Дебиторлық борыштар есебіне жалпы сипаттамасы

Мазмұны

Кіріспе

I.Негізгі бөлім Дебиторлық борыштар есебі

1.1 Дебиторлық борыштар есебіне жалпы сипаттамасы
1.2 Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер борышының есебі
1.3 Күмәнді дебиторлық борыштар
1.4 Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық борыштарының есебі
1.5 Басқадай дебиторлық борыштардың есебі
1.6 Алдағы кезең шығындарының есебі
1.7 Берілген аванстар есебі

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Бухгалтерлік есептің бұрынғы анықтамасында, шоттар жүргізуге байланысты, көңіл бухгалтердің дәстүрлі функциясына негізделген. 1941 жылы Американың бухгалтерлер институтында бухгалтерлік есепке былайша анықтама берілген: “Есеп дегеніміз шоттарда операцияларды ақшалай өлшем бірлігінде тіркеу арқылы жіктеу және жалпылама көрсету мәдениеті, яғни кем дегенде оның бір бөлігі қаржылық сипат алатын, сонымен қатар алынған нәтижені көрсететін жазу”.
Қазіргі уақытта Қазақстан нарық экономикасына түгелімен көшті, оны бүкіл әлемдік қауымдастық та мойындады. Бұндай жағдайда біздің елімізде әлемдік нарықта бәсекелестік қабілеті бар кәсіпорындар, мекемелер көп болса, соғұрлым біздің экономикамыздың деңгейі де жоғарылай береді. Ал кәсіпорындардың қызметінің дұрыс жолға қойылуы көптеген факторларға байланысты болып келеді. Соның ішінде бухгалтерлік есептің, аудиттің, оның ішінде қаржылық есептің, ішкі аудиттің және талдаудың дұрыс ұйымдастырылып жүргізілуі үлкен рөл атқарады.
Ақша қаражаттың есебін зерттеп бақылай отырып кез-келген кәсіпорынның жабдықтаушылары мен клиенттерінің кім екендігін, олардың қандай тауар сататынын, қызмет көрсететінін, олармен қандай қарым-қатынастарда, қандай тәртіпте, қандай құжат негізінде жүзеге асатынын көріп білуге болады.
Есепке алу мәліметтегі кәсіпорынның және оның құрылымдық бөлімшелерінің қызметін жедел және тиімді басқару үшін экономикалық болжамдар мен ағымдық жоспарлау жасау үшін және де халқымыздың экономикасының даму заңдылықтарын терең зерттеу үшін пайдаланылады.
Шаруашылық жүргізудің қазіргі жағдайында кәсіпорынның күрделі экономикалық тетігін нық, дұрыс жолға қойылған есеп жүйесінсіз, сондай-ақ сенімді экономикалық ақпаратсыз басқару іс жүзінде мүмкін емес.
Жалпы, курстық жұмыстың жазылу құрамы кіріспе, негізгі бөлім, жеті сұрақты, сондай-ақ қорытынды, пайдаланған әдебиеттер тізімін қамтып отыр. Негізгі бөлімде дебиторлық борыштар дегеніміз не? Дебиторлық борыштар есебі туралы, сатып алушылар мен тапсырыс берушілер борышының есебі, күмәнді дебиторлық борыштар, басқадай дебиторлық борыштарға, алдағы кезеңдегі шығындардың есебіне түсінік берілді. Дебиторлық борыштардың экономикадағы ролі, мәні және мақсаты мен қажеттілігі қарастырылды. Осы бөлімде дебиторлық борыштар есебінің қажеттілігінің мәні, мазмұны ашылды.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1)Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері
Қ.К. Келумжанов; Н.А Құдайбергенов
2)Бухгалтерлік есеп
Назарова Вера Леонидовна
3)Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп
В.К. Радостовец ;Т.Ғ. Ғабдуллин; В.В. Радостовец;
О.И. Шмидт
4)Салық және салық салу
А.Д. Үмбетәлиев; Г.Е. Керімбек
Алматы Экономика 2006 ж
5)Қазақстандағы «Бухгалтерлік есепке алу және қаржылық есеп беру туралы» Заңы 26/2 96 ж
6) Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау
К. Ш. Дүйсенбаев; Э.Т Төлегенов; Ж.Г Жумагалиева
        
        Мазмұны
Кіріспе
I-Негізгі бөлім ... ... ... ... борыштар есебіне жалпы сипаттамасы
1.2 Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер борышының ... ... ... ... Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық борыштарының есебі
1.5 Басқадай дебиторлық борыштардың есебі
1.6 Алдағы кезең шығындарының есебі
1.7 Берілген аванстар есебі
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... жүргізуге
байланысты, көңіл бухгалтердің дәстүрлі функциясына негізделген. 1941 жылы
Американың ... ... ... есепке былайша анықтама
берілген: “Есеп дегеніміз шоттарда операцияларды ... ... ... ... жіктеу және жалпылама көрсету мәдениеті, яғни кем дегенде
оның бір ... ... ... ... ... ... алынған нәтижені
көрсететін жазу”.
Қазіргі уақытта Қазақстан нарық экономикасына түгелімен көшті, оны
бүкіл ... ... та ... ... жағдайда біздің елімізде
әлемдік нарықта бәсекелестік қабілеті бар кәсіпорындар, мекемелер ... ... ... ... ... де жоғарылай береді. Ал
кәсіпорындардың қызметінің дұрыс ... ... ... ... болып келеді. Соның ішінде бухгалтерлік есептің, аудиттің, оның
ішінде қаржылық есептің, ішкі аудиттің және талдаудың ... ... ... рөл ... қаражаттың есебін зерттеп ... ... ... ... мен ... кім ... олардың
қандай тауар сататынын, қызмет көрсететінін, олармен қандай ... ... ... ... ... ... ... асатынын көріп
білуге болады.
Есепке алу мәліметтегі кәсіпорынның және оның ... ... ... және ... ... үшін ... мен ағымдық жоспарлау жасау үшін және де ... даму ... ... ... үшін пайдаланылады.
Шаруашылық жүргізудің қазіргі ... ... ... ... нық, ... ... қойылған есеп жүйесінсіз, сондай-ақ
сенімді экономикалық ақпаратсыз басқару іс ... ... ... курстық жұмыстың жазылу құрамы кіріспе, негізгі бөлім, жеті ... ... ... ... ... ... отыр. Негізгі
бөлімде дебиторлық борыштар дегеніміз не? Дебиторлық борыштар есебі туралы,
сатып алушылар мен тапсырыс берушілер борышының ... ... ... ... ... борыштарға, алдағы кезеңдегі шығындардың
есебіне түсінік берілді. Дебиторлық борыштардың экономикадағы ролі, мәні
және ... мен ... ... Осы ... ... ... ... мәні, мазмұны ашылды.
Дебиторлық борыштар дегеніміз – кәсіпорындар мен ұйымдардың басқа ... ... жеке ... ... ... ... ... сондай-ақ аванс ретінде алдын ала төленген төлемдері ... ... ... ... ... өнімдер мен тауарлардың құнынан ... ... және ... ... ... алып тастағандағы
қалдық сома бойынша есептеледі. ... ... ... ... ... мен ... ... арасындағы мерзімге байланысты
пайыздар бойынша кіріс көп ... ... Әр ... ... ... сатқан кезде, кейде сатып ... ... ... ұсынады. Ұйымдардың мұндай қадамға баруының басты
себебі сатып алушыларды қызықтыру ... ... ... ... ... табылады.
Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер және басқадай ... ... ... ... ... ... есебіне таңдамалық есептің
карточкалары, ажырату парақшалары, бухгалтерлік анықтамалары және тағы да
басқа тіркелімдер, құжаттар қолданылады.
Курстық жұмыстың ... ... және ... ... ... ... ... монографиялар, сондай-ақ газет –журналдар
беттеріндегі жарияланған мақалалар, ... ... ... ... ... ... ... есебі (Алынуға тиісті шоттар)
1. Дебиторлық борыштар есебіне жалпы сипаттамасы
Дебиторлық борыштар дегеніміз – кәсіпорындар мен ... ... ... немесе жеке тұлғалардан оларға ... ... ... ... ... ретінде алдын ала төленген төлемдері үшін
алашақ борыштарын айтамыз.
Өтілетін (алынатын) уақытына қарай:
1. Алынуға ... ... ... ... ... ... ... Ұзақ мерзімді алынуға тиісті борыштар болып екіге бөлінеді.
Бұл ... ... ... ... ... бөлімінің шоттарында
есептеледі.
Есеп беретін уақыттан кейінгі бір жыл ішінде ... ... ... ... активтер қатарында есептеледі.
Олардың қатарына жататындар:
• ағымдағы активтерді сатып алуға төленген аванстық (алдын ала ... ... ... шоттар бойынша алынуға тиісті борыштар;
• вексельдер бойынша алынуға тиісті борыштар;
... ... мен оның ... ... ... түрлі
операциялар негізінде туындаған дебиторлық борыштар;
• ұйымның лауазымды адамдардың (тұлғалардың) ... ... ... ... ... ... ... сипаттайтын көрсеткіштердің қатарына дебиторлық
борыштардың айналымы жатады. Яғни, дебиторлық борыштардың есептелген уақыты
мен өтелу ... ... ... күндерінің саны. Ұйымның дебиторлық
борышы оған байланысты кіріс танылған жағдайда ғана анықталады.
Дебиторлық борыштар сатылған өнімдер мен ... ... ... (скидки) және қайтарылған тауарлардың құнын алып тастағандағы
қалдық сома бойынша ... ... ... ... болған
(есептелген) уақыты мен өтелу ... ... ... байланысты
пайыздар бойынша кіріс көп жағдайларда ... Әр ... ... ... ... кезде, кейде сатып алушыларға баға
бойынша жеңілдіктер ұсынады.
Ұйымдардың мұндай қадамға баруының басты ... ... ... ... ... тауарларының көлемін арттыру болып табылады.
Бір жылдан астам уақыт бойы алынбаған дебиторлық борыштар ... ... ... ... ... Сонымен қатар баға жеңілдіктерін
пайдалану ұйымның күмәнді борыштарының сомасын қысқартуға үлкен әсер етеді.
Халықаралық ... баға ... ... ... ... ... ... қолданылады. Кейбір өзінің экономикасын нарықтық
жолмен жүргізіп келе жатқан елдердегі ұйымдар сауда ... ... ... ... ... Жалпы сауда жеңілдігін қолданудың
ұстанымы, баға жеңілдігін пайдаланғандағы жағдайымен бірдей деп ... ... ... да ... сатып алушылардың заңды немесе жеке
тұлғаның осы ... ... ... ... ... ... туралы
талабын қабылдауға келісуіне тура келеді.
Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер және басқадай дебиторлармен есеп
айырысудың ... ... ... ... ... таңдамалық есептің
карточкалары, ажырату парақшалары, бухгалтерлік анықтамалары және тағы да
басқа тіркелімдер, құжаттар ... ... ... жазулардың
жиынтығын анықтау үшін, есеп тіркелімдерін толтыру ... ... ... ... ... ... есеп
стандарттарында ұйымның бухгалтерлік есеп ... ... ... ... бланкілері үшін міндетті ортақ есеп беру ... Есеп ... ... құқығы толығымен бас ... яғни ол ... ... ... ең қарапайым әдісін
таңдап, шоттар ... ... ... Ал ... ... олар негізгі есеп тіркелімдерінде үнемі қатысатын, эпизодтық ... және олар ... ... ... ... борыштар
шоттарында есептелетін сомалардың дұрыстығы мен олардың толықтығын бақылау
үшін түгендеу ... ... ол ... ... ... шоттармен салыстыру арқылы жүргізіледі.
Мұндағы басты мақсат-әрбір шоттағы ... ... мен ... ... ... ... яғни сатып алушыларға тиеліп жіберілген
немесе жөнелтілген тауарлардың қашан сатылғанын тануда.
Бухгалтерлік есептің ... ... ... ... ... ... ... және есеп айырысу құжаттарының ұсынылуы,
тауарлардың ... деп ... ... дебиторлық борыштар есебін жүргізу
барысында мына төменде аталған құжаттарды толтырады.
Нөмірі 7 Журнал-ордер-«Жұмысшылар мен ... да ... ... деп
аталатын шотының кредиті бойынша;
Нөмірі 8 Журнал-ордер-«Алынуға тиісті қосылған құн салығы», «Есептелген
пайыздар», ... ... ... және ... ... ... ... кредиті бойынша;
Нөмірі 9 Журнал-ордерге қосымша тізімдеме-«Берілген аванстар» шотының
дебиті бойынша;
Нөмірі 10 Журнал-ордер- «Күдікті ... ... ... ... ... ... несие бойынша;
Нөмірі 11 Журнал-ордер-«Сатып алушылар және тапсырыс берушілердің борышы»
шотының кредиті бойынша ... ... ... ... тұрады:
«Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің борышы»
«Күдікті қарыздар бойынша резервтер»
«Еншілес серіктестердің ... ... ... ... ... ... шығындары»
Яғни, осы жоғарыда аталған баптар бойынша кәсіпорындар мен ұйымдардың басқа
заңды немесе жеке тұлғалардан ... ... ... ... болып
табылады.
1.2. Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер ... ... мен ... ... ... мен ... ... деп аталатын бөлім шоттары сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің
осы кәсіпорынға деген әр түрлі ... ... ... ... ... Аталған бөлімде келесідей шоттар қаралған:
«Алынуға тиісті шоттар»
«Алынған вексельдер»
«Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің өзге де борышары»
Бұлар ... шот ... ... ... да бұл ... борыштың сомасы жазылса, ал кредитінде борыштың ... ... ... ... сатып алушы заңды немесе жеке
тұлғалардың ... ... ... ... –ақ ... ... ... үшін қарыз сомаларын білдіреді.
Жалпы «Алынуға тиісті ... ... ... келе ... қысқа
мерзімдік активтер екендігін және олардың сату ... ... ... ... ... ... ... кездерде «Саудалық
міндеттемелер» деп те атайды. Олар тауарларды несиеге сату кезінде де ... ... ... ... тауарларды несиеге сату кең
көлемде етек алған, сонымен бірге сатып алушылар үшін ... ... ... бір ... ... айдан кейін төлеу (өтеу) құқығы
да берілген. Мұндай несиені коммерциялық несие деп те ... ... ... ... ... ... ... тиісті уақытында төлеу
қабілеттілігі бар болатындығына бақылау шараларын жүргізулері қажет. Сол
үшін ... ... ... бөлімдер жұмыс істейді. Бұл бөлімдер арқылы,
жеке және заңды ... ... ... ... ... ... ... тауарды несиеге сатуға немесе бермеу жайлы мәселені
шешуге керекті ақпараттарды білуге болады, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... да клиент жайлы басқадай
мәліметтер алуға мүмкіндігі бар. Осындай несиелік ақпарат ... ... да ... ... ... ... жайлы шешімдер
қабылданады. Несиелік бөлім төлем сомасын ... ... ... ... сатып алушылар мен тапсырыс берушілерден несиені уақтылы өтеуді
қамтамасыз ететін белгілі бір қаражаттарды ... етуі ... ... ... мен ... ... алынған ережелері мен негізгі
қағидалары есеп саясатында атап көрсетуі ... Бұл ... ... емес ... ... құралдар, бағалы қағаздар және тағы да
басқа дебиторлық борыштар есептеледі.
«Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің борышы» ... ... ... мынадай корреспонденциялар жазылады:
Мысалы: сатып алушылар мен ... ... 300000 (үш жүз ... дайын өнімдері 500000 (бес жүз мың) теңгеге сатылды (соның ішінде
80000 (сексен мың) теңге ҚҚС сомасы).
Сатылған тауарлардың өзіндік ... ... ... өнімдердің
өзіндік құны- 300000 ... ... ... 300000 ... ... ... ... Алынуға ... ... ... ... ... ... сатудан алынатын табыс шоты 420 000 ... ... үшін ... ҚҚС ... ... ... ... шоты ... ... құн ... сомасы ... ... үшін ... сома келіп түскенде:
Д-т: ... ... ... Алынуға тиісті борыштар шоты ... екі ... ... ... ... кәсіпорындар мен
ұйымдардың сатқан (тиеп жіберген) тауарлары, атқарған жұмыстары ... ... ... ... құн ... ... «Алынуға
тиісті борыштар» шоты дебиттелініп, «Қосылған құн ... ... ... материалдық емес активтер, негізгі құралдар, бағалы
қағаздар ... ... ... пайда болуына «Алынуға тиісті
борыштар (шоттар)», «Алынған вексельдер», «Сатып алушылар мен ... өзге де ... деп ... ... ... оған ... ... емес активтердің есептен
шығарылуынан алынатын ... ... ... ... ... ... және ... қағаздардың есептен шығарылуынан алынатын
кіріс» деп аталатын шоттардың тиістілері ... ... емес ... ... ... ... қағаздар
бойынша қосылған құн салығы есептелінгенде «Алынуға тиісті борыштар
(шоттар)», «Алынған вексельдер», ... ... мен ... берушілердің
өзге де борыштары» деп ... ... ... ... құн ... шоты ... ... сатып алушылар мен ... ... ... ... ... ... ... тиісті борыштар», «Алынған
вексельдер», «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің өзге де ... ... ... ... дебиттелініп, «Бағамдық айырмашылықтан
алынатын кіріс» шоты ... ... ... ... ... ... ... «Алынған вексельдер», «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің
өзге де борыштары» деп ... ... ... ... ... алынған басқадай кірістер» шоты кредиттелінеді.
Сатып алушылардан оларға сатылған өнім, тауар және атқарылған жұмыстар
мен көрсетілген қызметтер үшін төлемдер келіп ... ... ... ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушілердің
борыштары» деп аталатын бөлім шоттарының тиістілері ... ... мен ... ... әр түрлі себептермен кейін
қайтарылған жағдайда «Сатылған тауарлардың қайтарылуы» деп аталатын шот
дебиттелініп, ... ... мен ... берушілердің борыштары» деп
аталатын бөлім шоттарының тиістілері кредиттелінеді.
Кейін қайтарылған тауарларға жасалған сату және баға ... ... ... ... ... ... шоттарының тиістілері
дебиттелініп, «Алынуға тиісті ... ... ... «Сатып
алушылар мен тапсырыс берушілердің өзге де борыштары» деп ... ... ... ... мен өнімдерге (жұмыстар мен қызметтерге)
есептелінген қосылған құн ... ... ... тиісті борыштар», «Алынған
вексельдер», «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің өзге де борыштары»
деп ... ... ... ... ... құн ... ... жазылып сторно етіледі (алынып тасталады).
Сатып алушылар және тапсырыс берушілермен есеп ... ... ... есептеліп, онда сатылған айналымнан тыс активтер,
қаржылық ... ... ... қорлар бойынша шот фактуралары
немесе басқадай есеп айырысу ... ... ... бөлек
көрсетіледі. Тізімдемелердегі жазулар-шоттар, фактуралар немесе олардың
орнына ... ... ... ... ... ... ... Тізімдеменің бағандарында (графасында) сатып алушылар (тапсырыс
берушілер) бойынша ай басындағы қалдықтар ... және ... ... ... бойынша сатылған активтердің ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушілердің борыштары» шотының
бөлімше шоттарының кредиті бойынша операциялардың ... үшін №11 ... ... сату мен ... алу ... ... ... жеткізу
келісімдері, консигнация жайлы келісімдер мен сату және ... ... ... ... және тағы да ... ... рәсімделу қажет. Келісімнің және соған сәйкес ... ... ... ... табылады. Сондықтан келісімшартта тауарлардың
сипаттамасы толығымен көрсетіріп, оның бағасы мен ... ... ... өтуі ... ... ... ... тұрақсыз және бекітілген
(фиксированный) болып көсетілуі мүмкін.
Тұрақты баға ... ... ... төлеу кезінде
қадағаланады және өзгерістерге ... ... ... ... ... ... қол қою мен ... жеткізу арасындағы
уақыт айырмашылығына байланысты сатушы теңгені ... есеп ... ... ... ... ... (бағамының) өзгеруіне байланысты
тиімсіз (қиын) жағдайға тап болуы мүмкін. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда тауардың ... ... ... және теңгедегі валюталық экивалентті қайта
санау тәртібі мен бағамы белгіленеді. Әр ... ... ... ... ... ... ... жеткізілген күніне, болмаса белгілі бір
банктегі оның төлемі жүргізілген күніне таңдап алынуы мүмкін. Осындай кезде
сатушы үшін ... ... бір ... ... 100% ... ... болады.
Тұрақсыз баға келісімшартқа отыру барысында тұрақты бағаны анықтау ... ... ... ... әсер ... ... жиі ... уақытта. Бұл жағдайда
базисік бағасы белгіленіп, оны есептеуден әдістері мен ... ... ... құн ... ... ... шот-
фактурада салықтың бұл түрінің болуы ... ... ... ... ... ... саналады. Қаржылық жағдай есептеудің
түрлерін, тәсілдері мен нысандарын ... ... ... сатып алушыға тиелі жіберілген тауарлары үшін ... ... ... ... ... ... ... белгіленген соманы төлеу
бойынша жазбаша міндеттемені білдіреді.
Вексель дегеніміз – оның ... ... ... яғни ... соң ... ақша төлеуін талап ететін құқығын куіландыратын
жазбаш борыштық міндеттемесі. Сатып алу және сату ... ... ... ... ... құралы бола отырып, вексель бағалы
қағаздардың ерекше бір түрі ретінде қызмет етеді.
Вексель ... ... ... ... ... борышқорлық
міндеттеме болып саналады. Вексель ... ... ... ... ... ... мерзімінен бұрын вексельде көрсетілген соманы төлеуді
талап етуге даусыз құқық береді. Вексельді толтырушы, яғни ол ... ... ... ... ... ... немесе жеке тұлға вексель беруші
деп аталады. Ал вексель бойынша ... ... ... ... ... ... жалпы түрін мына төмендегі суреттен көруге болады:
|Вексель ... (жүз мың) ... ... жыл ... ... сома мөлшері ... ... ... ... ... ... ақша ... ұйымның аты ... жыл ... ... ... ... қоғамы ... ... ... аты ... ... ... ... ... және ұйымның мөр таңбасы ... ... ... есеп ... бір жыл ... ... болса, ремитент алынған вексельді баланстың ... ... ... ... ... ... ... Соған сәйкес вексель
беруші осы соманы өз ... ... ... ... ... вексельдер бабында көрсетеді. Вексельдің ... ... ... ... ... ... ... алынады, яғни вексель қызметінің
аяқталатын уақыты есептелінеді. Әдетте ... ... ... ... ... міндетті орындайды. Бұндай міндеттерге мыналарды
жатқызуға болады:
• дебиторлық қарыздың өтелу мерзімін белгілі бір уақытқа ... ... ... ... да ... ... дебиторлық
қарыздарды нақты дәлелдеу;
• пайыз түрінде төлем алу үшін негіз;
• айналымға ... ... ... ... ... вексельге айырбасталған
тауарлар және қызметтердің нарықтық ... ... ... ... ақшалай төлемдердің ағымдағы (дисконтталған) құнымен есептелінеді.
Жалпы сомасы дегеніміз бұл ... ... ... сома ... Ал ... бойынша алынған төлемнің осы жалпы сомадан ... ... ... ... ... ... құны ... пайыз сомаларын қоспағандағы вексель ... ... ... ... ... сомасы болып табылады.
Жасалу үлгісі және қолданылуы бойынша вексельдер жәй ... деп ... екі ... ... вексель дегеніміз төлем мерзімі келген кезде вексель ... ... ақша ... ... ... ... ... шарт қоймай-
ақ міндеттейтін құжат болып табылады, яғни қарапайым тілмен ... ... ... ... ақшалай төлем жасауға міндеттемесін
білдіреді. Жай вексель борышкердің (қарызгердің) жазбаша міндеттемесі болып
табылады. ... оның ... ... ... ... ... ... мен орны, төлем төлеуге тиісті кредитордың аты
көрсетіліп, борышкердің, яғни вексель берушінің қолы қойылуы ... ... ... ... бір ... ... ... арнайы
тіркеліп жазылғаннан кейін ғана беріледі. Табыстау жазбасы вексельдің теріс
жағында немесе қосымша парағында жазылады.
Аударылмалы вексель-(тратта) кредитордың ... ... ... бір соманы үшінші заңды тұлғаға немесе жеке тұлғаға
(ремитентке) төлеу жайлы жазбаша ... ... ... ... оның ... ... аударылмалы вексельде вексель ұстаушының төлеушіге
вексельде көрсетілген ақша сомасын үшінші бір ... ... ... ... ... бере алады.
Вексельдерді сонымен қатар пайыздық және пайызсыздық деп ... ... ... ... ... ... пайыз сомасы өз
алдына бөлек көрсетіледі.
Пайызсыздық вексельдерде ... сома өз ... ... ол ... ... сомасында қарастырылады.
Вексельдер өздерінің түрлері бойынша коммерциялық, қаржылық ... ... үш ... ... ... өнім ... ... мен ұйымдарға ол
өнімді тұтынушы, яғни ... ... ... мен ... ... жасау
мерзімінің кешіктірілуі себебіне байланысты беретін ... ... ... ... арқылы тауарлық келісімшарттарға жатпайтын әр
түрлі банктер арасындағы борышкерлік қатынастар рәсімделеді.
Қазыналық вексельдер ... ... ... жатады. Олар
мемлекеттің ішкі қарыздарын өтеуіне байланысты ... ... ... ... бірге номиналынан шегерім жасауды қоса
алғандағы бағасы бойынша банктерге және басқа да ... мен ... Ал ... кері ... ... алу толық атаулы құны ... ... ... иелерінің табысын атаулы және сату бағасы
арасындағы айырмашылық құрайды. Жалпы алғанда Қазыналық вексельдер банктер
үшін қысқа мерзімге ... салу ... ... ... Олар банк ... ... пайдаланылады.
Вексельдер эмитенттер бойынша:
Қазынашылық және жекеше.
Төлем түрі бойынша:
Жай және аудармалы.
Төлем кепілдігінің барлығына ... ... және ... ... ... ... ... және ұсынушылық вексель болып бөлінеді. Вексельдерді
толтыру мен рәсімдеу белгіленген ережені сақтауды керек етеді. ... ... ... таңба яғни вексель деген жазу ... ... күні мен орны ... ... ... пайызы, төлеу мерзімі
көсетілуі қажет. Аударылмалы вексельді трассат (борышкер) ... ... ... ... трассанттың вексель бойынша ешқандай міндеттемесі
болмайды. Вексель берілген уақытынан ... ... ... ... иелігінде болуы, тауарға төлем төлеу үшін басқа ... ... жеке ... ... ... банк ... несие алу үшін
пайдаланылуы мүмкін. Вексельдің маңызды деректемесі (реквизиті) болып төлем
мерзімі ... ... мен ... ... ... ... ... мерзімдерінің сақталуын қадағалап оны бақылап отыруы
қажет. Вексельмен есеп айырысу есебі арнайы «Алынған вексельдер» шотында
жүргізіледі. Бұл ... ... ... алушылар және тапсырыс
берушілермен ... ... ... ... ... есеп ... ... ақпараттар жинақталады.
Сатылған тауарлар мен дайын өнімдер үшін вексельдер алынғанда:
Д –т: Алынған вексельдер ... ... ... ... ... ... бойынша сатып алушылардың борыштарының жабылуына, яғни ... ... ... ... –т: ... ... ... вексельдер шоты түріндегі бухгалтерлік жазуы жазылады.
Мысалы: 500000 (бес жүз мың) теңгеге алты айға ... ... ... қоса ... 5 (бес) ... көлемінде төлем төлеу көрсетілген болды деп
есептейік.
Осы жағдайда біздің вексель бойынша алуға тиісті ... ... ... осы ... ... алты айға емес ... айға ... берілген
жағдайда алынуға тиісті сома мына санға тең болады:
500000+500000х5%х9/12=500000+18750=518750 теңге.
Жоғарыда қарастырылған мысалымыз бойынша ... ... ... ... Вексель алынғанда
Д –т: Алынған вексельдер шоты ... ... ... ... шоты ... ... бойынша сатып алушылардың борыштары пайыз сомасымен бірге
өтелгенде
Д –т: ... ... ... ... шоты ... Пайыз бойынша кірістер шоты ... ... мен ... ... ... шоты ... операциялар
|№ |Операциялар мазмұны ... ... |
| | |шот |шот |
|1 ... ... ... өнімге, көрсетілген| | |
| ... ... ... ... ... |2110 |6010 |
| ... ... | | |
|2 ... ... ... өнімге, көрсетілген| | |
| ... ... ... құн салығы |2110 |3130 |
|3 ... ... ... алынған аванс сомасынан | | |
| ... |3510 |2110 |
|4 ... ... және ... ... есеп | | |
| ... шотына келіп түскен сома |1040 |2110 |
|5 ... ... және ... ... | | |
| ... олардың кредиторлық қарызы есебінен |3510, 4430 |2110 |
| ... | | |
|6 ... ... ... ... ... | | |
| ... ... үшін ... ... |1130 |2110 |
|7 ... ... және ... берушілер берген | | |
| ... үшін ... ... |1040 |1130 |
3. ... ... ... ... және тапсырыс беруші заңды және жеке ... ... ... ... ... ... ... несиеге
сатылған тауарлар немесе көрсетілген қызмет үшін уақытылы есеп айырыспай
немесе ... ... ... бір ... ғана ... қалған бөлігінің
алынбай қалуы іс-тәжірибеде әрдайым ... ... ... ... ... болып борышкер кәсіпорындар мен ұйымдардың банкрот болып
қалуы немесе ол кәсіпорындар мен ұйымдардың таралуы, ... ... ету ... өтіп ... ... ... ... келісімшартқа
сәйкес белгіленген мерзімді төлемеген шоттары «күмәнді ... ... ... ...... ... ... және де
тиісті кепілдікпен қамтамасыз етілмеген дебиторлық ... ... ... ... сәйкес талап ету мерзімі өтеп кеткен
дебиторлық берешек күмәнді қарыз болып ... ... ... ... борыштарды есептен шығарудың екі тәсілі бар. ... ... ... ... ... ... шығындар нақты шоттарды үмітсіз деп
танығаннан ... ғана ... ... ... ...... әдіс,
бұл жағдайда шығындар алдын ала қарастырылған тәсілмен есептеледі.
Тікелей есептен шығару әдісі бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ол ... мен ... ... келтіре
алмайды, яғни күмәнді борыштарды тауарлар жеткізіліп түсірілген немесе
қызметтер көрсетілген ... ... оның ... деп ... есептік
мезетінде ғана шығындарға жатқызады. Кәсіпорындар мен ұйымдар күмәнді
қарыздарға шығындардың ... ... ... ... Күмәнді қарыздар
бойынша резервтердің есебі «Күмәнді қарыздар бойынша ... ... ... ... ... резервтер есеп беретін жылдың соңында
жабдықтаушылар мен сатып алушылар арасындағы дебиторлық борышқа түгендеу
жүргізу ... ... ... ... Азаматтық кодекстің 1-
бөліміндегі 178 –бабына сәйкес борыштың өтелу ... ... ... 3
(үш) жыл болып белгіленеді. Үш жыл ... ... ... ... ... ... ... сәйкес талап ету мерзімі өтеп
кеткен дебиторлық борыштар «үмітсіз қарыздар» деп ... Ал ... ... ... ... қарыз бойынша резерв есебінен есептен
шығарылады. Егер кәсіпорындар мен ... ... ... ... резерв
құрмаса және үмітсіз қарыздардың айқындалу жағдайы пайда болса, онда бұл
сома кезең ... ... ... ... ... –ақ бұл ... ... қызметінің нәтижесі туралы есеп беруде көрсетілуі тиіс.
Егер сатып алушының дебиторлық қарызы үмітсіз ... ... ... және ол осы есеп ... ... өтелсе, бухгалтерлік есеп
келесідей жазу жазылады (есептен ... осы есеп беру ... ... ... ... резервтер шоты
К-т: Алынуға тиісті борыштар шоты
Бұрын есептен шығарылған дебиторлық қарыз есеп сомасы есеп берудің келесі
кезеңінде ... онда ол сома ... есем ... ... табыс есебінде
танылады. Бұл жағдайда бухгалтерлік есепте:
Д –т: Ақшалар шоты
К-т: Негізгі емес қызметтен алынатын ... ... ... жазу ... ... бойынша резервтер» есебі №10 ... ... ... мен ұйымдар өздерінің күдікті деп есептеген
борыштары үшін 100000 (жүз мың) ... ... ... ... ... жазылады:
Күдікті қарыздар бойынша құрылған резерв сомасына:
Д-т: Жалпы әкімшілік шығындар шоты 100000 тг.
К-т: Күмәнді ... ... ... шоты ... ... ... құрылған резервтің есебінен 80000 (сексен ... ... ... ... ... –т: Күмәнді қарыздар бойынша резервтер шоты 80000 тг.
К-т: Алынуға тиісті борыштар 80000 ... ... ... ... резерв сомалары строно етіледі.
Кәсіпорындар мен ұйымдар бұл ... ... ... жазу арқылы алынып
тасталады.
Д-т: Жалпы әкімшілік шығындар шоты 20000 тг.
К-т: Күмәнді қарыздар бойынша резервтер шоты ... мен ... ... ... ... ... кәсіпорынның дебиторлық борыштары сомасынан күдікті қарыз
бойынша құрылған резерв сомасы алынып тасталып, ... ... ... ғана ... ... фирмасының дебиторлық қарызы 200000 (екі жүз мың)
теңге, ал күдікті қарыздары бойынша резерв сомасы 50000 (елу мың) ... деп ... ... ... есеп беру ... күдікті
қарыздары бойынша резерв сомасы 50000(елу мың) теңге ... ... ... да, ... ... ... ... дебиторлық
қарыз сомасы 50000 (елу мың) теңгеге азайтылып 150000 (Бір жүз елу ... ... ... ... келген кәсіпорындар мен ұйымдарды алып қарасақ та ... ... қай ... ... алдын ала болжап білуі мүмкін емес.
Дегенмен де қаржылық есеп ... ... жыл бойы ... ... сомаларды анықтау қажет. Бұл уақыттағы бағалаудың салдарынан
елеулі айырмашылықтардың да ... ... ... ... халықаралық
тәжірибеде күмәнді қарыздарды бағалау үшін мынадай екі әдісі қолданылады:
• несиеге ... ... таза ... ... ... әдісі
(қаржы шаруашылық қызметі туралы есеп беруде);
• дебиторлық қарыздарды өтелу ... ... ... әдісі
(бухгалтерлік баланста).
Мұндағы бірінші аталған әдістің мақсаты күмәнді дебиторлық борыштар
нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... дебиторлық борыштың таза өзіндік құнын дұрыс есептеу болып
табылады. Көптеген ... мен ... бұл ... екеуі де
кеңінен қолданылады.
Жоғарыда аталған несиеге ... ... таза ... ... ... тоқталатын болсақ, бұл әдіс сәйкестік принципіне бағытталған.
Мұнда күмәнді борыштардан ... ... ... мен несиеге сатудан
алынатын таза табыстан есептелінген пайыз арасындағы ... ... ... ... ... есептеледі. Содан кейін бл пайыз күмәнді
қарыздар көлемін анықтау үшін есеп беру кезеңіндегі сатылған ... ... ... ... 2004 ... көрсеткіштері:
- сатылған тауарлардың көлемі 1000000 ... ... ... ... 50000 тг
- ... ... ... ... қарыздар бойынша резерв 8000 ... үш ... ... фирмасының күмәнді қарыздар бойынша шығындары:
|Жылдар |Сатылған |Күмәнді қарыздар ... |
| ... ... ... | |
| ... | | ... |900000 |29700 |3,3 ... |930000 |31500 |3,38 ... |950000 |36100 |3,8 ... |2780000 |97300 |3,5 ... бухгалтері бұл жылдардағы күмәнді қарыздар бойынша пайыз
мөлшері орта есеппен 3,5% деп есептейді. Соған ... ... ... ... қарыздар сомасы былайша есептеледі:
(1000000-50000-10000) x 3,5% = 39200 тг.
Осы табылған күмәнді қарыздар сомасы ... ... ... ... жыл соңында (2002 жыл) мынадай жазу жазады:
Д-т: Жалпы ... ... шоты 32900 ... ... ... ... резервтер шоты 32900 тг.
Жоғарыдағы сандарды ескере отырып, 2004 жылдың сомасының 40900 (қырық
мың тоғыз жүз) ... тең ... ... ... ... ... мың) ... өткен жылдардағы алынбаған дебиторлық борыш және ... екі мың ... жүз) ... ... ... ... ... бойынша
күмәнді қарыздарға жасалынған резерв сомасы.
Негізінен несиеге сатудан алынатын таза табыстан есептелген пайыз
әдісі ... ... ... ... таза ... ... ... отыру
мүмкін емес. Бұл әдістің тұжырымдамалық негізі болып сәйкестілік ... ... ... күдікті қарыз сатылым негізінде ... ... ... өте ... және ... ... жағдай, несиеге сатылған тауарларға қолданылатын
пайыз мөлшері әрдайым жаңартылып (жаңадан есептеліп) отыруы тиіс.
Күмәнді ... ... үшін ... ... ... мерзімі бойынша есептеу әдісі бухгалтерлік баланста таза ... ... ... Бұл әдіс ... ... ... пайызын
анықтаған уақытта өткен кезеңдердегі мәліметтер ... ... ... ... ... ... күдікті дебиторлық борыштың нақты
ақшалай өзіндік құнын анықтау есептеледі. Несиеге сатудан ... ... ... ... ... ... ... қарыздарды өтелу
мерзімі бойынша есептеу әдісі дебиторлық қарыздардың ... ... ... ... күмәнді қарыздарға жасалған резерв сомасының дұрыс ... ... ... күдікті қарыздарға жасалған резерв сомасының
ағымдағы қалдығы талап етілген ... ... ... Бұл ... ... берілген түзетілім сомасына дебиттелінеді. ... ... ... ... ... ... ... мөлшерін анықтау үшін
мыналар қолданылады:
• негізгі дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... мерзіміне сәйкес әрбір сомасына ... ... атап ... ... ... ... ... келтірейік:
«ККК» фирмасының 2004 жылғы 31 желтоқсанға алынуға тиісті шоттарының сомасы
(өлшем ... ... ... ... |Бір ... ... тоқсан |Төрт |
|алушылар ... ... ... |кешік |кешік ... |
| ... | ... ... ... |кешік |
| ... | | | | ... ... | | | | | | ... |350000 | |150000 |200000 | | ... | | | | | | ... |250000 | | | |100000 |150000 ... | 50000 |300000 |100000 | | |100000 ... |1100000 |300000 |250000 |200000 |100000 |250000 ... | | | | | | ... ... |5 |10 |20 |30 |50 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | |15000 |25000 |40000 |30000 |125000 ... | | | | | | ... ... ... «ККК» фирмасының алынуға тиісті
шоттарының сомасы қарастырылған . Яғни ... ... ... және ... ... ... әрбір кезең бойынша бөлініп
көрсетілген. Сондай- ақ бұл жерде фирманың алынуға тиіс ... ... ... ... ... ... арналған пайыз
коэффиценті белгіленген. Яғни «ККК» фирмасы өздерінің сатқан ... ... ... үшін уақтылы есеп айырыспаған заңды ... ... ... дер ... ... ... 5%, ... кешіктірілгендерінің 10% , екінші тоқсанда кешіктірілгендерінің
20% , үшінші тоқсанда ... 30%, ... ... 50% мөлшердегі сомаларын күдікті борыштар ... ... ... ... 2003 жыл 31 желтоқсанына болжанған
күдікті қарыздарының ... 235 000 (екі жүз отыз бес мың) ... ... көруімізге болады ( 15000+25000+40000+30000+125000). Егер «ККК»
фирмасының күдікті борыштар бойынша резерв шотындағы ... ... 235000 ... артық немесе кем болса, ... ... ... ... өзгерістер енгізіледі.
|№ |Күмәнді қарыздар бойынша резервтер шоты ... ... |
| ... жүргізілетін операциялар |шот |шот |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... ... жасалды |7210 |1290 |
|2 ... ... ... құрылған резерв |1290 |1210, 2020, |
| ... ... ... ... | |1250, 2160 |
| ... | | |
|3 |Жыл ... ... қарыздар бойынша |7210 |1290 |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... (қызыл сиямен) | | |
|4 ... ... ... ... ... |1290 |1210, 2020, |
| ... ... есептен шығарылып белгілі | |1250, 2160 |
| |бір ... ... ... бұл ... ... | |
| ... ... ... осы есеп беру | | |
| ... ... | | |
|5 ... ... дебиторлық қарызы үмітсіз |1050, 1040, |6260 |
| ... ... ... шығарылып белгілі |1010 | |
| |бір ... ... ... бұл ... ... | |
| ... ... шығару келесі есеп | | |
| ... ... ... | | ... ... (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық борыштарының есебі
Жалпы кез келген ұйымның бухгалтерлік есебіндегі мына ... ... ... ... ... ... ... «Бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардың борышы» сол ұйымның
барлық еншілес және ... ... ... ... ... дебиторлық борыштары жайлы
ақпараттар көрініс табады.
«Шаруашылық ... ... ... табу ... және жарғылық қоры құрылтайшылардың салған салымдарының
үлесімен анықталатын коммерциялық ... ... ... ... ... ... Республикасының серіктестіктер: толық ... ... ... ... ... ... серіктестік және акционерлік қоғамдар нысандарында болуы
мүмкін. Осы жоғарыда айтылған еншілес серіктестіктер – ... ... ... ... оның ... ... ... қоса алатын
серіктестіктер болып ... ... ... ... өзінің
негізгі шаруашылық серіктестігінің қарыздарына жауап ... ... ... ... ... олар ... боп
табылады және ондай серіктестіктердің өз алдына жарғылық қорлары болмайды,
ал ... ... ішкі ... ғана ... ... қатар, тәуелді
серіктестіктер өздерінің қаржы-шаруашылық қызметінің бухгалтерлік есебін
өздері жүргізіп, есеп ... бас ... ... және ... бақыланатын заңды тұлғаның» қатысушысы өзінің жеке қаржылық
есеп бруінде және біріктірілген қаржылық есеп ... ... ... ... ... Ол ... ... біріктіру үшін есеп
беретін пішімдердің (форматтардың) біреуін қолдану ... ... ... осы бір түрлерін айқындайтын анықтамалар азаматтық кодексте
толық түрде ... ... ... ... ... және ... ... тұлғалардың борышы» шоттары мына ... ... ... ... және ... ... ... ұйым ақша берген уақыты:
Д-т: «Еншілес, тәуелді серіктестіктер және бірлесіп бақыланатын заңды
тұлғалардың борышы» шоты.
К-т: «Ақшалар» шоты ... ... ... ... Сатылған өнім, тауар, негізгі құралдар мен материалдық емес активтер
және материалдың құнына еншілес, тәуелді және ... ... ... ... ... пайда болуына:
Д-т: «Еншілес, тәуелді серіктестіктер және бірлесіп бақыланатын заңды
тұлғалардың борышы» ... ... ... ... ... ... «Негізгі емес қызметтен
алынатын кіріс» деп аталатын шоттардың тиістілері түріндегі ... ... ... өнім, тауар, негізгі құралдар мен материалдақ емес ... ... ... есептелінген қосылған құн салығы сомасына:
Д-т: «Еншілес, тәуелді серіктестіктер және бірлесіп бақыланатын заңды
тұлғалардың ... ... ... құн ... ... ... ... жазылса.
• Шетілген валютадағы борыштар бойынша тиімді бағамдық айырмашылыққа:
Д-т: «Еншілес, тәуелді серіктестіктер және ... ... ... ... ... ... ... алынатын кіріс» шоты түрінде корреспонденция
жазылуы тиіс.
Еншілес, тәуелді серіктестіктер және бірлесіп бақыланатын ... ... ... ... ... ... ... шоттарының тиістілері;
К-т: «Еншілес, тәуелді серіктестіктер және бірлесіп бақыланатын ... ... деп ... шот ... екі ... жазу жазылады.
Еншілес, тәуелді серіктестіктер және бірлесіп бақыланатын ... ... ... ... ... арқылы кредиторлық
борыштардың есебінен жабылуына:
Д-т: «Еншілес, тәуелді серіктестіктер және ... ... ... ... ... «Еншілес, тәуелді серіктестіктер және бірлесіп бақыланатын заңды
тұлғалардың борышы» деп аталатын шот түрінде екі ... жазу ... ... ... және ... ... заңды
тұлғалардың борыштары олардан тауарлық- материалдық құндылықтарды жеткізу
үшін алынған аванстар ... ... мына ... ... ... жазу ... ... материалдық қорларды жеткізіп беру үшін алынған ... ... ... мен ... қызметтер үшін алынған
аванстар» деп аталатын шоттардың тиістілері;
К-т: «Еншілес, тәуелді ... және ... ... заңды
тұлғалардың борышы» шоты.
Осы жоғарыда айтылғандармен қатар шетелдік валютадағы борыштар бойынша
тиімсіз бағамдық айырмашылық пайда болған ... ... ... алынатын шығыс» деп аталатын шоты;
К-т: «Еншілес, тәуелді серіктестіктер және бірлесіп бақыланатын ... ... шоты ... ... жазуы жазылады.
Еншілес, тәуелді серіктестіктер және бірлесіп бақыланатын ... ... ... ... ... ... ... мазмұны ... ... |
| | |шот |шот |
|1 | ... ... ... және | | |
| ... бақыланатын заңды тұлғаларға тиеп |1220-1230 |6010 |
| ... ... ... ... ... |4410 |
| ... емес активтер, материалдар, | | |
| ... ... | | |
| |- өз ... | | |
| ... ... салынған салық сомасына | | |
|2 ... ... және ... ... | | |
| ... ... берешек борыш сомасы есеп |1040 |1220-1230 |
| ... ... ... ... | | |
|3 |Ай ... ... ... тәуелді және | | |
| ... ... ... ... |3320 ... |
| |берешек борыш соимасы олардың алашақ ... | |
| ... ... | | |
|4 ... ... ... ұзақ ... жалға | | |
| ... ... ... үшін ... ... |6210 |
| ... ... сомасы. | | |
|5 ... ... ... ұзақ ... ... | | |
| ... негізгі құралдар үшін есептелген |1270 |6110 |
| ... ... ... | | |
|6 ... ... кредитке есептелген пайыз |1270 |6110 |
| ... | | |
|7 ... ... ... ... ... |1270 |6120 |
|8 ... ... және ... ... |1040 |1270 |
| ... сомасы есеп айырысу шотына келіп түсті| | ... ... ... ... ... мен ... ... операциялар бойынша тиісті
дебиторлық борыштар төмендегідей шоттарда есептеледі:
«Алынуға тиісті құн салығы»
«Есептелген пайыздар»
«Жұмысшылар мен басқадай тұлғалардың борышы»
«Өзге де ... ... ... «Сатып алушыла мен тапсырыс берушілер» бөлімшесінде
есептелуге жатпайтын (сатылған ... ... ... ... ... есеп айырысу операциялары есептеледі.
«Алынуға тиісті құн салығы» шоты ұйымның сатып алынған негізгі құралдары,
материалдары тағы да басқалары бойынша ... ... ... ... ... ... ... жинақтауға арналған. Салықтың бұл түрі
барлық тауарлар мен қызметтерді ... ... ... ... ... орай бұл ... ... алушылар тауардың құнына қосып төлейді.
Жанама салықтар ... ... ... ... заңды және жеке
тұлғалардан түспейді, керісінше осы ... ... ... ... ... соғұрлым салық сомасы да жоғары ... ... ... құн салығы сатылған тауарлар үшін сатып ... ... пен ... ... үшін ... төленген
қосылған құн салығы сомалары арасындағы айырмашылық ретінде анықталады.
... ... мен ... ... және ... ... ... бойнша есептелінген қосылған құн сомасы.
Д-т: «Алынуға тиісті құн салығы» шоты
К-т: ... мен ... есеп ... шоты ... ... ... құн салығы» шоты
К-т: «Басқадай несиелік ... мен ... шоты ... ... ... пайыздар (проценттер)» шотында ұйымның шартқа қаралған
жалға берген негізгі құралдары, ... ... мен ... ... үшін ... ... ... сомасы, сондай-ақ салынған
инвестициядан алатын девидендтерінің сомасы есептелінеді. Осыған байланысты
«Есептелген пайыздар» шотына ... ... ... ... мына ... ... құралдар, алынған вексельдер, берілген заемдар бойынша
пайыздар есептегенде:
Д-т: «Есептелген пайыздар» -деп аталатын шот.
К-т: «Акциялардың ... және ... ... ... деп аталатын
шот түріндегі бухгалтерлік жазу жасылса.
Есептелген пайыздар бойынша борыштардың жабылуына:
Д-т: «Ақшалар» шоттарының тиістілері
К-т: «Есептелген ... деп ... шоты ... бухгалтерлік
жазуы жазылады.
«Жұмысшылар мен басқадай ... ... деп ... ... мен ... да тұлғалардың дебиторлық борыштары жайлы ... Бұл ... ... үшін және ... ... үшін
берілген сомалары, сонымен қатар жұмысшылар мен ... ... ... зияндары үшін ұсталатын сомалар есептелінеді.
Жалпы әкімшілік шаруашылық ... және ... ... ... ... тиісті тұлғаларға берілген сомаларға:
Д-т: «Жұмысшылар мен басқадай тұлғалардың ... ... ... шоты ... бухгалтерлік жазу жазылады.
Жұмысшыларға берілген заем (қарыз) сомаларына да:
Д-т: «Жұмысшылар мен басқадай тұлғалардың борышы» шоты
К-т: «Ақшалар» шоты түріндегі бухгалтерлік жазу ... ... ... ... ... ... ... кінәлі тұлға табылып және оның төлекге тиісті сомасына:
Д-т: «Жұмысшылар мен басқадай тұлғалардың борышы» шоты
К-т: «Алдағы ... ... шоты ... ... ... ... ... тұлғалар өздерінің борыштарын өтеген уақытта:
материалдық емес активтер, негізгі құралдар, ... ... ... деп ... ... ... ... «Жұмысшылар
мен басқадай тұлғалардың борышы» шоты кредиттелінеді. Есеп ... ... ... ... ... сомаларының пайдаланғаннан қалған
қалдығы, жетіспеушілік бойынша кінәлі ... ... ... ... ... сомаларының қайтарылуы субектіге ... ... мен ... тұлғалардың борышы» шоты
К-т: «Ақшалар» шоты түріндегі бухгалтерлік жазу жазылады.
Есеп ... ... ... ... ... шығарған
шығындарының сомасына:
Д-т: « Тауарларды сату бойынша шығындар» ;
«Жалпы және әкімшілік ... ... сала ... деп ... ... ... «Жұмысшылар мен басқадай тұлғалардың борышы» түріндегі екі жақты жазу
жазылады.
Жабдықтаушыларға олардан алынған ақау ... ... ... ... ... болуына:
Д-т: «Басқадай дебиторлық борыш» шоты
К-т: «Материалдар» шоты түріндегі бухгалтерлік жазу ... ... ... ... ... сомаға:
Д-т: «Басқадай дебиторлық борыш» шоты
К-т: «Ақшалар» шоты түріндегі бухгалтерлік жазу жазылады.
Құны акцептелген тауарлық материалдық қорлармен айналымнан тыс активтер
қоймаға ... ... ... ... мен ... ... болған, сондай ақ арифметикалық қателіктерге:
Д-т: «Басқадай дебиторлық борыш» шоты
К-т: «Жабдықтаушы және ... есеп ... шоты ... жазу ... жал ... ... тиісті жал төлемдері мен айыппұлдарға,
сондай-ақ өсімақыларға:
Д-т: «Басқадай дебиторлық борыш» шоты
К-т: «Негізгі емес қызметтен ... ... ... шоты түріндегі
бухгалтерлік жазу жазылады.
Төтенше жағдайлардан болған залалдардың орнын толтыру бойынша дебиторлық
борыштың пайда болуына:
Д-т: ... ... ... шоты
К-т: «Тоқтатылған операциялардан болатын кірістер (зияндар)» шоты түріндегі
бухгалтерлік жазу ... ... ... ... ... ... төленуге тиісті жал
төлемдері жайлы ақпараттар, бюджетке және бюджеттен тыс ұйымдарға артық
төленген сомалар, ... мен ... ... ... ... да заңды тұлғаларға деген шағым талап сомлары, тауарлық материалдық
қорлардың жетіспеушілігі, өсімақылар, тағы да ... ... ... ... шоты ... жүргізілетін операциялар
|№ |Операциялар мазмұны ... ... |
| | |шот |шот |
|1 | ... мен ... қызметтегі | | |
| ... және ... да ... үшін |1250 |1010 |
| ... ... ... | | |
|2 ... мен ... ... банк |1250 | |
| ... | |3010 |
|3 ... мен қызметкерлердің ұйымның | | |
| ... ... ... ... ... |1010 |1250 |
| ... ... қалған артық | | |
| ... ... | | |
|4 ... мен қызметкерлерге аванс ретінде| | |
| ... ... ... қалған бөлігі |3350 |1250 |
| ... ... ... сомасынан | | |
| ... | | ... ... ... ... ... ... шығындары» деп есеп беретін кезеңде ... ... есеп ... ... ... ... шығындарды айтады. Олардың
қатарына жататындар:
• Алдын ала (мерзімінен бұрын) төленген сақтандыру полисінің сомасы.
• Келесі кезеңдерге ... ... ... және басқа да ақпарат
құралдарының құны.
• Маусыммен жұмыс істейтін ... ... ... және ... басқалар.
Осы айтылғандармен қатар алдағы кезең шығындарына жаңа ... ... ... ... ... кен ... ... пайдалануға
дайындау жұмыстарының шығындары, жаңа кәсіпорындарды іске қосу шығындары
жатады.
«Сақтандыру ... ... ... ... ... ... полисін алу үшін есеп айырысу шотынан төленген сомаға:
Д-: «Сақтандыру полисі» шоты;
К-т: «Есеп айырысу» шоты түріндегі бухгалтерлік жазу ... ... алу ... ... ... ... есеп беретін
уақытта мына түрдегі екі жақты жазу жазылады:
Д-т: ... сату ... ... және ... ... шығындар» шоттарының тиістілері;
К-т: «Сақтандыру полисі» шоты.
«Жал төлемі» шоты алдағы кезеңдер үшін төленген жал төлемдерінің сомасын
көрсетеді. Аталмыш ... ... ... ... ... кезеңдер үщін жал төлемі төленген жағдайда:
Д-т: «Жал төлемі» шоты;
К-т: «Ақшалар» шоты түріндегі бухгалтерлік жазуы.
Ал есепті кезеңге ... жал ... ... ... ... т: ... сату бойынша шығындар»;
«Жалпы және әкімшілік шығындары»;
«Үстеме шығындар» және тағы да басқа шоттардың тиістілері;
К-т: «Жал төлемі» шоты ... ... ... ... ... ... шоты «Сақтандыру полисі» мен «Жал төлемі»
деп аталатын шоттарда аталмай кеткен басқадай ... ... ... жайлы
ақпараттарды есептеу үшін арналған.
Алдағы кезең шығындары шоты бойынша жүргізілетін операциялар
|№ |Операциялар мазмұны ... шот ... ... ... ... алу үшін есеп | |1040 |
| ... ... төленген сома | | |
|2 ... ... алу ... | | |
| ... ... сомасы есеп |7110, 7210,8048 | |
| ... ... ... ... | | |
| ... | | |
|3 ... ... жал төлемі есеп | | |
| ... ... ... ... |1260 |1040 |
| ... ала аударылуды. | | |
|4 ... ... ... жал ... ... |1260 |
| ... ... | | ... ... ... ... аванстардың есебі келесі шоттарда есептелінеді:
• «Тауарлы- материалдық қорларды жеткізіп ... үшін ... ... ... жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер үшін берілген
аванстар» шоты.
Ал берілген аванстар дегеніміз ... ... мен ... олардан алынатын тауарлық-материалдық қорлар, ... ... емес ... үшін және олардың көрсететін қандайда
бір қызметі үшін алдын ала төленіп қойылған сомалары ... ... ... ... ... байланысты бухгалтерлік есепте ... ... ... ... ... ... беруі үшін орындалатын
жұмыстар мен көрсетілетін ... үшін ... ... ... материалдық қорларды жеткізіп беруі үшін берілген аванстар»
шоты ... ... ... мен ... ... үшін берілген
аванстар» шотының тиістісі.
К-т: «Ақшалар» ... ... ... ... ... «Тауарлы- материалдық қорларды жеткізіп беруі үшін берілген ... ... ... ... мен көрсетілетін қызметтер үшін берілген
аванстар» шотының тиістісі.
К-т: «Банктен тыс мекемелердің несиелері» шоты немесе ... ... ... ақша ... яғни ... түрінеде беілген аванстар ... ... ... ... ... ... материалдық қорларды жеткізіп беруі үшін берілген аванстар»
шоты немесе «Орындалатын жұмыстар мен ... ... үшін ... ... тиістісі.
К-т: «Бағамдық айрмашылықтан алынатын кіріс» шоты.
Бұрынырақта аванс ретінде берілген ... ... ... ... шоты.
К-т: «Тауарлы- материалдық қорларды жеткізіп беруі үшін берілген аванстар»
шоты немесе «Орындалатын жұмыстар мен көрсетілетін ... үшін ... ... ... берілген аванс есебінен жабдықтаушыларға ... ... ... ... мен ... есеп айырысу» шоты.
К-т: «Тауарлы- материалдық қорларды жеткізіп ... үшін ... ... ... ... ... мен ... қызметтер үшін берілген
аванстар» шотының тиістісі.
Жалпылама аталмыш бөлімшенің шоттары тауарлы-материалдық қорларды
жеткізгені үшін ... ала ... ... ... ... ... ... шоттар мен олардың сипаттамасы, дебиторлық борыштар мен үшінші
бөлімдегі басқадай активтер жайлы түсініктеме алуға ... ... ... ... ... ... |Операциялар мазмұны ... шот ... ... ... ... алдағы |1610 | |
| ... ... ... | ... |
| ... құндылықтар үшін | | |
| ... ... ... | | |
|2 ... ... ... | | |
| ... ... ... мен |1610 ... |
| |көрсететін қызметтері үшін | | |
| ... ... ... | | |
|3 ... ... ... сомасы | | |
| ... ... ... ... |2910 |
| ... ... | | |
|4 ... ... жабдықтаушы- |1070,1050,1040 |2910 |
| ... ... ала ... | |
| ... ... бөлігі | | |
| ... | | ... ... ... борыштар есебі әр түрлі жүргізіледі.
Дебиторлық борыштар ... ... ... ... ... мен ... борышының есебі және күмәнді дебиторлық борыштар,
еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық борыштарының ... ... ... ... алдағы кезең шығындарының есебі, берілген
аванстар есебі. Бұл жерде ... да бір ... ... яғни ... ... не ... ... келісуі арқылы бір мезгілде
немесе олардың ... ... не ... ала ... ... ... есепте вексельдер сатылған, вексельге айырбасталған
тауарлар және қызметтердің нарықтық ... ... ... ... ақшалай төлемдердің ағымдағы (дисконтталған) құнымен есептелінеді.
Жалпы ... ... бұл ... ... ... сома болып
табылады. Ал вексель бойынша ... ... осы ... ... ... ... ... есептелінеді. Вексельдің ... құны ... ... ... ... ... ... мерзімінің
соңындағы төленуге тиісті ақшалардың сомасы ... ... ... және ... ... вексельдер жәй және
аударылмалы деп аталатын екі түрге бөлінеді.
Күмәнді қарыздарға – ... ... ... және де ... ... ... ... борыштар жатады. Қазақстан
Республикасының заңына сәйкес талап ету мерзімі өтеп ... ... ... ... ... ... Бұл ... негізгі құралдарды жөндеуге
арналған резервтер, өнеркәсіптің маусымдық салаларының ... ... және тағы да ... ... резервтер сомаларының есебі
жүгізіледі.
Жылдың аяғында пайдаланбаған резервтер саласы сторно етіледі «игеріліп
тасталады). Сондай – ақ бұл ... ... да ... ... есептеледі.
Осы міндеттемелердің бәрін қорыта ... ... ... ... ... ... да бір ... мөлшерімен қайтарылатын
ақшалай немесе заттай қор есебі болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1)Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері
Қ.К. Келумжанов; Н.А ... ... Вера ... ... ... Радостовец ;Т.Ғ. Ғабдуллин; В.В. Радостовец;
О.И. Шмидт
4)Салық және салық салу
А.Д. ... Г.Е. ... ... 2006 ... ... ... алу және қаржылық есеп беру туралы»
Заңы 26/2 96 ж
6) Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау
К. Ш. ... Э.Т ... Ж.Г ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
“Iссапарлар шығыстарының есебi” ақпараттық жүйесi81 бет
Алынуға тиісті шоттар және өзге де дебиторлық борыштардың есебі24 бет
Дебиторлық борыш есебі15 бет
Дебиторлық борыштар аудитi69 бет
Дебиторлық борыштар есебi40 бет
Дебиторлық борыштар есебі (алынуға тиісті шоттар)31 бет
Дебиторлық борыштар есебінің аудиті34 бет
Дебиторлық борыштар есебінің жүргізілуі және аудиті65 бет
Дебиторлық борыштар және Вексель операциялары25 бет
Дебиторлық борыштардың аудиті52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь