ... ... ... несиені жиі пайдаланады. Бұл белгілі бір реттеуді және
шектеуді қажет ... ... ... берешектердің жинақталуы және
сыртқы қарыздың ағымдағы ... ... ... өсе ... ... қаржылық – валюта жағдайын қиындатып, оны тұрақсыз ... ... яғни ... ... ... және экономикалық қысым
көрсетілуі мүмкін.
Халықаралық несие делдалдың ... ... ... ... ... ... ретінде аса ірі ұлттық және трансұлттық банктер, халықаралық
және аймақтық валюталық – несие әрі қаржы ұйымдары алға шыға алады.
Меншік ... ... ... ... мемлекеттік, жеке және
аралас несиелерге бөлінеді. Қазақстан жеке халықаралық несиені жиі алады,
яғни ... ... ... ... ... ... Ол ... елдің валютасында, үшінші елдің валютасында берілуі ... ... ... бойынша коммерциялық және банктік несиелерге
бөлінеді.
Коммерциялық немесе фирмалық несие сыртқы саудамен және ... ... ... ... Оны, ... ... елдердегі әр
түрлі коммерциялық құрылымға ие компаниялар, фирмалар вексельдің көмегімен
тауарлы формада береді. Экспорттаушы тауарды ... ... ... ... ... ... ... құжаттарды
алғаннан кейін оның векселін акцептейді, яғни оның ... ... ... ... ... ... ... тек экспорт – импорт операциялар бойынша ... ғана ... банк ... бұл – экспорттаушы ел банкісінің
импорттаушы елдің ... ... ...... ... ... ... несиесі. Ол, сонымен бірге, байланысқан несие деп аталады,
өйткені, ол тек машина мен құрал – жабдық үшін ғана ... банк ... – бұл ... елдің фирмаларына және
17
банктеріне тікелей берілетін несие берушінің ... ... да ... ... ... арналған неисе. Сатып алушы несиенің бірнеше несие
желісі, сондай – ақ, ... және ... ... арналған
несие, оны құрал – жабдықты жеткізумен береді.
Қазақстанның халықаралық жетекші ұйымға ... ... ... қажетті қосымша қаржыға жол ашты.
Халықаралық валюта қорымен (ХВҚ) “стенд - бай” ... ... ... ... ... арнайы құқығы сомасында келісімге қол қойылды.
Бүгінгі таңда Қазақстан халықаралық қайта құру және Даму ... даму ... ... даму ... ... ... импорт банкі және
өзге де халықаралық қаржы – валюта ... ... ... ... және банктердің халықаралық рейтингісі игеруі несие
бағасы ... да, оның ... ... да ... шартқа құрылған
халықаралық несиеге жол ашты.
Халықаралық несие арқылы ... ... ... қамтамасыз
ету, қолма қол ақшасыз есеп айырысуды дамытудың халықаралық есеп айырысу
саласындағы айналыс шығынын ... ... ақ, ... және ... ... ... ... елдерге қайта бөлінеді.
Қазақстан 2003 – 2015 жылдарына арналған Индустриялық инновациялық
дамудың стратегиясын ... ... ... ... ... құны ... бәсекеге жарамды ғылыми сыйымдылығы бар өнімдер өндірістің жаңа машина,
құрал – ... және ... ... үшін ... ... ... ... шектеулі неисе мүмкіндіктері мен бірінші
класты қарыз алушылардың ауқымды ... ... ... ... ... ... ... 2000 жылдан бері лизингілік несие
қолданылып келеді. Лизинг – бұл негізгі құрал – ... ... ... ... оны жеке заңды тұлғаларға белгілі бір төлем үшін нақты ... ... ... мүлікті сатып алу құқығын қарастыратын келісімшарттың
бекітілуіне себепкер болатын ... бір ... ... ... ... ... ... қызметінің түрі.
Қызметтің бұл түрі ҚР «Қаржылық лизинг туралы» заңымен, Азаматтық,
Салықтық және Кедендік кодекстермен, ... ... ... және ... ... ... ... бұйымына кез келген тұтынылатын заттар, оның ... ... ... машина, құрал жабдық, сайман, үй
ғимараты, құрылғы, ... ... ... ... ... берушінің балансында болады және лизинг
объектісінің амортизациясы ... ... ... ... ... ... ... құнына қатысты болады, лизингтің әрекет
ету мерзімі лизинг объектісінің толық амортизациясының мерзімімен ұзақтық
бойынша өлшемделуі ... – бұл ... ... иесі мен ... ... ... ... – мүлікті делдал болып табылатын лизингілік компания арқылы
айтылған мерзімге және ... үшін ... ... Лизингілік мәміле
лизинг беруші, лизинг алушы және сатушы қатысады.
Лизинг өзінің мазмұны бойынша несие қатынасына сәйкес ... ... ... ссудаға ұқсас. Лизинг осы экономикалық ... ... ... ... ... беру формасында берілетін
несиені білдіреді.
Лизингтің банк несиесінен артықшылықтары:
- мүлік кепілге салынбайды, яғни мүлікті кепілге салудың ... ... ... ... ... ... ... төлемнің жүйесі икемді болады және ол игеруге
жатқызылады, бұл салық салынатын ... ... ... ... жүз ... ... және төлемдерді дереу төлеуді талап
етпейді.
Лизинглік несиені Қазақстанда ауыл шаруашылық өндірушілер ... және өзге де ауыл ... ... машиналар үшін, ауыл
шаруашылық өнімдерін өңдейтін кәсіпорындар технологиялар үшін, шығын және
орта бизнестің субъектілері пайдаланылады.
Бүгінгі таңда ... кез ... ... ...... дамытуға ауқымды капитал салымдарын салуға мүмкіндік береді.
Машиналар мен ...... ... ... ... тәсілдерімен
салыстырғанда лизингтің бірқатар елеулі артықшылықтары бар:
- лизинг кәсіпкерге – жалдаушыға өндірісті аса ірі бір ... ... ... береді;
- өтімді қаражаттардың шектеліп қалу мәселесі жұмсарады;
- негізгі құрал жабдықты сатып алуға кеткен ... ... ... ... ... бірдей бөлінеді;
- қарыз капиталы тартылмайды және т.б.
Лизинг беруші банктің ... ... ... ... ... ... ... алушының балансына өтеді;
- қосымша құн салығының босатылады;
- лизинг компанияның несиелеуінен табыс және акциядан дивиденттер алады.
19
ІІ. Несие қызметінің түсінігі.
2.1. Шын ... ... ... ... құралдарымен
ауыстыру.
«Функция» («қызмет») деген сөз латынның «functio» - деген - ... ... ... мағынаны білдіреді. Несиенің қызметін айтқанда, әдетте
оның мәнінің арнайы көрінісі ұғылады. Қызмет несиенің мәнімен ... ... ... ... қарым қатынастардың мәнінсіз ол өмір
сүре алмайды. Қызметтің ... мәні ... ... ... бар. Әрбір
сәттегі өзінің өрістеу барысында несие барлық қызметінің мәнін емес, бір
немесе бірнеше ... ғана ... ... - қатып қалған емес,
өзгеріп тұратын ... ... ... ... ... оның ... да өзгеріп отырады. Қызмет бүтіндей процесс ретінде өзінің арнайы
көрінісін ... яғни ... ... ... ... ... Несие
қызметі оның барлық формалары мен түрлері өзіндік ерекшелігімен көрініс
танытудың сипаттайды.
Несиенің ... ... ... ... орны жайлы біркелкі
ғалымдардың пікірлері жоқ. Кейбір ... оны ... ... ... бөлу белгісіне жатқызады. В.М. Тарасов несиені ұлттық табысты
қайта бөлу процесіне ... бөлу ... ... Және ... ... ... айырбас қатынастарына тән ерекшеліктері мен
мүмкіндіктері бар.
Айырбас фазасына бөлу (өндіріс ... ... ... ... көрсету мүмкін болғандықтан, несиелік қатынастарды да дәл
осыған жатқызуға болады. Сондықтан несие бөлу категориясы бола ... ... де ... ... екі ... ... де ие. ... несиенің қызметіне тән екендігін көрсетеді.
Несие туралы теорияда, оның атқаратын қызметінің саны мен мазмұны
жайлы ... ... ... жоқ. Біреулер екі ( ... ... ... құралдарын жасау), басқалар үш түрлі (осы
аталған екеуінен бөтен бақылауды қосады), үшіншілер - төрт ... ... мен ... ... ... ... атайды. Ал,
жекелеген авторлар несиенің ... ... ... ... ... келтіру, уақытша бос қаражаттардың жинастыру т.б. ... ... ... ... ол – ... қаржы сияқты басқа да
категорияларға тән екендігін айтқан дұрыс. Ал, ... ... ... банк ... ... ... айналымның жанама түрлері бойынша несиенің қызметі
ақшаларға да, қаржыларға да тән – бұл ... ... ... ... категорияларының мазмұнына да енеді.
Қазіргі кездегі нарық шаруашылығында шын мәніндегі ақшалар
20
(алтын)ел ... ... ... ... ... ... шығарылған
ақша белгілері айналымда болады. Нарық ақшалардың шығарылуы, немесе қолма –
қол есептегі ақша ... ... сол ... ... ... ... ... мұндай қызметінің дамуы банк жүйесінің пайда болуымен
байланысты екендігін ескерген жөн. Ақшаларды банкінің есеп ... ... ... ... тауарлар мен қызмет үшін қолма – қол ақшасыз
есептерді жүзеге ... ... ... ... ... жойып отыруға
мүмкіндік береді. Мұның өзі ақшаны қолмен санап алыс беріс жасау айналымын
және айналым шығындары мен ... ... ... ... Шаруашылық
жүргізу субъектілерінің және халықтың есепшоттардағы қаржылық ... ... ... ... ... көрсетілген ақша айналымы
банкінің ақша қаржыларының ... ... ... ... ... ... ... ақша массасының құрылымына, төлем
айналысына және ақша ... ... әсер ... сол ақша ... ... ... қаржылары құрылады. Яғни нағыз ақшаларды несиелік
ақшалармен және несиелік операциялар ауыстыру ... ... ... қарапайым қарыздық міндеттемелер- вексельдерден бастап ... ... ... ... ақшаларының түрліше формалары пайда
болады.
Экономиканың дамуының ... ... бұл ... алтынды
ығыстырып шығарумен байланысты болды. Қазіргі кезде нағыз ақшаларды
алмастыратын несие қызметі ақша ... ... ... ... ... есептер, несие карточкаларын, вексельдерді, чектерді,
депозиттік сертификаттарды қолдану арқылы ... ... ... ... қолдағы аұшаны несие операцияларымен
ауыстырудың қажетті шарттары ... ... бір ... ... ақшасыз есеп жасау үшін аудару, ... ... ... ақша ... ... жақсартуға
мүмкіндіктер туады.
Бұл жерде айрықша ескеретін жәйт – ... осы ... ... ... ... ... оларды экономикалық айналымда уақытша
ауыстыру қызметін, яғни несие ... ... ... ТМҚ – ны ... ... ... ... төлеу үшін пайдалануды
және т.б.
Демек, нағыз ақшаларды несиелік ... және ... ... ... екі ... жолмен жүзеге асырылады:
- алтының орнына айналымға экономиканы несиелеу жолындағы
несиелік ақшалар шығарылады, олар ... және ... ... ... ... банкідегі эмитетке қайта келіп түсулері қажет;
- несиелеу барысында төлем қаржылары жасалады, ... ...... есеп айрысуды ұйымдастыруға байланысты айналымға ақшасыз қолма –
қол есептер жасалынатын ақшалар келіп түседі.
21
2.2. Несие мен ... ... ... көп ... несиені ақша сияқты қабылдайды. Бір ... - ... ақша ... ... банк және ...... ... емес,әртүрлі қармы – қатынастар да болып табылады.
Несие мен ақша – түрлі экономикалық категориялар. Ақшаға ... ... ... келеді. Себебі, несие қарым – қатынастың субъектілері
барлық заңды, заңды емес және тұлғалар болып ... ... ... және ақша ... ең бірінші
ерекшелігі – қатысушылар құрамының әр түрлі екенін атап ... жөн. ... ... ... ... мен ... қатысады, ал ақша жалпы ... ... ... мен ... ... арасындағы қарым қатынас
нәтижесінде осындай қалыпқа ... Бұл ... ... мен ... ... ... қарым – қатынасының қатысушылары несие беруші мен ... ... ... ал несие құнның қайтарылу қозғалысының себебі бойынша
ерекше қарым – қатынасты көрсетеді. Бұл ... құн ... ... ... ол ... ... қарыз алушыға өтеді және белгіленген
мерзім өткеннен кейін өз иесіне қайтады.
Несие мен ақша әр ... ... ... ие. ... ... ... ерекшеленеді. Несие ақша ... де, ... де ... ... Бұл ерекшеліктерге қарамастан тауар ақша
қатынасының ... ақша мен ... ... ... ... , ... барлық қорына Қызмет көрсету арқылы өзара бір бірін толықтырады.
Банк берген несие ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Клиенттер оларды төлем құралы ретінде
жеткізушілердің ... және ... да ... өтеу үшін ... клиенттері, яғни банк еспшотының иелері бір уақытта ақша және
несие қарым-қатынасының субъектілері де ... ... ... ... ... мен ақшаның өзара әрекет етуінің алдағы
уақытта күшейе беру тенденциялары көрініс ... Оған мына ... ... ... – қол ... есеп ... кеңеюі, Интернет арқылы есеп
айрысудың электрондық жаңа ... ... ... ... ... ... бір жағынан, банк шоттарына ақшаны тартып, оларды
несие ресурстарына ... ... ... ... ... ақша айналымын
тездетеді, сондықтан ақшаның бір бөлігі есеп айрысу үшін керексіз болып
қалады және ... ... ... несие ресурстарын көбейтіп,
тұрақталып қалады;
- орталық банктер несиені экономиканы ақша – ... ... ... ... ... пайдаланады. Оның шегі тарылу немесе ... ... ақша ... ... эмиссиялық қызметіне, әсер етеді.
Болашақта несие мен ақшаның өзара әрекеті жалғасып, күшейе береді.
22
2.3. Несиенің ... ролі және оны ... ... ролін несиелік қатынастардың жұмыс істеуіне әкеліп
соқтыратын нәтижесімен ... ... ... ... қызметі арқылы ұдайы
өндіріс процесіне әсер етеді. Жоғарыда аталып өткендей, несиенің өз қызмет
саласы бар, ол ... ... ... ... ... пайдаланылмай тұрған, қайта айналып құйылудың бастапқы кезінде
қайта бөлінуі мүмкін бөлігімен ғана ... ... ... міндеттер қоғамдық дамудың әр түрлі кезеңдеріне өзгеріп отыруы
мүмкін.
Экономика дамуының сатысына қарамастан, ... ... ... ... ... оның өнім ... ... қамтамасыз етіледі.
Несие ұдайы өндіріс процесінің үздіксіздігі мен тездетілуіне қызмет етеді.
Уақытша бос материалдық және ... ... ... және ... ... бөлуді қамтамасыз етуші несие кез – келген экономикалық
субъект бойынша ... ... ... мен ... ... ... сипаты мен экономика саласында тауарларды сатып
реттеуді арасында, капиталдың жұмсауға ... ... мен ... бар
жиынтықтардың арасында болатын қарама –қайшылықтарды ... ... ... ... несие арқылы түзету ең алдымен қоғамдық өндірістің
үздіксіздігін ... ... ... ... ... ... қорлар айналысының біркелкілік танытпайтындығына
байланысты бір полюсте бос ... ... ... ... ... ... тапшылық орын алады. Уақытша ... ... ... ... ... оларға ұдайы өндіріс процесін жалғастыруға
ТМҚ үшін ақы төлеудің қамтамасыз етуге, еңбекақы ... және ... ... ... ашу мен ... кеңейту ісінде де несиенің атқаратын
ролі зор. Несиенің көмегімен ... ... ... ... ... жаңа ... ірі жобаларын іске асыруға, жаңа
техниканы өндіруге, ... ... құны бар ... ... ... ... салынатын мол салымдарды жүзеге асыруға мүмкіндік
береді.
Қазақстанда экономиканың шикізаттық бағытынан ... ... ... ... құру ... ... ҚР – ның 2003 – 2015
жылдарға арналған индустриалық – ... даму ... ... Бұл ... өзінің несиелік қаржыларын осы Бағдарламаны жүзеге асыруға
бағыттайтын несие жүйесіне үлкен үміттер артылуда. ... ... ... пайдаланудың бюджеттік қайта айналмалы қаржыландырумен
айтарлықтай маңызды артықшылықтар бар. Ол капиталдық шығынның тиімділігін
осы шаралардың ... ... ... ... ... ... ... шараларының өтелу мерзімі шегінде қарызды өтеудің мерзімін
белгілеумен жүйелі ... ... ... ақша ... ... да ... орын ... Ол ақша
айналымының үнемделуінен көрінеді. Несие өзінің ...... ... ... ... аұша белгілерін дайындау, шығару, есеп жүргізу мен
сақтау шығындарын қысқартады;
- екіншіден, несие бос ақша ... сан рет ... ... қол ... ... қысқартып, айналым шығындарын азайтады;
- үшіншіден, айналымның шығындары маусымдық ... ... ... көбейткенде қорлардың ... ... мен ... ... банкілердің есепшотында сақтау
ақша есептерін банкінің есебінде жазу арқылы, яғни қолдағы бар ... ... ... ... ... ... – қол ... есеп
экономикадағы есептеулерді тездетіп, айналымның шығындарын ... ... беру ... ... ... айналымға түсуі және оларды айналымнан шығару
несиелік негізде жүргізіледі, мұның өзі айналыстағы ақша көлемін ... ... ... дәлірек айтқанда валюта мен инфляцияның тұрақтылығын
ұстап тұруға мүмкіндік береді.
Экономиканың ... ... ... кезінде мемлекет
пайыздық ұтысты көтеру арқылы айналымдағы ақша көлемін қысу ... ... ... ... ... Ал, ... өрлеу
кезінде экономиканы жандандырып, әрі өсіру үшін несие экспансиясы саясаты
қолданылады, яғни пайыздық ұтыстарды кеміту арқылы ... ... ... ... ұлғаяды. Осылайша ақша айналымы ретке келтіріледі. Қазақстанда
1993 – 1997 жылдары несиелердің ... ал 1998 ... ... ... ... ... (ипотекалық тұтыну несиесі) арқасында тұрғын үй құрылысы,
пәтерлер, автокөлік және басқа да тұрмыстық машиналар мен ... ... ... ... ... ... көптеген әлеуметтік
мәселелерді шешуге қол жетіп отыр.
Несиенің көмегімен басқа мемлекеттермен байланыстар ... ... ... ... туып ... жекелеген шаруашылықпен айналысушы экономикалық
субъектілердің өмір сүруі мен ... ... ... ... ... дамуында, сондай – ақ халықтың әл ауқатын
көтеруде ... ... ролі өте зор ... ... ... ... пайдаланудың шегі қайсы деген
мәселе туындайды. ... ... ғана ... ... ... бере ... Несиенің дамуын, оның ролінің күшеюін экономикаға несие
салымының артуымен байланыстыруға болмайды. Мұның өзі несиені пайдаланудағы
сапалық емес, ... ... ... болар еді. Несие салымдарының
ұлғайғаны жайлы мәліметтер мен қаржылардың қайнар
24
көздеріндегі несиенің үлесі экономиканың ... оның ... ... ... несие объектілерінің кеңеюімен, жаңа өнімдер шығару үшін
жаңа да, сапалы жобаларды ... ... ... да ... ... ... ... қатынастардың дамуы, жаңа салалардың пайда ... бір ... ... салаға ауысып қайта құйылатындығы жүзеге
асатындықтан, несие ролінің артқандығы туралы айтуға болады.
Бұл жерде несие ... ... мен саны ... Несиелеудің
көптігі экономиканың даму процесіне, ақша айналымына кері әсерін тигізеді.
Ол қарыз алушылардың қаржыларды үнемдеп ... ... ... ... ... ... ... да кері әсері бар, себебі
төлем қаржыларының жеткіліксіздігінен шаруашылық субъектілер ТМҚ – ... ... ала ... ... ... еңбекақы төлей
алмайды, негізгі қорларды жалға ала ... және т.б. ... ... мұның
бәрі өндірісте, тауарларды сатып – таратуда өз ... ... ... ... анықтау мен сақтаудың сұраныс пен
ұсыныстың, айналымдағы тауар мен ақша көлемдерінің, өндіріс пен ...... ... ... тепе – ... ... ... маңызы зор.
Несиенің сандық шегі несиелік қаржыларды сандық жағынан шектеумен
байланысты. Шектеулердің әдісі әр түрлі, тура әдіс Ұлттық банк міндетті ... ... ... соның нәтижесінде несие көздерінің көлемін
азайтады, экономикалық әдіс ... ... ... ... ... тежейді. Сапалық шектері бұл жағдайда несие тар көлемдік
деңгейде де, кең көлемдік деңгейде де кері әсер етуі ... ... ... ... ... байланысты кең көлемді
деңгейде оң немесе теріс түрде қалай әсер ететіндігі ... ... ... ... ... ... ... қаржылық ... ... ету - ... экономия дамуының басты шарты.
Банктік қызмет ... ... ... ... ... ... Ал ... ең негізгі
қызметтерінің бірі - банктердің ... ... ... ... ... ... ұшырайды.
Сонымен қатар, несиелік тәуекелді реттеудегі мемлекеттің де рөлі маңызды
болып табылады. Мүнда мемлекет өз ... ҚР ... ... және ... ... мен ... ұйымдарын реттеу және ... ... ... ... Ескере кететін жағдай, 2003 жылғы 31
желтоқсандағы ҚР-сы ... № 1720 "ҚР-ң ... ... ... ары ... ... ... сәйкес бірқатар езгерістер болды. Атап
айтқанда ҚР Ұлттық ... ... және ... ... жаңа құрылған
Агентікке жүктелінген болатын .
ҚР Ұлттық Банкі мен ҚР Қаржы ... мен ... ... ... ... Агенттігі Қазақстандағы екінші деңгейлі банктердің қызметін -
банктік жүйенің түрақтылығын қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ... салымшылардың мүдделерін қорғау
мақсатында ... мен ... ... ... Соның ішінде банктердің
несиелік операцияларын реттеу мен қадағалаудың бірнеше себебі бар :
- банктік ... ... ... ету;
- банктер қызметінің сенімділігін қамтамасыз ету.
Мысалы, бір ... ... ... ... ... ... ... басты мақсаты – несиенің бір қарыз алушының қолында ... ету және ... ... ... ... ... ... әсер етуіне байланысты несиенің кейбір түрлерін шектеу
немесе қолдау көрсету.
Несиелік тәуекелді реттеу шараларының ... ... бірі – 2002 жылы 3 ... ҚР ... ... ... 213 ... бекітілген «Екінші деңгейдегі банктерге арналған
пруденциялық нормативтер туралы» ... Атап ... оның ... ... жеткіліктілік коэффициенті» және «Бір қарыз алушыға келетін
тәуекелдің жоғарғы мөлшері».
Меншікті капитал банк инвестицияларын ... ... ... ... ... ... есептелінеді.
1)Бірінші деңгейдегі капиталдың жалпы ... ... ... капитал бөлігіндегі меншікті капиталдың есебіне кіретін
бірінші деңгейдегі ... үлес ... ... банк инвестицияларын
шығарып тастағандағы бірінші деңгейдегі ... ... ... деңгейдегі капитал үлесі шегінде алынған және екінші ... ... ... ... ... ... инвестициялар
сомасына азайтылған банк активтерінің мөлшеріне қатынасы:
К – ... = ... К - ... ... ... ... мыналардан құралады:
- төленген жарғылық капитал;
- қосымша капитал;
- өткен жылдардағы бөлінбеген таза табыс; шегерілген (-)
- материалдық емес ... ... ... ... ... ... шығыстардың ағымдық жылғы табыстардың артық сомасы.
ИК – ... ... ... ... және ... да заңды
тұлғалардың субординарлық қарызы.
А - банктің жиынтық балансына сәйкес барлық активтердің сомасы.
Бұл коэффициенттің мәні 0,06 - дан кем ... ... ... ... тәуекел дәрежесі бойынша салыстырылған,
арнайы резервтер сомасына азайтылған активтердің, шартты және ... ... ... ... деңгейдегі капитал есебіне
кіргізілмеген қалыптастырылмаған ... ... және ... ... ... ... ... деңгейдегі капитал
бөлігіне қатынасы:
К
К = --------
А- П
Мұнда, К- банктің меншікті ... - ... ... ... ... ... баланстан тыс міндеттемелер ... - ... ... ... және ... активтер ... ... ... ... капиталға қосылмаған,
құрылған жалпы резервтер ... ... ... ... ... активтер сомасының 1,25% асатын сомасы).
Бұл ... мәні ... кем ... ... ... ... ... маңызы бар келесі пруденциалдық
норматив - бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің ... ... Бір ... - ҚР -ның ... ... ... келісім шартта көзделген
негізде қарыз алушы немесе үшінші бір түлғаның алдында ... 2 ... не ... ... ... ... ... банк
тарапынан туындайтын талаптары бар әрбір жеке және заңды тұлға.
Бір қарыз ... ... ... ... ... ... ... Банк балансында есепке алынатын, қарыз алушыға байланысты банк талабы.
2. Соңғы бес жыл ... банк ... ... ... ... банк ... ҚР заңдарында ... ... ... ... ... ... ... үшінші бір тұлғаның алдында алдағы екі айдың ішінде
не белгісіз мерзімге несиелік тәуекелге ... банк ... ... ... ... ... (-), ... алушының міндеттемелері бойынша қамтамассыз
ету сомалары, оның ішінде:
- банк қарамағына берілген депозиттегі ақшасы, ҚР Үкіметі және ... ... ... ... ... ... бағалы металлдары,
Standard & Poors және басқа да халықаралық ... ... ... ... банк кепілхаттары;
- ҚР Үкіметі және Ұлттық Банкіне қатысты талаптары;
- Standard & Poors және басқа да халықаралық ... ... ... ... емес ұзақ ... ... рейтингі бар банктердің
ашқан корреспонденттік шоттарына қатысты талаптары.
Бір қарыз алушыға келетін тәуекел ... ... ... ... ... ... (Т) банктің меншікті капиталына (К) қатынасы
арқылы есептеледі:
Т
К = ... Т – ... ... ... ... – банктің меншік капиталы.
К – тің мәні екі жағдайда қарастырылады:
1. Банкпен ерекше қарым – қатынастағы қарыз алушылар үшін – 0,10 – ... ... ... да ... ... үшін 0,25 – тен аспауға тиіс (соның ішінде
0,10 – баланстан тыс міндеттемелермен қамтамассыз ... ... ... – ақ ... ... ... тіркелген ҚР – ның
бейрезиденттерге берілген несиелер бойынша).
Банктік жүйенің ... мен ... ... мен банк ... мүдделерін қорғау мақсатында ҚР Ұлттық
Банкі Басқармасының 2002 жылғы 16 қарашадағы № 465 қаулысымен ... ... ... ... және ... ... және
үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизиялар құру ... ... Сол ... сәйкес тәуекел дәрежесіне қарай несие
былай жіктелініп, оларға қарсы провизиялар құрылады:
1) Стандартты несиелер - ... ... ... ... қайтарылуында
ешқандай күмән жоқ несиелер.
2) ... ... - ... ... ... бар несиелер:
а) Күмәнді 1 категория - қайтарылу ... 30 ... ... ... мерзімі бір рет ұзартылған, банкке біршама ... ... ... ... ... түрі ... негізгі қарыз
сомасынан 5% мөлшерінде провизия құрылады.
b) Күмәнді 2 категория - ... ... 30-60 ... ... бір ... жоғары ұзартылған банк үшін тәуекел тудыратын несиені
білдіреді. Мүндай ... ... ... ... ... 20% ... Күмәнді 3 категория - ... ... 60-90 ... ... бір реттен жоғары ұзартылған, банк үшін тәуекел тудыратын
несиені ... ... ... ... ... қарыз сомасынан 20%
провизия құрылады.
d) Күмәнді 4 категория – ... ... 90 – 120 ... ... мерзімі бір реттен жоғары ұзартылған, банк үшін үлкен
тәуекел тудыратын несиені ... ... ... бойынша негізгі қарыз
сомасынан 25% провизия құрылады. e) Күмәнді 5 ...... ... – 150 ... дейін кешіктірілген, бір реттен жоғары мерзімге ұзартылған,
банк үшін үлкен тәуекел әкелетін несиені білдіреді. Мұндай несие ... ... ... несиелер – қайтару мерзімі 180 күнге дейін және одан жоғары
мерзімге кешіктірілген, банк үшін қауіпті, яғни ... ... ... несиені білдіреді. Мұндай несие үшін 100% мөлшерінде ... ... шет ... ... ... ... қатысатын
арнайы орган бар. Ол – несиелік бюро. Бұл орган ... ... ... ... жоқ. ... ... бюро туралы заң жобасы әзірленіп, Қазақстан
Республикасы Парламентінің қарауында.
Сонымен, несиелік тәуекелді реттеуде ... де ролі ... әр ... ... нормативтік-құқықтық актілер арқылы несиелік
тәуекелді төмендетуге өз үлесін қосады.
29
ҚОРЫТЫНДЫ
Курстық жұмысымды қорытындылай келе, ... ... ... ... ...... ... бойы пайдаланып, қайтарылу үшін
әдетте, пайыз төлеу шартымен ақшалай немесе тауар түрінде ...... ... ал ... ... ... ретінде осы
мәміле негізінде пайда болатын және дамитын ... онда ... ... байланыстарды өрнектейді. Несие тауар айырбасы сатысында ... ... ... ... ... екі түрі ... сатып
алу сату мәмілесі және қарыз мәмілесі. Айырбастың екі контрагентінің
жекелеген мәмілесі ... ... ... алу – сату ... ... кездейсоқ, өткінші байланыс жасайды.Қарыз мәмілесі, немесе қарыз,
тауар айналысының ерекше формасы және сатып алу – сату ... ... ... ... отырып, сипатталуы мүмкін. Қарыз мәмілесі ... ... ... қалдырылған.
Несиенің қажеттілігі ұдайы өндіріс процесі фазаларының бірлігі мен өзара
әсерін қамтамасыз ететін тауар-ақша қатынастарының, құнның ... ... ... бар ... ... ... ... шаруашылығы жүйелерінде кездесетін қарыз мәмілелерінің
типтерінің ресми ұқсастығы олардың бір атауына – ... ... ... әр ... қоғамдық – экономикалық формациялардағы несиелік
қатынастар бір атауды сақтай отырып, әр түрлі мазмұнға ие.
Экономикалық категория ... ... ... ... ... ... және дамитын өндірістік қатынас ретінде анықтау керек. ... ... ... ... ... өз бетінше сипаттамайды, ал
жүзеге асу формасы қарыз мәмілесі болып ... ... ... ... оның субъектілері мен объектілері болады. Несиенің
объектісі қарызға берілген құн болып ... ... ... ... кредитор және қарыз алушы ретінде
көрінеді. Банктердің құрылуымен кредиторлардың жинақталуы ... ... ... ... ... ... ... Қарыз алушылар
ретінде барлық заңды және жеке тұлғалар бола алады.
Қарыз мәмілесінде несиелік қатынас субъектілері ... ... ... екі ... ... оның ... категория ретіндегі мазмұнын
білдіреді.
Құнның тауарлай және ақшалай формасына сәйкес несиенің екі негізгі
формаларын қарастыру керек: ... және ... Егер ... тауарлық формада берілетін болса, онда банктік несие ақшалай формада
беріледі. ... ... ... болып табылады, өйткені банк ... ... ... ... бөлінетін ақшалай қаражаттар
экономиканың барлық салаларында қолданылады.
30
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Правила краткосрочного ... ... ... ... № 1
от 11.02.1994г.
2. Долан Э.Д. Деньги, банки и денежно-кредитная политика. Санкт-Петербург,
1994г.
3. Общая теория денег и ... ... для ... Под ... ... М.: ... биржи, ЮНИТИ, 1995г.
4. Деньги. Кредит. Банки (Под редакцией Е.Ф. Жукова) М.: ЮНИТИ, 2000г.
5. Лексис В. ... и ... М.: ... ... ... ... Банки. Под редакцией Лаврушина О.И. М.: ... ... ... ... Кредит. Банки. Под редакцией Сейткасимова Г.С. Алматы, Экономика
1996г.
8. Деньги. Кредит. Банки. Под редакцией ... Г.С. ... ... 1999г.
9. Банковское дело. Под редакцией Сейткасимова Г.С. ... ... ... ... ... Оқулық /Жалпы редакциясын басқарған ...... ... ... ... ... реттеу». ВестникКазНУ №3, 2004г.
12. Лисак Б. Анализ кредитоспособности и платежеспособности заемщика ... ... ... // ... Казахстана 2000 N6. –С. 3
13. Смагулова Ш.А., Буханцева О.В. ... ... и ... его ... ... // ... ИПК. ... Нац. ун-т им.Аль-Фараби. –Алматы.
1999г.
14. Смагулова Ш.А. Макроэкономика. –Алматы 1997.
15. Умбетов А. Кредитование малого бизнесам ... // ... 1999. N2. ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кредит қызметінің түсінігі4 бет
Нотариаттың қызметінің түсінігі. Нотариаттық қызметтің пәні мен әдісі8 бет
Қонақ үй қызметінің түсінігі, сипаттамасы мен ерекшеліктері12 бет
Қоғамның саяси жүйесі қызметінің түсінігі және құрылымы20 бет
Қоғамның саяси жүйесі қызметінің түсінігі және құрылымы. Қазақстан республикасындағы саяси процестер21 бет
Қазақстанның сыртқы экономикалық қызметі24 бет
«Kaspi bank » АҚ-ның қызмет ету және несиелерді ұйымдастыру25 бет
Банктік несие қызметтері33 бет
Екінші деңгейлі банктердің несие саясатының қызметін бағалау мен талдау56 бет
Ипотекалық компанияның несиелік қызметтерін басқару74 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь