Металдар

ЖОСПАР:

1.МОДУЛЬ. МЕТАЛДАР МЕН ҚОРЫТПАЛАРДЫҢ ҚАСИЕТТЕРІ, ҚҰРЫЛЫМЫ
2.Металдардың механикалық қасиеті.
3.ТҮРЛЕРІ
4.ҚОРЫТЫНДЫ
1-МОДУЛЬ. МЕТАЛДАР МЕН ҚОРЫТПАЛАРДЫҢ ҚАСИЕТТЕРІ, ҚҰРЫЛЫМЫ
Дәріске дайындық
Сіздердің әр біреулеріңізде жұмыс оқу бағдарламасы (Syllabus) бар, онда пәннің мазмұны, негізгі қолданылатын әдебиеттер, дәрістің қарастырылатын сұрақтар тізімі, зертханалық жұмыстардың атаулары, өзіндік жұмыстардың тапсырмалары көрсетілген. Осының барлығы аталған бөліміндегі заңдылықтарды түсініп оқуға арналған шешу жолдары.
Семестр басынан бастап сабақ кестесі сіздерге мәлім.
Дәріске белсенді қатысуларыңыз үшін көрсетілген әдебиеттер көмегімен өтетін дәріс тақырыптарын өзбеттеріңізбен дайындалып келулеріңізге толық мүмкіндік бар, қосымша әдебиеттерден жетіспеген материалдар болса алып, конспекті жазуларыңызға болады, сосын оқытушыға өздеріңіздің көзқарастарыңызды толығымен жеткізуге мүмкіндіктеріңіз жетеді. Қарастырылатын дәрістер сұрақтары бойынша түсінбеген мәліметтерді оқытушыдан сұрап, жауап алуға болады.
Қосымша дайындаған конспекті бойынша сұрақтарыңызға мәліметтер алып, қосымша жазып отыруларыңызға болады, бұл дайындаған қосымша конспекті сіздерге көп көмек болады. Сіздерге семестр соңында ауызша емтихан өткен кезде, мамандандырылған курсты тамамдар алдынджа мемлекеттік емтихан кезінде сол конспектіңіз үлкен көмегін көрсетеді.

Глоссарий:
Жою (ликвидация) – металдың көлемі бойынша химиялық құрамның бірыңғай еместігі.
Фаза – бір химиялық құрамы бар, бір агрегаттық құрамы бар және бөлімнің үстіңгі беті арқылы жүйенің басқа бөліктерінен бөлінген жүйенің гомогенді бөлігі
Қаттылық – материалдың басқа дененің (индентордың) өз құрамына енуіне қарсылық көрсету қасиеті.
Кристалдау – материалдың сұйық күйден қатты күйге ауысуы.
8-9-10 химия окулыктары
        
        алматы облысы ескелді аудны Қарабұлақ кенті
Тақырыбы: Металдар
2013-2014 оқу жылы
Жоспар:
1.Модуль. Металдар мен қорытпалардың қасиеттері, құрылымы
2.Металдардың механикалық қасиеті.
3.түрлері
4.Қорытынды
1-Модуль. Металдар мен ... ... ... ... әр ... ... оқу ... (Syllabus) бар, онда
пәннің мазмұны, негізгі қолданылатын әдебиеттер, дәрістің қарастырылатын
сұрақтар тізімі, зертханалық ... ... ... ... ... ... ... аталған бөліміндегі заңдылықтарды
түсініп оқуға арналған шешу ... ... ... ... ... сіздерге мәлім.
Дәріске белсенді қатысуларыңыз үшін көрсетілген әдебиеттер ... ... ... ... ... келулеріңізге толық
мүмкіндік бар, қосымша әдебиеттерден жетіспеген материалдар болса ... ... ... сосын оқытушыға ... ... ... ... жетеді.
Қарастырылатын дәрістер сұрақтары ... ... ... ... ... ... ... дайындаған конспекті бойынша сұрақтарыңызға мәліметтер алып,
қосымша жазып отыруларыңызға болады, бұл дайындаған ... ... көп ... болады. Сіздерге семестр соңында ауызша ... ... ... ... ... ... ... емтихан
кезінде сол конспектіңіз үлкен көмегін көрсетеді.
Глоссарий:
Жою (ликвидация) – ... ... ... ... ... бірыңғай
еместігі.
Фаза – бір химиялық құрамы бар, бір агрегаттық құрамы бар және бөлімнің
үстіңгі беті ... ... ... ... ... ... ... – материалдың басқа дененің (индентордың) өз құрамына ... ... ...... ... ... ... күйге ауысуы.
Болат – 2,14% дейінгі көміртек құрамды темір мен көміртектің қорытпасы.
Шойын - 2,14% ... ... ... ... мен ... қорытпасы.
Физикалық – химиялық қасиеттері бойынша металдар ... ... ... ... ... бар, ... ... кобальт,
никель;
- баяу балқитындар- балқу температурасы темірден жоғары;
- тез ... ... ... 500 ... ... ... ... 2,75 г/см –ден аспайтындар;
- асыл металдар- тоттанбайтын қасиеті жоғарылар;
- сирек кездесетін- лантаноидтар;
- ... ... ... сілті пайда болдыратын металдар.
№1 тақырып. Металдардың кристалдық құрылымы. Металдар мен қорытпалардың
кристалдық құрылу кезінде құрылымдық ... ... ... ... мен ... құрылымымен
таныстыру.
Тақырыпқа сұрақтар:
1. Металл туралы жалпы түсінік
2. Металдардың негізгі қасиеттері
3. металдардың механикалық қасиеттері
4. металдар мен қортпалардың қаттылығын ... ... мен ... ... ... ... немесе морт бұзылуын соғу арқылы сынау
Дәріс тақырыбының тезисы:
Металдар -металдық жылтыры бар, электр ... және ... ... ... ... ... ... пісіруге болатын мөлдір емес
заттарды айтады. Әдетте металдар практикада таза ... ... ... ... пайдаланылады. Барлық металдар мен қорытпалар жалпы қара
металдар және түсті металдар болып екі топқа бөлінеді.
Кристалдық ... бар ... ... деп ... оған
иілгіштік, майысушылық, жылу өткізгіштік, жоғары электр өткізгіштік пен
ерекше металл жалтыры тәрізді белгілер тән.
Металдың ... ... ... атом ... ... және ... ... түрімен айқындалады. Метал атомдарының
сыртқы қауызында бір, екі, үш ... ... ... ал ... ... ... төрттен жетіге дейін. Металдағы сыртқы еркін электрондар ядромен
бос ... ... да, ... ... олар бір ... ... ... орбитасына электрон газы секілденіп жеңіл ауыса береді.
Бұл ... ... ... ... ... ... байланыстың металға тән түрі пайда болады,
сол арқылы өзара тартылысы аттас зарядталған иондар мен ... ... ... ... Осының арқасында металдардың біріктіргіш
иондарын ... ... ... ... ... газ ... болған
еркін электронды қозғайды, байланыстың металл түрі қатаң болмайды, ал
металлдардың өзі иілмелі ... ... яғни ... ... ... ... арасындағы басқалай байланыс салыстырмалы түрде алғанда
бұзылмайды.
Еркін электрондар ... ... ... ... ... ... мұның
өзі металдардың жылу өткізгіштігіне айтарлықтай әсер етеді. Металдардың
жоғары электр өткізгіштігі потенциалдардың сәл ғана ... ... ... бір ... ауысуы арқылы электр тогының пайда
болуымен түсіндіріледі.
әрбір металл басқасынан ... ... және ... ... ... белгілері бойынша оларды бір топқа біріктіруге
де болады.
Сонымен қатар барлық металдарды қара және түсті металдар деп екі үлкен
топқа ... ... Қара ... ... ... және ... ерітіндісі, шойын мен болат, ал түсті металдарға қалған ... ... ... ... тапсырмалары:
1) Мысалға темірді алып полиморфтік айналуын бақылау.
2) Әр түрлі металдың маделін алып сұйық күйден қатты күйге ... ... ... ... ... мен ... Металдарды
қыздырған кездегі құрылымы мен деформациялық қасиеті.
Металдардың негізгі қасиеттері.
Дәрістің ... Әр ... ... түрін қарастыру:созылу,
сығылу, майысу, айналу т.б.
Тақырыпқа сұрақтар:
1) Серпімді, серпімсіз ... ... және ... ... ... Кристалдық ыдырау.
Дәріс тақырыбының тезисы:
Деформациялану – бұл сыртқы күштің әсер етуімен материалдың қажетті
пішінді бүлінусіз қабылдау мүмкіндігі.
Металдардың және ... ... ... ... ... технологиялық және пайдалану (қызметтік) қасиеттері
жатады.
Технологиялық қасиеттер. Материалға ыстықтай және суықтай өңдеудің ... ... ... ... оның ... ...... деформациялануды, пісіруге икемділігі және кескіш құралдармен
өңдеуді бойынша анықталады.
Құйылу қасиеттері: сұйықтай ... ... ... Сұйықтай
аққыштық дегеніміз металдың құю қалпын толықтыруға ... Шөгу ... ... қату және ары ... ... кезіндегі көлемі мен
өлшемдерінің азаюын айтады. Ликвация дегеніміз құймакесектің ... ... ... химиялық құрамының біртекті еместігі.
Пісіруге икемділігі – бұл металдар мен қорытпалардың ... түзу ... ... ... эксплутациялық қасиеттері. Машинаның немесе
құрылымның жұмыс жағдайына байланысты анықталатындар:
тоттануға шыдамдылығы – қорытпаның қышқылдық және сілтілік агрессивтік
ортаның әсеріне кедергі;
суыққа ...... 00 ... ... ... ... қасиеттерін сақтау мүмкіндігі:
ыстыққа беріктігі – қорытпаның жоғарғы температура ... ... ... мүмкіндігі;
ыстыққа төзімділігі – қорытпаның жоғарғы газды ортадағы температура
кезінде ... ...... басқа қорытпаға сіңу мүмкіндігі.
Техникада кеңінен қолданылатын металдар техникалық металдар деп
аталады. Атап ... бұл- ... ... ... мыс, ... ... никль, титан. Элементердің үлкен ... ... ... ... ... техникаға керекті аса маңызды металдардың жер
қыртысында үлкен қоры жоқ, демек бұл оның көп ... ... ... ... жер ... массасының 8,8/ , темір 5,5/, магний2,1/,
титан 0,6/ . Мыс, марганец, хром, ванадий, цирконий тәрізді ... ... ... ... ... ... ғана. Қалған металдар болса
одпн да аз кездеседі.
Металдар- техникалық прогрестің негізі. Металдар ... ... ... ... ... Материалдардың қаттылығын қандай тәсілдермен анықтайды?
2. Металдардың және олардың қасиетттері туралы жалпы не айтуға болады?
3. Топтастыруға сәйкес қандай топтарға ... ... ... ... қасиеттеріне қандай түрлер тән және ол туралы
не білесіз?
Әдебиеттер: 1,2,3,5,6,7,8,11,13
№3 тақырып. Металдардың механикалық ... ... ... ... ... ... сұрақтар:
1) Қаттылығы
2) Беріктігі
3) Майысқақтық
Дәріс тақырыбының тезисы:
Металдар мен ... ... ... мен ... ... ... бар (мысалы: беріктігі, сырттан түскен
күшке шыдамдылығы, ... ... ... ... ... қысқаруы, деформациялық өзгеріске бейімділігі және тағы басқа
қасиеттері). ... ... ... ... негізгі
қасиеттерінің бірі болып олардың қаттылығы саналады.
Қаттылық деп металдың өзінен қаттырақ дененің ... ... ... ... ... ... жасау және басқа өнеркәсіптерде әр түрлі
қондырғылар, ... тағы ... ... ... ... ... ... ең басты қасиетінің бірі – ... ... ... жиі ... ... немесе
конструкциялық материалдардың қаттылық қасиеті әр ... ... ... ... ... ... материалдардың қаттылық мәні
шынықтырылған болат шаригін көп немесе аз жүк мөлшерімен ... ... ... ... үлгінің бетінде өлшеу арқылы анықтайды. Бұл тәсіл ... ... 10 және 2,5 мм ... ... ... ... күш ... материалдың негізгі қасиеттеріне байланысты 3000 кг-
нан 15,6 кг-ға дейін өзгеруі мүмкін.
Роквелл тәсілі. Роквелл тәсілі ... ... ... металға диаметрі 1,59 мм шынықтырылған болат ... ... 120 0 ... ... ... ... ... күш салмағымен үлгіге
алдын ала және ақтық рет батыру арқылы анықталады. Жалпы күш мөлшері ... ... P=P0+P1, ... P0– алғашқы күш мөлшері, P1– ақтық
күш мөлшері. Р0– әр ... 10 кг, ... Р1 және ... күш ... ... ... ... металға батырылғанда P=P0+P1 =10+90=100 кг
болады.
Бұрышы 1200-қа тең алмаздан жасалған конус ұштықты үлгіге ... күш ... P1=140 кг және P1= 50 кг ... ... ... ... 150 кг, 50 кг ... Егер сыналатын материалдардың қаттылығы
әлдеқайда жоғары болса да Роквелл тәсілінің көмегімен ... ... ... ... бар, ... ... жасалған конус ұштық ең
қатты зат. ... бұл ... ... ... өлшемсіз сан, ол HRA,
HRB, HRC ... ... мен ... ... ... ... кезінде
жиі қолданылатын ТК-2М приборының схемасын 6.2 суреттен қараңыздар. Бұл
прибор жабық құйма шойын корпусқа ... ... ... бар рычагты
тетіктен, электр двигательді жетекті көтеру ... ... ... ... ... ... шынықтырылған болат шарикке немесе
алмаз корпус ұштығына керекті күш қуатын жеткізу үшін ол ... ... ... ... ... ... ... жетегін және
бір сатылы червякты редукторды іске қосып, сыналу ұзақтығы ... ... тең ... ... ... ... ... червякты
редуктордан жүктеме рычагына шток көмегімен беріледі. Содан соң штоктың
жоғарғы бөлігі ... , ал ... жағы ... ... ол алғашқы
қалпына келтіріледі. Әдетте сыналатын металды зат ... ... ... көтеру немесе төменге түсіру үшін винт, маховик және ... ... ... ... ... ... мен ... қаттылығын сынау кезінде үлгінің
денесіне енгізілген ұштықтың ... ... ... ... ... 100 ... бар, әр ... 0,002 мм тереңдікі
көрсетеді. Индикатродың кіші және үлкен екі тілі бар. Үлкен тілі – ... ал ...... ... ... көрсетеді.
Виккерс тәсілі. Виккерс тәсілі бойынша металдар мен қорытпалардың
қаттылығын ... үшін ... ... ... төрт ... ... ұшы енгізіледі. Алмаз пирамида ұшының қарама-қарсы қырларының
төбесіндегі бұрышы 1360-қа тең болуы ... Бұл ... ... ... оған түсірілген күш мөлшерінің (Р) үлгіге түскен таңба ... (Ғ) ... тең HV= ... ... Р – ... ... мөлшері, Ғ – төрт қырлы пирамиданың үлгідегі түскен таңбасының ауданы.
Кейбір өнеркәсіптерде және ғылыми-зерттеу лабораторияларында ... ... ... бөліктерінің миркоқаттылығын анықтау үшін
Роквелл, Бринелль, Виккерс тәсілдерін пайдалануға ... ... ... ... тәсілдерді қолдануға тура келеді. Бұл жағдайларда әр түрлі
бұйымдардың микроқаттылығын ПТМ-3 приборының көмегімен анықтайды.
Металдардың микро қаттылығын арнайы ПТМ-3 ... ... ... ... ... М.М. ... пен Б.С. ... ойлап тапқан.
Негізінде ПТМ-3 приборы әр түрлі материалдардың микроскоптық аз көлеміндегі
микроқаттылығын анықтауға арналған. Қазіргі өнеркәсіптерде бұл ... ... ... ... өңдеу процестері бөлшектердің жоғарғы
қабатының химия-механикалық қандай дәрежеде әсер ететінін зерттеуде, ... ... ... жеке бөліктерінің, сонымен бірге қалыңдығы 0,1
мм-ден кем өте жұқа ... әр ... ... ... ... ... Металдар мен қорытпалардың микроқаттылығы
Негізгі қорытпалардың микрокаттылығын анықтау ... ... ... деп ... ... ... бұл тәсілмен арнайы ... ... ... ... Виккес тәсіліндегідей бұрышы
1360 болып келген алмаз пирамидасының ұштығы аз күш ... ... ... Ал жеке ... бөлшектерінің микроқабаттылығы
үлгіге түскен күш мөлшерімен және сол күштің әсерімен ... ... ... ... ... үлгілерге қойылатын ең басты шарт –
олардың беттері электроликттік және механикалық әдістермен мұқият ... Бұл ... ... ... мұқият өңделуі қажет. Бұл тәсілдің
басқа тәсілдермен салыстырғанда бірнеше ... бар. ... ... ... немесе детальдар бүлінбейді және бұл жағдайларда арнаулы
үлгілер дайындаудың ... жоқ. ... – ақ ... ... ... ... ... нәтижелерін есептеу
жағдайларын анағұрлым оңайлату ... ... ... ... Ал кейбір практикалық жұмыстарды орындауда мемлекеттік стандарт
бойынша әр түрлі тәсілдермен алынған қаттылық ... ... ... ... ... үшін ... ... теңдіктерді қолдануға
рұқсат етіледі.
Металдардың соғу тұтқырлығы. Материалдың соғу күші ... ... ... ... тән ... оның соғу тұтқырлығы деп атайды. Ал
тұтқырлық дегеніміз морттыққа ... ... ... кез келген
материал тұтқыр не морт ... ... ... ... ... ... ... немесе үзілуін тұтқыр бұзылу деп атайды. Ал олардың бұл
түрде бұзылуының алдындағы едәуір ... ... ... мөлшері материалдың тұтқырлығын сипаттайды. ... ... ... ... ... деп ... қалыпты кернеуде бұзылуын немесе үзілуін морт бұзылу деп
атайды, ал олардың тұтқырлығын сипаттайтын пластикалық ... ... ... ... ... болғандықтан практикалық жұмыстар кезінде
байқалуы мүмкін. Морт ... ... ... ... ... ... және соның іздері айқын байқалады.
Практикалық шарттарда материалдардың морт ... ... ... ... әр ... ... ... қатар кертпек кернеу
концентраторлары ең басты себептердің бірі болып, ... морт ... ... тигізеді.
Негізінде материалдардың соғу тұтқырлығын анықтау үшін көлденең қимасы
U немесе V ... ... ... ... үлгілер жасалынады. U пішінді
концентраторлардың радиусы 1 – 0,07мм, ал V ... ... ... 0,25 – 0,025 мм ... Материалдың соғу тұтқырлығын анықтау үшін
алдын ала үлгіні сындыруға жұмсалған жалпы жұмыс мөлшері ... ... кгм, ... А – үлгіні деформациялау немесе сындыру жұмысының
жалпы мөлшері, Р ... ... ... H1 – маятниктің бастапқы
көтерілу биіктігі, Н2 – маятниктің үлгіні ... ... ... ... ... Әр түрлі металдардың қаттылығын бақылау
2) Механикалық қасиеттердің басқа қаттылық пен байланысы байланысы
Әдебиеттер: 1,2,3,5,6,7,8,11,13
№4 тақырып. ... ... ... ... ... ... ауысуы.
Дәрістің мақсаты:Темірдің негізгі қорытпаларындағы ... ... ... ... ... ... ... жасауда шойынды қолдану
3. Шойын құймасы алу
4. Шойынды пісіру
Дәріс тақырыбының тезисы:
Аса маңызды металургиялық просесс болып ... ... ... ... оны технологиялық тұрғыдан гөрі политехникалық оқу ретіндегі
талап-тілекке сай, ол процестегі теорияға , яғни домна ... ... ... зер салу қажет.
Алдымен темірді көміртек оксидімен және бос көміртекпен тотықсыздандыру
реакциясын қарастыру керек.
Егер де біз мұндағы реакцияларды ... ... ... әрқайсысын
талдаса, яғни темір оксидінің әуелі ... ... оның таза ... ... ... ол ... ... силкаттармен темір
оксидінің кремнеземмен әрекеттесіп темір силикатының түзілуін түсіндіруге
мүмкіндік ... ... ... силикат құрамында темір силикатының
едәуір кездесуі, бұл процестің әлі де ... ... ... ... таза ... емес, онда көптеген басқа да
қосылытардың болатындағына және олардын өзара әректесетіндігіне аударады.
Темір кенінде ... ... ... ... оксиді
болғандықтан, оның қасиетін қысқаша ғана қайталаған жөн. ... ... ... ... негіздік оксидтермен ... ... ... ... ... Егер болған тағы да осы
реакция кезінде пайда болатын күрделі ... ... ... ... ... ... өздерін құрайтын оксидтердікінен төмен
екендігін қоссақ, онда адамдарға неліктен флюс деп ... ... ... ... ... өздігінен-ақ түсінікті болады, өткені,
олар домнадағы процестерде оңай ыдырап, калций мен ... ... де, ... құрал, қосымша мәлімет пайдаланбаса, ылғи теория
күлдегі силикаттың түзілуі түсініксіздеу ... ... ... да ... ... ... ... көрсеткен жөн. Ол үшін екі
стақан алады. Бірінші стақанға құрғақ өзен ... ... да, ... ... ... ... оны ... араластырады. Ол қоспа 3,6
бөлік өзен құмынан, 0.3бөлік кальций оксидінен (егер де ол жоқ болса, ... ... ... ... және 19 ... ... ... карбонатынан
тұрады. Мұндағы бөліктер салмақ есебімен алынады. Екі стақан ішіне спираль
енгізіп, оларды реостат арқылы тоққа қосып, қыздырады. ... ... 4-5 ... ... соң ... ... таза құм спиральға
жабыспайды,өткені құм мұндай температурада балқымайды.Ал екінші стақандағы
қоспа нақ осы сәтте, дәл осы ... ... ... балқи бастайды
да спиральге жабысады. Бұл тәжірибе домнадағы флюстің алатын орнын ... ... ... ... ... ... қалайша енетінін тиянақты
түсінуі үшін, жоғары температурада ... және ... ... ... ... жөн. ... ... көмірдің темірде
еритіндігін секе ала отырып, шойынның таза темірден гөрі ... ... ... ... ... ... тұрғыдан талдауға дайын болады.
Олардың домна пештері сияқты аса ... ... өте ... жүретін химиялық ... ... ... білуге деген құштарлығы артуы мүмкін. Мұндай ынтығудығы
арттыра түсу ... ... ... ... ... тоқталып,
әуелгі адамдар қалайша көрік ойлап оны өрлеу арқылы қыздыру ... ... ... ... ... таза ... ... алмай
қиналғандығын әңгімелейді. Домна пеші ... ... ... 1000 градустан жоғарлату мүмкіндігі пайда болып, ондағы
темірде көміртек ери келіп шойын ... ол ... ... ... ... ... ... омырылғыш болғандықтан соққылауға келмей, ... ... Осы ... ... ... ... ... деп
есептейді де оны «шошқа темір» деп ... ... пен ... алу әдісі ашылысымен шойынды домна
пештерінде балқыту жұмысы дұрыс жүйеге қойып кен өрістеді.
Домнаны және онда ... ... ... өтер алдында, онда болып
ұратын негзігі процестерді көрсететін және ... ... ... ... ... Оны ... бола ма? Егер де оны ... әдебиеттерден
көрсеткендей етіп домна процесіне сәйкес, бірақ бірнеше рет кішірейтілген
үлгісін пробиркадан жасаса, онда домна процесі қайталанбайды. ... ... ... ... яғни ... ... химиялық өрдірісті көшірме
деместен, оны түсіндіретін көрнекілейтін қондырғы ретінде қарастыру ... үшін ... мен ... ... ... тотықсазданылатын және төменгі
температуралрда балқитын метал ... ... жөн. ... ... ... ... 3-3.5 см, аса жоғары температурада балқитын шыны
түтігін әзерлейді. Оның ... ... ... ... ... ... бар резинке тынығымен тығындайды. Ол тығын үстіне қалындағы ... ... ... ... оның ... ағаш ... ... Шыны түтіктін
үстінгі жағындағы тығын арқылы ұнтақ заттарды үзік-үзік қосуға арналған
конусті құйғыш өткізеді де ол ... екі ... ... ... ... жылжып тұратын өзекше ... ... ... ... воронеаның жұмысын көрсетеді: өзекшені төбесінен төмен басып,
түтікке көмі төгеді. Сосын түтік арқылы оттек ... де, ... ... воронкаға қыздырылған ... ... да, ... ... ... барлық көмірді тұтандырады. Осы сәтте оттекпен үрлеуді
күшейтеді. Мұнда көмір оттекпен әрекеттесіп, яғни жанып көмір ... ... ал ол газ ... ... қосылып көмірек оксидін береді.Енді
соы көміртек оксиді қорғасынды оның оксидінен тотықсаздандырады. Балқыған
қорғасын ... ... ... суып ... Шыны ... салқындағаннан кейін,
оның шішндегісін төкенде,қорғасын түйіршіктерін көруге болады.
Сұр шойынды вагранка пештерінде шойын ... ... ... құю
(құйма) арқылы алады, (вагранка - шойын және түсті металдарды балқытатын
шахта ... ... кез ... ... ... зауытының құю цехтарында
жұмыс істейді.
Сұр шойынның маркалары:
СЧ10,.,.СЧ35,..,СЧ40.
Сұр шойыннан: цилиндрлер блогын, піспекті сақиналар, сермер ... ... ... беріліс қорабының қартерін, цилиндрлер
блогының бас тиектерін ... ... ... ... ... ... май және су ... корпустарын (АЗЛК, ГАЗ)
құйып жасайды.
Сұр шойын - бұл барлық шойындардың ішіндегі ең ... ... ... ... Егер ... құю кезінде сұр шойынға магнийдің аздаған
мөлшерін үстемелеп қосса, онда графріттің шар ... ... ... ... Бұл ... модификациялау деп аталады.
Беріктілігі жоғары шойынның иілгіштілігі, соққы тұтқырлығы жоғары
болады. Беріктілігі жоғары шойыннан жауапты бөлшектерді: ... және ... ... ... ... ... ... (таңбалары):ВЧ38-іГ,ВЧ 42-12;
...ВЧ 120-4. ВЧ 42-12 беріктілігі жоғары шойынның созылуға беріктілік шегі
аь =4200кг/см ... ... ... ... ... ... және ... дегеніміз не
2. Ақ және сұр шойын
Әдебиеттер: 1,2,3,5,6,7,8,11,13
2-Модуль.Әртүрлі материалдар, болаттар және қорытпалардың термиялық
және химия-термиялық ...... ... өндірісінде, сондай-ақ түрлі құралдарды жасау
үшін, құрылыстарда және халық шаруашылығының басқа саласында да, ... және ... ... түрлі бөлшектерін жасауда,
өлшеуіш және кескіш аспаптарын, штамптарды ... кең ... ... Ол салыстырмалы түрде қымбат емес және көптеп өндіріледі.
Қоспалы деп ... ... ... беру үшін ... ... ... болатты айтады.
Қоспалы деп талап етілген қасиеттерді беру үшін құрамына арнайы
элементтер ... ... ... ... ... және ... ... кешендеріне ие.
№5 тақырып. Болатты термиялық өңдеу
Дәрістің мақсаты:Термиялық ... ... ... оқу
Тақырыпқа сұрақтар:
1) Шыңдау, күйдіру және қалыптау
2) Шынықтыру
Дәріс тақырыбының тезисы:
Ол салыстырмалы түрде ... емес және ... ... ... ... және технологиялық ... ... ие. ... ... ... белгіленуі, сапасы, қышқылдану
дәрежесі және құрылымы бойынша жіктейді.
1. Химиялық ... ... ... ... ... ... көміртекті және қоспалы деп бөледі.
Құрамындағы көміртекке байланысты ... бар ... ... ... деп ... етілген қасиеттерді беру үшін құрамына арнайы
элементтер енгізілген болатты айтамыз.
2. Белгіленуі бойынша жіктелуі
Белгіленуі ... ... ... ... және ... бар ... белгіленудегі болаттар деп бөледі.
Құрылымдық болаттар машина бөлшектерін, аспаптарды және құрылыс
элементтерін жасауда кең ... ... ... кесу және өлшеуіш аспаптарын, суық және ... ... ... үшін ... ... ... – бұл тот ... (корризияға
төзімділер), ыстыққа төзімді, ыстыққа берік, тозуға төзімді және т.б.
болаттар.
3. Сапасы бойыша ... ... ... ... сапалы, сапалы, жоғары сапалы, аса
сапалы деп жіктейді.
Сапа деп ... ... ... ... ... ... ... болаттар –олар қышқылдану дәрежесі бойынша ... ... ... ... ... ... ... Қышқылдану дәрежесі бойынша жіктелуі
Қышқылдану дәрежесі бойынша болаттарды жайлы, жартылай жайлы және
қайнаушы деп ... ... ... ... жою ... ... деп
атайды.
Тынық болаттар – марганецпен, алюминиймен және кремниймен пеште және
ожауда жақсы ... ... – тек ... қышқылданады. Олар жеткіліксіз
қышқылданған.
Қарапайым сапалы болаттар ... ... және ... ... ... болаттар күкірттің 0,035%-ға дейін және фосфордың 0,035%-
қосындысын, жоғары ... ... және 0,025% ... ал аса ... күкірт және 0,025% фосфорды құрайды.
Өзін-өзі тексеру сұрақтары:
1) Доэвектоидты, эвектоидты, заэвектоидты болаттың шынықтыру түрлерінің
әр түрлерін қарастыру
2) Төмен, орташа шынықтыру ... ... ... ... ... ... ... мақсаты: Химико-термикалық өңдеудің әр түрлі түрін оқу
Тақырыпқа ... ... ... ... ... ... ... и алитировиттау
Дәріс тақырыбының тезисы:
Болаттың физикалық, химиялық, және технологялық қасиеттерін арттыру
үшін олардың құрамына ... ... ... ... ... никель және т.б.).
Қоспалы болатгарды таңбалау (маркалау)
Қоспалы сапалы болаттың ... оның ... ... ... мен сандардан тұрады. Коспа элементтердің ГОСТ 4547-71-ка сәйкес
келесі ... ... - ... ... - ... ... - ... Кремний - "С"
5. Молибден - "М"
6. Вольфрам - "В"
7. Алюминий - "Ю"
8. Титан - ... ... - ... Мыс - ... Бор - ... ... - ... Ниобий - "Б"
14. Дирконий - "Ц".
Цементтелетін қоспалы болаттар (ГОСТ 454-71)
Цементтелетін болаттар – бұлар төмен ... ... ... ... бар), ... ... ... және оташа қоспалы (2,5-10%
қоспалы элементерді құрайды) болаттар.
Жақсартылатын қоспалы болаттар (ГОСТ 4553-71)
Бұлар орташа ... ... ... және ... қоспалы
болаттар. Қажетті қасиеттерді қамтамасыз ету үшін ... ... бұл ... ... және ... ... (500-600°С)
итермелеп, жылумен өңдеуді арттырады.
Беріктігі жоғары қоспалы ... ... ...... ... көміртекті (0,25 -0,6%
көміртек) ... ... ... ... ... ... ... өңдеу барысында беріктенеді. Мысалы: ЗОХГСН2А; 40ХГСНЗВА.
2. Мартенситті-ескіретін болаттар – бұл темірдің никельмен, кобальтпен,
молибденмен, титанмен, хроммен және ... ... ... ... ... ... ... беріктігі жоғары қоспалы болаттардың
жаңа класы. Мартенситті-ескіретін ... ... ... ... ... ... ... жағдайында ескіртеді. ... Н ... ... ... ... дифузиялық процесін оқу
2. ХТӨ-ны қолдану
Әдебиеттер: 1,2,3,5,6,7,8,11,13
№7 тақырып. ... ... мен ... ... ... ... мен ... қасиеттері
Тақырыпқа сұрақтар:
1. Басты қасиеттерінің ерешеліктері
2. Конструкциялық болаттар мен қорытпалар басты типтері
Дәріс тақырыбының тезисы:
Термиялық өңдеуден кейін уақыт бойынша ... ... ... 1500 МПа-дан асқанда болат төзімсіз келеді.
Техниканың дамуына байланысты салмағы жеңіл машиналар жасау ісінде ... ... ... жолға қойылған.
Өндіру барысында осындай болаттан жасалған бөлшектерде терең ... ... беті ... ... шарт.
Бұл кластың болаттарын даярлауда тұтқырлықты арттыру үшін никельмен
қоспалайды (1,5-3% Ni). Никельдің мөлшері көп ... ... оның ... ... және ... ... болады. Оған қоса біраз мөлшерде
кремний, молибден, вольфрам, ванадий қосады.
Кең тараған аса берік болаттар қатарына ... ... ... ... ... ... ... болат қолданады. Ол құрамында 1,6% Ni қоспасы бар
хромансиль деп аталады. Оны тіреуіш құрылғы, фюзеляждің бөлшектеріне және
шасси ... ... ... ... етудің екі механизмін – аустениттің
пластикалық деформациясын және шынықтыруды бірегей технологиялық ... ... ... тектес аралас үрдіс орташа қоспаланған болаттарға (30ХГСА, 40ХН,
40ХНМА, 38ХН3МА және т.б.) ... ... ... ... ... ... қарай а) жоғары температуралы және б) төмен температуралы
өңдеу деп екіге бөледі.
Жоғары температуралы өңдеуде ... Аз ... ... деформациялайды (сурет 1а) да бірден уақыт озғызбай
аустениттің қайтадан ... ... үшін ... ... ... ... ... сұлбасы:
а) жоғары температуралы өңдеу; б) төмен температуралы ... ...... кристалдану температурасының аралығы)
Төмен температурада (1б-сурет) деформация аустениттің аса тұрақты
облысында ... (400-600 0С). Бұл ... ... жүрмейді, дегенмен бейниттік құрылымдар түзілуінен сақ болу
керек.
Орташа көміртекті болаттардың қасиеттерін ... ... ... ... арқылы жақсартады. 5-20%-дық деформация уақыт
бойынша болаттың кедергісін және де аққыштық шегін (25%) ... ... ... ... өте жоғары болаттардың
класына жатады. Олардың құрамында ... ... 8-25% ... ... ... C), оған қоса Co, Mo, Ti, Al, Cr ... ... кластың болаттарының өте ... ... ... екі
беріктендіру механизмнің жиынтығынан тұрады:
- мартенситтік γ→α–алмасуынан;
- мартенситтің қартаюынан.
Никель ... ... ... яғни ... ... ... 800-860 0С температурада ауада
шынықтырады. Бұл болаттардың қасиеттері 3 ... ... ... ... ... Ti, Be, Al, Cu, Mo ... ... де суыту
кезінде бөлініп шықпайды.
Өзін-өзі тексеру сұрақтары:
1) Қатаю тәсілдерін ... ... ... мен ... қолданылатын аумақтар
Әдебиеттер: 1,2,3,5,6,7,8,11,13
№8 тақырып. Инструменталды болаттар мен қорытпалар
Дәрістің мақсаты: Қорытпалардың ... мен ... ... ... ... ... мен қорытпалар
2) Қатты қорытпалар
Дәріс тақырыбының тезисы:
Инструменталды ... ... және ... аспаптарын, штамптарды
жасауда пайдаланылады. Аспаптың жұмыс жағдайы бойынша мұндай болаттарға
келесі ... ... Кесу ... үшін ... ... ... белгі қоюшылар,
фраздар, жәнет.б.) жоғары қаттылыққа, тозуға төзімділікке және жылуға
төзімділікке ие болуы
2. ... ... үшін ... ... ... ... болуы керек
және ұзақ уақыт аспаптың өлшемдерін пішіндерін сақтау қажет.
3. Штамптарға ... ... ... ... ... ... (суық және ыстық деформациялауға) механикалық ... ... ... ... ... ... қыздыру және
салқындату барысында пайда болатын ... ... ... ие ... ... салыстырмалы түрде қымбат емес және көптеп өндіріледі. Болат
механикалық, ... және ... ... құнды
кешендеріне ие. Болатты химиялық құрамы, белгіленуі, сапасы, қышқылдану
дәрежесі және ... ... ... ... ... жіктелуі
Химиялық құрамы бойынша болаттарды көміртекті және қоспалы деп бөледі.
Құрамындағы ... ... ... бар ... ... ... деп талап етілген ... беру үшін ... ... ... ... ... бойынша жіктелуі
Белгіленуі бойынша болаттарды құрылымдық, құралдық және арнайы
қасиеттері бар арнайы ... ... деп ... ... ... ... ... және құрылыс
элементтерін жасауда кең қолданыс тапқан.
Құралдық ... кесу және ... ... суық және ... ... ... үшін ... белгіленудегі болаттар – бұл тот ... ... ... ... ыстыққа берік, тозуға төзімді және т.б.
болаттар.
Сапасы бойыша жіктелуі
Сапасы бойынша ... ... ... ... ... ... ... деп жіктейді.
Сапа деп металлургиялық ... ... ... ... ... тынық болаттар –олар қышқылдану дәрежесі бойынша ... ... ... ... ... ... ... дәрежесі бойынша жіктелуі
Қышқылдану дәрежесі бойынша болаттарды жайлы, жартылай жайлы және
қайнаушы деп жіктейді. Сұйық болаттан ... жою ... ... ... ...... ... және кремниймен пеште және
ожауда ... ... ... – тек ... ... Олар жеткіліксіз
қышқылданған.
Қарапайым сапалы болаттар күкірттің ... және ... ... ... ... ... 0,035%-ға дейін және фосфордың 0,035%-
қосындысын, жоғары сапалы-0,025% күкірт және 0,025% ... ал аса ... ... және 0,025% ... ... тексеру сұрақтары:
1) Кесетін құралға болат пен қорытпалар
2) ... ... ... ... ... ... Болат пен қорытпалардың ерекше физикалық қасиеттері
Дәрістің мақсаты: Болат пен қорытпалардың ерекше физикалық қасиеті мен
структурасын оқу
Тақырыпқа сұрақтар:
1) Магниттік ... пен ... ... шыны
Дәріс тақырыбының тезисы:
Металдардың физикалық қасиеттеріне түсі, тығыздығы, ... ... жылу ... жылу ... ... ... ... жатады.
Жоғарыда аталған қасиеттердің физикалық деп ... бұл ... ... ... ... ... жүрмейтін құбылыстардың
болуынан байқалады. Қыздырғанда, ток не жылу өткенде, магниттелгенде
металдардың құрамы өзгермейді.
Физикалық қасиеттерге тән ... ... ... ... ... қарай
металда осы қасиеттер қандай дәрежеде болатындығы анықталады.
Металдардың магниттік қасиеттері. Кейбір металдарда ғана ... ... яғни тез ... және ... ... ... ... әсер етеді. Мұндай қасиет темірде және оның барлық
қорытпаларында ... ... ... қабілетті металдар — никель,
кобальт — ферромагнитті металдар, яғни темірге (феррум — темір) ұқсас деп
аталады. Басқа металдарда магниттік ... ... ... ... ... ... емес деп санайды.
Болат пен шойынның магниттік қасиеті олардың ... ... ... ... ішкі ... да ... болады. Олай
болса, бұл қасиет тұрақты емес ... ол ... ... ... өзгеріп отырады.
Темірдің магниттік қасиеті төменгі температурада ғана анық білінеді.
Темірді қыздырғанда бұл аз білінеді, ал ... ... ... ... ... ... қараңыз).
Кейбір болаттар өздерінің жоғары магниттік қасиетімен сипатталады.
Мұндай болаттан техникада кең ... ... ... ... ... ... ... болаттан жасалған
бұйымдарды, кесек темірді көтеру және ... ... ... ... ... жоқ заттарды (руданы магнит көмегімен байыту) сорттап
бөлу үшін ... ... ... ... және
телефон аппаратураларының және т. б. бөлшектері ретінде де қолданады.
Автоматты рубильниктерді, іске қосу ... және ... ... ... іске ... техникада магниттік қасиеті жоқ материалдар қажет. Мұндай
магнитсіз материал, мысалы, құрамына никель мен ... ... ... ... бола алады. Бұл элементтерді қосқанда болаттың
ішкі құрылысы өзгереді, соның салдарынан онда ... ... ... тексеру сұрақтары:
1. Магнитті қорытпа қасиеттері
2. Металдардың магниттік қасиеттері мен физикалық қасиеттерінің
өзіндік ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... басқа түрлері
Дәрістің мақсаты: Металдарды механикалық сынау ... ... ... ... ... сипаттама беру
Тақырыпқа сұрақтар:
1. Қажауға сынауға сипаттама
2. Үйкелуге сынау
3. Сынау түрлерінің ерекшеліктері
Дәріс тақырыбының тезисы:
Қажуға ... ... ... әсер ... күш сол ... ... ... бұзылады. Бұл құбылыстың техникада күш көп түсетін және
тез қозғалатын машиналар қолдануға байланысты ... ... ... ... ... жиі әсер ететін күш әсерінен бүлінеді,
бұзылады. Мұндай бөлшектер — ... ... ... ... ... күш ... әсер еткенде металдың бұзылу себебі металдың
қажуы деп, ал сол нүкте ... ... ... ... ... ... ... бір себебі — металдың кей жерінде
бөгде заттардың, ... шлак ... ... металдың
үзілуінен, немесе металл ішінде майда саңлаулардың пайда болуынан. Бұл
ақаулықтар бірте-бірте күшейе ... ... ... ... ... ... қажуын сынауға арнайы ... ... ... ... үлгілеріне бірнеше рет түрлі күш түсіріледі, яғни
металл үлгісі созылады, ... ... ... ... және ... ... ... және сол кезде металдың қажу шегі, яғни металл
төтеп беретін ең көп циклы анықталады.
Металды қажуға ... ... ... металл, сынығынан екі
аймақты бақылауға болады: бірінің беті тегіс, ал ... ... — тез ... морт сыну ... сынау. Үйкеліске ұшырайтын бөлшектер ... ... ... жасалатын металдарды үйкелуге немесе өз
ара ауыстырғанда төзімділігіне сынайды. ... ... тозу ... металл бөлшектері бөлінеді және салмағы кемиді.
Үйкелуге сынау ... ... ... ... яғни сол ... ... және т. б. жағдайда ғана дәл болады.
Металды үйкелуге сынау үшін түрлі тәсілдер: үйкелісетін жерді дәл
өлшеу, ... ... ... ... ... ... үйкелу
дәрежесін анықтау үшін), ... ... ... қолданылады. Соңғы
тәсілдің мәні мынада: үйкеліске ұшырайтын беттің қаттылығын сынау үшін
алмаз пирамиданың көмегімен ... ... ... ... ... бірте-бірте кішірейеді, ол бөлшектің тозу дәрежесін көрсетеді.
Сынау үшін, сондай-ақ металдың металға үйкелісінде және металдардың
абразивті материалдармен үйкелісінде ... ... ... әр
түрлі машиналар қолданылады.
Өзін-өзі тексеру сұрақтары:
1) Сынаудың басты ерекшелігі
2) Сынақтан өткен металдар
Әдебиеттер: 1,2,3,5,6,7,8,11,13
№11 тақырып. Тоттану теориясының негізі
Дәрістің ... ... ... (тат баспайтын) болаттар мен
қорытпалар
Тақырыпқа сұрақтар:
1) Тот
2) Тоттану теориясы
Дәріс тақырыбының тезисы:
Химиялық және электрохимиялық ... ... ... ... ... ... деп атайды.
Тоттану металл бетінде таттанып бұзылудың өнімдерін қалтырумен жүреді.
Мысалы, тоттану нәтижесінде темір ... ... тат ... ... бөлек жағдайларда металл таттануының белгілері болмай оны анықтау
қиынға ... ...... ... ортамен әсерлесуінің нәтижесі және
оның даму белсенділігі металдың қасиеттеріне және ... ... ... ... Бір ортада мықты болатын кейбір металдар
басқа ... ... ... оңай ... мүмкін. Мысалы, жезді қорытпалар
ылғалды атмосферада мықты ... ... ... аз да болса аммиак мөлшері
кездессе таттануға ұшырайды. Үй температурасында ... мен ... ... ... болады. Бірақ, 600 – тан жоғары температурада үлкен химиялық
белсенділікке түседі.
Тоттанудың бірнеше түрі бар: ... және ... ... ... беті таттануға ұшырайды; нүктелік және жергілікті ... ... ... ... ... арқылы таттану, таттанудың шекарасы
бойынша бұйымның түбіне қарай ... ... ... ...... ... ... біруақытта әсер етуі салдарынан таттану жарықтардың пайда
болуы.
Тоттану – қоршаған ортамен химиялық реаксия ... ... ... мен ... орта ... ... ... салдарынан
жүруі мүмкін. Металдың көп бөлігі электрохимиялық тоттану нәтижесінде
бұзылады.
Металдар мен қорытпалардың ... ... ... ... деп ... Тоттанудың бұл түрі ... ... ... ... ... ... және ... электрохимиялық
процестермен сипатталады. Тұздардың, қышқылдардың, сілтілердің сулы
ертінділері ... жиі ... ... ... табылады.
Электрохимиялық таттануға металл ыдыстарды, құбырларды, ... ... ... құралдардың бөліктерін қышқылдардың, теңізді, өзенді,
грунтты және ... ... ... ... ... Ең ...... таттану.
Егер электролитте электродты потенциялы әртүрлі екі металл болса, ... көп ... ... өзінің иондарын ертіндіге береді.
Ал пайда болған артық электрондар ... ... ... сіз ... ауысуды. Жанаспа жұптағы катод бұзылмайды. Оның
электрондары сыртқы ортада ... ... ... ... ... ... ... бір
қатарда орналасуы мүмкін.
Металл алтын, күміс, мыс, ... ... ... ... ... потенциал +1,42, +0,80, +0,34, 0, -0,20, -0,44, -0,76, -1,66.
Көп кристалды денелер болып ... ... ... мен
қорытпалардың микроқұралымы бір немесе бірнеше фазалы дәндерден, металл
емес қосылулардан және т.б. ... ... ... ... әртүрлі
физика-химиялық қасиеттерге ие болатын құрылымды құраушылар көлемі ... ... емес ... ... ... Оның бірі – ...... болады. электролитпен әсер еткендегі металдар мен
қорытпаларды саны есеп ... ... ... ... гальвонаптардан тұратын көп ... ... ... ... қорытпадағы фазалардың электродты потенциалы
ерекшеленген сайын таттанудан ... да ... ... Осыдан жоғары
таттанушылық беріктікте құрылымы біркелкі қатты ерітіндісі бар не өте таза
металдар, не қорытпалар болуы мүмкін ... ... ... ... ... тоттанушылық беріктігі бар жағдай
пассивті жағдай д.а.
Бұған қарама қарсы металдың өзі таттайтын жағдай активті жағдай д.а.
Тәжірибелік мәліметтер көрсеткендей металдың ... ... ... ... оның ... жоғарылауымен байланысты. Мысалы,
темірдің дағдылы жағдайындағы электродты потенциалы -0,4B, ал ... оның ... ... ... ... тексеру сұрақтары:
3) Тотанудың басты ерекшелігі
4) Тотың пайда болуы
Әдебиеттер: 1,2,3,5,6,7,8,11,13
№12 тақырып. Алюминий және ... ... ... ... және ... ... құрылымы мен
қасиеті
Тақырыпқа сұрақтар:
1) Алюминий
2) Алюминий және қортпаларды деформациялау
Дәріс тақырыбының тезисы:
Қосарлы (БрА5 және БрА7) және қасымша ... Ni, Fe, Mn ... ... бар ... ... көп қолданысқа ие болуда. Оны
әр түрлі тығынға, фланецтерге, тістірегіштерге және басқа онша ... емес ... ... ... ... ... Алюминйи
9 пайызды құрайтын қолалар – бір фазалы әрі . Cu –дегі ... α ... ... тұрады. Ол жоғары пластикалы және айтарлықтай берік
келеді. ... ... ... 9 ... жоғары болса, эвтектойд (α+β)-Cu
Al электронды қосылысы пайда болады. Тез салқындатылған ... ... Al 6…8 ... ... Екі ... α+β ... ... болады, бірақ бір фазалыққа қарағанда, пластикалығы төмен келеді.
|Қолалар |б в, МПа |б % ... |180 |8(5) ... |150 |6(4) ... қолалар термиялық өңдеу арқылы (шыңдау және дисперттік
қатайту) қатайтылады, сол арқылы оның қаттылығы НВ ... ден НВ ... ... тексеру сұрақтары:
1) Алюминийдің негізгі қасиеттері
2) Алюминийді қолдану
Әдебиеттер: 1,2,3,5,6,7,8,11,13
Тақырып №13. Кремний және қорытпалар негізі
Дәрістің мақсаты: ... және ... ... құрылымы мен
қасиеті
Тақырыпқа сұрақтар:
1) Кремний
2) Кремнийдің қорытпалары
Дәріс тақырыбының тезисы:
Периодта белгіленуі Si. Реттік нөмірі 14, атомдық салмағы 28. табиғатта
таралуы ... ... ... Минералды дүние элементі болып табылады.
Табиғатта ... ... ...... ... кездеседі. Екі
аллотропиялық түр өзгерісі бар: кристалл және ... өте таза ... ... ... қолданылады. Силикаттар кремнизм түрінде көп
кездеседі. Кристалл кремниге – кварц жатады. Алты қырлы кварц ... ... деп ... ... ...... ... түстісі – топаз.
Кремнийдің сутегімен қосылысы – силан, өте улы газ, ... ... ... қолданылуы. Кремний қышқылға төзімді болат өндіруде,
жартылай өткізгіштер ... ... ... ... ... ... түзеткіші ретінде қолданылады. Алты қырлы кристалл
оптикалық аспаптар жасау үшін, радиотехникада қолданылады.
Өзін-өзі тексеру ... ... ... қасиеттері
2) Кремнийді қолдану
Әдебиеттер: 1,2,3,5,6,7,8,11,13
№14 тақырып. Бейметалдар
Дәрістің мақсаты: Бейметалдардың құрылымы мен қасиетін оқу
Тақырыпқа сұрақтар:
1. Бейметалдарға жалпы сипаттама.
2. ... ... ... ... ... ... саны металдармен салыстырғанда аса көп
емес. Д. И. Менделеев жасаған химиялық элементердің ... ... ... ... ... ... болады.
Кестеден элементтер – бейметалдар негізінде, Д. И. Менделеев жасаған
химиялық элементердің периодтық жүйесінде ең ... ... ... ... ... ... ядро зарядтары біртіндеп
өседі де атомдық радиустары кішірейеді, ал ... ... ... нөмірі өсуімен атомдық ... ... ... ... ... ... ... атомдарымен салыстырғанда сыртқы
электрондарын күшті тартатындығы түсінікті болады. Сонымен, бейметалдарда
тотықтырғыш қасиеттері, яғни электрондарды ... алу ... ... ... ...... ... – бейметалдардың тотықтырғыш қабілеті
электртерістік сан мәніне байланысты және мына ... ... Si, B, ... C, S, I, N, Cl, O, F.
Тотықсыздандырғыш қасиеттері, металмен салыстырғанда, ... ...... мен ... сәйкес жай заттар біршама аз ... да ... ... және бұл қасиеттері оттегімен кремнииге қарай
біртіндеп өседі: O, Cl, N, I, S, C, P, H, B, ... ... үшін ... ... ән, тек ... ... ғана беймолекулалық. Құрылысындағы ерекшеліктер
бейметалдардың қасиеттеріндегі айырмашылықты ... Ол ... ... ... ... ... ... ұшқыш заттар түзеді.
Қалыпты жағдайда олар газдар немесе ұшқыш сұйықтықтар.
Бейметалдардың ... ... ... ... ... ... бар. Бұл ... қасиеттері период бойынша
өзгеріп отырады. Мысалы, 2-периодтағы элементтер (азот пен фосфор) түзетін
сутекиі қосылыстарының ... ... ... негіздік қасиет, ал
фторсутек – қышқылдық қасиет көрсетеді. Бұл ... ...... ... ... да тән: ... ... қасиет, ал хлорсутек – қышқылдық қасиет көрсетеді.
Сонымен, периодтарда элементтердің атомдарының ядро ... ... ... ... ... ... ... қасиеті күшейеді. Енді негізгі топшалардағы бейметалдардың ұшқыш
сутекті қосылыстарының қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... – азот пен фосфордың және 7-топшаның
негізгі топшасындағы элементтер – фтор мен ... ... ... ... ... ...... негіздік қасиет
көрсетеді, бірақ ... ... ... Фортдың сутекті
қосылысы – фторсутек су ... төз ... ... әлсіз қышқыл болып табылады. ... ... ... ... қарағанда тұз қышқылының электролиттік диссоциациялану
дәрежесі бірталай үлкен.
Өзін-өзі тексеру ... ... ... ... ... ... ... тақырып. Металл емес материалдар
Дәрістің мақсаты: Металл емес материалдардың негізіндегі ... ... ... ... масса
2) Ағаш
Дәріс тақырыбының тезисы:
Машина және аспап жасаудың ... ... ... ... қолданумен үздіксіз байланыста болады, олардың ішінде ... ... ... ... ... ... ... және т.б. алытын
орны ерекше.
Пластмассалар деп жоғары молекулалық органикалық заттар – полимерлердің
негізінде алынған материалдарды айтады. Полимерлерді көбінесе шайырлар ... ... ... ... бірі – олардың қыздыру
кезіндегі пластикалық күйге өту және қысым астында ... ... ... бұйым болып қалыптасу мүмкіндігі.
Пластмассалар, олардың бағалы ... ... және ... байланысты техникада кең інен қолданылады. Пластмассалардың
меншікті салмағы (1-1,8 г/см3) аз, әр түрлі ... ... ... ... ... келеді. Фторпластар химиялық төзімділігі бойынша
алтыннан және платинадан ... ... ... өте ... ... жоғары механикалық ... ... ... ие. ... электер өнеркәсібінде,
радиотехникада, телевиденияда, ... ... ... ... ... шайырлар негізінде ... ... ... ... пластмассалар, целлюлоза
эфирлері негізіндегі пластмассалар және асфальтендер, ... ... ... ... ... жасауда термопластардан көбінесе
полимерлік ... ... ... ... ... ... ... полиметилметакрилат және т.б.
Полистирол өте жоғары электроқшаулағыштық, суға төзімділік ... мен ... ... ... ... ие. Ол ... радиоаппаратура бөлшектерін өндіруде кеңінен қолданылады. Одан сондай-
ақ құбыр, минералды қышқылдарға ... ... ... қорабын,
кеңінен қолданылатын бұйымдар дайындалады.
Полиэтилен берік, созылғыш, тотануға ... және ... ... ие. Одан ... мен ... ... ... машиналардың кейбір бөлшектері, ыдыстар және
т.б. дайындалады.
Капронның жылуға төзімділік, жоғары механикалық антифрикациялық және
тоттануға төзімділік ... бар оны ... ... кеңінен қолдануға
септігін тигізеді. Капроннан мойынтіректер, тісті ... ... ... және т.б. ... ... ... жоғары беріктігімен,
электроқшаулағыштық және ... ... ... ... ... аппараттар, құбырлар, электроқшаулағыштар жасауға жұмсалады.
Фторпласт жоғары химиялық беріктікке, жақсы ... ... ... ие. ... ... ... ... және аз үйкелістік бөлшектер, электроқшаулағыш материалдар,
металдарға тотануға төзімді ... ... ... ... түріне байланысты келесі
топтарға бөлінеді: ұнтақты толықтырғыштармен – нағыз ұнтақтар, ...... ... толықтырғыштармен – волокниттер,
техникада және ... ... ... ... және ... бар термореактивті пластмассалардың қатарына фенопластар мен
аминопластарда жатады. Фенопластар беріктік ... ... ... және ... ... болып келеді. Аминопластар түссіз, ашық және
анық түстерге жақсы боялады. Олардан аспап қорабының және түсті ... ... ... ... бөлшектерін, от алдыру аспаптарының
бөлшектерін, тұрмыстық мақсаттағы түсті бұйымдар ... ...... ... ... ағаш
қабатты пластиктер (ДСП), генинакс.
Текстолит фенолформальдегидті шайыр ... ... ... ... қабатты материал. Ол өнеркәсіпте табақтар, плиталар,
сырықтар немесе әр түрлі өлшемдегі түтікшелер түрінде ... ... ... механикалық беркітігімен, жақсы аз үйкелістік және
электроқшаулағыштық ... және ... ... ... ... ... ... ішпектерін, төлкелерді, тісті
доңғалақтарды, электр қалқандарын, панелдер, клеммалар ... және ... ... ... де ... ... ... сіңірілген асбест матасының
негізіндегі қабатты пластик, механикалық беріктік және электроқшаулағыштық
қасиеттері бойынша текстолиттен төмен, ал ... ... ... ... ... ... ... пластмассаның үйкеліс коэффициентін
жоғарлатады, сондықтан асботекстолит ұстасу механизмдерінің және тежегіш
құрылғылардың бөлшектерін ... ... – мата және ... ... дайындалған пластмасса. Оның
созылуға беріктігі жоғары, жақсы электроқшаулағыштық және тоттануға ... бар. ... және ... ... ... ұшақ және кеме ... электротехникада және радиотехникада
қолданылады.
Ағаш қабатты ... (ДСП) ... ... ағаш қабыршығы
негізінде жасайды. Ағаш қабатты пластиктер табақтар және плиталар түрінде
шығарылады. Олардан ... ... ... мойынтіректерін, төлкелер,
шкифтер және машиналардың басқа да бөлшектерін жасайды.
Гетинакс – шайыр сіңірілген қағаз табақтар негізіндегі ... ... ... ... ... Ол ... механикалық беріктікке және жақсы
электроқшалағыштық қасиеттерге ие. Гетинакстан ... ... ... ... ... ... және т.б) ... электр
жабдықтарының бөлшектерін, телефон және радиоаппаратура бұйымдарын жасайды.
Газ толтырылған пластмассалар – пенопластар мен ... ... ... ... аммиак) толтырылған кеуектері бар, жеңіл кеуек
материалдардан тұрады. Бұл пластмассалар ... екі ... ... және ... ... – газ түзушілерден (порофорадан)
тұрады. Газ толтырылған пластмассалардың меншікті салмағы ... ... аз, ... ... ... ... болады. Олар жылуоқшаулағыш, ... ... ... ... және амортизаторлық төсемдер ретінде
қолданылады.
Резеңке әр ... ... ... ... ... ... ... болып таблады. Оған толықтырғыштар, пластификаторлар,
қартаюды азайғыштар және вулканизаторлар қосылады.
Резеңкені халық шаруашылығында қолдану оның ... ... ... ... ... ... олар: электроқшаулағыштық қасиеттері,
қажалуға кедергісі, амортизациялық қабілеті, қайта-қайта иілуге кедергісі,
көптеген сұйықтардың әсеріне тұрақтылығы, ... ... ... шиналар, транспортер таспаларын, ... ... ... ... ... ... және тағы сол сияқты жасау кезінде қолданады.
Өзін-өзі тексеру ... ... және ... ... құрлысты
F, O, Cl, Br, N, I, S
Бұл бейметалдарға қатты күйде молекулалық кристалл тор тән. Қалыпты
жағдайда олар газдар, ... ... B, ... бейметалдардың кристалл торы атомдық, сондықтан олар өте қатты және
белқу температуралары өте жоғар болып ...

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
Cілтілік және сілтілік жер металдардарға сипаттама7 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет
Адам үшін қауіпті улы ауыр металдар12 бет
Алматы қаласында ауыр металдар мөлшері бойынша жерді аумақтарға бөлу83 бет
Ауыр металдар13 бет
Ауыр металдарды сорбциялау үшін натрий карбоксиметилцеллюлоза (NaКМЦ) қасиеттерін зерттеу40 бет
Ауыр металдардың шымкент қаласының территориясында33 бет
Ауыр металдардың өсімдіктің өсу процестеріне әсері17 бет
Ауыр металдардың өсімдіктерде таралуы және олардың әсері15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь