ҚР валюта жүйесі

Мазмұны

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
I.ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ОРНЫ ЖӘНЕ РӨЛІ
1.1 Валюта оның шығу тегі және даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Қазақстанның ұлттық валютасы . Теңге ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
II. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІН РЕТТЕУ
2.1 Қазақстан Республикасында валютаның жүйесі және валюталық операцияларды жүргізу ережелері және реттеу органдары ... ... ... ... ... ... ... ..12
2.2 Қазақстан Республикасы валюта жүйесiнiң дамуы, Ұлттық банктің валюталық бағамды реттеу шаралары және оның сыртқы экономикалық қызметке әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2.3 Төлем балансы және оның қазіргі кездегі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
III. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІН ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Шетел мемлекеттерінің валюта жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
3.2 Қазақстан Республикасындағы валюта жүйесіндегі өзекті мәселелер және шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40
Икемді ақша саясаты қоғамдық ұдайы өндірісті мемлекеттік реттеудің аса маңызды құралдарының бірі. Дж.М. Кейнстің пікірінше, оның инфляциялық әсерін фискальдық саясат және баға мен жалақыны бақылау арқылы кемітуге немесе белгілі шекте шектеуге мүмкіндік туады. Тұрақты жалақы мен өте баяу өзгеретін баға денгейі кейнсиандық үлгінің пәрменділігінің шарттары. Бірақ, жалақы мен бағаны заң актілері арқылы шектеу, олардың негізгі қоғамдық қызметі-қоғамдық қажетті шығындарды өлшеу мүмкіндіктерінен ажыратып, экономикалық дұрыс шешім қабылдауға, яғни нені, қалай және кім үшін өндіру қажеттігін айқындауына бөгет болады. Жоғарыда ескертілгендей, кейнсиандық үлгі бойынша ақшалай ұсыныстың ұлғаюы нақтылы өндірістің ынталандырушысы қызметін атқарады. Кейнсшілердің ойынша ақша көлемін артуы несие өсімінің төменлеуіне, қаржыландыруды, өндіріс пен іске тартылуды ынталандыруға ықпал етеді.
Ақшалай ұсыныстың артуы тек қысқа мерзім ішінде ғана өндірістің өсуіне мүмкіндік жасайды. Ал оның ұзақ мерзімдік нәтижесі тіпті де басқаша. Ақша мөлшерінің артуы бағаның шұғыл өсуіне әкеледі де, ол өз кезегінде өсім деңгейінің инфляциясын өршітеді. Алғашында халық қолындағы ақша табыстарының өсуі олардың тұтыну мүмкіндіктерін арттырып, өндірісті ынталандыруға қызмет етеді. Соңынан бағаның шарықтауына сәйкес халықтың нақтылы ақша мөлшері (тауардың бағасымен салыстырғанда) азайып, сұраныс пен өндірістің ара қатынасы жаңа жағдайларды өте жоғары баға деңгейінде теңеседі.
Ақша көлемі мен айналымын қатаң салыстырмалы бағалар құрылымының сәйкестенуін арттырып, осыдан жалпы іске тартылудың өзгеруі және сұраныс пен ұсыныстың құрылымдық деңгейіне игі әсер етеді. Тұрақты баға деңгейімен үйлестірілген жалақыға сенімнің артуы шаруашылық ұйымдарына экономикалық негізді және тиімді шешімдерді қабылдауға мүмкіндік береді.
1. Баян Көшенова, Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары. - Алматы: “Экономика” 2000ж. 90 бет
2. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001, - 466 б.
3. “Валюталық реттеу туралы” Қ.Р –ның заңы // 24.12.1996.№50
4. М.С.Саниев “Ақша, Несие, Банктер” Алматы – 2001ж
5. Жүнісов Б., МәмбетовҰ., Байжомартов Ү. «Нарықтық экономика негіздері» / Алматы «Экономика»-2000ж /
6. Мамыров Н.К. «Халықаралық экономикалық қатынастар»,
7. Набиев Е.Н. «Халықаралық экономикалық қатынастар», Алматы – 2001
8. Алматы – 2000 ж.
9. Бердалиев К.Б «Қазақстан экономикасын басқару негіздері»,
Алматы – 2001.
10. Қазақстан Республикасының Ақша жүйесі туралы заңы.
11. Архамова К.О. “Валюталық операциялар” Оқу құралы Алматы: Қазақ Уневерситеті, 2010 жыл.
12. Құдайбердиев А.С. /Валюталық реттеу/ Ақиқат 2008 №6 б 21-23
13. С.Б.Мақыш “Валюталық операциялар және валюталық мәмiлелер” // ҚазҰУ хабаршысы. №5, - 2003ж
14. Бұхарбаев Ш.М. “Валюталық бағамның және оның атқарылуы тәртiптерiнiң елдiң сыртқы экономикалық қызметiне әсерi” // Банки Казахстана. №1.- 2010 ж.
15. “Ақша, Несие, Банктер”, Г.С.Сейтқасымов, Алматы 1996ж.57 бет
16. “Ақша, Несие, Банктер”, 2010-07.
17. “Ақша, Несие, Банктер”, 2011-11.
18. Дүрмекбаев Ы.С /Валюта және төлем балансы/ Егемен Қазақстан 2011 24 қараша б-3
19. Асипова С.Д / Төлем балансының ролі/ Егемен Қазақстан 2012 жыл 26 мамыр №18
20. Андреев А.С./Платежный баланс и валютные курсы/ Банки Казахстана №5 2006 г. с. 8-9
21. Ширшова В.А /Валюты на миравом рынке/ Банки Казахстана №6 2006 г. с. 5
22. Интернет: «Goоgle Kz» Банкноты
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................3
I.ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ОРНЫ ЖӘНЕ РӨЛІ
1.1 ... оның шығу тегі және ... ... ... ... ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІН РЕТТЕУ
2.1 Қазақстан Республикасында валютаның жүйесі және валюталық операцияларды
жүргізу ережелері және реттеу органдары..............................12
2.2 ... ... ... ... ... Ұлттық банктің валюталық
бағамды реттеу шаралары және оның ... ... ... ... ... және оның қазіргі ... ... ... ... ЖҮЙЕСІН ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ
3.1 ... ... ... ... ... валюта жүйесіндегі өзекті мәселелер және
шешу
жолдары.....................................................................
..................................32
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
....................................37
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................
40
КІРІСПЕ
Икемді ақша саясаты қоғамдық ұдайы өндірісті мемлекеттік реттеудің аса
маңызды құралдарының ... Дж.М. ... ... оның инфляциялық
әсерін фискальдық саясат және баға мен жалақыны бақылау ... ... ... шекте шектеуге мүмкіндік туады. Тұрақты жалақы мен өте баяу
өзгеретін баға ... ... ... пәрменділігінің шарттары. Бірақ,
жалақы мен бағаны заң актілері арқылы ... ... ... ... ... ... өлшеу мүмкіндіктерінен ажыратып,
экономикалық дұрыс шешім қабылдауға, яғни нені, қалай және кім үшін ... ... ... ... ... ескертілгендей, кейнсиандық
үлгі бойынша ақшалай ұсыныстың ұлғаюы ... ... ... ... ... ... ақша ... артуы несие өсімінің
төменлеуіне, қаржыландыруды, өндіріс пен іске тартылуды ынталандыруға ықпал
етеді.
Ақшалай ... ... тек ... мерзім ішінде ғана өндірістің өсуіне
мүмкіндік жасайды. Ал оның ұзақ мерзімдік ... ... де ... ... ... ... шұғыл өсуіне әкеледі де, ол өз кезегінде өсім
деңгейінің инфляциясын ... ... ... қолындағы ақша
табыстарының өсуі олардың тұтыну мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... бағаның шарықтауына сәйкес халықтың
нақтылы ақша ... ... ... ... ... ... ... ара қатынасы жаңа жағдайларды өте ... баға ... ... мен ... қатаң салыстырмалы бағалар құрылымының
сәйкестенуін арттырып, осыдан жалпы іске тартылудың өзгеруі және ... ... ... ... игі әсер етеді. Тұрақты баға деңгейімен
үйлестірілген жалақыға сенімнің артуы ... ... ... және ... ... ... мүмкіндік береді.
Жаңа классиктердің орталық идеяларының бірі экономикалық объектілер
қолда бар мәліметтерді пайдалана ... ... ... ... ... ... және ... шешімдер қабылдайды. Экономикалық
обьектілер баға денгейінің болашағын болжай отырып, ... ... ... белгілей алады. Бұл жерде тұтынушылар пайдалылықты
ұлғайтуға тырысады. Әрине, экономикалық объектілер қолда бар ... қилы ... ... теріс шешімдер қабылдауы мүмкін. ... ... ... ... нақты тауарға сұраныстың артуы деп
түсініп, тауарлар ұсынысын көбейтуі ... Бұл ... ... ... алса,
белгілі бір мерзімнен кейін жалпы ұсыныс, жалпы сұраныстан артып кетеді.
Алда мұның өзі құбылысқа айналса, өндірістің ... алып ... ... ... ... өмiр ... мiндеттi шарты
болып табылатын ақша қаражаттарын қалыптастыруды, ... және ... ... ... ... негiзгi қаржылық заңы болып
табылады. Мемлекеттiк бюджет мемлекеттiк органдарға өз ... ... ... ... ... iшкi және ... саясатын
жүргiзу үшiн экономиканың барлық секторларының қаражаттарын жинақтау құралы
ретiнде қолданылады. Бюджеттiң ... ... ... ... ... ... бөлу, экономиканы мемлекеттiк реттеу
және ынталандыру, ... ... ... ... асырылады.
Бюджет мемлекеттiң және мемлекеттегi барлық мемлекеттiк органдардың
өмiр ... ... ... ... ... ... құқық қорғау
органдары, атқару органдары, мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... ... өмiр сүредi. Бюджетке
жинақталған қаржылар мемлекеттiк ... ... ... ... мемлекеттiң қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету үшiн
пайдаланылады. Бюджет мемлекеттiң қолындағы мықты ... ... ... ... ... - ... ... процесінің жүзеге асырылуының
аса маңызды құралы. Оның ... ... ... орындалуына,
қоршаған аймақты қорғауды камтамасыз етілуіне, ғылыми - техникалық процесті
жетілдіруге, қорғаныс саласының дамуына және ... да ... ... ... ... ... шаруашылық механизмінің
бюджеттік қаты-настарды ... ... ... бюджетті саясат
орындалмай. бюджеттік процесті ... ... ... ... ... ... ... Валюта жүйесі, экономикадағы орны және рөлі.
1.1 Валюта оның шығу тегі және даму ... ... ... - құн, ... - ... ... шамасын өлшеу
үшін пайдаланылатын ақша өлшемі. Халықаралық валюталық қаржы операциялары
тәжірибесінде ол мынадай ... ... ... ақша ... және оның типі ... ... ... ақша),
Мысалы, Қазақстанның ұлттық ақшасы — теңге, Ресейдікі — рубль;
2) шет мемлекеттердің ақшасы;
3) халықаралық (аймақтық) есеп ... ... ... чек, ... ... ... ғ-ға дейін күміс валюта мен ... кең ... 19 ... ... 19 ... 2-жартысынан басқа елдерде алтын валюта
енгізілді. Валютаның ... ... ... ... ... ... ... кеңінен қолданыла бастады. Алтын мен ... ... ... ақша ... ... Ел ... инфляция болғанда, қағаз валюта құнсызданып ... ... ... елдер өз валютасының номиналды алтындық ... ... ... елдерде валюта курсы валюталық ... ... ... ... ... ... ... ішінара толық айырбасталымды және айырбасталмайтын
(томаға тұйық) ... ... үшке ... топқа валюталық шектеу жойылған елдердің валютасы (АҚШ
доллары, т.б.) жатады. Ол кез ... шет ел ... ... айырбасталымды валютаға валюта операцияларын жасауға толықтай
валюталық шектеу жойылмаған елдердің ... ... ... ... ... ТМД елдерінің) жатса, соңғы топқа барлық
операциялар бойынша валюталық шектеу сақталған ... ... ... ... өз мемлекеті шегінде ғана айналыста болады
Шаруашылық жағдайларын интернационалдандыру және ... ... ... ... ... нарықтың құрылуына себепші
болды. Өндіріс сүштерінің дамуы мен ішкі нарықтағы өркендеген ... ... ... ... тауарлар тасылымы жағдайларын
жетілдіру - міне ... бәрі ... ... ... әсер етті. Әлемдік тауар айналымының дамуы мұнай, машина жасау,
ауыл ... ... ... ... ... ... ... болды.
Халықаралық экономикалық қатынастарда өндіріс пен ... ішкі ... ... ... азайтуды, оның
жолындағы кедергілерді жоюды, ішкі сауда-саттықты босаңдатуды талап етті.
Өз тауарларының ... ... ... қозғалыста жүруіне
транскорпорациялардың қызығушылығы күшті ... ... ... ... ... ... жеңілдетуі, ... ... ... ... ішкі корпорациялық тауар
айналымының ұлғаюы - ресурстарды толық және ... ... ... айғағы. Әлемдік шаруашылық байланыстағы өнеркәсібі дамыған
мемлекеттердің өзара қарым-қатынастарының тереңдеуі және кеңуі осы елдердің
экономикалық жағдайын анықтайтын ... ... - ... пен әлемдік
айырбастың, жалақы мен бағаның өсу карқынына зор әсер ... ... ... ... тауарлар қызмет, капитал және несие
легі жылдан-жылға ұлғая түсуде. Ұлттық қоғамдық ұдайы өндіріс ... ... ... тұрақты түрде әлемдік нарыққа ұласады және ... ... ... ... төлем құралы болып оның ұлттық ... ... ... ... әдетте, шетел валютасы
қолданылады. Бұл әлемдік шаруашылықта жалпы ... ... ... танылған халықаралық несие ақшасының әзірше жоқтығынан.
Елдердің әлемдік шаруашылыққа интеграциялануы ... ... ақша ... бір ... ... ақшадан шетел валютасына және
керісінше айналуын туындатады. Ол халықаралық валюта, есеп айырысу ... ... ... ... ... - әлемдік шаруашылықта валюта ... ... ... ... олар ... шаруашылықтардың
нәтижесінің (тауарының, қызметінің) өзара айырбасталуына қызмет ... ... ... ... көне ... (ежелгі Египетте,
Римде) вексель және айырбастау ... ... ... ... ... ... ұдайы өндіріске байланысты болғанымен ... ... ... ... дәрежесіне қарай керісінше де әсер
(жағынды немесе жағымсыз) етеді. Валюта қатынастары ... ... ... ... ... байланыстардың дамуына қарай валюта жүйесі пайда
болды. Валюта жүйесі эномикалық көзқарас ... - ... ... ... ... ... ... қатынастар жиынтығы; ал ұйымдық-заңдылық тұрғысынан - ... бір ... ... ... ... ... валюта-экономикалық қатынастар.
Тарихи үш түрлі: ұлттық, дүниежүзілік және мемлекетаралық немесе
аймақтық ... ... ... ... ... ақша ... құрамдас
бір бөлігі ретінде ұлттық валюта жүйесі пайда болды.
Ұлттық валюта жүйесі деген қоғамдық ұдайы өндірісті қалыптастыруға
және ... ... ... қамтамасыз етуге қажетті валюта
ресурстарын пайдаланатын экономикалық қатынастардың ... ... ... ... валютаға негізделіп құрылады. Ұлттық валюта - елдің ... Ол ... ... (банкнота, монета) және қолма-қол емес
формада ... ... ақша ... болады. Оның эмитенттері ұлттық
орталық банк және коммерциялық банктер. Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... валютаның шетел валютасына айырбасталу жағдайлары, яғни
айырбасталудың екі түрлі болуы:
а) шетел ... ... ... ... ... 1978 жылдан
Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) Жарғысында "еркін қолданылатын валюта"
деген ұғым енгізілген. Оған американдық ... ... ... ... ... франк, ағылшындық фунт стерлинг;
ә) жарым-жартылай айырбасталатын валюта, ... ... ... ... ... ... паритеттің бірдейлік ережесі - валюталардың алтын құрамына
байланысты ... ... Ақша ... ... ... ... ... паритеті алынып тасталды
Әлемдік шаруашылық қатынастарының дамуына байланысты әр елдің ұлттық
валюта жүйелерінің негізінде дүниежүзілік және аймақтық ... ... ... ... ... ... ... келісіммен
заңды түрде бекітіледі.
Еуропалық валюта жүйесі деген халықаралық валюта қатынастарының
ұйымдастыру ... яғни ол - ... ... институттарымен
халықаралық шарт және мемелекеттік құқық нормасы кешендерін біріктіретін
жүйе. Бұл ереже-шарттардың ... ... - ... сауда-саттық
процестерін жеңілдету, саудаға қатысушы ... ... ... ету. ... ... ... халықаралық экономикалық
және сауда қатынастарын ұзақ мерзімге жоспарлауға мүмкіндік туғызуы ... ... оның ... - ... мемлекет пен үкіметтер жағынан болып
тұратын әр түрлі валюталық шектеуді және ... ... ... ... ... ... ... әлемдік шаруашылық байланыстарда дербес роль ... ... даму ... ... ... көлеміне, баға саясаты
мен жалақыға эсер етеді. Дүниежүзілік валюта жүйесі елдер арасындағы ... ... ... ... ... ... ішкі ақша
айналымын қамтиды. "Дүние-жүзілік валюта жүйесі" деген ұғымға ... ... ... ... ... ... байланысты, себебі ... ... ... ақша ... ... ... ... түрі болып алтын, кейін құйма
формасындағы алтын есептелді. Алтын монетаны ... ... ... ... құйма жасау, содан соң басқа елдің монетасын соғу қажет болды.
Біртіндеп айналыс ... ... ... ... есеп ... ... монета және несие айналым құралдары қолданыла бастады.
Ұзақ тарихи дамудың нәтижесінде дүниежүзілік валюта жүйесінің негізгі
элементтері қалыптасты. Олар:
- ... ... ... ... ... ... ... валюталық өлшем);
- валюталардың айырбасталу шарттарын белгілеу;
- валюталық паритет пен валюта бағамы тәртібін үйлестіру;
- валюталық ... ... ... халықаралық валюта өтімділігінің құрамдас бөліктерін белгілеу
Дүниежүзілік валюта жүйесінің ... мен ... ... ... әлемдік шаруашылықтың құрылымы принциптеріне,
әлемдік тұрғыда күштердің орналасуына және басшы ... ... ... байланысты өзгереді. Бұл принциптер сәйкес келмесе
дүниежүзшік валюта жүйесі әлем-әлі дағдарысқа ұшырап, оның ... ... ... ... ... ... ... ұлттық валютасы – Теңге.
Теңгенің алғашқы банкоталарын полиграфиялық дайындауды «Харрисон ... ... ... ... ... ... (ол ең жақсы экспорттық өнім
ретінде Ұлыбритания королевасынан «Алтын белгі» алды).
Ұлттық валюта енгізілгеннен ... ... екі жыл ... ... ... қиын жылдар болды. Жалпы экономикалық сипаттағы ... ... ... және ... ... байланысты инфляцияның
жоғары деңгейі, импорт тауарларына қанағаттандырмайтын сұраныстың едәуір
көлемі) шетел ... ... ... өсуі не, ал ізінше,бағамның
өсуіне әкеп соқтырды. Теңгені енгізуіне байланысты есеп айырысу жүргізген
кезде ... ... ... ... ете ... барлық негізгі факторлар
есепке алынады. Алғашқы кезде теңге бағамы төмендейді деп күтілген болатын.
Алайда, мысалы, 1994 жылы ... ... ... ... есеп ... ... өкінішті экономикалық жаңсақтықтар ... ... ... ... біршама қиындатты. Енгізілген кезден
бастап алғашқы 7 айда ... 8 есе ... ... ... ... АҚШ ... ... бойынша
құнсыздану қарқыны едәуір баяулады. Мәселен, егер 1995 жылы теңгенің бағамы
17,9%, 1996 жылы – 15,4% ... ... 2001 жылы ... номиналдық
құнсыздануы 5,17%, ал 2002 жылы – 3,25% болды.
Негізінен, теңгенің он жылдық тарихын мынандай ... ... ... ... ... ... және және ... қалыптасуы (1993-1996 жылдар).
1995 жылдың аяғында – 8,2% ... ЖІӨ өсу ... ... ... осы кезеңнің аяғында инфляцияның деңгейін 60,3%-ға
дейін төмендетуге қол жетті.
1993 жылғы қарашада ... ... ... ... ... банк
жүйесі едәуір дәрежеде реформаланған болатын: екі деңгейлі банк жүйесі
жұмыс ... ... ... ... ... банктер болып
қайта құрылды, ал Ұлттық банке орталық ... ... ... Бұл өз валютвмызға көшуді және Қазақстанның ... ... ... ... ... ... сауықтыру жөніндегі іс-шараларды жүргізу
нәтижесінде 1993-1996 жылдар арлығындағы ... ... ... саны ... 101-ге ... ... тұрақтандыруға қол жеткізу және банк ... ... ... ... ... секторын шоғырландыру және сауықтыру процестері екінші деңгейдегі
банктердің жалпы санының 55-ке ... ... ... етті. Жекелеген банктер
қайта ұйымдастырылды.
1998 жылғы қаңтардан бастап Қазақстан ... ... ... және ұзақ мерзімді перспективаға есептелген үш деңгейлізейнетақы
жүйесіне көшті.
3-кезең. ... ... ... ... ... қарқынды дамыту
және барлық қаржы секторының халықаралық ... көше ... ... бастап).
ЖІӨ-нің жиынтық өсуі соңғы 3 жылда 33%-ға жуық болды, бұл Қазақстанның
экономикалық даму ... ... ... ... бірі болуына
мүмкіндік жасады. 2003 жылдың 9 айында экономикалық өсу 8,6% болды.
Соңғы 3 жылда ... ... ... деңгейі 13,2% -дан 5,9%-ға
дейін біртіндеп төмендеді. Инфляция 2003 ... 10 ... (2002 ... – 2003 ... ... ... 4,2% болды.
Инфляция қарқынының баяулауы Ұлттық ... ... ... ... тәуелсіздік алған күннен бері ең төменгі деңгейге - 7%-
ға дейін төмендетуге мүмкіндік берді.
Банк секторы қаржы ... ең ... және тез ... ... ... Бүгінгі күні Қазақстанның банк секторын халықаралық ұйымдар мен
рейтинг агенттіктері ТМД елдерінің ... ең ... ... ... және тез ... келе ... банк ... деп танып отыр.
Қазіргі уақытта Қазақстанда 36 банк жұмыс істейді, оның үшеуі
мемлекеттік. ... Даму ... ... және ... ... үй
құрылыс жинақ банкін ... ... ... жеке ... ... ... ... нығая түсуде. Оның валюта баламасындағы
жиынтық меншікті капиталы 1,4 млрд. Астам АҚШ долларын ... ТМД ... бір ... ... меншік капиталының мөлшері бойынша Қазақстан
жетекші орында (43 млн. АҚШ ... 3 ... банк ... ... 5,1 ... астам АҚШ
долларына дейін 3 есе, ал халықтың ... ... ... – 2,1 млрд. АҚШ долларына дейін 4 есе өсті.
Банктердің ресуртық ... ... алуы ... ... ... едәуір жандандыра түсуге мүмкіндік берді. Соңғы үш ... ... ... 5,9 млрд. АҚШ долларына дейін 4 есе өсті
(ЖІӨ-нің 22%-ы). Қазіргі кезде бенк активтерінің 57%-ға жуығы ... ... ... секторына орналастырылды.
Жеті банкнота жасау үшін Т. Сүлейменовтің басшылық жасаған суретші-
дизайнерлер ... ... оның ... Əлин М.Қ., ... ... ... алдында ерекше жəне сонымен қатар аса жауапты жұмыс тұрды.
Банкноталардың ... ... ой ... алғанда эстетикалық жəне сол
сияқты одан əрі жаппай шығару, яғни полиграфиялық басу тұрғысынан алғанда
барынша ... ... тиіс ... ... ... ... тұрғысынан алғанда қандай болу керек екенін шешу қажет болды.
Бұл ... ... ... ... жəне ... ... негізделді. Көптеген нұсқалары болды – банкноталарда тарихи
тұлғалардың суретін орналастыру; ... ... ... аумағында болған
маңызды көне оқиғаларды; немесе ... ... ... ... немесе ұланғайыр даланың табиғат ландшафттарын,
тамаша тауларды жəне жануарлар мен ... ... ... ... өз ... ... жəне кен қойнауы бай жер күнделікті
жəне сонымен қатар жаңа елдің өзінше қайталанбас ... есте ... ... ... ... ... ... даулар жəне негіздемелер
нəтижесінде банкноталардың бет жағына ... ... ... ... тарихи тұлғалардың суретін орналастыру шешілді. ... ... ел үшін тəн ... жəне ... ... қамтылады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі теңгенің валюталық бағамын: 1
доллар = 4 теңге 70 тиын шамасында ... ... ... ол ... кетті. Соған сәйкес баға мен жалақы да өсті.
Инфляцияның өсуі біршама ірі ақша купюраларын қажет ... 1994 ... 200, 500, 1000 және 2000 ... ақшалар айналысқа шығарылды. 1995
ж. ұсақ тиындар бір-тіндеп айналыстан шығып қалды, олардың ... ... ... 1, 3, 5, 10, 20 ... ... шыға бастады.
Сонымен қатар, Абай Құнанбайұлының жұз жылдық ... ... ... ... монеталар шығарылды. 1995 жылдың аяғында "Жібек жолы"
жиынтығын құрайтын жоғары сыныпты төрт ... ... ... ... 57,54 г ... жиынтығына 1, 2, 5 және 10 мың ... ... ... Жиынтық 816 доллар тұрды. Сонымен Қазақстан теңгесі сонғы
жылдары ... ... ... ... қана қоймай, еркін алмастырылатын
валюталарға шексіз айырбасталады және біршама тұрақты валюталар қатарына
кіреді.
Ескі ... | ... ... |100 ... |
| | ... ... |20 ... |
| | ... ... |2.000 ... |
| | ... ... |5 ... |
| | ... ... |500 ... ... ... ... валюта жүйесін реттеу.
2.1 Қазақстан Республикасында валютаның жүйесі және валюталық
операцияларды жүргізу ережелері және реттеу органдары.
Қазақстан ұлттық валюта жүйесі ... ... ... ... ... дәуірін бастан көшіріп отыр. Дегенімен оның негізгі тенденциялары мен
пішіні жеткілікті түрде анықталды деп ... ... ... ... ... интеграциялануға бағыт алып, 1992 жылдың 15
шілдесінде Халықаралық валюта ... (МВФ) мүше ... ... валюта жүйесі дүниежүзілік валюта жүйесінің ... ... ... ... ... ... жүйесі мен оның негізгі ... ... ... ... ... ... деп ... валюта жүйесі дегеніміз ұлттық заңдармен немесе мемлекетаралық
келісім-шарттармен бекітілген валюталық қатынастарды ұйымдастыру мен реттеу
нысаны. ... ... ... ... деп ... ... ... мен атқаратын рөліне сәйкес ажыратуға болады.
Ұлттық валюта жүйесінің дүниежүзілік валюта арнаулы ... ... ғана ... ақша ... ... ... процесін, қызмет көрсетулерді
және әртүрлі төлемдер үшін ... ... және ... емес
ақша қозғалысынан тұрады.
Жалған банкноттар мен монеталар жасаған адамдар заңмен ... ... ... ... ... бұл ... ... халықаралық нормаларды соның ішінде Женева
конвенциясын ... ... ... мен есептеу орталығындағы құжаттар айналымы Ұлттық
банктің "Бұрынғы одақтас республикалар банктері ... ... ... ... сәйкес атқарылалады.
Қазақстанның валюталық жүйесінің тағы бір элементі халықаралық ... ... ... ... ... ... дегеніміз-елдің халықаралық
міндеттемелерін кредиторға ұнамды төлем ... ... дер ... ... ... ... өтімділігі қысқаша айтқанда елдің
төлем қабілетінің көрсеткіші.
Қазақстан Республикасы банк жүйесін бұдан былайғы реформалау ... ... ... ... ... банк ... ... форвардтық валюта келісімдерін кеңейту мен валюта рыногын
хеджирлеу ... ... ... өрістемек. Мұның өзі шетелдік
инвесторлардың мүддесін қорғау және олар үшін ... ... ... ... қадам болары даусыз.
Қолма-қол шетел валютасы саудаланатын ішкі рыноктың даму банктен ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Ұлттық Банктің интервенциялары валюта бағамының қысқа ... ... ... ақша ... негізгі параметрлерін
сақтау кажеттіліктері шеңберінен шықпайтын жүйесімен ... ... ... қызмен көрсетуші ұлттық банктер арқылы ... және ... ... ... өзара байланысы олардың
ұқсастығын емес, керісінше ... ... паш ... ... ... ету жағдайлары мен реттелуі жекелеген елдер экономикасы ... ... ... ... ... ... күнделікті
практика көрсетіп отыр.
Ақша қаражаттарын шығару олардың айналымын ... және ... қою тек қана ... ... шешімімен жүзеге асады. Банкноттар мен
монеталардың қажетті санын ... ... ... ... ... және
сақтаушы да ¥лттық банк болып табылады.
Теңгенің баға маштабы ҚР-да орнықтырылмаған және ... ... ... ... ... ... 1976 жылы
Халықаралық валюта қорының Кингстондағы ... ... ... ... жаңа ... қаланғаны белгілі. Аталғаны кеңістің шешімдеріне
сәйкес алтынының құн өлшемі ретіндегі және валюта ... ... ... ... ... былай алтын бағасы еркін анықталытын кәдуілгі
тауарға айналды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі бұқаралық ақпарат құралдарында
теңгенің алтын-валюта резервтерімен ... ... ... ... ... Бұл ... сыртқы эконо-микалық қатнастардағы
маңызы жоғары, ал ішкі айналымдағы ақша бірлігі көрсетілген құнына сәйкес
қабылдау барлық ... үшін ... ... табылады Қазақстан
Республикасындағы бірден-бір төлем құралы қазақстандық теңге. Қазақстан
аумағындағы жәке және ... ... ішкі ... үшін теңгеден басқа
төлам құралдарын пайдалануға құқықтары жоқ. ... ... ... ... ... бар тұлғаларға ғана беріледі.
Ұлттық банк өзінің негізгі сатып алушы рөлін ... ... ... ... министірлігі төлеген 20 проценттік қосылған құнға салық ұлттық
банктың шығындарына жатқызылды. Мұның өзі, әрине, ... ... ... ... ... ... ... да рас еді.
Ұлттық банктің лицензиялары Халықтық ... ... әлем ... Центркредит банкіне берілген. Лицензия алуға дәмесі бар
бірқатар коммерциялық банктердің өтініші қарастырылуы үстінде.
Қазақстан Республикасында валюталық операцияларды ... ... ... 21 ... ҚР ... ... ... "Қазақстан Республикасында
валюта операцияларын жүргізу ережесі" реттейді.
Қазақстан Республика аумағында резиденттер мен резидент ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банктік
нормативті-құқықтық актілерінде көзделген жағдайларды қоспағанда уәкілетті
банктер және банк ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Резиденттер мен резидент еместер
уәкілетті банктердегі банктік есепшоттық Ұлттық ... ... ... ... ... және ... ... және
резидент емес валюта операцияларын жүзеге асы-рылған кезде, уәкілетті
банкке ... ... ... заңнамасына сәйкес ұсынылатын
талап етілген құжаттарды беруге міндетті.Осы ережеде және Ұлттық Банктің
басқа да ... ... ... ... қоспағанда
резидент және резидент емес мұндай құжаттарды бермесе,уәкілетті банк
олардың төлемдерін немесе ақша ... ... ... ... ... ... Банктің лицензиясын және тіркеу куәлігінің болуы талап
етілетін ... ... ... ... ... ... ақша аударған
кезде,резидент уәкілетті банкке осындай лицензиясының және ... ... мен ... ... көшірмелерін ұсынуға
міндетті.Берілген құжаттар тексерілгеннен ... ... ... ... ... тұпнұсқалары резидентке қайтарылады.
Резиденттер арасында операциялар бойынша барлық төлемдермен ... ... ... ... ... ... Ережесінде,
Ұлттық Банктің басқа да нормативті-құқықтық ... ... және ... ... ... ... ... Республикасында
ұлттық валютасымен ғана жүргізілуі тиіс.Уәкілетті банктер резиденттерінің
және резидент еместердің валюталық операцияларды жүргізу ... ... ... ... ... ... ... валютамен немесе шетел
валютасымен алады.Резиденттер арасында жасалған шарттар бойынша, оның
ішінде ... ... ... ... шарттар бойынша ... ... ... ... ... ... пайдалана отырып,валюта операцияларын жүргізу
тәртібі осындай қатнастарды реттейтін Ұлттық ... ... ... ... ... жүзеге асыратыннегізгі орган - Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі.Оның өзіндік.дара ... ... бар ... ... шешетін,сондай-ақ нормативтік актілерді талап
жасайтын орган ... ... ... ... операцияларын жүзеге
асырылатын жанама ретеу органы екендігімен органы ... ... ... ... министірлігі біртұтас мемлекеттік
саясатын үйлестірілетін және бақылайтын үйлестіретін және бақылайтын басты
атқарушы орган.
Министірлік өзінің ... ... ... ... мен ... Жарлықтарын басшылыққа алады.
ҚР-сы ¥лттық банкі өз әрекеттерінде ҚР-сы Конституциясын Президкнттің
заң күші бар "ҚР-дағы банктер және банк қызметі ... "1995 ... ... және Президенттің заң күші бар "Қазақстан Республикасы Ұлттық
банкі туралы" 1995 ... 30 ... және 1997 ... 11 ... Қазақстан Республикасының "ҚР-ның банктік қызметтері жөніндегі
кейбір заң ... ... мен ... ... ... ... алады.
Ұлттық банк өз міндеттеріне сәйкес барлық банктердің орындауы міндетті
нормативтік-құқықтық актілер шығарады. ¥лттық банктің ... ... ... ұлттық валютасының ішкі және сыртқы ... ... ету ... ... ... ... банк ... валюталар мен құнды
қағаздың ҚР-дағы айналым өрісі мен тәртібін ... ... мен ... ... ... операцияларын жүргізудің
ережелерін бекітеді.
Ұлттық банк валюталық құндылықтарды алып кету тәртібі мен нормаларын
орнықтырады,сондай-ақ ... ... ... ... мен әкетуді және
ұлттық валютадағы төлем құралдарының қозғалысын қадағалайды.
Ұлттық банк банктік ... ... ... ... басқа
банктер мен ұйымдарға лицензия беру ... ... ... ... заңцарды бұзғаны үшін ... ... ... ... ... банк ... есеп ... ұйымдастырады, шетелдермен
валюта-қаржылық және кредит-есептесу қатынастарын жетілдіреді ... ... ... ... ... ... банктің маңызды қызметтерінің бірі - ұлттық валюта бағамын
шетелдік валютаға ... ... ... ... алтын-валюта резервтері қазақстандық теңгенің
тұрақтылығының қамтамасыз етуі тиіс. 2003 жылдың қараша айында ... ... ... он бес жыл ... Бұл ... ... Ұлттық банкінің орталық банкі ретенде қалыптасу және даму
жылдары болады.Оның мәні айтарлықтай өзгереді. ... банк ... ... ... ... реттеуші бақылаушы органның міндетін күшейте
түсті.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... басқару органы- басқарма, оның
құрамына төраға мен оның ... ... ... ... және Үкіметінің өкілдеріне кіреді.
Қазақстан Республикасының банк жүйесі екі деңгейден тұрады. Ұлттық
банк банк ... ... ... деңгейі болып табылады. Банк жүйесінің
екінші деңгейіне негізінен комерциялық банктер жатады.
1993-94 жылдары ... ... ... болған кезінде Ұлттық банк
еркін айырбас бағамы ... ... және ... құралдарын жетілдіре
отырып.қатаң ақша-кредит саясатын жүргізді. Осындай ақша-кредит және валюта
саясаты Ұлттық банктің инфляция қарқынын және ... ... ... оң ... ... мүмкіндік береді.
ҚР-сының жеткілікті әкімшілік-аумақтық әкілетті және атқарушы
органдарына арнайы экономикалық аумақтардың әкімшіліктеріне,сондай-ақ ... ... ... ... бір нысанда болмасын шеттен зайымдар
келтіруге тыйым салынған.
Мемлекеттік кредиттер қайтарымды және ... ... ... Кредиттік қаржылардың мақсатты тексереді.
Мемлекеттік емес зайымдарды ҚР-сының резиденттері ... ... ... және ... көлемде алып пайдалана ... емес ... ... ... мемлекеттік кепілдігімен де
келтірілуіне мүмкіндіктер бар.
Қазақстан ... ... ... тиісті қаржылық
жылға республикалық бюджет құрамында бекітілген лимит шегінде беріледі.
ҚР-сының мемлекеттік кепілдіктері Үкіметтің жыл ... ... ... секторлары тізбесіне сәйкес қарастырылып береді.
Кепілдік беру туралы келісім-шарт ... қол ... ... ... ... кіреді. Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... да ... өтуі ... ... Республикасы валюта жүйесiнiң дамуы, Ұлттық банктің
валюталық бағамды реттеу шаралары және оның сыртқы ... ... ... ... ... ... ... өзiнiң қалыптасуы және
даму дәуiрiн бастан кешiрiп отыр. Дегенмен оның ... ... ... ... ... ... деп ... толық болады. Бiздiң
мемлекет дүниежүзiлiк шаруашылыққа интеграциялануға бағыт алып, 1992 жылдың
15 шiлдесiнде Халықаралық валюта қорына (ХВҚ) мүше ... ... ... ... ... валюта жүйесiнiң құрылымдық
принциптерiне сәйкес қалыптасты. ... ... ... ... мен оның ... ... мұқият қарастырып көруге
мүмкiндiктер жеткiлiктi деп есептеймiз.
Ұлттық валюта жүйесiнiң негiзiн осы мемлекеттiң ... ... ... ... ... ұлттық валютасы Елбасының 1993 жылғы 12
қарашасындағы “Қазақстан ұлттық валютасын енгiзу туралы” жарлығы ... ... 15 ... ... ... ... енгiзiлдi.
Қазақстанның дүниежзiлiк шаруашылыққа интеграциялануға ұмтылысы оның
халықаралық валюта-қаржы және несие қатынастарына ... ... ... ... ... ... ... негiзгi валюталық саясаты теңге
құнының тұрақтылығын орнықтыру және оны ... ... ... ... ырықтандыру. Мұның өзi бiр жағынан ... ... ... тауарлар мен валюталар үшiн ашық ұлттық рыноктың
болуын талап етедi. Теңгенiң ... ... ... ... ... ... ... үшiн дүниежүзiлiк рынокқа
шығудың тиiмдi жолы.
Нарыққа өту кезеңiнде Қазақстан ... ел ... ... ... ... валюталық саясат жүргiзуi керек. Қазақстанның алдында шетелдермен
дербес валюта қатынастарын құрумен қатар халық ... ... құру ... ... ... ... ... шешу мiндеттерi тұрады.
Қазақстан 1992 жылдың шiлдесiнде ... ... ... ... ... бастап өзiнiң валюта қатынастарын ... ... ... ... ... жарғысына сәйкес
қалыптастыруда. Валюта қатыныастарын ұйымдастырушы үшiн 1993 ... ... ... ... туралы” ҚР-ның алғашқы заңы қабылданды
[3]. Ол кезде ... ... ... ... ... жеке ... байланыстар жоқтың қасында болатын.
Қабылданған заң бойынша валютаны ... ... ... сәйкес келiп
кейбiр жағдайларға байланысты дамып келе жатқан валюта қатынастарына
тiптi ... ... ... 1996 жылы 24 ... ... ... ... жаңадан заң қабылданды. Ол заң
бүгінгі ... ... ... ... және заман талаптарына сай
өзгертулер мен толықтыруларға ұшырады.
Жоғарыда аталған заңға ... ... ... ақша ... 1993 ... 13 ... заң; “Қазақстан Республикасының
ұлттық банкi ... 1995 ... 30 ... заң “Асыл тастар және
қымбат бағалы метелдармен байланысты қатынастарды ... ... 1995 ... 20 ... заң, ... ... ҚР ... үкiмет қаулылары мен ұлттық банк басқалырымен нормативтiк
актiлерi жатады.
Қазақстан ... 1999 жылы ... ... ... ... ... бойынша валюталық бағам деңгейін еркін нарық жағдайында
анықтайтынын ... ... ... ... ... бағамның енуі
валюталық бағам сұраныс пен ... ... ... ... ... Бір сөзбен айтқанда валюта бағамы нарықтық заңдармен реттеліп, оның
бағамдық өзгерістері анықталады. Бүгінгі ... осы ... ... ... ... ... тұрақтанып, шетелдік валютаға
қарағанда ( АҚШ доллары) соңғы уақыттарда құнының артуы байқалады. ... ... ... деп те ... ... ... бағамның деңгейін төлем балансының тұрақты міндетіне сәйкес
деңгейде, яғни ерекше қаржыландыру болжай алмайтын жағдайға ... ... ... банк ... нарықты бейтараптандырады. Осындай мақсатты
көздеген Ұлттық банк Қазақстан теңгесінің құнсыздануын ... ... үшін ... ... реттейді. Құбылмалы бағамға өткеннен бастап
Ұлттық шетел валютасын белсенді сатып алушыға айналды.
Сондай-ақ Ұлттық банк ... ... ақша ... ... ... 2010 ... 1-ші қаңтарынан бастап валюталық режимдегі ... ... алып ... Осы шара ... шетелдік
валюталардың еркін қозғалысы негізінде инфляциялық тұрақтылықты және оның
төменгі ... ... ... ... ... отырған құрылыма байланысты
Қазақстан экспортының едәуір үлесі шикізатқа, түсті металдарға, ... және ... ... байланысты болып отыр. Бұл өз ... ... ... және ... ... дамуына кері әсер
етеді. ... ... ... ... ...... мен шығындардың ара салмағы ұғымы қолданылады. Валюталық түсім
ақша Ұлттық банктің бағамымен теңгеге қайта саналады. Экспорттың ... ... ... ... яғни ... ... өнімін, қызметтің
еңбекті және ғылымды көп ... ... ... көбейту жолымен мүмкін
болады.
Макроэкономикалық теорияда ... ... асып ... ... ... ... ... болып табылады. Сонымен қатар
экспорттың жоғары болуы елдің төлем балансының оң айырмасын тудырады. Жалпы
валюталық қаражаттардың ... ... ... ... ... ... ... валюталық обьектiсi болып шетел ... ... ... қағаздар, валюталық құндылықтарды, аффинирленген
алтын мен басқа металдарды республикаға әкелу, алып кету және ... ... ... ... ... ... ... “резиденттер” және
“резидент еместер” саналады. ... ... ... ... жеке ... оның iшiнде уақытша шетелдерде
мемлекеттiк қызметте жүргендер;
- Қ.Р-ның заңдары бойынша құралған заңды ... ... ... ... ... және одан тыс жердегi
өкiлеттерi.
- Қ.Р-нан тыс ... ... ... және ... ресми
өкiлдiктер, сондай-ақ ... ... ... ... өкiлдiктер.
Қ.Р-дағы “резидент еместерге” жоғарыда республика резиденттерi
түсiнiгiнде көрсетiлген заңды және жеке ... ... ... бақылауды валюталық бақылау органдары және
олардың агенттерi жүргiзедi. Валюталық бақылау ... ... ... ... ... қызметiн жүргiзетiн ұйымдар, ... ... ... ... жүргiзедi.
Қазақстан Республикасында валюталық реттеу мен валюталық бақылауды
жүзеге асырады және ... ... ... ... ... қызметiнiң бiрден-бiр түрi шетел валютасымен айырбас операцияларын
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... шетел валютасында бөлшек сауданы жүзеге асыруға және
қызмет көрсетуге, сондай-ақ шетел валютасымен ... ... ... ... банк ... ... түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдарға:
банкноттарды, монеталар мен құндылықтарды ... ... сейф ... ... ... ... лицензиялар
бередi;
3) Қазақстан Ұлттық Банкінің лицензиясы негiзiнде ... ... ... асыратын заңды тұлғалардың, сондай-ақ
қызметiнің бiрден-бiр түрi шетел ... ... ... ... ... заңды тұлғалардың жарғылық капиталының ең
төменгi ... және ... ... ... ... бiрден-бiр түрi шетел валютасымен айырбас операцияларын
ұйымдастыру болып ... ... ... ... ... ... рұқсат бередi;
Валюталық реттеу және валюталық бақылауда Қазақстан Ұлттық Банкi:
1. Қазақстан Республикасында шет ел валютасының және шет ... ... ... ... аясы мен ... шет ел ... операциялар жүргiзуге қажеттi
шектеулер енгiзедi, соның iшiнде осындай операциялар мен ... ... де ... ... және ... еместердiң Қазақстан Республикасында
валюталық құндылықтармен ... ... ... ... ... ... ... әкелу және
Қазақстан Республикасынан әкету және ... ... ... Қазақстан Республикасы резиденттерінің шетел банктерiнде
шоттар ашу тәртiбiн айқындайды;
4. Қазақстан Республикасының валюталық заңдарына сәйкес валюталық
операцияларды, ... ... ... ... ... валюталық операцияларды тiркеу және олар
туралы хабарлау, айырбастау пункттерiн тiркеу тәртiбiн белгiлейдi,
сондай-ақ айырбастау пунктiнiң ... ... ... және
олардың қолданылуын тоқтата тұрады;
5. Қазақстан Ұлттық Банкiнiң басқармасы айқындайтын тiзбеге сәйкес
Қазақстан ... ... ... шетел валюталарына ресми
бағамын белгiлейдi;
6. Алтын-валюта активтерiн құрайды және солармен операциялар жасайды;
7. Мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... ... резиденттер мен резидент еместер
орындауға мiндеттi валюталық операциялар бойынша есепке алудың ... ... мен ... ... ... мен өзге ... Қазақстан Республикасының банктiк
және валюталық заңдарын бұзу фактiлерi ... ... және ... ... ... ... ... Халықаралық есеп айырысуды ұйымдастырады, шет елдермен қаржы ... және ... ... ... ... ... ... шарттарға сәйкес шетелдiк және халықаралық
ұйымдармен шет ел валютасын тартады;
11. ... ... ... экспорттаудан түскен шетелдiк
валютаны мiндеттi түрде сату режимдi енгiзедi және өзгертедi.
12. Қазақстан Ұлттық ... ... ... және ... бақылау
жөнiнде Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген басқа да
функцияларды орындауға құқылы.
Валюталық бақылау негiзiнен мына ... ... ... ... ... заңға сәйкестiгiн анықтау жiне
оған қажеттi лицензиялар мен рұқсаттың болуы .
- Резиденттердiң мемлекет ... ... ... ... тексеру; сондай-ақ Қ.Р-сы валюта нарығында шетел валютасын
сату мiндеттемелерiнiң орындалуын ... ... ... ... ... валюта операциялары бойынша есеп пен
есептесудiң толықтығы және обьективтiлiгiн ... ... ... ... ... ... операциялары бойынша
бақылау жүргiзiледi.
Сөйтiп, валюта қатынастары халықаралық экономикалық, ... және ... ... етiп, ол ... ... ... ... табады.
Валюталық операциялардың анықтамасын беруден бұрын “валюта” терминiнiң
мәнiне тоқталайық. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... құралы ретiнде қабылданған ақша бiрлiктерi
немесе банкноттар, қазыналық билеттер мен ... ... ... қымдат
жасалған тиындар (айналымнан алынған немесе алынатын, ... ... ақша ... ... ... қоса ... түрiндегi қолма
–қол және аударым нысандарының құнның ресми стандарттары, ... ... ... ... ... ақша ... есеп ... қаражаттарды бiлдiредi”.
Осы заңға “валюталық операцияларға” төмендегiдей түсiнiк берiлген:
1) меншiк құқығының және өзге де құқықтардың валюталық құндылықтарға
ауысуына байланысты ... ... ... ... ... ... ... өзге төлем құралдарын пайдаланумен байланысты мәлiмдемелер;
2) валюталық құндылықтарды ... ... ... әкелу және жөнелту, сондай-ақ ... ... және ... ... құндылықтарға мыналар жатады:
1. Шетел валютасы;
2. Номиналы шетел валютасында көрсетiлген бағалы қағаздар мен ... ... ... ... ... валюта, резиденттер мен бейрезидентттер арасында олармен
операциялар жасалған жағдайда құны ұлттық валютамен көрсетiлген
бағалы ... және ... ... экономикалық әдебиеттерде валюталық ... ... ... ... ... да) мен табиғи асыл тастарды ... ... ... ... және ... жатқызады [4].
Iс жүзінде валюталық операциялар ағымдық операциялар және ... ... ... бөлiнедi.
Ағымдық операцияларға жататындар:
- тауарлар жұмыстар және қызметтер үшiн төлемнiң не аванс
төлемiнiң мерзiмiн 180 ... ... ... ... ... импорт мәмілелерi бойынша есеп
айырысуларды жүзеге ... ... ... 180 ... аспайтын несиелер беру және алу;
- салымдар (депозиттер), инвестициялар, заем және өзге де
операциялар бойынша девидендтердi, сыйақыларды және өзге ... алу және ... ... қоса алғанда, сауда ... ... ... ... ... ... және ... соммаларды аудару;
- осы заңмен капитал қозғалысына байланысты операцияларға
жатпайтын ... өзге де ... ... Капитал қозғалысына байланысты операцияларға жататындар:
- инвестицияларды жүзеге асыру;
- интеллектуалдық меншiк объектiлерiне ерекше ... ... ... мәмiлелер бойныша есеп айырысуларды
жүргiзуге арналған аударымдар;
- мүлiктiк ... және өзге де ... ... ... ... ... жұмыстар және қызметтер үшiн төлемiнiң не аванс
төлемiнiң мерзiмiн 180 ... ... ... ... ... ... ... бойынша есеп
айырысуларды жүзеге асыруға арналған аударымдар;
- 180 күннен ... ... беру жәе ... ... ... ... ... бойынша банк
операцияларын жүзеге асыруға құқығы бар шетел банктерiне
және өзге де ... ... ... ... ... ... активтерiн жинақтауға байланысты ... ... ... ... ... ... және ... сақтандыру
шарттары бойынша халықаралық аударымдар.
Валюталық операцияларды бiздiң ... ... ... банктiк
операциялар жүргiзуде ҚР Ұлттық банкiнен алған лицензиясы бар ... ғана ... ... ... қатар, ҚР ұлттық банк валюталық
реттеудi және валюталық бақылауды жүргiзедi.
Банктердiң ... ... ... ... ... ... ... Клиенттердiң шоттарын ашу және жүргiзуге байланысты:
- заңды және жеке тұлғаларға (резиденттер мен ... шот ... ... ... ... ... ... овердрафт (банктiң жетекшiлерiнiң шешiмiмен ерекше ... ... ... ... ... шоттың көшiрмелерiн беру;
- кез-келген аралық уақытта шот архивтерiн ... ... ... бойынша операцияларды орындау (клиенттер
есебiне шетел валютасын сатып алу және сату);
- экспорттық- импорттық операцияларға ... ... ... емес ... ( ... ... мен қызметтер
экспортты мен импортты және капитал қозғалысы бойынша қызмет көрсету ... ... ... ... сипатына қарай:
- қолма–қол шетел валютасын және шетел ... ... ... және ... ... ... ... және шетел валютасындағы ... ... ... ... жол чектерiн сатып алу ( төлеу);
- ақшалай аккредитивтердi төлеу.
3.Шетел банктерiмен корреспонденттiк қатынас орнатуға қарай:
НОСТРО шотын ... ... ... ашу және оны ... ... ... ... банктiң атына ағымдық шот ашумен
байланысты операциялар;
ЛОРО шоты (сiздiң ... ... ... ... ... атына ағымық шот ашу және оны жүргiзу операциялары
4.Конверсиондық операциялар сипатына қарай:
СПОТ мәмiлесi – бiр валютаға қарсы ... ... ... алу ... ... ... жасалған күннен кейiнгi банктiң ... ... күнi ... ... (мерзiмдi, аутрайт) мәмiлесi бір валютаға қарсы ... ... ... және ... ... ... жасалған күннен кейiнгi
2 банктiк жұмыс күнiндегi валюталар күнi жүргiзiлген операциялар. Форвард
операциясы (мерзiмдi мәмiле) – келiсiлген ... ... ... ... ... ... ... байланысты басқа валютаға ... ... ... ... ... өз ... ... түрге бөлiнедi:
- Аурайтпен жасалған мәмiле – белгiлi бiр күнге ... ... ... ... ... ...... жабдықтаудың күнi белгiленбеген
шартын сипаттайды;
СВОП мәмiлесi - бір ... ... ... ... сатып алу, сатуға
байланысты осы валютаны болашақта қайта сатып алу және ... ... екi ... ... ... банктiк мәмiле.
Конверсиондық (айырбас) операциялар – сол елдiң қолма – қол және ... ... ... ... ... қол және қолма- қолсыз шетел
валюталарын ... алу және сату ... ... ... ... позициясын есепке
алмай жүргiзуге болмайды. Валюталық позиция – тиiстi валюталарда активтер
пассивтердi ... ( ... ... ... ... ... мен мiндеттемелердi есе алғандағы), шетел валютасындағы қаражат
қалдықтары.
Валюталық позицияның ... ... ... Ашық валюталық позиция – шетел ... ... ... беру мiндеттемелерiн көрсететiн, сандық жағынан активтер
мен пассивтердiң ... ... ... ... ... ... ... Қысқа ашық валюталық позиция – жекелеген шетел валютасына байланысты
пассивi мен баланстан тыс мiндеттемелерi активi мен ... ... ... ... асатын ашық валюталық позиция.
- Ұзын ашық ... ...... мен ... тыс талаптарынан
осы валютадағы пассивi мен ... тыс ... ... ... ашық ... ... ... валюталық позиция – жекелеген ... ... ... мен пассивтердiң (аяқталмаған опрациялар бойынша баланстан
тыс талаптар мен мiндеттемелердi алғанда сандық ... ... ... ... ... есеп ... ... Құжатталған аккредитивпен есеп айырысу операциялары;
- Құжатталған инкоссомен есеп айырысу операциялары;
- Банктiк операциялар бойныша есеп айырысу операциялары.
Құжатталған аккредитив – ... ... ... ... ... өзiнiң бұйырушы клиентерiнiң өтiнiшi бойынша
жасайтын ... ... ... ... ... – банктiң, сенiм бiлдiрушiнiң берген
құжаттарын төлеушiге төлеу үшiн ... ... ... алып ... ... мiндеттемесi.
Банктiк аударым – банктiк аударым жасаушының жасаған тапсырмасы
негiзiнде барлық есеп ... ... ... өкiлеттi банктердiң
шотына есепке алынуын бiлдiредi [5].
2.3 Төлем балансы және оның қазіргі кездегі жағдайы.
Әрбір елдің көпқырлы, ... ... ... ... халықаралық операцияларының баланстық (тепе-теңдік) есебінде көрініс
табады. Бұндай есепті қалыптасқан ... ... ... ... деп атайды.
Төлем балансы дегенимиз тауарларды, қызмет көрсетулерді, капиталдарды әкету
мен ... ... ... (нысанында) елдің дүниежүзілік
байланыстарын анықтайтын құндық ... ... ... баланстық
есебі елдің сыртқы экономикалық операцияларының көлемін, ... ... ... және ... ... ... құндық көрсеткіш. Барлық
операциялар бойынша валюта ағындарының көрсеткіштері төлемдер мен ... ... ... балансын жасау теориясы мен практикасы дүниежүзілік
экономикадағы өзгерістерге сәйкес дамиды және ... ... ... ... ... термині баланстық есеп, сальдо
немесе есепшот қалдығы, есепшот ... ... және т.б. ... үшін ... Сондықтан, төлем балансы елдің халықаралық
операцияларының есебі ғана, сонымен қатар осы ... ... ... көрінісі де болып табылады.
Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) анықтамасы бойынша, төлем балансы
дегеніміз белгілі бір ... ... бір елді ... ... ... ... ... экономикалык операциялар бойынша жүйеленген ... ... ... ... ... балансы резидент
еместерге берілген төлемдерді ғана емес, олардан келген ... ... ...... ... бір ... ... шетелге
шығарғандарынан түскен түсімдері мен сырттан әкелінетің тауарлары мен
қызметтер үшін төленген ... ... ... ... төлем
балансы мынадай бөлімдерді қамтиды:
- Ағымдағы шот;
- Капитал және қаржымен жасалатын операциялар ... ... мен ... ... ... ... Қаржыландыру.
Ағымдағы шотта мыналар көрсетіледі:
Сауда балансы:
- экспорт;
- импорт.
Таза қызметтер:
- жүк тасымалдау;
- адамдар тасымалдау;
- ... ... ... ... ... және ... ... сыйақы (мүдделендіру);
- резервтер бойынша сыйақы (мудделендіру);
- басқа да,
Капитал және қаржымен ... ... ... мыналар
көрсетіледі:
- тікелей инвсстиииялар;
- портфельдік инвестициялар;
- мигранттардың трансферттері (кетуі және келуі);
- сауда (коммерциялық) несиелері;
- займдар барынша инвестициялар ... ... және ... мен ... қойғандар шотында ресми түрде резидент еместермен
ескерілмей қалғандарды, оған қоса «көлеңкелі бизнесті» есепке алады.
Жалпы төлем балансы операциялар бойынша ... ... ... ... ... балансы, сондай-ақ алтын және ... ... ... ... балансы әрдайым теңесіп отырылады, яғни оның активтік
және пассивтік операциялары бірыңғай шамалы құрады.
Қаржыландыру шотында ... ... ... ... банкінің резервтік активтері;
- Монетарлы алтын;
- Шетел валютасы;
- ХВҚ несиелері.
Қазақстанда төлем балансын Ұлттық банк ... ... ... ...... ... ... олардың мерзім ішіндегі өзгерісі
ғана керсетіліп, босалқы бөлшектер меи қорлар есепке алынбайды. ... ... ... оң ... ... ... мен ... табыстар мен трансферттердің түсімін білдірсе, ал ... ... ... мен ... импортын, төленген табыстар мен
трансферттердің болуын сипаттайды. Капиталдармен жасалатын операциялар
шотындағы оң ... сол ... ... ... ... ... және резиденттер жағынан резидент еместерге деген
талаптардың қысқаруын сипаттаса; ал ... шама ... ... еместер
алдындағы міндеттемелердің қысқаруын және ... ... ... ... талаптардың өсуін сипаттайды.
Төлем балансынан есеп айырысу балансын ажырата білу қажет. Есеп
айрысу балансы – ... ... ... талаптары мен міндеттемелері.
Мұндай талаптар мен ... ... ... және ... және жеке ... ... ... алынған және берілген
несиелер, қаржы және қаржы емес корпорациялардың ... ... ... бір ... есеп ... балансында басқа елдерге
қатысты төлем жасалмаған барлық талаптар мен міндеттемелер қамтылады.
Төлем балансын құру мен ... ... ... ... пен ... еместер арасындағы операцияларды есепке
алу;
- операцияларды екі жақты жазу жұйесімен есепке ... ... ... ... ... ғана ... әр ... валюталарда көрсетілген операциялар мен төлем
сомаларының құндық көлемін біркелкі есептік көрсеткішке ... ... ... мен экономикалық секторлар бойынша тіркеу.
Резидент және ... ... ... ... ... ... ... ішкі шаруашылык. операциялардан айыру
қажеттігінен резидент ұғымы ... ... ие ... экономикалық операцияларды нақты ұйымдар, компаниялар немесе
жеке тұлғалар жасайтындықтан, олар ... ... ... ... не ... ... не ... емес есебінде
саналады. ХВҚ-ың ұсыныстарында "Мемлекеттің экономикасы басқа территорияға
қарағанда осы территориямен тығыз байланысқан ... ... ... ... ... егер ... ... елдің резиденті
болып саналса, олардың басқа елдермен операцияларын көрсетеді. Ал егер ... ... ... осы ... ... ... анықтауда түрлі елдердің өзіндік ерекшеліктері бар.
Мысалға: АҚШ-та резиденттерге осы елде тұрақты өмір ... ... ... ... мен ұлттық компаниялар жатқызылады. Ал шет елде тұрып
жатқан американ азаматтарының ... ... ... АҚШ
резиденттеріне жатқызылуы, олардың шет елде болу ... ... ... шет ... ... кәсіпорындары, филиалдары АҚШ
үшін шетел фирмалары ретінде саналады.
Қазақстанда резиденттер қатарына:
- Қазақстан ... ... ... ... ... ... уақытша немесе шетелде мемлекеттік
қызметте жүрген жеке тұлғалар ... ... ... ... құрылған құқықтық тұлғалар,
олардың республикада және шет елде орналасқан ... ... ... болып саналады;
- Республикадан тыс орналасқан Қазақстанның дипломатиялық,
сауда және басқадай ресми өкілдіктері кіреді;
- ... заң ... ... ... басқа
барлық құқықтық не жеке тұлғалар, Қазақстанда немесе шет
елдерде орналасқанына қарамастан, біздің елдің ... ... ... ... ... елге ... ... кеме мен ұшақтардың экипаж мүшелері,
маусымдық жұмысшылар, т.б. және шекаралас облыстарда тұрып
жатқан шетел жүмысшылары ... олар ... ... сол ... ... ... саналады);
- дипломаттар, консульдік өкілдіктер және мерзіміне
қарамастан шетелде жүрген әскери қызметкерлер.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... қажет. Ол әлемдік шаруашылықтағы капитал интерұлттануы, трансүлттық
корпорациялар іс-әрекетінің кең ауқымдылығы, ... күші ... мен сол ... ... байланысты.
Егер де төлем балансы резидент пен резидент еместер арасындағы ... ... ... ... ... ... ... беру
маңызды. Экономикалық әдебиеттерде экономикалық мәмілелер деп бір ... ... ел ... активтерге қүқық меншігінің өтуі немесе
экономикалық қызмет көрсетудің, тауарға құқықтық меншігінін ... кез ... ... айырбасы аталады (Линдерт Г.Х. ... ... 5 ... кез келген экономикалық мәмілелер
әрқашанда жақты болғандықтан, олар төлем балансында екі ... жазу ... ... ... ... көрсетіледі. Көп жағдайларда кредит
операциялары оң белгісімен, ал ... ... ... ... ... Республикасының валюта жүйесін дамыту жолдары.
3.1 Шетел мемлекеттерінің валюта жүйесі.
Шетелдік валюта (foreign ... – бұл өзге ... ... ... ... ... Басқа да тауарлар бағаларына сәйкес
шетелдік валюта ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан осы валютаға сұраныс пен ұсыныстың арақатынасына сәйкес
белгіленеді.
Бреттон - Вудс Жүйесі, Бреттон - Вудс ... ... ... system) – ... - Вудс ... (1944 ... 1-22 шілдесі
аралығы) нәтижесінде орнатылған ақша қатынастары мен сауда алыс - ... ... ... жүйесі. Атауы АҚШ, Нью - Хэмпшир
штаты Бреттон - Вудс ... Bretton Woods) ... ... пайда
болды. Жүйе Халықаралық Қайта құру және Даму Банкісі мен ... ... ... ... құрылуына бастама берді. АҚШ доллары алтынмен ... ақша ... ... Бұл сұраныс пен ұсыныс негізіндегі алтын
ұранды жүйеден (стандарт) еркін конвертацияға өтпелі кезең болып табылады.
Құрылуының ... ... ... ... ... ... мен бірден ұлғаюы;
2. Тұрақтандырылған валюта ... ... ... ... ... ... ара - қатынасының орнатылуы;
3. Сыртқы сауда тепе - ... ... ... ... ... әрекет етуі үшін қайнарлардың мемлекет қолданысына берілуі.
Ұстанымдары:
- Негізгі ... ... ... ... ... ... орнатылды;
- Негізгі валюта бағамы алтынға сәкес тұрақтанды;
- Орталық банктер негізгі валюта және ... ... ... (+/- 1% ... ... валюта
бағамының тұрақтылығын ұстауда;
- Валюта бағамының өзгеруі ревальвация және девальвация
негізінде іске асырылуда.
Жүйенің ұйымдастырушы ... ... ... Валюта Қоры мен
Халықаралық Қайта құру және Даму Банкі болып ... ... ... ... ... ... мақсатын көздеген төлемақы балансы молшылығын
өтеу үшін шетел валютасымен несие ... мүше ... ... ... ұстанымдарының іске асырылуын қадағалайды, мемлекеттердің валюта
ынтымақтастығын қамтамасыз етеді.
АҚШ доллары үшін ... ... ... ... 1 ... унциясы
үшін 35 доллар. Нәтижесінде АҚШ өзінің бұрынғы ... ... ... валюта гегемониясына ие болды. Бреттон - Вудс ... ... ... ... ... ... ... стандарты тұрақтанады. Кейбір кезде алтын долларлық стандарт
туралы да сөз ... Сол ... АҚШ ... дүние жүзілік алтын қорының
70% - ын ... ... ... ... ...... ... негізіне айналды, халықаралық есеп ... ... мен қор ... ... әсерлі құралына айналды. АҚШ
-тың ұлттық валютасы бір ... ... ... да ... – Вудс ... Қоры ... ... жүйе тек қана АҚШ-тың алтын қорлары шетелдегі долларлардың
алтынға айналуын қамтамасыз ете алмайтындай ... ... ... бола
алады. Алайда 70 жж. - ң басында алтын қорларының бөлініп - реттелуі Еуропа
пайдасына шешілді, ал халықаралық айналымда ... ... - қол және ... қол емес ... да одан әрі көп ... ... ... сауда
көлемінің өсуімен салыстыра алтын өндірісінің аз болуы, ... ... ... ... туғызды. Қор (резерв) валютасы
ретіндегі ... ... ... ... АҚШ-тың төлем балансындағы алып
жоқшылықтардан болды. Жаңа қаржы орталықтары (Батыс Еуропа, Жапония) ... және де ... ... ... ... қор ... валютасы
ретінде қолдана бастады. Бұл АҚШ-тың қаржы әлеміндегі ... ... ... ... алып ... ... ... толық түрде Триффин диллемасында ... ... ... ... - мемлекеттің алтын қорына сәйкес
болуы тиіс. ... ... ... ... тыс ... ... туғызатын дағдарысты туындататын негізгі ... ... ... ... ... ... валюта халықаралық келісімдер
көлемінің өсуші қызмет етілуі үшін ... ... ... ... өсуі ... ... ... шығарылуы тиіс. Сондықтан оның
эмиссиясы эмитент - мемлекеттің шектеулі алтын қоры өлшеміне ... ... ... - қайшылық бөлшектеп алынып тасталынуы үшін жасанды ...... ... ... ... ... ұсынылды. Бұл механизм
бүгінгі күні де іске асырылуда.
Түпкілікті қарама ... ... ... ... ... Экономиканың тұрақсыздығы мен қайшылықтары. 1967 жылғы валюта
дағдарысының басталуы ... ... ... ... - ... ... күшеюі әлемдік баға мен ... ... кері әсе ... ... ақшаның жасырын қозғалысын қолдады.
Инфляцияның әр елдегі әртүрлі ырғағы валюта бағамы өсу қарқынына әсер етіп,
ал ақшаның сатып алушылық ... ... ... ... болуына жағдай жасады.
3. 70 жж. - ғы ... ... ... ... ... ақшаның
қозғалысын жаппай тездетіп валюталық дағдарысты өршілете түсті. Доллардың
«шұғыл» ақша ... ... ... ... бір ... екінші елге
соғып, валюталық соққы (тұрақсыздық) беру мен бір ... ... ... беруді әкелді.
4. Ұлттық төлемақы балансының тұрақсыздығы. Бір елдердегі (әсіресе
АҚШ, Ұлыбритания) ... ... ... (ГФР, Жапония) жағымды сальдо
валюта бағамының кенеттен толқуын ... ... - Вудс ... ұстанымдары әлемдік сахнадағы күштер ара -
қатынасымен сәйкес келмейді. Ұлттық валюта қолданысына ... ... ... ... ... ... ... Бұл
қайшылық қор (резерв) валютасы мәртебесін ... ... ... ... ара - қатынасы эмиссиясы жоқшылығын сатылап жойып жатқан
АҚШ пен ... ... ... әлсіреу шараларына байланысты
күшейеді. Әсіресе, бұл дамушы елдер мүддесіне қайшы келеді.
6. Валюта саласындағы трансұлттық корпорациялардың (ТҰК) ... ... ... атқаратын елдердің орталық банкілерінде валюта қорларын
(резервтерін) айтарлықтай өзгерте алып, алып қысқа ... ... ... ... Бұл сомма ұлттық бақылаудан қашып, пайда табу
мақсатын көздеп, валюта алып - ... ... және ... ... құрайды.
Осылайша, бірітіндеп валюта жүйесі негіздерін ... ... ... болады. Оның 1944 жылы орнатылған құрылымдық ұстанымдары
өндіріс сұраныстарына, күштер ара ... ... ... ... сәйкес
келмей бастайды. Бреттон - Вудс ... ... мәні ... ... ... ... $) ... кезінде халықаралық
экономикалық қатынастардың интернационалды күштердің қайшылығында жатыр.
Бреттон – Вудс ... Қоры ... ... ... ... ... – ревальвацияға үміткер – девальвацияны
күту үстіндегі сатып алынған валютаның валюта ... ... ... ... «Валюталық ауру» – тұрақсыз валютадан алтынға қашу және
оның ... ... ... ... ... үрей мен ... бағамының өзгерісін
күтудегі бағалы қағаздар бағамының құлауы;
- Халықаралық валюта тұрақсыздығы мәселесінің өршуі;
- Жаппай валюта девальвация мен ревальвациялары ... ... ... ... ... ... интервенциясы,
сонымен қатар бірнеше елдер арасында келісілген;
- Ресми алтын валюта қорларының (резезервтерінің) кенеттен
толқындауы;
- Валюталарды ... үшін ... ... ... ... және ... алушылықтардың қолданылуы;
- Бреттон - Вудс Жүйесі құрылымдық ұстанымдарын бұзу;
- ... және ... ... ... ... ... және ... қатынастардағы екі
үрдістің – ынтымақтастық пен қарама қайшылықтың күшеюі. Өз
кезегінде олар кезеңді түрде ... және ... ... ... қатынастар — ұлттық шаруашылықтары қызметтерінің
нәтижесінен өзара қызмет ететін және әлемдік шаруашылықтағы валюталардың
қызмет етуі барысында қалыптасатын ... ... ... ... ... ... ерте Грецияда және
Ертедегі Римде ... ... ... ... Келесі даму кезеңіне Лиондағы
және Батыс Еуропа елдерінің басқа да ... ... орта ... ... жатады. Мұнда аудармалы вексель (тратта) бойынша есеп
айырысулар жүргізілген. Феодализм қарсаңында және өңдірістің капиталистік
тәсілінің құрылуымен байланысты ... ... ... есеп ... дами ... ... ... халықаралық экономикалық қатынастарды
жалғастырады. Валюталық қатынастардың жағдайы ұлттық және әлемдік
экономиканың ... ... ... ... арасындағы күштердің шекті
қатынасына тәуелді болып келеді. Сыртқы экономикалық байланыстарда, оның
ішнде валюталык ... ... пен ... ... ... ... пен сауда бір-бірімен өзара ... ... ... ... және ... ... ... көрсетеді.
Капиталдың шеңбер айналысы үдерісінде ұлттық нарықтан әлемдік ... ... ... ақшалардың ішіндегі ақшалай капиталының бір
белігі ... ... ... ... се ... Ол көріністі
халықаралық есеп айырысуларда, валю- талық, ... және ... ... ... ... интернационализациялануы жағдайында ұдайы өндірістің
сыртқы ... ... ... ... шетелдік ғылым мен техника
деңгейіне, халықаралық сауданын, дамуына, шетел капиталына ағымына ... ... да, бұл ... ... мен ... өндірістің
арасында тікелей және кері байланыстың болатынын көрсетеді.
Халықаралық валюталық қатынастар тұрақсыздығы мен ... ... ... ... кері әсерін тигізеді.
Шаруашылық байланыстардың интернационализациялануы негізінде
халықаралық валюталық қатынастар ... бір ... ие ... жүйе — ұлттық заңдылықтармен ... ... ... ... ... қатынастарды ұйымдастыру және
реттеу нысаны.
Валюталық жүйелер үш түрге бөлінеді:
- Ұлттық ... ... ... ... жүйе;
- Аймақтық немесе мемлекетаралық валюталық жүйе.
Тарихта, ұлттық валюталық жүйе ең бірінші қалыптаскан.
Ұлттық ... ... ... ... ... ... өндіріс үдерісіне қажетті валюталық ... ... және ... ... экономикалық қатынастар жиынтығын білдіреді.
Ұлттық валюталық жүйе — елдің ақша ... бір ... ... ... құрамдас экономикасының-және сыртқы экономикалық
байланыстардың даму дәрежесі мен жағдайына байланысты анықталады.
Ұлттық ... жүйе ... ... ... ... ... ... жүйе XIX ғасырдың ортасына таман құрылған.
Дүниежузілік валюталық жүйе — бұл халықаралық несие-қаржы институттары
мен валюталық құралдардың ... ... ... ... халықаралық
келісімшарттар мен мемлекетаралық құқықтық нормалар кешенін қамтыды.
Дүниежүзілік валюталық жүйелердің қызмет ету сипаты мен тұрақтылығы
дүниежүзілік ... ... ... ... ... және ... қатарлы елдердің мүдделеріне байланысты болып
келеді.
Ұлттық және ... ... ... ... ... ... ... негізгі элементтерінен көрінеді.
3.2 Қазақстан Республикасындағы валюта жүйесіндегі өзекті мәселелер
және шешу жолдары.
Бюджет ... ең ... ... ... ... ... ... жүйесі екі буынды қамтиды: республикалық
және көптеген жергілікті бюджеттер. Ал федеративті ... ... үш ...... ... ... орталық үкіметтің бюджетінен,
федерация мүшелерінің бюджетінен ... ... ... ... провинциялардың. Ресейдегі ... ... ... ... ... ... жүйесі экономикалық қатынастар мен
сәйкес құқықтық нормаларға негізделген әр ... ... ... ... әр түрлі деңгейлері жиынтығында мемлекеттік бюджетті
құрайтын республикалық және жергілікті бюджеттердің болуын көздейді.
Республикада ... ... ... бекітіледі, орындалады және
дербес болып табылады:
- • республикалық бюджет;
- • облыстық бюджет, республикалық ... бар ... ...... ... (облыстық маңызы бар қала бюджеті).
Республикалық бюджет салықтық және басқа да түсімдерден ... ... ... ... бағынышты мекемелердің міндеттері
мен функцияларын орындауды және мемлекеттік саясаттың жалпыреспубликалық
бағыттарын жүзеге ... ... ... қамтамасыз етуге арналған
орталықтандырылған ақша қоры.
Облыстық бюджет, республикалық маңыздағы ... ... ... салықтық
және басқа да түсімдерден құралатын, облыстық, республикалық маңыздағы
қала, ... ... ... мемлекеттік органдардың, оларға
бағынышты мекемелердің міндеттері мен функцияларын орындауды және ... ... ... ... жүзеге асыруды қаржылық
жағынан қамтамасыз етуге арналған орталықтандырылған ақша ... Ол ... ... ... ... бекітіледі.
Аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджеті:
1. Осы Кодекспен айқындалған салықтық және басқа да түсімдер есебінен
қалыптастырылатын және ... ... ... бар ... ... ... ... ведомстволық бағынышты ... ... мен ... ... ... етуге және
тиісті аудандағы (облыстық маңызы бар ... ... ... іске
асыруға арналған орталықтандырылған ақша қоры аудан (облыстық маңызы бар
қала) бюджеті болып ... ... ... жылына арналған аудан (облыстық маңызы бар қала)
бюджеті аудан (облыстық маңызы бар ... ... ... ... ... бюджет:
1. Төтенше мемлекеттік бюджет республикалық және ... ... ... және Қазақстан Республикасындағы
төтенше немесе соғыс жағдайларында енгізіледі.
2. Төтенше мемлекеттік бюджетті бюджеттік жоспарлау жөніндегі ... ... ... және ол ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен
бекітіледі.
3. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... және оның күшін жою туралы Қазақстан ... ... ... мемлекеттік бюджетті енгізуге және оның
қолданылуын тоқтатуға негіз болып табылады.
4. ... ... ... ... туралы Қазақстан
Республикасының Парламенті дереу хабардар етіледі.
5. Төтенше мемлекеттік бюджеттің қолданылу ... ... ... ... республикалық бюджет туралы заңның және тиісті қаржы ... ... ... ... ... туралы мәслихаттар
шешімдерінің қолданылуы тоқтатыла ... ... ... ... ... ... соғыс жағдайы енгізілген
мерзім ішінде қолданыста болады. Төтенше мемлекеттік бюджеттің қолданылуы
тоқтатылғаннан бастап республикалық және жергілікті ... ... ... ... арналған республикалық бюджет туралы заңға және тиісті
қаржы жылына арналған барлық ... ... ... туралы
мәслихаттардың шешімдеріне сәйкес жүзеге асырылады.
7. Қазақстан Республикасының жекелеген жерлерінде төтенше жағдай
енгізілген ... ... ... бюджет енгізілмейді.
8. Қазақстан Республикасының бірнеше аймақтарының аумақтарында ... ... ... енгізу төтенше жағдайдың зардабы ұлттық мүдделерге
және республиканың экономикалық қауіпсіздігіне нақты қатер ... ... ... ғана ... ... бюджет енгізуге негіз бола алады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық
Банкіндегі шотында шоғырландырылатын, мемлекеттің каржылық актив түріндегі,
сондай-ақ, материалдық емес активтерді қоспғанда, өзге де ... ... ... Республикасының Ұлттық қоры болып табылады.
2. Қазақстан Республикасының ... қоры ... ... ... ... ... қаржылық активтердің және,
материалдық емес активтерді қоспағанда, өзге де ... ... ... секторына тәуелділігін және қолайсыз сыртқы
факторлардың ықпалын төмендетуге арналған.
3. Қазақстан Республикасының ... қоры ... және ... жүзеге асырады. Жинақтау функциясы қаржылық активтердің және,
материалдық емес ... ... өзге де ... ... ... Тұрақтандыру функциясы шикізат ... ... ... бюджеттің тәуелділігін төмендетуге арналған.
4. Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын қалыптастыру мен ... және ішкі ... мен ... ... ... және шет ... ... жағдай, республиканың
әлеуметтік-экономикалық дамуының ... ... ... бұл ... және ... тұрақтылық және Қазақстан Республикасы
Ұлттық қорының негізгі мақсаттары мен ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының түсімі мен жұмсалуы ұлттық
және шетелдік валюталармен жүргізіледі. ... ... ... ... ... есебі мен есептілігі ұлттық валютамен жүзеге
асырылады.
6. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... мен Қазақстан Республикасының Үкіметі арасында
жасалатын сенімді басқару ... ... ... ... ... ... ... асырады. Мемлекеттік бюджет
республикалық және жергілікті ... ... ... ... ескермегендегі олардың жиынтығы болып табылады. Сонымен,
бюджет жүйесінің жұмыс істеуі әр ... ... ... өзара
байланысына негізделген және оларды жасақтау, қарау, бекіту, орындау,
бақылау тәртібімен, сондай-ақ, ... және ... ... туралы есеппен қамтамасыз етіледі. Бюджет жүйесін ұйымдастыру
келесідей негізгі қағидаларға сүйенуі ... ... ... ... орталықтандырылған бюджет жүйесін көрсетеді; толықтылық
қағидасы бойынша үкіметтін барлық ... ... ... және ... түсетін табыстар мен жүмсалған ... ... ... қаржылық операциялардың бюджеттегі нақты
көрінісін, бюджеттік бұрмалаушылықты болдырмау қажеттілігін қарастырады;
жариялылық ... ... ... ... мен ... ... баспасөз беттерінде жарияланады. Дегенмен, қазіргі кезеңде
Қазақстанның ... ... осы ... ... ... отыр ... ... болмайды. Бүгінгі күні бюджет жүйесіндегі бюджетаралық
қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру мәселелеріне жеке бөлім
арналып отыр.
Республикалық бюджет жобасын дайындау үшін ... ... ... ... ... Бұл ... ... және
бюджеттік жоспарлау Министрілігімен енгізілген республикалық бюджет
жобасының негізгі болжамдық ... ... ... роль ... ... ... Ол ҚР-ның Президентінің жыл сайын
халыққа үндеуін ... ... ... ... ... ... ... және елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының
индикативті жоспарының негізгі ... ... ... ... ... ... ... бюджеттің болжамдық көрсеткіштерін ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуының
ортамерзімдік (бес жылдық) және ... ... ... ... Қоғамдық іс-әрекеттердің барлық аспектілерінің стратегиялык
жоспарлануы және ... ... ... ... өкіметтің атқарушы
органы Қазақстан Республикасының Үкіметі жүзеге ... және ... ... тікелей қатысатын ҚР Үкіметінің жұмысшы
органдарының ... ең ... ... және ... жоспарлау
министрлігін жатқызамыз. Бұл Министрлігі ҚР Үкіметінің ... ... ... ... ... ... ... қорытындысы" атты доклад құрайды. Мұнда
аналитикалық және кестелі-графикалық материалдармен көрсетілген ... ... ... ... тенденциясына көңіл бөлінеді,
қалыптасқан негативті ... ... ... ... және ... ... экономикалық дамудың болжамы беріледі. Материалдар
Министерствалар мен Агенстволардың, облыстардың, ... және ... ... және ... ... ақпараттарына негізделеді.
экономиканың фактілі көрсеткіштерінің мониторингісі ... ... ... ... жүргізіледі. Пайда болған
өзгерістердің негізінде ауытқудың себептері талданады және оларды жақсарту
бойынша ұсыныстар ... ... және ... ... Министерствасы басқаруды
жүзеге асыратын орталық атқарушы орган ... ... және ... аяда ... ... дамуының негізгі
бағыттарын, ҚР-ның стратегиялық жоспарын және ... ... ... индикативті жоспарын жасаудың сала аралық
координациясын ... ... ... және ... ... ... ... және сәйкесінше ... ... ... ... құрастырады.
Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі
бағыттарын ... ... ... және ... ... ... ... болып келетін экономикалык саясат
және индикативті жоспарлау Департаменті ... ... ... ... ... ... анықталады, яғни ол ҚР Қаржы Министрлігі және ҚР Ұлттық Банкісімен
келісіп жұмыс істейтін, ... ... ... және бюджеттік
жоспарлау Министрлігі.
Республикалық индикативті жоспарды жүзеге асыру екі кезеңнен тұрады.
Бірінші этапта алдағы ... ... ... және ... ... және алдағы үш жылдық мерзімге мемлекеттік
бюджеттің болжамды көрсеткіштерінің құрылуының ... ... ... ... жоспар жасалынады.
Министрлік орталық және жергілікті басқару органдарына,басқа да
мемлекеттік органдарға, және де ... ... ... ... ... ... мен көрсеткіштерінің тізімін,
формасын жібереді. Одан кейін Министрлік алдағы үш жылдық мерзімге арналған
экономика дамуының ... ... ... ... және
оны Республикалық бюджеттік комиссияға қарастыруға жібереді. ... ... ... ... ... бюджеттік
комиссиямен қолдауы жасалғаннан кейін Министірлік үш ... ... және ... ... ... ... да ... және де ұлттық компанияларға жоспардың көрсеткіштерін қайта
жібереді.
Екінші кезеңде ... ... ... ... ... ... және бюджеттік комиссиямен қарастырылғанын ескере ... ... ... ... ... құрылуы бюджеттік заявкалардың
қосылуына және бюджеттік ұйымдар арасында шектеулі қаражаттың ары қарай
нақты ... ... ... ... өз ... ... ... несиелік қарыз тудыратын,"нақты емес" бюджет құрылатын.
Әсіресе, арнайы шоттар мәселесін айта кету керек. Олардың бар ... ... ... ... ... ... ... арқылы бір сомманы
қабылдау кезінде ... ... ... ... ... сөйтіп, олар
коммерциялық іс-әрекетке бағытталған және, көбінесе, ... ... ... ... ... ... құру процесі мемлекеттің нақты мәселелерін шешуге
көмектеспеді және де ең бастысы қабылдау керек болған ... және ... ... ... ... қамтамасыз ету сұрақтарын
шешпеді. Бюджетті құру және қабылдау кезінде ... ... ... елдің экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету
мәселесін шешу өте қиын.
ҚОРЫТЫНДЫ.
Жоғарыда айтылғандарға ... ақша ... ... және ... ... ... көреміз. Бұл мәселеде де неокейнсияндықтар
мен монитаристердің позициялары ... ... ... ... және баға икемсіз құралдар олардың рыноктық ... ... ... ... қысқа мерзімге болса да үкімет ақша массасын
ұлғайту арқылы көрсетілген кесте бойынша ЖҰӨ-нің ... ... ... ... ... ... ақша ... ЖҰӨ-нің едәуір өсуіне әкелмейді,
ол тек инфляцияны туғызады.
Монитаристер ... ... ... ... баға мен жалақы –
икемді ... ... ... және ұзақ ... ақша ... бақылау
саясаты олардың пікірінше тек инфляцияның қарқынын бақылай алады. ... ... Дж. Хикс ... ... ... ... стандарттың
тепе-теңдік үлгісін жасаған.
Өтпелі экономикалы дамушы мемлекеттер мен ... ... ... ... ... ... осы ... тобының экономикасына
капитал қозғалысын ырықтандандыру мен ... ... ... көрсетуге мүмкіндік береді. Бір жағынан, ішкі дамыту ... ... ... ... ... ... осы үдерісті
пайдалану перспективасын ырықтандыру сол елдерге ашып береді. ... осы ... ... ... ... ішкі ... ... саясатты аймақтың және ғаламдық беталыстармен үйлестіру
дәрежесіне, бұл жалпы қиын ... ... ... ... ... жоғары және алыпсатарлық капиталдың ... ... ... ... ... әлеммен өзара әрекетті ... ... ... валюта қаржылық борышқорлық дағдарыстың
пайда болуының салмақты ... бола ... ... ... ... ... тежеу және қарсы салмақтың тізбекті саясатын жүргізу қатердің
әсерінең аз шамаға дейін төмендетуге, елден капиталдың жылыстауының ... ... ... ... жол бермеуге мүмкіндік туғызады.
Біздің ойымызша, осы салада реформаны одан әрі тежеу үлкен қауіп туғызады
Процент нормасының аз ... ... ... жаппай сатып
алу қаупі де қосылады. Осылардың салдарынан ақша ... ... ... де ... ... ... ал ... нормасы өзгермейді.
Бұл үкіметтің монитарлық саясатын тиімсіз етеді, орталық банктің ықпалымен
ақша массасы ... ... ... ... ... ... ... де ақша рыногі тепе-теңдік жағдайда болады. ... ... ... ... мен ... төмендеуі сонымен қатар
жұмыссыздар санының өсуі процент нормасымен табыстың ... ... тек ... ... автоматты реттеушілердің әрекеті тоқтап
қалады. ... ... ... жолы – ... ... шараларды қолдану.
Тәжірибеде мемлекеттің ақша және фискалды саясаттары бір-бірімен тығыз
байланысты. Үкіметтің бюджет тапшылығын қаржыландыруы ақша ... ... ... ... ... несиесін пайдаланады, ал бұл
банк депозиттері ... ... ... мен жүріп отырады.
Демек, фискалдық саясат ақша саясатына сүйенеді.
Өткен он жылдықтарда ақша саясатын ... тек ... ғана ... ... ... да ... Олар ақша
саясатының әдістері ... ... ... ... және ... ... Фискалдық саясат заң шығарушылар мен әкімшілік
органдардың да ұзақ келсуін қалайды, ал бұл ... ... ... ... ... қары ... ... және құлдырауды
тежеуге болады.
Жоғарыда айтылғандай, кенсияндық үлгі бойынша ақшалай ұсыныстың ұлғаюы
нақтылы ... ... ... ... ... ... ... артуы несие өсімінің төменлеуіне, қаржыландыруды, өндіріс пен
іске тартылуды ынталандыруға ықпал етеді. Ақшаға сұранысты теориялық талдау
мен ... ... ... зерделеу бұл мәселелерде екі негізгі
экономикалық ... ... және ... ... ... ... көрсетеді. Трансакциондық қалдық қаржыларды
белгілі бір ақша табысының деңгейін ұстап тұру үшін сақтайды. Табыс ... оны ... ... ... ... және бұл ... үнемді
толықтырып тұру керек. Егер интервал ұзақтығы тұрақты ... және ол ... ... ... ... байланысты болмаса (оларды мүлдем
ескермеуге болмайды) онда мынадан қорытындыға келеміз: жеке дара адам ... ... ... оның ақша ... үлесіне тең болады.
Есеп – процент механизмі ... бас ... ... істеп, бірақ оны
қолдану банк монополиялары тарапынан қарсы әрекеттерге кезікті. ... ... ... ... ... бойынша емес, өзара келісім
белгіленеді. Шаруашылық өмірдің интернационалдануы да есеп ... ... ... әсер ... Қазіргі кезеңде ставка есебін
төмендетсе, ол ... сол ... ... елге ... ... ... сөйтіп
бұл саясат экономикалық конюктура әсерін әлсіретеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Баян Көшенова, Оқу құралы / ... ... ... валюта қатынастары.
- Алматы: “Экономика” 2000ж. 90 бет
2. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. ...... 2001, - 466 ... ... ... туралы” Қ.Р –ның заңы // 24.12.1996.№50
4. М.С.Саниев “Ақша, Несие, Банктер” Алматы – 2001ж
5. Жүнісов Б., ... ... Ү. ... ... ... ... ... /
6. Мамыров Н.К. «Халықаралық экономикалық қатынастар»,
7. Набиев Е.Н. «Халықаралық экономикалық қатынастар», ...... ... – 2000 ... Бердалиев К.Б «Қазақстан экономикасын басқару негіздері»,
Алматы – 2001.
10. Қазақстан Республикасының Ақша жүйесі туралы заңы.
11. ... К.О. ... ... Оқу ... ... ... 2010 ... Құдайбердиев А.С. /Валюталық реттеу/ Ақиқат 2008 №6 б 21-23
13. С.Б.Мақыш “Валюталық операциялар және валюталық ... // ... №5, - ... ... Ш.М. “Валюталық бағамның және оның атқарылуы тәртiптерiнiң
елдiң сыртқы экономикалық қызметiне әсерi” // Банки Казахстана. №1.-
2010 ж.
15. “Ақша, Несие, ... ... ... ... ... ... ... Банктер”, 2010-07.
17. “Ақша, Несие, Банктер”, 2011-11.
18. Дүрмекбаев Ы.С /Валюта және төлем балансы/ Егемен Қазақстан 2011 ... ... ... С.Д / ... балансының ролі/ Егемен Қазақстан 2012 жыл 26
мамыр №18
20. Андреев А.С./Платежный баланс и валютные курсы/ ... ... ... г. с. ... ... В.А ... на ... рынке/ Банки Казахстана №6 2006 г. с. 5
22. Интернет: «Goоgle Kz» Банкноты
-----------------------
Валюталық ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Халықаралық валюта жүйесі."28 бет
Комерциалық банктың валюталық операция жүргізудің ақпараттық жүйесін тұрғызу15 бет
Сыртқы экономикалық қатынастардағы валюта жүйесінің даму кезеңдері30 бет
Халықаралық валюта жүйесі және валюта курсы30 бет
Халықаралық валютаның жүйесінің және бағамының іс-әрекет механизмдерін зерттеп талқылау33 бет
1933-1939 жылдардағы халықаралық қатынастардың дамуы3 бет
1993 ж акша реформасы35 бет
21 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты18 бет
21 ХҚЕС «валюталық бағам өзгерісінің әсері»23 бет
MoneyОnСards программасы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь