Жүйелеу және оның түрлері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1 Нормативтік актілерді жүйелеу туралы жалпы түсінік
1.1 Нормативтік.құқықтық актілердің түсінігі және құқық жүйесі
мен заңнама жүйесінің ара қатынастары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Нормативтік актілерді жүйелеу ұғымы, ерекшеліктері
және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
1.3 Нормативтік құқықтық актілерді инкорпорациялау ұғымы және
түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
1.4 Кодификациялау ұғымы және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2 Құқықшығармашылық, заң шығару техникасы және оның заңдарды жүйелеудегі алатын орны
2.1 Құқықшығармашылықтың түсінігі, принциптері және түрлері ... ...29
2.2 Құқықшығармашылық процесінің негізгі сатылары
(стадиялары) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
2.3 Нормативтік.құқықтық актілерге түсінік беру ... ... ... ... ... ... ... ... 43
2.4 Заң шығару техникасы және оның заңдарды жүйелеудегі
алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..47
3 Құқықтық нормаларды іске асыру және оларға түсінік беру
3.1 Құқықты іске асырудың түсінігі, оның мазмұны ... ... ... ... ... ... ... .53
3.2 Нормативтік құқықтық актілерге түсінік беру ... ... ... ... ... ... ... ... 56
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .59
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .64
Кіріспе

Дипломдық зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қоғамдағы құқықтың ең күрделі негізін құрайтын нормативті-құқықтық актілер. Бұл жүйеге қоғамдағы қатынастарды реттеп, басқарып отыратын нормативтік актілердің басым көпшілігі кіреді. Құқықтың басқа негіздері (әдет-ғұрып, мораль, діни т.б. нормалар) жалпы мемлекеттік қатынастарды реттеп, басқара алмайды, тек нормативтік актілерге қосымша күш ретінде жұмыс атқарады.
Нормативтік актілер қоғамның, жеке адамдардың мүдде-мақсатын іске асыратын экономикалық, саяси, әлеуметтік, ұлттық, халықаралық қатынастарды реттеп, басқарады.
Дүние жүзінің заң ғылымы құқықтың негіздерін құқықтық нормалардың мазмұнымен тығыз байланыста реттеп, дамытады. Адам қоғамының тарихи диалектикалық процесінде нормативтік актілер бірте-бірте, эволюциялық жолмен құқықтың ең күрделі, ең шешуші негізіне айналады. Көне дәуірде нормативтік актілер тек мемлекеттік қатынастарды реттеп, баскарып отырды. Қоғамның басқа салаларындағы қатынастарды әлеуметтік нормалардың басқа түрлері (мораль, әдет-ғұрып, дәстүр, діни т.б.) реттеп, басқарып отырды. Кейін нормативтік актілер сол салалардағы қатынастарды бірте-бірте өзі реттеп, басқаруға көшті. Қазіргі кезде әлемдегі барлық мемлекеттерде құқықтық нормалар қатынастарды реттеп, басқарудың басым түріне айналып отыр.
Өйткені қоғамда мемлекеттік билікті іске асыруда, демократияны[] дамытуда, құқықтық мемлекетті қалыптастыруда нормативтік актілер ең шешуші рөл аткарады.
Нормативтік-құқықтық актілердің мазмұнының сипаттамасы:
1). Бұл актілерді мемлекеттің билік өкілеттігі бар органдары қабылдайды. Қабылдаудың занды тәртібі болады. Оны орындау міндетті.
2). Бұл процесте мемлекеттің егемендігі іске асып отырады. Оның маңыздылығы қабылданған нормативтік актілерден көруге болады.
3). Нормативтік актілердің мазмұны құқықтық нормалармен сәйкес, дәлме-дәл болуға тиісті. Өйткені мемлекеттік органдар "акті" - деген атпен әртүрлі мағынада құжаттар шығарып жатады.
4). Нормативтік актілер заңды бөлу үшін міндетті түрде тиісті нысанында шығарылады. Онда барлық реквизиттері көрсетілуі қажет.
Нормативтік актілердің өмірге келуі, дамуы, өзгеруі, жаңаруы объективтік процесс. Оның негізгі себептері: қоғамның экономикалық базисының өзгеруі, соған сәйкес қоғамның саяси, әлеуметтік, мәдени, таптық мүдде-мақсаттарының өзгеруі.
Бұл объективтік өзгерістер емірге субъективтік өзгерістерді қалыптастырады:
- мемлекеттік билік дамып, жаңарады;
- мемлекет пен құқықтың функциялары өзгеріп, нормативтік актілерді дамытады;
- құқықтық қатынастар прогрестік өзгерісте болады;
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995 жыл (өзгертулер мен толықтырулармен). Алматы, 2012.
2. Қазақстан Республикасының Конституциясының түсіндірме сөздігі. Алматы, 2011.
3. Алексеев С. С. Теория права М. БЕК, 2008
4. Хропанюк В. Н. Теория государства и права М, 2005, 2006
5. Хутыз М. Х. Сергейко П. Н. Энциклопедия права М., 2005.
6. Бейсенова А., Біржанова Қ., ҚР мемлекет және құқық негіздерін оқып үйренушілерге көмек. Алматы: “Жеті жарғы” 2007.
7. Сапаргалиев Г.С. Основные государства и права Казахстана.
Алматы, 2004.
8. Сапарғалиев Г.С. Заң терминдерінің сөздігі. Алматы: “Жеті – Жарғы” Алматы., 2006.
9. Ибраева А.С. Заң терминдерінің қазақша-орысща және орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Алматы: “Жеті –Жарғы” 2006.
10. Сапарғалиев Г.С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы: “Жеті – Жарғы” 2007.
11. Сапаргалиев Г.С. Мемлекет және құқық негіздері. Оқу құралы. Алматы, “Жеті – Жарғы, 2007.
12. Табанов А.С. Салыстырмалы құқықтану негіздері. Алматы, “Жеті – Жарғы, 2003.
13. Жоламан Қ.Д. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы, 2005.
14. Булгакова Д.А. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы, 2006.
15. Тихомиров Ю. А. Курс сравнительного правоведение. Москва 1996.
16. Ағдарбеков Т. Құқық және мемлекет теориясы. Қарағанды: Болашақ- Баспа, 2002.
17. Алексеев С.С. Как готовить закон. – М.: Известия, 1992. 14 декабря
18. Бабаев В.К. Общая теория права. - Н-н. 1993.
19. Братко А.Г., Лазарев В.В. Источники права: общая теория права и государства: учебник. - М.: юридическая литература, 1994.
20. Венгеров А.Б. Теория государства и права. – М.: Юриспруденция, 2000.
21. Дрейшев Б.В. Проблема качества закона. – М.: Правоведение,1988. - №4
22. Дюрягин И.Л., Приголкин А.С. Правотворчество в советском Государстве – М.: юридическая литература, 1974.
23. Ильин И.А. Порядок или беспорядок? - М. 1987.
24. Козлов Ю.М., Овсянко Д.М., Попов Л.Л. Административное право. Учебник. – М.: Юристъ, 2002.
25. Котельникова Е.А., Семенцова И.А., Смоленский М.Б. Административное право. - Р-н-Д.: Феникс, 2002.
26. Лазарев В.В. Общая теория права и государства. - М.1997.
27. Лукич Р. Методология права - М.: Прогресс,1981.
28. Марченко М.Н. Теория государства и права. – М.1996. - 321, 322, 334 с.
29. Марченко М.Н. Общая теория государства и права, Том 2. – М.1985.
30. Пиголкин Л.С. Теория государства и права. Учебник, 1980.
31. Поленина С.В. Новое в системе законодательства РФ № 12. – М.: Государство и право, 1994.
32. Явич Л.С. Сущность права. - М. 1985.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Құқық және экономика институты
«Мемлекет және құқық ... мен ... ... ... жіберілді:
Кафедра меңгерушісі
_________
“___” ________ 2012 жыл
Д И П Л О М Д Ы Қ Ж Ұ М Ы ... ... және оның ... оқу ... ... ... ... заң ... ... 2012
Мазмұны:
Кіріспе -------------------------------------------------------------
------------------------------3
1. Нормативтік актілерді жүйелеу туралы жалпы түсінік
1. Нормативтік-құқықтық актілердің түсінігі және ... ... ... ... ара ... ... ... актілерді жүйелеу ұғымы, ерекшеліктері
және түрлері --------------------------------------------------------
--------------------------12
3. Нормативтік құқықтық актілерді инкорпорациялау ұғымы және
түрлері -------------------------------------------------------------
-----------------------------19
4. ... ... және ... ... ... заң ... техникасы және оның заңдарды
жүйелеудегі алатын орны
1. Құқықшығармашылықтың түсінігі, принциптері және түрлері -------29
2. Құқықшығармашылық ... ... ... -----------------------------------------------------
----------------------------33
2.3 Нормативтік-құқықтық актілерге түсінік беру ------------------------
--------43
2.4 Заң шығару техникасы және оның ... ... орны ... ... ... іске ... және оларға түсінік беру
1. Құқықты іске асырудың ... оның ... ... ... ... актілерге түсінік беру -----------------------------
---56
Қорытынды -----------------------------------------------------------
----------------------59
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ---------------------------------------
--------------64
Кіріспе
Дипломдық зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қоғамдағы құқықтың ... ... ... нормативті-құқықтық актілер. Бұл жүйеге қоғамдағы
қатынастарды реттеп, басқарып отыратын ... ... ... ... ... ... ... (әдет-ғұрып, мораль, діни т.б.
нормалар) жалпы мемлекеттік қатынастарды реттеп, басқара ... ... ... қосымша күш ретінде жұмыс атқарады.
Нормативтік актілер қоғамның, жеке адамдардың ... ... ... ... әлеуметтік, ұлттық, халықаралық қатынастарды
реттеп, басқарады.
Дүние жүзінің заң ғылымы құқықтың негіздерін құқықтық нормалардың
мазмұнымен ... ... ... ... Адам ... ... процесінде нормативтік актілер бірте-бірте, ... ... ең ... ең ... ... ... Көне дәуірде
нормативтік актілер тек мемлекеттік қатынастарды ... ... ... ... ... ... әлеуметтік нормалардың басқа
түрлері (мораль, әдет-ғұрып, дәстүр, діни т.б.) ... ... ... ... ... сол ... қатынастарды бірте-бірте өзі
реттеп, басқаруға ... ... ... ... ... ... нормалар қатынастарды реттеп, басқарудың басым түріне айналып
отыр.
Өйткені қоғамда мемлекеттік ... іске ... ... ... ... ... нормативтік актілер ең шешуші
рөл аткарады.
Нормативтік-құқықтық актілердің мазмұнының сипаттамасы:
1). Бұл ... ... ... ... бар ... ... ... тәртібі болады. Оны орындау міндетті.
2). Бұл процесте мемлекеттің егемендігі іске асып отырады. ... ... ... ... көруге болады.
3). Нормативтік актілердің мазмұны құқықтық нормалармен сәйкес, дәлме-
дәл болуға тиісті. Өйткені ... ... ... - деген атпен
әртүрлі мағынада құжаттар шығарып жатады.
4). Нормативтік актілер заңды бөлу үшін ... ... ... ... Онда ... ... ... қажет.
Нормативтік актілердің өмірге келуі, дамуы, ... ... ... Оның ... ... қоғамның экономикалық
базисының өзгеруі, соған сәйкес қоғамның саяси, әлеуметтік, мәдени, таптық
мүдде-мақсаттарының өзгеруі.
Бұл ... ... ... ... өзгерістерді
қалыптастырады:
- мемлекеттік билік дамып, жаңарады;
- мемлекет пен құқықтың функциялары ... ... ... ... ... ... өзгерісте болады;
- рухани сана-сезім, білім дамиды.
Қоғамдағы осы объективтік және субъективтік өзгерістерді реттеп,
басқару үшін ... ... ... ... даму ... ... процестің сапалы дамуын қамтамасыз ету үшін:
- құқықтық шығармашылықтың сапасын жақсарту;
- лауазымды түлғалардың кәсіпқойлығын, білімін, ... ... ... ... ... ... ... зерттелу деңгейі. Заң әдебиеттерінде біздің зерттеп отырған
мәселелеріміз Алексеев С. С., Булгакова Д.А., Хропанюк В. Н., ... М. ... П. Н., ... А., ... Қ., ... Г.С., ... Қ.Д.,
Ибраева А.С., Табанов С.А. еңбектерінде қарастырылған.
Диплом жұмысының мақсаты – ... ... ... ... және түрлерінен туындайтын мәселелерді талқылау. ... ... шолу ... ... тақырыпқа қатысты мақсаттар, зерттеу
объектілері, мемлекет және құқық теориясы мен ... ... ... маңыздылығы, сондай-ақ жұмыстың методологиясы мен тәсілдемесі ... ... ... кейбір заңның бөлімдеріне қатысты ... ... ... ... ... ... міндеттері:
• жүйелеу ұғымынан шығатын өзекті мәселелерін қарастыру;
• нормативтік актілерді жүйелеу ұғымы, ... және ... ... ... ... нормативтік актілерді жүйелеу шараларын ... ... ... және құқықтық шараларды талқылау.
Диплом жұмысының заты және объектісі. Қарастырылатын ... атап ... ... ... ... ... ерекшеліктері
және түрлері мәселелерін кешенді түрде зерттеуге ... ... ... ... орын ... ... құқықтық теориясы мен
конституциялық құқықтық жағынан жан жақты талқылау болып табылады.
Диплом ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдары, ҚР Парламент қаулылары
мен нұсқаулықтары және тағы басқалар;
2. Осы ... ... ... ... мен ... Конституциялық іс жүргізу материалдары болып табылады.
Жұмыстың құрылымы Диплом ... ... ... екі ... ... әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан тұрады.
Жұмыстың тұтастай көлемі – 65 бетті құрайды.
1. Нормативтік актілерді жүйелеу ... ... ... ... ... түсінігі және құқық жүйесі мен заңнама
жүйесінің ара қатынастары
Қазақстан ... қолы ... ... ... құру кезінде
құқықтың даму процесі басталып, аяқталмаған жағдайда нормативтік актілердің
дамуын жан-жақты зерттеп «жақсы ... ... ... ... ... ... пен мемлекет қоғамның экономикалық,
әлеуметтік даму процесін, жеке және ... ... ... ... үшін ... келді. Бұл объективтік процесс. Сондықтан
құқықтың қоғамда қалыптасуы үш бағытта дамиды. Қазақстан ... да осы үш ... ... ... ... ... қатынастарды реттеп, басқару үшін
құқықтық нормалар қабылданып, қызмет жасауда;
қоғамның объективтік даму процесінің болашағын болжап,
оларды ... үшін ... ... ... ... өткен дәуірін ғылыми тұрғыдан зерттеп заңды
тәжірибелік қорытындылар жасап, құқықтық нормалардың сапа-сын жақсарту.
Құқықтық нормалар қоғамның экономикалық-әлеуметтік ... ... ... ... ... ... тек ... әлеуметтік-
экономикалық даму процесін басқарумен шектелмейді.[1] Сонымен бірге
адамдардың және ... ... ... реттеп, басқарып
отырады. Осы процесте халықтың, ұйымдардың қоғамның ... ... ... ... ... - объективтік құқық дейді. Ал сол
объективтік процесті нормативтік актілер арқылы ... - ... ... екі ... арасында тығыз байланыс, бір-біріне тәуелділік, іс-
әрекетінде бірлестік ... ... ... және ... ... жақсы дамымайды. Сондықтан мемлекет бұл процестің біржақты дамуына
жол бермеуге тиісті. Субъективтік құқықгың ... ... ... ... болуы;
- ол қүқықтарды іске асыруға, пайдалануға мүмкіншіліктің болуы;
- субъектілердің бостандығы, құқықтарының дұрыс дамуы
мемлекеттің бақылауында, қорғауында болуы.
Қазақстан ... ... ... және ... ... ... Бұл ... әлемдегі барлық мемлекеттер де өтті.
Құқықтың даму негіздері де, ... да ... ... ... Тек ... бар. Мысалы, біздің Қазақстан мемлекетіміздің құқығының ... діни ... ... және ... нормаларды өте аз
пайдаланады. Дамыған елдердің демократияны дамыту тәжірибелерін өте кең
пайдаланамыз. Қазақстан Республикасының құқық нысанының ... ... ... ... ... ... актілер.
Қазақстан мемлекетінің нормативтік актілерінің түрлері, жүйелері
Конституцияда толығымен көрсетілген. Мемлекеттіқ органдар, ... ... ... ... ... ... ... өздерінің қүзыретіне,
өкілеттілігіне сәйкес нормативтік актілер ... Олар ... ... ... Конституіщяның талаптарының дұрыс орындалуын
Президенттің аппараты мен Конституциялық Кеңес бақылап отырады.
Республика Конституциясында көрсетілген ... ... заң ... және жай жарлықтар шығарады. Республика Президентінің ... мен ... ... ... және ... ... ... Респуб лика Президентінің жарлығымен:
Республика Президентінің актісін шығаруды талап ететін
Президенттің конституциялық өкілеттігі жүзеге ... және ... ... ... алдындағы жауапкершілік
заңдарында белгіленген мемлекеттік биліктің
барлық тармағының үйлесімді жүмыс істеуін қамтамасыз ету
мәселелері шешіледі:
Парламенттің заңды міндетіне кірмейтін, ... ... ... да ... органдардың занда көрсетілген
міндеттеріне жатпайтын мәселелерді құқықтық жүйелендіру жүзеге
асырылады.
Республиканың экономикалық және саяси-әлеуметтік дамуы
жөніндегі стратегиялық мәселелер ... ... ... ... актілері: Парламент Республиканың бүкіл
аумағында міндетті күші бар Республиканың заңдары, оның ішінде ... және ... ... енгізу мәселелері жөніндегі
Парламенттің нормативтік ... ... заң ... ... өз ... мәселелер бойынша, сондай-ақ дара сипатты
қаулылар қабылдайды. [2,28]
Парламент пен Палаталар өз құзыретіндегі мәселелер ... ... ... және ... ... ... өзге де ... хақылы. Парламент заң актілерін және ... ... ... ... ... ... дауыс беру Палаталар
бойынша бөлек ... ... - ... және Республика Президенті актілерінің
негізінде және соларды орындау үшін шығарылатын ... ... және жеке ... Үкімет актілері алқалық отырыстарында дауыс
беру арқылы кабылданады, оған Премьер-Министр қол қояды. Премьер-Министр өз
құзыреті бойынша жеке өкімдер ... ... ... және ... ... Республиканың бүкіл аумағында міндетті күші болады.
Үкімет қаулыларының күшін ... ... мен ... өзі, ... ... күшін Республика Президенті немесе Премьер-
Министр жоя алады.
Нормативтік - құқықтық актілер — ... ... ... ... бар нормалар.
Нормативтік актілер мемлекеттік билікті, саясатты орындайтын, қоғамның
халықтық мүдде-мақсатын іс ... ... ең ... шешуші құрал. Оның
құқықтың басқа негіздерінен ерекшелік белгі-нышандары:
- нормативтік актілер ... ... ... бекіткен
немесе жалпы халықтық референдумда қабылданған нормалар;
- нормативтік актілердің мемлекеттік күші бар құжаттары ... оны ... ... ... органның міндеті;
- нормативтік актілер ресми түрде: заң, қаулы, жарлық, ереже т.б.
болып ... ... ... ... ... нормативтік актілер жалпы қоғамдық, күрделі қатынастарды реттеп,
басқарады.
Нормативтік актілердің түрлері:
- ... ... ... ... ... екі ... ... заңдар
және заңға тәуелді нормалар. Мемлекеттің дәрежесі жоғарылаған сайын
нормативтік ... де ... күші ... береді.
- нормативтік актілердің мазмұнына қарай бірнеше түрге бөлінеді:
өндірістік, ... ... ... т.б. қоғамның салаларына сәйкес;
- нормативтік актілердің іс-әрекетінің шеңберіне қарай үш түрі
болады: ... ... ... ... төтенше іс-әрекеттер;
- субъектілеріне қарай (нормаларды қабылдаған мемлекеттік органдар)
нормативтік актілер үш топқа бөлінеді: заңды ... ... ... ... ... ... сот жүйесінің актілері.
Заң - қазіргі заманда мемлекеттің ең жоғарғы ... ... ... ең күрделі, маңызды мәселелерді, қатынастарды қамтиды. Заң
қоғамдағы барлық нормалардың "Атасы"— деуге болады. ... ... заң ... ... ... ... референдумда қабылданады;
- заң күрделі, маңызды мәселелер бойынша қабылданады;
- заң ... ... ... ... (ол ... ... тиісті);
- занды ешқандай орган тексере, өзгерте алмайды;
- заң қоғамдағы нормалардың ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етіледі.
Заң арқылы қоғамның мүдде-мақсаты, мемлекеттік билік, саясат іс ... Заң ... ... бостандығы мен құқықтары, демократияның басқа
да талаптары қалыптасады.
Қазақстан мемлекетінің Парламенті заң шығару қызметін жүзеге асыратын
Республиканың ең ... ... ... (49-6. 1-т.). ... аса ... ... ... заңдарды шығаруға хақылы.
Заңға тәуелді нормативтік актілер - бұл актілер төрт ... ... ... ... ... және мекемелік актілер.
Жалпы қоғамдық актілер — мемлекеттік әкімшілік-территориясына толық
заңды күші бар актілер (Президенттің ... ... ... ... ... ... - маслихаттың шешімдері, әкімдердің
бұйрықтары. Ведомстволық актілер министрліктердің бұйрықтары, шешімдері,
инструкциялары. Мекемелердің өз ... ішкі ... ... ... ... — Конституцияның 75-бабына сәйкес, Қазақстан
Республикасында сот төрелігін тек сот қана ... ... Сот ... ... ... мен ... мүдделерін қорғауды жүзеге
асыруға арналған. Сот билігі Республикамыздың ... ... ... ... негізінде туындайтын барлық істер мен дауларға
қолданылады. Сот ... сот ісін ... ... ... ... ... өзге де ... арқылы жүзеге асырылады. ... ... өзге ... сондай-ақ олардың занды өкімдері,
талаптары, тапсырмалары мен басқа өтініштері Республиканың бүкіл аумағында
барлық ... ... ... лауазымды адамдар мен
азаматтардың орындауы үшін міндеті болып табылады.
Сот төрелігінің қағидалары:
- ... ... ... заңды күшіне енген сот үкімімен
танылғанша, ол ... ... ... емес деп ... бір құқық бүзушылық үшін ... де ... ... немесе
әкімшілік жауапқа тартуға болмайды;
- айыпталушы өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес;
- адамның кінәлі екендігі жөніндегі кез ... ... ... ... Заңсыз тәсілмен алынған айғақтардың заңды күші болмайды.
- қылмыстық заңды ұқсастығына қарай қолдануға жол ... ... ... ... Соты - ... ... соттарының
қарауына жататын азаматтық, қылмыстық және ... ... ... сот ... ... ... ... көзделген іс жүргізу
нысандарында олардың қызметін қадағалауды жүзеге ... сот ... ... ... беріп отырады (прецеденттік түсінік
береді).
Конституциялық бақылау Казақстан ... ... ... Ол ... ... ... бірі ... Конституцияның үстінен карауды және оның ... ... ... ... ... ... ... мен
бостандықгарын қорғауды, биліктің бөлісу қағидаларын орындауды т.б. жауапты
қызметтерді атқарады.
Заңнамада, құқықтағы сияқты, оның ішкі ... ... ... ... бар. ... бұл ... ... негіздер бойынша ажыратқан жөн:
1) егер құқық жүйесінің алғашқы элементі ... ... ... ... ... ... ... нормативтік акт табылады;
2) егер құқық жүйесі мазмұн түрінде көрініс тапса, ... ... ... көрініс табады;
3) егер құқық жүйесі объективтік түрде, қоғамдық қатынастарға сəйкес
қалыптасса, заңнама жүйесі субъективтік ... ие, ... ... болып келеді;
4) егер құқық жүйесі негізгі, алғашқы ... ... ... жүйесі
туынды сипатқа ие, себебі, алғашықысы екіншісі үшін ... база ... ... жүйесі мен заңнама жүйесі көлемі бойынша ажыратылады:
заңнама, бір жағынан, нормативтіліктің барлық түрлерін ... ... ... ... əдет ... ... шарттардан жəне
заңды прецеденттерден де көрініс ... ... ... нормалардың
атауларынан басқа да ... ...... ... баптардың атаулары жəне т.б.
Құқық жүйесі объективтік күбылыс. Ол ... ... ... ... ... арқылы өмірге келеді. Бір жағынан,
құқықтық нормалар субъективтік жолмен қалыптасады. Екінші жағынан, ... ... ... ... даму ... ... ... елдегі әлеуметтік қарым-қатынастарды реттеп, басқарып ... ... ... ... ... өз ... ... болса
солай қабылдай салмайды. Қоғамның ... ... ... ... қүқықтық нормалар жан-жақты ... ... ... ... ... ... нормативтік актілер сала-
салаға, жүйе-жүйеге бөлініп, ... ... ... құқық жүйесі қалыптасады.
[4,98]
Заң шығару жүйесінің өмірге келу жолы басқа. Бұл жүйе басым түрде
субъективтік ... ... ... ... ... жақсы
дамыту үшін нормативтік актілерді дер кезінде қабылдап, елді, мемлекетті
дағдарысқа ... ... ... Бұл ... ... заң шығару
бағытындағы аппараттары шұғылданады. Осылай қоғамда заң жүйесі қалыптасады.
Заң ... ... - ... ... ... ... ... (негіздері). Нормативтік актілерсіз, заңсыз
құқық болмайды. Заң ... мен ... ... ... ... ... шығару жүйесінің негізгі салалары:
1. Бір салалық қатынастарды реттейтін заң ... Заң ... ... ... ... ... ... азаматтық құқық, әкімшілік құқық т.б.
2. Саланың өз ішіндегі қатынастарды реттейтін ... ... ... ... ... ішіндегі авторлық құқық; ... ... ... ... ... ... т.б.
3. Кешенді зандар жүйесі (бірнеше салаларды қамтитын ... ... ... т.б. ... Бұл заң ... ... ... ұқсас қатынастарын реттеп отырады.
4. Қорғаныс - әскери заң жүйелері. Бүл жүйе ... ... ... ... Мысалы: мемлекеттік, әкімшілік, ... ... т.б. ... ... ... заң жүйесі арнаулы, ерекше заң саласы ... ... ... қағидаларын қатаң сақтауға тиіс: азаматтардың теңдігін,
бостандығын т.б.
Заң жүйесі объективтік жолмен ... ... ... ... ... ... отырады. Құқықтың ... ... ... қарым-қатынастардың өмірге келіп сала-салаға бөлінуі.
2.Катынастарды реттеп, басқару үшін құқық жүйелерінің қалыптасуы.
З.Объективтік түрғыдан қалыптасқан кұқықтық нормаларды заң ... ... ... ... ... ... олардың қолдануын
жеңілдету, нормативтік актілердің орындалуын жақсарту.
Әр елдің құқық жүйесі халықаралық құқықпен тығыз байланысты ... ... ол ... ... орындауға міндетті. Өз нормативтік
актілерін осы халықаралық құқыққа сәйкес қабылдауға ... Егер ... ... құқықтың нормалары басым болады.
Құқық және заң жүйелерінің даму бағыттары - құқық пен заңның дамуы
қоғамның саяси-экономикалық, ... ... ... ... құқық пен заңның мазмұны да, сапасы да терендеп, жақсара түседі.
Құқық және заң жүйелерінің даму ... 1). ... ... ... пен заңды объективтік тұрғыдан дамытуы; 2). ... ... 3). Заң ... ... сапасының жақсаруы.
Қоғамның диалектикалық даму процесінде адамдар мен құқықтың ... ... ... кеңейіп, адамдардың бостандығы мен құқықтары
нормативтік актілердің негізгі ... ... жеке ... ... ең ... ең ... ... саласына айналуы объективтік
процесс. Сөйтіп, келешекте мемлекет пен қүқықтың міндеттері мен ... ... ... Бұл ... мемлекет кезінде шындыққа
айналады. [5,113]
Қоғам объективтік даму процесінде көп мәселені реттеп, басқаруды бірте-
бірте ... ... ... ұжымдарға беріп, құқықтың қызметі
азая беруі өмірге келеді. Бұған күмән келтіруге болмайды. Мұндай ... ... ... да ... ... ... жүйелері де дамып, ... ... ... ... ... ... салалары бірігіп, нормативтік актілердің
кешенді жүйелері қалыптасуы әбден мүмкін. Бұл процесс нормалардың мазмұнын,
сапасын, маңызын жоғары деңгейге көтеруі ... ... ... ... ... ... келешекте объективтік даму
процесі міндетті түрде заң шығармашылық қызметті де көтеруге, жақсартуға
объективтік, ... ... деп ... ... ... болады. Қоғамның даму
процесінде заң шығармашылық қызметті бірте-бірте Парламенттен ... ... ... ... ... ... өздерінің әкімшілік
территориясында мәселелердің басым көпшілігін өздері толық ... ... ... ... ... ... ұғымы, ерекшеліктері және түрлері
Нормативтік құқықтық актілерді жүйелеу - ... ... ... ... ішкі ... жүйеге түсіру дегенді білдіреді. Бұл орайда жүйелеу
кезінде қолданылып жүрген қалыптарды ретке ... ... ... ... ... ... ... мәтіннен алып тастау және
керісінше, оған кейінгі ... ... ... ... ... ... енгізген актілер деректерін көрсете отырып ... ... ... жоқ ... алып тастау, мәтінінде мұндай
бөліктердің болмау себептері туралы белгілер ... ... ... ... ... ... мәліметтерді алып тастау, қолданылып жүрген актілерді
заңдардың салалары ... болу ғана ... ... ... (түрлі
кодекстер, ережелер, жарғылар және т.б. жасау). ... ... яғни ... белгілі бір ретке келтіруге, қалыпты актілердің
мазмұнын өзгертпей жиынтықтар мен ... ... және ... ... ... белгілі бір мәселе бойынша тиісінше қайта қараумен байланысты
қалыпты материалды тәртіптеуге, яғни кодификацияға бөлу заң ... ... әрі сырт ... де ... ... ... ... сондай-ақ белгілі бір өзгерістерді, яғни өзгерістер
енгізілген қағидатты ... жаңа ... ... басып шығаруды
білдіреді. [6,72]
Нормативтік-құқықтық актілерді жүйелеу құқықтық реттеуді одан ... және ... ... ... қозғалысын, өзекті қажеттіліктерін
оңтайлы да тиімді бейнелеу үшін керек. қалыпты құқықтық актілерді іздеудің
оңайлылығына, олармен халықтың қалың ... ... ... ... қол ... ... құқықтық санасын өрістетуде,
азаматтардың өз ... ... ... және ... тиісінше орындауын, мемлекеттік аппараттың қызметін ойдағыдай
қамтамасыз етуде, сондай-ақ қалыпты құқықтық ... ... алу ... ... зор. ... ... құқықтық актілерді ... ... мен ... ... ... және ... ... ықпал етеді.
Қазіргі құқық тәжірибесінде қалыпты құқықтық актілерді жүйелеудің төрт
тәсілі қолданылады:
1. ... мен өзге де ... ... ... ... әзірлеу мен басып шығару (инкорпорация). Әдебиетте кездесетін ... ... ... келе оның ... аса маңызды белгілерін
тұжырымдауға болады:
1) жүйелеу түрлерінің бірі ... ... ... - ... ... ... келтіру болып табылады;
2) инкорпорация дегеніміз - қалыпты құқықтық актілерді ... ... заң ... жариялаған мәліметтері;
3) мұндай актілердің мазмұнындағы өзгерістердің көрсетілмеуі;
4) актілерге сыртқы редакциялық-техникалық өңдеу жүргізу: барлық соңғы
шыққан актілерге өзгерістерді енгізу, ... ... ... ... ... күші ... деп танылған қалыпты емес, уақытша бөліктерді
алып тастау және т.б.
Заңдарды инкорпорациялаудын ең ... ... ... жүрген акт
мәтініне барлық кейінгі ресми өзгерістерін енгізіп, оны жаңа ... ... ... ... акт жаңа нұсқасында ресми басылымдарда жарияланатын болса, онда
бұл әдіс қалыпты актілерді қайта жариялау деп ... бір ірі ... ... ... бүкіл заңдарды тұтастай
өңдеп инкорпорациялау әлдеқайда ... әрі ... ... ... ... болып табылады. Мұндай инкорпорациялау қызметінің
нәтижесінде пәндік, салалық, ... ... өзге де ... ... ... ... құқықтық актілердің түрлі жинақтары мен
жиынтықтары ... ... ... ... ... ... кіргізбес бұрын оны
өңдеп алу қажет:
- күші жойылған жекелеген ... ... ... ... алып ... ... және керісінше, кейінгі барлық
өзгерістерді, толықтыруларды енгізген актілердің дерегін көрсете ... ... ... ... нұсқаулары жоқ бөліктерін алып тас тап, мәтінде осы
бөліктердің алыну себептері туралы ескертпе жасау керек;
- қалыпты актіге қол ... ... ... ... алынып қалады.
қалыпты-құқықтық актілерді былайша сырттай өңдеу олардың қалыптық
мазмұнын қозғамайды. құқық қалыптары ... ... осы ... ... ... қолданыста болса, сол қалпында инкорпорацияланады. Бұл
ретте қалыпты-құқықтық актілердің деректері, тармақтарының нөмірлері,
абзацтары және Т.б. ... ... нақ осы ... - ... ... ... өзгермей сақталуы -
жүйелеудің әлдеқайда жетілген түрі ретінде инкорпорацияның консолидациядан
(топтастырудан), кодификациядан (сұрыптаудан) және ... ... ... ... ... ... ... кезде, әдетте, оның жалпы және
жеке (материалдық көлемі бойынша); хронологиялық ... және ... ... ... ... және ... (пән бойынша)
ресми, жартылай ресми (официозный) және бейресми (заңдық ... ... ... ... ... ... екінші түрі - кодификациялау (сұрыптау), өзінің
кең ұғымында заңдарды ... және ... ... ... ... ... нысанын білдіреді. Ол қоғамдық катынастардын айтарлықтай
ауқымды ... ... және ... ... ... бір ... қосалқы
саласын, жеке құқық тұтқасын құрайтын қолданыстағы күллі қалыпты ... де ... ... және ... ... ... жүзеге асырылады.
Жүргізілген талдау нәтижесіне сүйене ... заң ... ... ... қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеу қажеттілігіне
қарай болашақ сұрыптаушы ... ... ... уақыт тезінен өтіп,
өзінің мәнін сақтап қалған қолданыстағы қалыптық нұсқауларды таңдап ... ... ... ... жобасына енгізеді, ескірген қалыптық
ережелер мен әлдебір түзетулерді қажет ... ... ... ... дамуындағы ағымдарды бейнелейтін жаңа нұсқауларды
әзірлейді. Сонымен, дамыған құқықтық жүйеде ... акт, ... ... бойынша барлық негізгі ережелерді өз бойына табиғи ... ... ... ... жүйелеген жиынтық акт болып табылады. Ол сонымен
қатар, қоғамдық қатынастарды құқықтық ... ... бір, ... ... ... және тың, ... ... де енгізеді,
қолданылып жүрген заңдардың ... ... ... ... актіні тиісті заң шығарушы орган ... және бұл ... ... ... ... ... бірі болып табылады.
Сұрыптаушылық қызмет барысында жаңа құжатты бекітумен қатар, әдетте,
сұрыпталған актіні қабылдаумен байланысты бұрын ... ... ... және ... іс ... күші жойылмаған бөліктері күшін жоюға
ұсынылады. ... егер жаңа ... ... ... ... бір ... ... қажеттігі туындаса, қолданылып жүрген актілерге
енгізілетін өзгерістер әзірленеді. Сөйтіп, заңдарды ... ... ... тиімділігі аз актілерден тазарту мәселесі шешіледі.
Құқықтық реттеуде тұжырымдаушы бола отырып, сұрыптау сонымен қатар
қоғамдық ... ... ... тәжірибесінде қоғамның соңғы
қажеттіліктерін қанағаттандыру ... да ... ... ... - ... бір ... жүрген қалыптарды бекіту және оларды
жүйелеу ғана ... ... ... жаңа ... ... ... ... жетілдіру болып табылады. Сұрыптаудың нақ осы қасиеті
оны құқықшығармашылық қызметтін мейлінше жетілген түрлерінің бірі ... ... ... ... ... және ең бастысы - заң ... ... ... оның ... тек өзіне тән
ерекше қасиеттермен ... ... әрі ... заң күші ... акт түрінде көрінеді. Бұдан шығатын қорытынды, сұрыпталған
актіде айтарлықтай ұзақ уақыт кезеңіне ... бір ... ... қалыптар болуы тиіс. Сұрыпталған акт әрекетінің тиімділігі көп
ретте сол ... ... ... ... оның ... заң шығарушы
қаншалықты дәл ескертетініне байланысты болады.
Сұрыптаушы акт салыстырмалы алғанда дербес қалыпты ... ... ... ... ... әдетте, қоғамдық қатынастардың
белгілі бір саласын реттеуді жанартады. Оның ... ... ... түрде болады, өйткені сұрыптау кезінде қоғамдық ... ... ... бір ... жаңа ... енгізіледі, заңдардағы
бос кеңістіктің, ақаулардың орны ... ... акт ... ... ... ... ... ерекшеленеді.
Қазақстан Республикасының құқық шығарушы ... ... ... ... жүрген заңдардың негізін құрайды, бірақ
ағымдық көлемі бойынша ... ... және өзге де ... ... кең ... ... тосқауыл болмайды. [8,87]
Заңдарды ретке келтірудің жоғарғы нысаны, оны ... ... ... ... ... ... жоғарғы органның (не өкімет ... ... ... және белгілі бір ғылыми негізделген жүйе
бойынша түзілген қалыпты нұсқауларын қамтыған сұрыптау ... ... ... ... ... кең ... акт (оны ... кодексі" немесе "кодекстер жиынтығы" деп те атайды) ... ... ... ... ... ... ... нысанына
әзірге қол жете қоймас, бірақ оны келешекте ескеру қажет, ... ... ... ... ... әрі осы заманғы бүкіл талапқа сай
келетін ... ... ... Осы ... ... ... буындардың құқық қолдану қызметінде және қолданылып
жүрген қалыптарды нақты құқықтық қатынастарда іске асыруда қалыпты құқықтық
актілерді жүйелеудің күллі ... ... ... өзекті мәселе болып
қала береді.
3. Жүйелеудің үшінші түрі - консолидация (топтастыру), яғни қалыпты
актілердің көптігін бір ... ... ... Жаңа ... ... ... ... актілерді ауыстырады, өйткені, құқық шығарушы орган оны
жаңадан қабылдап отыр және өзінің ресми деректері: атауы, қабылданған күні,
нөмірі әрі ... ... қолы бар. ... ... топтастыру
мемлекеттік органдардың құқық шығару қызметінің бір түрін білдіреді.
Соған қарамастан, бұл құқық шығарудың өзгеше тәсілі.
Оның ... ... - ... ... ... ... реттеудің мазмұны өзгермейді. Бұрын қабылданған актілердің қалыпты
нұсқаулары жаңа актіге өзгеріссіз біріктіріледі. Олар ең әрі ... ... ... қарама-қайшылықтары, кайталанулар, үздік-
создықтығы жойылады, мазмұны ұқсас қалыпты нұсқаулар және Т.б. бір ... ... ... ... ... ... ... бойынша қалыпты актілерді тәртіпке келтіру мақсатында, бір
сөзбен ... ... ... ... ... ... олардың
мазмұнын өзгертпей біріктіруге болатын жердің ... ... ... ... ... төртінші түрі - қалыпты құқықтық актілерді есепке алу,
яғни оларды жинау, сақтау және бақылау жағдайында ұстау, сондай-ақ ... ... ... қажетті құқықтық ақпаратты табуды қамтамасыз
ететін іздеу жүйесін жасауды білдіреді.
Есепке алудың негізгі міндеті ... ... ... ... жедел іздеп табуға мүмкіндік беретін күйде ... тұру ... ... ... ... ... ... түрлі тәсілдермен жүзеге
асырылады. Олардың едәуір ... ... ... ... ... ... ... болады.
Есепке алынған қалыпты актілер жиыны ақпарат қорын құрайды, ... онда ... бір ... сақталады. Бірнеше жүздеген немесе
мыңдаған актіден ... қор, ... заң ... буындар бойынша
бөлімдерге бөлінеді. Актілер бөлімдер ішінде мерзімдік ретпен орналасады.
Картотека бірыңғай сыныптау ... ... ... ... ... бөлімдеріне, бөлімдер бөлімшелерге, ал кейінгісі ... ... ... ... ... ... ... екенін, оларға қандай өзгерістер мен
толықтырулар енгізілгенін білу үшін есепке алынған актілер ... ... ... пен ... ... ... яғни ... күйде ұсталып тұрады. Әлдебір мәселе (тақырып) ... ... ... нұсқаманы тез тауып алу үшін ақпарат-іздеу
жүйесі жасалады.
Іздеу мынадай түрде жүргізіледі:
1) құқықтық ... ... ... ... такырьшты немесе
қандай актілерді табуға жататыны жөнінде сұрақ түрінде рәсімделеді;
2) түскен ... сай ... ... ... ... ... айдары бойынша тақырыптар тізбесі анықталады;
3) журнал бөлімдері немесе картотека ... ... ... сай ... ... бар қалыпты актілер анықталады;
4) берілген сұрауға сай келетін қалыптарды актілер мәтінінен ... ... ... асырылады. [9,64]
Қазір басқару саласында осы заманғы техника, соның ішінде компьютер
машиналары барған сайын кеңінен қолданылып жатқан ... ... ... ... ... үшін мол мүмкіншіліктер ашылуда. қолмен іздеу жүйесінен
автоматты іздеу жүйесінің артықшылығы - ... ... ... ... және ... ... мен заңды тұлғалардың оған
деген қажеттілігін мейлінше толық қанағаттандыруды қамтамасыз ете алады.
Қазіргі кезде қазақстанда ведомстволық ... ... ... ... ... ... ... жағдайда тиісті ведомстволар
өз актілерін жібере алады. қалыпты актіге: 1) қалыпты ... ... ... мемлекеттік комитеттердің, ведомстволардың
құзыреті, жоғары ... ... т.б. ... 2) осы ... ... ... қабылданған қалыпты актілер туралы және оларды өзгерту туралы
ұсыныстардың қабылдануы немесе мемлекеттік тіркеуге ... ... ... күші ... деп тану туралы мәліметтер
көрсетілген анықтама тіркеледі. Бұл жұмысты ... ... ... ... ... комитеттер мен ведомстволардың
қалыпты актілерді табыс еткен кезден бастап 30 күн ... ... ... қалыпты актіні қосымша зерделеу жүргізу және сарапшыларды тарту қажет
болса ол тіркеу мерзімін ұзарта ... ... ... ... ... ... берілмеуі мүмкін, егер
ол:
- азаматтардың заңдарда белгіленген құқықтары мен бостандықтарына
нұқсан келтірсе немесе оларға заңдарда ... ... ... оны ... ... құзыретінің шегінен шығатын болса;
- мүдделі ... ... ... және
ведомстволармен келісілмеген болса, егер мұндай келісім міндетті түрде
заңда айқындалып көрсетілсе. Тіркеуге ... ... ... ... ... Әділет министрлігі оларды шығарған органға
олардың заңға сәйкес келмейтіндігі ... ... ... ... Бірақ бұл шешімге наразылық келтіріп, шағымдануларына болады.
Демек, есепке алуды құқықтық ақпаратқа өз ... ... не өзге ... ... ... ... ету үшін ... барлық мемлекеттік буын мен заңды тұлғаға сату мақсаттарында жүзеге
асырады.
Сайып келгенде, ... ... ... ... ... әр ... ... жүрген актілерді бір-бірімен салыстыру және
оларды талдау;
2) құқық нормаларының мазмұнындағы қарама-қайшылықты, ... бір ... ... ... ... ... ... ескірген нормаларды табу;
3) жаңа актілердің жобаларын дайындау, қолданылып жүрген актілерге
өзгерістер мен толықтыру енгізу ... ... ... ... ... ... өз күшін сақтайтын бұрынғы актілерді
белгілі жүйеге топтастырып, заңдар жинағы мен ... ... ... ... ... - бұл ... ықшамдауға бағытталған
қызметтің бағыты.
Сонымен, жүйелеу – бұл нормативтік актілерді реттеу, оларды ... ... ... Ол ... қолдану ыңғайлылығын арттыру үшін,
көпшілікке түсінікті болуын қамтамасыз ету үшін қажет. [10,79]
Жүйелеудің түрлері:
1. ... – бұл ... ... мазмұнын өз-гертпестен
бір жинаққа біріктіру арқылы жүйелеу нысаны. Мұн-дай жинақта əрбір ... ... ... ... ... ... қағидалары:
хронологиялық (оларды қабылдау уақыты бойынша), ... ... ... ... жəне т.б.
Инкорпорацияны кім жүзеге асырғанына байланысты жинақтардың үш түрін
бөліп қарастырады: ... ... жəне ... ... ... ... өзі жинақты дайындап, жариялаған кезде орын ... ... ... ... ... ... ... тапсырмасы бойынша, бірақ оның ресми көрініс таппаған
қолдауы ... ... ... ... Бейресми жинақ болып ғылыми
мекемелердің, ... өз ... ... құқықшығарушы органның арнайы
өкілеттіктерісіз шығарған заңнама жинақтары табылады.
2. Консолидация – бұл нормативтік актілердің ... ... ... ... ... ... нысаны. Инкорпорациядан айырмашылығы –
мұндай ... ... акт ... ... ... жоғалтады. Мұнда нормативтік
актілер олардың белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... білім жəне т.б.).
3. Кодификация – бұл нормативтік ... ... ... ... ... актіге біріктіру арқылы жүйелеу ... ... ... ... мен ... ... жойылады, жаңа жүріс-тұрыс ережелері қалыптасады, олардың өзара
келісуі мен логикалығы қамтамасыз етіледі. Кодификациялық актінің ... түрі ... ... ... ол – бір ... ... белгілі бір саласын жан-жақты реттеуге мүмкіндік беретін ірі
акт.
1.3 Hормативтік құқықтық актілерді инкорпорациялау ұғымы және түрлері
Инкорпорация - ... ... ... бір жүйе ... заң
шығарушының баспа бетіңде жариялаған мәліметтері. Заңдарды ретке келтіру
тәжірибесінде олардың түрлері көп әрі ... ... ... ... ... материалдардың орналасу реті; ... ... мен ... ... ... ... түрлі
нысандарда жүзеге асырылуы мүмкін.
Қалыпты материалдарды қамту көлемі жөнінен инкорпорация жалпылама және
жекеленген болып бөлінеді.
Жалпылама ин корпорация деп мәні мен ... күші ... ... - ... ... ретке келтіруді айтамыз. Бұл белгілі бір құқық
шығарушы ... ... ... ... ... ... заңдық актілер,
бір министрліктің, мемлекеттік комитеттің, ведомствоның актілері) ... ... ... ... заңды не бүкіл жалпыға міндетті
ведомстволық актіні және т.б. бір жинаққа құрастыру ... ... ... нәтижесінде қолданылып жүрген зандардың көп томдық ... ... заң ... ... ... министрліктер,
мемлекеттік комитеттер, ведомстволар және т.б. актілерінің ... ... ... ... ... ... ... жеке саласын
(не бірнеше саласын) реттейтін актілерді белгілі бір жүйеге келтірумен
байланысты. Сырт ... ол ... бір ... арналған құқықтық
актілердің тақырыптық жинақтары (мысалы, "Тұрғын үй заңдары", ... ... ... ... т.б.) ... көрінеді. Мұндай
жинақтарға оның мақсаты мен сипатына қарай көбінесе зандық күші әр түрлі
заңдар мен ведомстволық ... ... ... ... ... ... бөлінуін дара инкорпорация деген атау
қойып, үшінші түрмен толықтыруға болады. Ретке келтірудің бұл ... бір дара ... ... тәртіпке келтіруді (оның мәтініне ресми
өзгерістерді енгізуді) не ... бір ... ... ... мәніне өзгеріс жасамай бір жерге жинауды жаткызған жөн. [11,63]
Қалыпты материалды бөлудің келесі негізі - оның ... ... ... ... ... және жүйелік бөлудің барлық түрінің
негізі ... ... ин ... ... ... күллі акт зандық күші
немесе дәрежесіне қарамай, оларды бекіткен күндер бойынша орналастырылады.
Айталық, ... ... ... ... 1920 ... 1970 ... ... ішіндегі республикада қолданылып жүрген зандар мен үкіметтік
актілер енді. Жинаққа ... ... ... ... ... қарама-қайшы қалыптардан (баптардан), сондай-ақ әлдебір
себептермен енгізу ... емес деп ... ... ... ... ... мен ... жасалып, өнделген мәтіндер енгізілді.
Хронологиялық жинақ кітапша томдар түрінде шығарылды. Оның ішінде
қылмыстық, қылмыстық іс ... ... ... іс ... ... ... ... бар қазақ автономиялық республикасының
заң актілері (1920-1936 ... жеке ... ... ... ... Небәрі 22
том шықты, оның соңғы екеуі ("Ежегодник") деген атаумен басылды. Сөйтіп,
хронологиялық жинақты ... және ... ... ғана ... ... ... туралы нақты түсінік алуға 1966 жылдан
бастап мүмкіндік берді. Әрине, хронологиялық ... ... ... ... (ал ... олар ... астам) тіпті әліпбипәндік көрсеткіші
болғанның өзінде көп уақыт пен күш-жігерді алады және ... ... ... ... ... толық мәлімет бере алмайды. Дегенмен,
кеңес уақытындағы, сондай-ақ талай шетелдердегі заңдарды жүйелеу тәжірибесі
зандарды тәртіпке ... ... ... ин ... ... көрсетіп берді (мысалы, алпысыншы жылдары қазақ КСР
заңдарының хронологиялық ... ... ... және қолданылып жүрген
заңдар туралы ... анық көзі ... ... ... оның ... мән-маңызына елеулі дәлел болады.
Жүйелі инкорпорация кезінде ... акт ... ... тармақтар мен тармақшаларға және жекелеген мәселелерге
пәндік белгілері ... ... ... жіктеудің мақсаты - оларды
пайдалануға ыңғайлы ету. Актілер жинағы ішкі құрылымдық бөлшектену ... ... ... ... ... ретпен орналасады. Алайда,
бұл актілерді қисыны бойынша жалпыдан жалқыға қарай ретретімен ... ... ... ... бір ... ... ... теріске шығармайды. Сонымен қатар, кейбір жағдайларда актілердің
"аралас" қағидатпен орналасуы да мүмкін. Айталық, жыл ... ... ... ... ... ... ... алдымен хронология бойынша
орналасады (бірінші бөлік), сонан соң ... ... ... ... актілерге сілтеме жасалады, бұл орайда ол сілтемелер жинақтың
схемасы бойынша жүйелік тәртіпте орналасады.
Жинақ схемасының негізінде екі сыныптық ... ... - ... ... бойынша (өнеркәсіп, қаржы, несие, көлік, байланыс, ауыл
шаруашылығы және т.б.) және ... ... ... ... ... т.б.) ... алынған. Бұл белгілер ... ... ... ... салаларымен анықталады.
Жүйелік ин корпорация сапалы болуы және зандылықтың нығаюына тиімді
ықпал етуі үшін ол мынадай талаптарға ... ... ... 1) толық болуы,
яғни ин корпорацияның тиісті түрі мақсатты белгілейтін ... ... ... ... бойына жинақтауы; 2) қолданыстағы зандардың жайкүйін
анық бейнелеуі; 3) қажетті қалыпты материалды ыңғайлы да ... ... етуі ... ... материалдың деңгейі жөнінен инкорпорация
республикалық ... және ... ... болуы мүмкін.
Министрліктердің, мемлекеттік комитеттердің және ведомстволардың
құқықтық актілерін қамтитын ведомстволық инкорпорация ... ... ... ... ... инкорпорацияланатын актілер
шығаратын органдар жүзеге асырады.
Республикалық немесе ведомстволық ... ... және ... ... ... ... қатар
жүйеленетін аралас инкорпорациялау болуы да мүмкін. Әдетте, бүл ... ... ... ... су шаруашылығы, тұрғын үй ... ... ... ... сипаттағы жинақтар шығарылатын ішін ара инкорпорациялау
кезінде жүзеге асырылады.
Инкорпорацияны түрге ... тағы бір ... - ... ... күші. Бұл негіз бойынша инкорпорация ресми, ... ... ... деп ... ... заң ... ... осыған арнайы уәкілдік
берілген мемлекеттік ... ... ... ... ... жоқ ... ... тұлғалар (бейресми) жүзеге асыруына қарай ресми немесе
бейресми ... ... ... ой ... Сыртқы белгі (ин корпорация ны кім
іске асыратынына байланысты) инкорпорацияны зандық күші бойынша бөлу ... ... бола ... ... заң ... осындай екі түрлі
бөлуден уәжді түрде бас тартты және ... ... ... үш ... ... ... үстемдік құрды.
Ресми инкорпорациялау барысында құқық шығарушы орган жиынтықты,
жинақты өзі ... ... не ... ... ... ... тапсыруы
не рұқсат етуі (ресми бекітуі немесе ... ... ... ... көзі ... ... мекемелер басып шығарады, оған құқық шығару және
құқық ... ... ... ... болады.
Жартылай ресми инкорпорация - құзыретті органдардың тапсыруы бойынша
әзірленіп, басылады, ... оған ... ... ... ... сондықтан да зандардың ресми көзі бола алмайды. Мысалы, 1970-
1980 жылдардың арасында қазақ КСР-нің қолданылып жүрген заңдарының ... КСР ... ... ... мен ... КСР Министрлер Кеңесінің
тапсыруы бойынша қазақ КСР Әділет министрлігі шығарды. Оны бұл ... де, ... да жоқ, ... да ... ... ... басылымы болып саналмайды. Мұндай бекітудің ... ... және ... ... ... ... ... келуіне
жинақты құрастырушы жауап береді деген сөз, мысалы, құқық шығарушы орган
емес, Әділет министрлігі.
Жартылай ... ... ... заң ... ... немесе
үкіметтің шешімі бойынша жүзеге асырылып, әлдебір ... ... ... ... ... ... ... мекемелер және
т.б. басқалар орындайды. Мұндай шешімде инкорпорацияның мақсаты, оны іске
асыру тапсырылған ... ... ... ... ... шегі анық ... ... басылымдар жарияланған
актілермен салыстырғанда мәтіндерінде әркелкілік байқалған кезде ресми мәні
бар құжат, әрине, үстем тұратын болады.
Зандарды ... ... заң ... ... рұқсат
бермейді, сондықтан заңның көзі болмайды. "Заңдардың бейресми жинағы төмен
тұрған мемлекеттік органдардың бастамасы бойынша құрастырылады, ... ... ... ... ... ... ... органның арнайы актісімен
жинақты әзірлеу оларға жүктелмейді, не ... ... ... ... ... өз ... ... бірақ құқық шығарушы органдардың
арнайы өкілеттігінсіз жасалады. Бұл жерде қалыпты ... ... ... ... ... ... ... болушы немесе іс
жүзінде құрастырушы ... ... не ... өз ... Бұл ... жай басылым ретінде қабылданады, мемлекеттік құқық
қорғаушы не басқа органдары актіге жүгінген кезде олардың ... ... ... [13,88]
Сөйтіп, инкорпорация ұғымының сипаттамасында ең бастысы - инкорпорация
дегеніміз қалыпты актілерді ... ... ... ... ... ... жүйеге түсіру. Бұл қызмет әр түрлі нысандарда жүзеге
асырылады. Солардың бірі - қалыпты актілердің ... ... ... ... инкорпорация актіге кейінгі барлық мәтіндік өзгеріс
салынып, оның ... ... ... ... және бір мәселе бойынша
тұтас бірқатар қалыпты актілер нұсқауларын жинақтаған біріктірілген актілер
шығару арқылы және ... ... ... ... ... ... біркелкі жиынтығын жасау жолымен жүзеге асырылады.
Құқық шығару және құқық қолдану ісінің қажеттігін ... ... ... ... ықпал жасау үшін ин корпорация белгілі
бір талаптарға ... ... ... ... ... ол әлдебір қалыпты
актінің әрекет күші туралы сұраққа анық ... ... ... ... ... дәл ... ... оны іздеудің тиімділігін
қамтамасыз етуі тиіс. Сонымен ... ... ... ... ... талаптардың бірі - оның мейлінше толық болуы. Жүйелеуге жататын
көздер шеңберін ғылыми өлшемдерге ... ... осы ... ... ... ... талдау және тандау, инкорпорацияға ... ... ... ... ... өзге ... дәл бөліп алу, сондай-ақ
инкорпорациялау өңдеуге ... жөн ... ... ... ... ... ... жататын актілердің толықтығын тиімді
қамтамасыз етудің қажетті ... ... ... ... ... ету ... ... барлық қалыпты актіні немесе
қолданыстағы барлық ... ... ... ... ... нысанының өзіндік ерекше мақсаттары ... ... ... ... ... жинақтары барынша толық болуытиіс. ... ... ... ... ... заң актісін, сондай-ақ маңызды
үкімет шешімдерін бірыңғай басылымға енгізу міндеті тұрса, ... ... ... ... ... қарамастан, мұндай жинақты толық
деп есептеуге болады.
Сонымен, қоғамның ... даму ... ... ... сан жағынан да, сапа жағынан да күрделі дамып, кейбір нормалардың
бір-біріне қайшы келуі де, қайталануы да, ... де ... Осы ... ... актілерден өздеріне керектерін тауып алып, пайдалану жеке
және занды тұлғаларға өте қиын ... ... ... ... ... ... ... отырылады, оның әр түрлі ... ... Ең ... тұрі: инкорпорация, кодификация, консолидация:
Инкорпорация - нормалардың ... ... ... ... ... ... ... уақытына сәй-кес жүйеге келтіру. Сол ... ... ... ... ... ... ... инкорпорация — мемлекеттік органның жасаған жинағы. Бұл
жинаққа сілтеме жасауға болады;
- ... ... — жеке және ... ... ... оған ... жасауға болмайды;
- хронологиялық инкорпорация — ... ... ... ... ... ... ... - құқықгың жүйесіне немесе қатынастардың
жүйесіне сәйкес нормаларды жинақтау; бүл маңызды жинақ ... ... ... ең ... - ... жинағы (свод ... ... заң ... ... ... заң ... органның нүсқауымен жасалып, парламентте
бекітіледі.
2). Жинақтың жасалу процесінде ескірген нормалар алынып, кемшіліктері
болса толықтырылып, жетіспейтін ... ... жаңа ... қабылданып,
қоғамдағы қүқық толығымен жаңарып шығады.
3). Жинаққа ... ... ... күші бар ... ... ... ... ең ... занды жина-ғына
айналады.
Мұндай тәжірибе — зандар жинағын жасау мемлекеттердің көпшілігіңце
кездеседі. ... ... ... ... ... және жүйелік
жинақтар жасау үшін барлық нормативтік актілерді ... ... ... ... ... ... ... актілер тек сырттай реквизиттеріне
сәйкес жинақталады. Олардың ішкі мазмүнына ... ... жоя ... ... ішкі ... ... олқылықтарды,
қайталауды жою жолы оларды ... бір ... ... ... ... Бұл ... ... деп атайды. Консолидация өзінің
қүрамына ... ... ... ... ... бір акті ... Оның ... жаңа ресми реквизиттері болады: актінің аты, шығарған
мекеменің аты, уақыты ... ... Бүл ... акт ... бір түрі ... ... процесінде нормативтік актілердің қоғамдағы қатынастарды
реттеп, басқару ... ... тек ... ... ... ... жүйеге келтіру. Консолидацияның өзіне тән
ерекшеліктері:
1). Консолидация процесін жүргізетін заң ... ... ... заң ... бір ... Консолидацияда біріктірілген нормативтік актілердің заңды күштері
жойылады. Оның ... ... ... ... ... күші келеді.
Қазіргі заманда нормативтік актілерді консолидация ... ... ... ... өте кең ... ... ... де осы бағытта нәтижелі жұмыстар жүргізілуде.
1.4 Кодификациялау ұғымы және ... - бұл ... ... ... ... ... ... біртұтас актіге біріктірген жүйелеу
формасы. Демек, жиынтық сипаттағы қалыпты-құқықтық акт ... ... Ол ... бір ... ... ... ... және өз
мәнін жоғалтпаған қалыпты нұсқауларды біріктіреді. ... ... ... құқықтық материалдар алынып тасталынады, ... ... ... ... ... ... ... қалыпты тұжырымдар ішкі біркелкілігімен, ... ... ... ... ... көлемді болып келеді (мысалға,
қазақстан Республикасының Азаматтық, қылмыстық, Т.б. кодекстерін қараңыз).
Кодификациялык ... ... ... Оның ... мол ... ... ... Олардың кейбіреулерінде кіріспе бөлімі бар.
Кіріспе әр түрлі ... ... Бір ... ... осы ... ... ... себептері қысқаша түрде баяндалады. Енді
бір жағдайларда кіріспеде кеңейтілген саяси сипаттама, ... бір ... мен ... ... ... ... Ал, кейбір
кодекстерде кіріспе мүлдем ... ... ... мазмұны жағынан қалыпты
сипатта болмайды. Сондықтан кодификация құқықшығармашылықтың оңтайлы
тәсілі, ... ең қиын ... ... ... акт - бұл ... ... ең ... әрі
жоғары заң күші бар шешімі. Сондықтан кодификация ең ... заң ... ... Алайда бірқатар жағдайда үкіметтік актінің, сондай-ақ
ведомстволар актілерінің де кодификация сипаты бола ... ... ең үлгі ... Кодекс болып табылады.
Кодекстер бір сипаты қоғамдық қатынастардың белгілі бір саласын егжей-
тегжейлі реттеуге мүмкіндік беретін ірі жиынтық акт ... ... ... ... ... ... ... шарттық міндеттемелерге
жататын көптеген қалыбы тиісті қатынастарды түгелдей реттейді және осы
қалыптарды нақтылай түсетін қосымша ... ... ... - бір ... бойынша қолданылып жүрген актілердің
көптігін жою мәселесін шешудің тиімді жолдарының бірі.
Кодификациялық ... ... ... ереже нысанында да қабылданулары
мүмкін.
Жарғы - мемлекеттік қызметтің ... ... ... ... ... ішкі су ... т.б. ... реттеуші қалыпты-құқықтық акт.
Белгілі бір органдардың, ұйымдардың және мекемелердің қызметін, ... мен ... ... ... ... ... және
азаматтармен өзара қарым-қатынасының негіздерін ретке келтіреді.
Кағида деп, өдетте, белгілі бір құқық ... ... ... ... ... не қызметін ұйымдастыру
мәселелерінің шоғырын айтарлықтай егжейтегжейлі реттейтін қалыпты-құқықтық
акт танылады.
Ереже - ... ... ... ... ... айқындайтын
қалыпты-құқықтық акт (мысалы, Әділет министрлігі туралы Ереже).
Енді кодификациялық актінің басты белгілеріне тоқаталалық. Ол ... ... ... ... заңдар институттарын, салаларын
қалыпты негіздерін айқындап, қоғамдық өмірдің ең ... ... ... ... ондай акт қоғамдық қатынастардың ауқымды және кең сфераларын
(мүліктік, еңбек, неке және ... ... ... ... ... заңдарды жетілдіру түйіні бола отырып, ол - бір-бірімен қабысқан
тұжырымдардың ықшамдалған жиынтық ... ... ол жиі ... ... ... ... ... негізінде реrrелген,
өмір тәжірибесінде пісіп-жетілдірілген тұтас құқықтық құжат;
4) кодификациялық актілердің өте ... ... ... ... ... ... қалыптарының берік құрылымын қамтамасыз
етеді. Кодификациялық актінің ... ... ... даму ... ... оның ... ... алуларынан байқалынады;
5) кодификацияның пәні, ... ... ... ... ... қарай анықталынады. Кодификация құқықтық қалыптық
актілердің жүйесін, олардың заңдық бірлігін және ... ... ... акті ... ... ... ... тұрады және
олардың жүйесін басқарады;
6) ол сонымен қатар, қоғамдық қатынастарды құқықтық ... ... ... ... ... ... және тек, ерекше ережелер де
енгізеді, қолданылып жүрген заңдардың ... ... ... ... акті ... көлемі жағынан өте маңызды, күрделі
құрылымдардан тұрады, оның ішкі құрылымы белгілі бір жүйеге сай ... заң ... және ... ... бірнеше
түрін ажыратады. Оның біріншісі - жалпылама кодификация - заңдардың барлық
салалары ... ... ... ... н ... ... ... жағынан ірілендірілген актінің "кодекстердің кодексі" деп
аталатын біріктіріліп, ықшамдалған түрін туғызу. ... түрі - ... ... ... бір ... ... қылмыстық,
әкімшілік кодекстер және т.б.) қамтиды. Ақыры, ... ... - ... бір ... ... ... ... шығару
(салықтық, орман, кеден кодекстері және с.с.) және ... ... ... ... ... не әр ... ... салаларының нормаларын біріктіру,
әрине, біртектес қатынастарды реттейтін ірі сфераларды қамтиды.
Сонымен, ... - ... ... үқсастығына қарай
жіктеп, ғылыми түрғыдан салаға, тарауға, тақырыпқа, баптарға ... ... ... жеңілдету. Бүл проце-сте нормативтік актілер
өте күрделі жаңа заң шығармашылық көзқарастан өтіп парламентте бекітіледі.
Нормативтік ... ... ... олардың мазмүны
өзгеріп, ескірген нормалар алынып, ... ... ... жаңа мүдде-мақсатқа сәйкес жаңарып, бір ... ... ... ... ... ішкі қүрылымы өте күрделі: тараулар,
бөлімдер, баптар. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... ыңғайлы. Қүқықтық нормаларды іске
асыруда, дұрыс, уақытында орындауда ... өте зор. ... ... тән ... Нормативтік актілердің жүйелеу процесінде мазмүнының өзгеруі,
барлық кемшіліктерінің жойылуы, жаңарып, қүқықтың ... ... ... ... ... Кодекстерді жаңарту, өзгерту тек парламенттің қүзыретіндегі -
өкілеттігіндегі мәселе.
3). Қоғамдағы қүқықтың сапасын жақсартудың ең маңызды, ... ... ... Конституция, Кодекс, ережелер, жарнама, әскери
заң, зейнеткерлер заңы, теміржол заңы ... ... ... ... ... ... ... Біздің мемлекетімізде де кодификация жақсы дамып келеді.
[14,67]
Қоғамдағы нормативтік актілерді жүйеге ... ... ... ... ... ... ... сақтау, бақылау және оларды
пайдалану, қолдану жүмыстарын жеңілдету тәсілі.
Нормативтік актілерді ... ... ... ... қоғамдық үйымдардың, саяси партиялардың, ... ... Олар 10-15 ... ... ... мемлекеттік архивке
тапсыруға тиісті. ... ... ол ... ... ... ... ғылыми-техникалық, мәдени, білім жетістіктерін
мәңгі сақтауға міндетті. Біразын 50-100 жыл өткеннен ... ... ... барлық нормаларды білу, олар туралы жедел түрде түсінік беру
әр мемлекеттің кезек күттірмейтін міндеті. Бүл істі ... ... ... ... орнатып, қүқықтық нор-маларға жедел түрде түсінік беруді
қамтамасыз етіп ... Ол үшін ... ... ... күші бар ... ... ... жинақтап отырады. '"ІЙемлекеттік есепке алудың әдіс-
төсілдері:
- кітапшылық ... алу: ... ... ... жүйелік
бойынша;
- картотекалық есепке алу: ... ... ... ... ... ... автоматикалық-механикалық есепке алу: ЭВМ т.б.;
- компьютерлік есепке алу: ең күрделі, ең шапшаң және ... ... ... Құқықшығармашылық, заң шығару техникасы және оның заңдарды ... ... ... ... принциптері және түрлері
Егеменді ел атанған Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастарға
көшкендігімізді жариялау, ... ... ... ... ... ... құқығын қорғау, өмір сүруі мен гүлденуіне күресу мүмкіншілігін іске
асыруды ... ... өзі ... ... ... мен ... ... талаптарының қалытқысыз орындалуына жете көңіл бөлу керек деген
сөз.
Әрине, күні кеше ыдырап кеткен Кеңестер ... ... ... ... елімізге, “мемлекет” деген алып та ауқымды үйдің алғашқы
шаңырағын көтеру, ірге ... ... әп – ... іске ... оңай шаруа емес.
Мұнда әлемдік озық іс-тәжірибеге жүгінудің, өркениетті елдер жүріп ... ... ... ... еш ... жоқ. Заң саласын
жаңартуда да осы үрдіс басты назарға алынуда.
Еліміз, тізгінін өз қолына ... бері ... ... ... көптеген заңдар қабылданып, іс ... ... ... аян. ... ... ... да өзгеріліп, оның
құрлымдық бөлшектері де қайта құрылу үстінде. Міне осындай ... ... одан ... ... ... іске ... ... әрбір азаматтарға, студент түгіл мұғалім- педагогтерге
оңай соқпайтыны ақиқат. Демек, ... ... ... ... ... даму ... ... өзгерістер құбылыстарын жан-
жақты ескеріп, оны оқырмандарға түсінікті, оңтайлы, әрі қолдануға ... ... ... ... ... мақсаты болып табылады.
[16,81]
Құқықтану – бұл мемлекет пен ... ... және ... ... және құқықтық қатынастардың заңдылықтары мен құбылыстары жөніндегі
білімнің саласы.
Заң ғылымдарында тұжырымдалғанындай, құқықтанудың ... ... ... ... ... іске ... мен ... зерттеу болып табылады: бұл құбылыс қашан пайда болды, оның
тууына қандай себептер әсер етті, өзінің ... ... ... ... және оның ... ... ... Осындай қойылған сұрақтардың барлығына
заңгер – ғалымдар өздерінің ... ... әр ... қоғамдық–саяси
құрылысы бар елдердегі қазіргі кездегі құқықтың жағдайын толық әрі жан ... ... ... ... ... ... ... мен оны
одан әрі жетілдіру жолдарын жорамалдайды.
Құқықшығармашылықты, әрине мемлекет өзінің міндетіне, нысанасына, әрі
биліктің ұйымдастырылуына ... ... ... бұл ... өзге де ... ... шығаруға байланысты қызметінің
ерекше түрі. Мұның нәтижесінде жаңадан нормативтік актілер ... ... ... ... ... ... ... толықтырулар,
қажетті түзетулер енгізіледі, тіпті олардың күші ... ... ... ... құқықшығармашылықтың әсерінен үнемі қозғалыста
болып тұрды. ... ... ... мүддесі заңдардан құқықтық
нормаларда, басқа да қайнар көздерінде көрініс табады ... ... ... ... іс-әрекеттердің нәтижесінде дүниеге
жаңартылған, не өзгертілген күйде заң құжаттары пайда болады.
Құқықшығармашылық ... ... ... ... ... осыған сәйкес, арнайы құзыретке иелі субьектілердің қызметі.
Әдетте, бұл ... ... ... бір ... ... сүйеніп жүргізілуі тиіс. Ұйымдық бастау болып ... ... ... мәнін, сипатты белгілерін және ... ... ... ... ... Бұл ... ... халықтың еркі мен мүддесін құқық
нормаларында міндетті түрде ескеруді және тұжырымдауды талап етеді. ... ... ... ... жүйелерінің дамуының негізгі бағыттарының
бірі – ... Ата ... ... ... ... ... ісін ... кеңінен қатыстыру болып табылады. Бұл
деген сөз, құқықшығармашылыққа да демократияның негізгі ... ... ... арқылы тікелей қатыстыру. Оған ... 1995 ... ... ... ... ... ... қалың жұртшылықтың заң шығарып, қабылдауға белсенді де ... ... ... ... ... ... даму қажеттері мен қоғамның әр түрлі тобының
мүдделерін барынша ... ... ... ... бұл ... актілерді, бірінші кезекте заңдарды дайындау мен ... ... ... ... ... ... жүзеге асырудан
көрінеді.
2. Заңдылық. Бұл принцип құқықтық актілерді қабылдау процедуралары мен
құзыретін сақтауды талап етеді. ... ... ... да ... ... ... актілер тиісті заң ... ... ... ғана ... (айталық, заңды–Парламент, заң
күші бар жарлықты–Президент, өзге актілерді тиісінше–Үкімет, министрліктер,
ведомстволар, жергілікті өкілді және басқару органдарының ... ... ... оның ... және ... күші бар өзге ... сай келуге тиіс. Заңдылық принципі жаңа нормативтік – құқықтық
шешімдерді дайындаудың, қабылдау мен жариялаудың белгіленген тәртібін, ... ... ... ... нысандарын да қатаң сақтау деген
сөз.
3. Ізгілік (гуманизм). Бұл ... ... ... жеке ... ... ... мен ... қамтамасыз ету мен
қорғауға, оның рухани және ... ... ... толық
қанағаттандыруға бағытталғандығын білдіреді. Адам және оның мүдделері заң
шығару ... ... ... тиіс.
4. Жариялылық. Мұның мәнісі – құқықшығармашылықтың ... ... ... актілердің жобаларын ашық, еркін әрі ... ... ... ... ... ... қазіргі
уақытта, бұл принцип әлі де болса кең ... ... ... ... Ғылыми сипаты. ... ... ... ... ... мен ой-пікірлерін, социологикалық мәлеметтерін
есепке алуын, құқық ... іс - ... ... ... ... принциптің өзегі. Заң шығару қоғамдық джамудың ... ... оның ... ... барынша сай келуге, ғылыми
жағынан негізделген болуға, ғылым мен техниканың жетістіктерін ... жаңа ... ... ... ... ... ... тиіс. Жобаларды дайындауға ғылыми мекемелер,
ғылымның ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
6. Кәсібилік, яғни заң жобалығын дайындау мен ... ... ... заң және ... біліктілігі мен қабілеттілігі. Дәлірек
айтсақ, жаңа заң шығарушылық ... ... ... ... ... ... мол жұмыс тәжірибесі және жеткілікті ... ... ... қатысуы.
7. Жобаларды дайындаудағы ұқыптылық және мұқияттылық. Заң дайындау
қызметінде шетелдік және отандық ... ... және ... ... әр ... анықтамалықтарды, баяндамалық
жазбаларды және өзге ... ... ... ... ... ... ... ойластырылмаған шешімдер қабылдауға жол
бермеу керек. тіпті тоталитарлық режим ... ... ... ... ... ... ... заң актілерін дайындау
мәселелеріне елеулі мән берген.Ол “декреттердің мәтіндерін абайлап, мұқият
дайындауды” ... ... ... ... осы ... істегі асығыстыққа қарсы
болады, қайта – қайта түзертуге жол беруге ... ... ... Қазақстан Республикасындағы заң шығару тәжірибесі ... осы ... ... ... ... қалып жүр.
8. Деркезділік – құқықтық актілерді дайындау мен қабылдауға қажетті
уақытта (мерзімді) ... ... ... ... реттеудің пісіп –
жетілгендік деңгейін есепке алу,- деген сөз.
9. Орындауға жарайтындығы – бұл құқықтық ... ... ... шын ... ... қажетсінетін қаржылық, кадрлық,
ұйымдастырушылық, заңдық жағдайларының ... ... ... ... өмірге
енгізіп, қолдану үшін белгілі бір қаражатты талап етеді. Егерде тиісті
қаржы жоқ ... онда заң ... ... ... сөз. ... заң жобасын
әзірлеген кезден бастап, оған қажетті қаржыны ... ... ... ... ... сөз ... ... жағжайға ұшырауымыз
мүмкін.
10. Жоспарлау – құқықшығармашылық жұмысты пәндік сипатына, кезеңдеріне
және мерзімдеріне қарай дұрыс бөлу. Еліміз ... ... ... ... ... ... жоспарлау өте маңызды мәселе болып отыр, өйткені ең
адымен өз ... бен ... ... заң жобаларын
дайындауға жұмсауымыз керек. жоспарлаудың басты мақсаты-бір ... ... ... ... ... болдыртпау, олардың қарама-
қайшылығын жою, заң құжаттарының сапалығын арттыру, мемлекеттік органдардың
заң дайындау жоспарларын, ғылыми-зерттеу ... бұл ... ... ... алу, ... ... ... алу,
олардың ғылыми-ізденушілік жұмыстарының жоспарларын ескеру. Заң ... ... ... (көп ... ... 5-10 жылға
бағытталған) және ағымдық (жылсайынғы, не бір ... ... ... ... қолдану дұрыс шығар.
11. Құқықшығармашылық өкілеттікті қатаң дифференциялау - құқықтық
жүйелілігіне және иерархиялық ... сай ... ... ... және ... дәл анықтау деген сөз. Бұл принциптің іске
асуының қазіргі кездегі еліміздің билікті бөлу мен ... әрі ... ... ... ... ... өте зор. ... әр тармақтардың
қайсысы болса да өзіне билікті артықтау алып,оқшаулану, әрине, мемлекет
билігін әлсіретуге, қоғамда ... ... ... әкеп ... ... Қабылданатын актілердің техникалық жағынан жетілуі ... ... мен ... заң ... ... шығарған және заң
шығару тәжірибесінде сыннан өткен ... мен ... заң ... ... ... пайдалануды көздейді, бұлар заң шығарушы үшін
міндетті ... ... ... ... түрлеріне келетін болсақ, ... оның ... саны ... ... органдардың құқықтағайындау жөніндегі өкілетті қызметі
(мысалы, Парламент);
- жеке лауазымды адамдардың құқықшығармашылығы (айталық, Президент);
- ... ... ... ... тікелей құқықшығармашылығы
(ҚР Конституциясының, конституциялық заңдарының және мемлекеттік өмірінің
өзге де ... ... ... ... ... ... ... дауыс беру) [17,71].
Кеңестік заманда біздің елімізде құқықшығармашылықтың тағы –бір түрі –
мемлекеттік органдар мен қоғамдық ... ... ... ... кең ... болатын. Бұл теориялық жағынан қиын түсіндірілетін ... ... ... ... құбылыс, өзінің құқық шығарудағы
келеңсіз жұмысын доғарды.
2.2 Құқықшығармашылық процесінің негізгі сатылары
(стадиялары)
Нормативтік актінің жобасын дайындау ... ... ... және ... ... қажетті шарттың сақталуын талап етеді.
1. Заң шығарушының еркін алдын ала қалыптастыру (жобаны дайындау). Бұл
процесс, әдетте, жоба ... ... ... қабылдаудан басталды. Ол
бәрінен бұрын, заң дайындау жұмыстарының бекітілген жоспарларынан бейнесін
табады, мұндай жоспарлар ... ... ... және ... да мемлекеттің заң шығару тәжірибесінде бар. Оған қоса заң ... ... ... елдің ең жоғары заң ... ... ... ... ... комиссиялары мен камитеттеріне үкіметке немесе
қандай да бір басқа органға немесе солардың бәрінің басын қосып ... ... ... ... ... берілетін тапсырма түрінде қабылдауы
мүмкін. Заң жобасы Қазақстан Республикасы Президентінің, ... ... ... ... ... мен ... заң шығару
бастамасы құқығын иеленетін басқа да органдар мен ұйымдардың ... да ... ... жарлықтарының, үкімет қаулыларының жобаларын, әдетте, тиісті
министрліктер мен ведомстволар дайындайды не заң ... ... не ... ... ... бір ... тапсырмасы, не өз
бастамасы бойынша дайындалады. Мұндай ... ... ... ... ... аппаратында да дайындалуы мүмкін. [18,57]
Әлбетте, жобаларды ... ... ... ... ... ... ... бастапқы жобаларды қызмет ... ... ... ... мен ұйымдар жасайды. Мұндай іс жобаның ... ... ... ... ... ... жағдайда бастапқы мәтінді
жасауды заңдық органды (Әділет министрлігі, Жоғары Сот, Бас ... т.б.) қоса ... ... ... шығару тәжірибесінде жобаның мазмұнына байланысты басқа да тәсіл
қолданылуы мүмкін, айталық, заң ... ... ... өзі де, әрі соңғы кездерде етек алған Палаталар депутаттары
да дайындайтынын біз білеміз. ... ... ... заң ... жобаларды дайындаудың ведомстволық қағидаты, дегенмен, басым
түсіп жатады.
Жобаларды дайындауға қоғамдық ұйымдардың ... ... ... ... олар бір ... заң ... өз ... бойынша
дайындаса, екінші жағдайда ... ... ... ... ... ірі – ірі заң ... дайындауға, әр кез болса да,
жоғары оқу орындарының білікті мамандардан да ... ... ... ... бәрі ... ... мақсаты мен реттейтін
мәселесі нақты әрі жан – ... ... ... ... ... ... Заң ... дайындау кезінде заң мәтінін жазудың алдында орындалуға
тиісті жұмыстарды жүргізу ... ... ... ... ... ... осы ... қалыпты реттеуге деген қоғамдық қажеттіліктің
қандай екенін анықтап алу маңызды. Бәрінен бұрын қоғамның тіршілік – ... ... акт ... ... ... ... ... жағдайының қандай екені, жобада шешілуге тиісті мәселенің
мәні, ... – ақ ... ... ... ... жалпы мақсаты
анықталады. Бұл орайда қалыпты актілердің жобалары ... ... ... ... ... ететін жаңа мәселелерді шешу мақсатымен де, заңдарда
орын алып ... ... ... ... мен ... ... мәселе төңерегіндегі актілердің көбейіп кетуін болдырмау үшін ... есте ... ... ... ... отырған мәселе бойынша қолданылып жүрген заңдар
туралы хабарлама алып, оның жәй – күйін, қолданылу тәжірибесін ... ... ... ... бұрын осы ұсынылып отырған жобаның тақырыбы
бойынша актілер қабылданған ба; егер қабылданған болса олардың ... ... ... олар ... ... ... байланыстырылады;
ұсынылып отырған акт қолданылып ... ... ... ... ... жүрген немесе енді ... ... ... ... ... ...... болады және т. б. сияқты сұрақтарғажауап
дайындау.
Жобаларды қолданып жүрген актілермен үйлестірмей ... ... да ... орын алып ... ... және оның ішкі қайшылығын
күшейтіп жібереді. Міне, әрбір жоба бойынша оны әзірлеудің ... ... ... ... ... туралы анықтама дайындау сондықтан да
маңызды. Жобаның тақырыбы жөніндегі шетелдік ... ... да ... дұрыс болады.
Жоба тақырыбына қатысты мәселелер жөніндегі заңдардың жай – күйін
талдау бұрын ... ... ... мен ... ... бола ма, әлде ... да жаңа акт ... қажет пе деген сұраққа
жауап беруге де көмектеседі. ... ... ... ... әлеуметтік, заңдық (юридикалық), экологиялық және басқа
нәтижелері алдын ала ... ... ... ... шешу үшін ... болатын материалдық, қаржылық және өзге ... ... ... және т.б. ... ... ... істеудің бастапқы сатысында болашақ актінің негізгі
ережелері жасалады, олар алға қойылған ... ... ... ... ... қол жеткізілуін, сондай-ақ осы мәселе бойынша қолданып
жүрген заңдардың кемшіліктерін жоюды қамьамасыз ... ... Заң ... ... ... ... ... жобасы үшін бірқатар ... оның ... ... ... қажет.
3. Жобаның бастапқы мәтінін дайындау ұйымдық-техникалық шаралар.
Маңызды да ... ... жаау ... ... негізгі мүдделі органдарды,
қоғамдық ұйымдарды, заңгер – ғалымдарды және басқа мамандарды қамтитын
комиссиялар ... ... ... ... ... кішірек
комиссиялар, жұмыс топтары мен редакциялық топтар ... ... бір ... ... әзірлеп жатқан дайындық комиссияларының
жұмысына мүдделі ведомстволар, ғылыми және ... ... ... ... білікті заңгерлер тартылады. Жұмысқа мұндай
комиссиялардың құрамына енбеген депутаттарды ... да ... Бұл ... ... ... қабілетті және білікті құрамын қамтамасыз
ету. Сондықтан дайындық комиссияларына нақ мамандар – мол ... ... бар ... ... ... ... дайындауға жобаны әзірлейтін
органдар мен ұйымдардың заң жөніндегі бөлімшелері міндетті түрде қатысуы
керек. ... ... ... заңдық мәдениетінің жоғары болуын, оны дұрыс
рәсімдеуді және заң ... ... ... ... ... ... орган бірнеше органға, ұйымға немесе жекелеген адамдарға
балама жобалар дайындауды тапсыра алады немесе олармен шарттар (келісімдер)
жасай ... ... ... ... сондай-ақ таңдаулы жобаларға конкурс
жариялай алады. Бұл ... ... қол ... ... ... ... білдіруге, белгілі бір мәселенің оңтайлы шешімін
таңдап алуға мүмкіндік береді.
Одан әрі заң жобасын ... ... оның ... ... дұрыс анықтай
алу қажет. Қалыпты актілерге ... ... ... ала ... ... тән. Қалыпты акт түрін ... ... ... ... ... ... ... жерін,
күнін, атауын, тақырыбын, ресми адамдардың қойған ... ал ... ... ... ... нөірлерін көрсету сияқты ресми белгілерсіз мүмкін
емес.
Әзірленетін актілердің ... ... ... соның алдындағы заңдарды
зерттеу маңызды рөл атқарады, өйткені жаңа акт ... бір ... ... ... ... ... жояды, өзгертеді, толықтырылады, түзетіледі.
4. Қалыпты актілер құрлымының айқындығы мен негізділігі. Жаңа актілер,
соның ішінде қолданылып ... ... ... мен ... актілерді дайындау кезінде олардың құрылымы айқын болуына күш
салу керек. Мұндай ... ... ... үшін ғана ... ... одан ... үшін де мәні бар.
Заңактілері, әдетте, олардың көлемі жағынан ... ... ... актілер, сондай-ақ жергілікті өкілетті
органдар мен атқарушы құрылымдарының актілері ... ... ... ... ... ... ... баптық реттеу мәні белгіленеді.
Көлемі ... ... ірі ... бөлімдерге, бөліктерге, тарауларға
бөлінеді. Олардың қайсыбіреулеріне ... ... ... ... ... ... неғұрлым маңызды актілердің
жобаларында берілетін кіріспені қоспағанда) жалпы пайымдауларды, ... ... ... т.б. ... ... жоқ. ... шын мәнінде заңдық құжат болуы үшін ол ... ... ... ... тіркестермен баяндалуға тиіс. Онда бейнелеуші теңеулер,
эпитеттер, метафоралар, ... – ақ ... және көп ... ... мен
тіркестер, көпшілік қолданбайтын атау сөздер болмауға тиіс.
Стильдің дәлелділігі, әрі ... әрі ... ... ... ... ... тән белгілер. Лепірме сөздер, еркін әдеби өңдеу заң ... ... Атау ... бір ... ... өте маңызды. Бір ұғымды аңғарту
кезінде ... ... бір ... ... түрде пайдалданылуға тиіс.
Актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу кезінде де осы ... ... ... мәні бар ... ... ...... белгісіз заңдық, техникалық және басқа арнаулы атаусөздердің
түсінігін, әсіресе егер болашақ акт ... ... ... ... лауазымды адам мен азаматқа қатысты болса, берген дұрыс.
Қалыпты актіде міндетті құрамдас ... ... ... ... көзделуге тиіс,олар қатынастардың реттелуінің саласына қарай ... ... ... ... ... бақылау шаралары, қаулыларды
шешу тәртібі,актіні жүзеге асыру тетігі және т.б.
Қажет ... ... заң ... бір мезгілде заңды күшіне енгізу
тәртібі туралы қаулының жобасы да дайындалады.
5. Жобаны алдын ала келісу. Бастапқы жоба ... ... ... құрылымдық бөлімшелермен келісу қажет. Қазақстан ... ... ... ... ... құқықтық актілердің әзірленген
жобалары мыналармен келісілуге тиіс:
- Қазақстан Республикасының Президентімен – ... ... ... және ... ... ... ... –ақ Қазақстан
Республикасының ... ... Соты заң ... ... ... ... ... Конституциясы мен заңдары ... ... ... мәселелерді қозғайтын заң
жобаларды;
- Қазақстан Республикасының Президентінің аппаратымен – Үкіметінің
Президенттің ... ... ... ... ... ... ... төрағалық етуімен қаралған шешімдердің жобалары,
сондай–ақ Президенттің актілерімен ... ... ... ... ... ... жобалары;
- Қазақстан Республикасының Үкіметімен – ... ... және ... ... ... ... қозғайтын заң
жобалары;
- Жоғарғы Сотпен – Президент Парламентке енгізген және ... ... мен ... ... қозғайтын заң жобалары.
Қазақстан Республикасының Президентінің ... және ... ... ... ... ... мәселелері жөніндегі
актілерінің жобалары міндетті түрде – Үкіметтің, ал қажет болған ... ... ... Банкінің, сот органдарының және Бас
прокуратурасының қатысуымен ... ... ... ... ... және өзге ... сараптан жан – жақты өтулері тиіс. ... ... ... ... ... нормативтік шешімдердің сапалылығын
көтеру, құқық шығармашылық жұмыстың тиімділігін арттыру болып ... ... және ... ... ... ... алдын ала талқылау – заң шығару барысындағы елеулі жайт. Ол,
әдетте, мүдделі органдардың, ұйымдардың, жұртшылықтың кең ... ... ... ... ... ... түрлері әр қилы болып келеді:
бұл бірқатар мекемені, қоғамдық бірлестікті тарта отырып, жергілікті ... ... ... ... ... ... ... және мүдделі министрліктердің, ... мен өзге ... ... ... заң шығарушы органдағы кеңісте талқылау;
дайындық ... ... ... баспасөз
бентеледидарда талқылау; жобаға ғылыми – зерттеу ... ... ... оны ... ... ... ведомстволар, өзге де
мекемелер мен т.б. Талқылаудың әр қилы түрі қоғамдық пікірді неғұрлым жақсы
ескеруге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... [20,61]
Барлық заң жобасы әдетте, заң шығарушы органның өз ... ... ... ... ... комиссиялары мен камитеттерінің
мәжілістерінде ... ала ... Аса ... заң ... бүкілхалықтық
талқылауға шығарылуы мүмкін. Бірақта Республикалық референдумның талқысы
бола алмайтын ... де бар. ... ... ... ... және ... конституциялық құқығы мен бостандығының
бұзылуына ... ... ... ... мен аумақтық тұтастығын, Республиканы
басқару нысанын өзгерту;
3) Республиканың әкімшілік–аумақтық құрылысы мен ... сот ... ... ұлттық қауіпсіздік және қоғамдық тәртіпті
қорғау;
5) бюджет пен салық саясаты;
6) Рақымшылық пен кешірім жасау;
7) ... ... ... ... мен ... ... адамдарды лауазымға тағайындау және сайлау, лауазымынан
бастау;
8) Республиканың халықаралық шарттарынан туындайтын міндеттемелерін
орындау мәселелері референдум ... ... ... бола ... ... 1995 ... ... “Республикалық референдум туралы”
Конституциялық заң күші бар Жарлығы, 3 бап).
Жалпы алғанда, бүкілхалықтың талқылау біздің елімізде заң ... ... ... ... заң ... сапасын арттырудың
тиімді құралына әлі айнала ... ... мен ... ескерілгеннен кейін жоба ... және ... ... кейін мемлекет еркінің заң деңгейіне
көтерілуі жобаны дайындаған органнның немесе ұйымның атынан оны ... ... ... ... ... ... ... өз алдындағы заңдарға қатыстығына қарай ол мынадай түрлерде
берілуі мүмкін:
- өзіне дейінгі заңдарда болмаған жаңа ... ... бар ... өзінің алдындағы актіге ... ... ... мен
толықтырулар, түзетулер енгізу не олардың күшін жою туралы акт; бірқатар
қолданылып ... ... ... жаңа ... ... онда ескі ... болған жағдайда қайшылықтар, кемшіліктер және басқа қиғаштықтар
жойыла ... ... ... ... жоғарыда сөз етілгендей, құқықшығармашылық ... ...... заң ... ... ... білеміз. Ол
бес сатыдан тұрады:
1. Заң жобаларын Парламаенттің қарауына ресми енгізу. Осындай құқыққа
кез-келген азамат не адамдар тобы ие бола ... оған тек ... ... ... өкілетті органдар мен лауазымды адамдар
ғана иелі. Ата заңның 61-бабының 1-тармағында: “Заң шығару бастамасы ... ... ... Республика Үкіметіне беріледі және тек қана
Мәжілісте жүзеге асырылады”, - делінген. Оның ... ... Заң ... ... әр ... ... мәнді болып келеді. Сондықтан осындай
құқыққа иелі органдар мен лауазымды адамдар ғана заң ... ... ... ... күн ... енгізілуін және қаралуын
талап ете алады. Ал, Парламент болса мұндай талапты орындаудан бас ... ... ... өзі ... жоба ... не ... туралы
шешіміне ықпал ете алмайды. Өйткені, нақтылы жоба жөніндегі соңғы шешімді
тек Парламент қана қабылдауға ... Ал, енді жай ... ... ... заң ... ... ... қарауына жібере алады,
бірақ парламент оны қарауға міндетті емес, ... ... одан ... алмайды. Бұл туралы ҚР Парламент Мәжілісінің регламентінде былай
делінген: “Заң ... ... ... жоқ ... ... ... мен ... азаматтардан түсетін ҚР-ның заң жобалары
Мәжіліске заң ... ... ... бар ... мен ... ғана енгізуі
мүмкін”. Бұған мәселе төңірегінде еліміздің 1978 жылғы Конституциясына көз
жібертсек, онда заң ... ... ... Жоғарғы Кеңестің Алқасының,
Министрлер Кеңесінің, Жоғары Кеңестің тұрақты және өзге де комиссияларының,
Жоғары Кеңестің ... ... ... ... КСР ... органның қоғамдық ұйымдарының иелі ... ... ... ... да заң ... ... иелі органдар мен
лауазымды адамдардың тізімі, біздікіне қарағанда, кеңейтіліп берілген. ... ... ... қатарында РФ Президенті, Федерация Кеңесі,
Федерация Кеңесінің мүшелері, Мемлекеттік Думанның ... РФ ... ... ... ... және ... жоғарғы сот органдары (РФ
Жоғарғы Соты, Жоғарғы Арбитраждық Соты, РФ ... ... ... ... ... ... ... негіздеген, болашақ заңның
мақсаттарының, міндеттері мен негізгі ережелерінің және оның қолданылып
жүрген ... ... ... ... –ақ оны ... ... ... кең көлемді сипаттамасын берген түсіндірме жазбамен
бірге табыс етіледі. Жүзеге ... ... ... және ... ... ететін жобаны табыс еткен кезде қаржы – экономикалық
есептер және Үкіметтің ... да ... ... Заң ... бірге
тәуелсіз және ғылыми сараппамалардың қортындысы табыс етілуі мүмкін.
Егерде, тиісті қосымшалардың бірі ... ... ... тіркемей,
белгіленген талаптарды орындау үшін заң жобасының бастамашысына қайтарып
береді.
Демек, заң ... ... ... ... ... ... ... қабылдау, өзгерту немесе күшін жоюға байланысты мәселені қозғауды
заң шығарушы органның ... қоя ... заң ... бастамшасы
субьектілердің құқығы.
2. Заң жобаларын талқылау. Заң жобаларын талқылаған ... ол ... ... Мәжілістің тұрақты комитеттерінде алдын ала қаралғаннан
кейін Мәжілістің пленарлық отырысында ... ... ... екі
оқылым өткізіледі.
Палата заң жобасының бірінші оқылымы кезінде осы жоба ... мен бас ... ... ... ... заң жобасының
тұжырымдамалық ережелерін талқылап, түзетулер ... ... ... айтады.
Мәжілісті талқылау нәтижелері бойынша заң жобасының негізгі ережелерін
мақұлдайды немесе оны ... ... Егер ... ... ... жоба оның тұжырымдамасын немесе жекелеген баптарының мазмұнын
өзгертетін түзетулерді ... ... деп ... ... оны ... оқылымда қаралған заң жобасы жөніндегі шешім,егер ол Палата
депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен бекітілген ... ... ... ... ... ... оқылымында қабылданған заң
жобасына түзетулерді, жекелеген баптарды немесе ... ... ... немесе толықтыру туралы ұсыныстарды оларды қабылдау қажеттігі
жөніндегі негіздемемен бірге жазбаша түрде заң ... ... ... ... дейін 10 күннен кешіктірмей бас комитетке береді. Егер ... ... ... ... шығыстарын тартуға не кірістерін кемітуге
апарып соғатын ... онда заң ... ... ... комитет Үкіметке
енгізілетін түзету мазмұнын табыс ... және ... ... ... қояды.
Бас камитет заң жобасына енгізілетін түзетулерге қарап, оны екінші
оқылымға әзірлейді. Заң жобасының екінші ... ... бас ... ... осы заң ... ... ... мүшесінің бірі, не Үкіметтің
өкілі баяндама жасайды. Баяндама ... ... ... Заң ... ... ... бойынша немесе тұтастай жүргізіледі.
Екінші оқылым барысында заң жобасын қорғау ... ... ... түзетулер ғана қаратылады.
Конституцияларға өзгертулер мен толықтырулар енгізу, конституциялық
заңдар қабылдау немесе өзгертулер мен ... ... ... ... екі оқылым өткізу міндетті.
3. Заң қабылдау. Мәжіліс заң жобалаырн Мәжіліс ... ... ... ... дауысымен мақұлдайды. Мәжіліс мақұлдаған, Бас
комитет төрағасы мен Мәжіліс ... ... ... басшыларының
қолымен алдын ала куәландырылған заң жобасы Палатаның қаулысымен берге ол
мақұлданған күннен бастап он күннің ... ... ... қарауына
жолданады. Заң жобасы түскен күннен бастап алпыс күнтізбелік күннен асырмай
Сенетта қаралулы тиіс. Сенат заң ... ... ... ... қайтарып
тастауға қақылы. Егер мәжіліс депуттаттары жалпы санының көпшілік дауысымен
сенат ұсынған өзгерістер мен ... ... заң ... ... осындан кейін Палата Төрағасы оны Мәжілістің қаулысымен бірге
Сенатқа қайта талқылауға және ... ... ... Ал, енді Мәжіліс
Палата депутаттары көпшілік дауыспен сенат ... ... ... ... ... онда ... заң жобалары бойынша
туындаған келіспеушіліктерді ... үшін әр ... сан ... ... депутаттарды қатыстыра отырып келісу комиссиясын құрады. Оның
жұмысына заң шығару ... ... бар ... ... ... ... алады. Келісу комиссиясы тиісті заң жобасының бірдей мәтінін жасауға
ұмтла отырып Сенаттың әрбір ... ... ... ... ашық дауыс
беру арқылы келісу комиссиясының мүшелері жалпы санының көпшілік ... ... және ... ... ... саны тең болған
жағдайда комиссиятөрағасының дауысы шеуші дауыс болып ... ... ол екі ... иелі ... сөз). ... келісу комиссиясының әр
ұсынысы бойынша Палата депутаттары жалпы ... ... ... ... ... ... ... мақұлдаған келісу комиссиясының ұсыныстары
ескерілген редакциясы заң ... ... ... ... ... заң жобасымен Сенат келіскен жағдайда оның депутаттарының
көпшілік даусымен қабылданып, ол ... ... және он ... ішінде
Президенттің қол қоюына беріледі. Егер ... ... ... ... тастаған заң жобасын қайталап қараған ... ... ... ... және ... заң ... қайтарып
тастау жөніндегі шешімімен өзінің келіспейтінін білдірсе, ол ... ... ... ... Мәжіліс өзінің заң жобасын алғашқы
мақұлдауын Палата депутаттары жалпы санының ... ... (2/3) ... ... ... шешім қабылдайды, сондан соң ... ... ... Сенатқа қайта талқылауға және дауысқа
салуға ... Егер ... ... ... заң ... ... ... тастаған жағдайда, ол осы сессия ішінде ... ... ... ... алынғанда Парламент заң актілері Палаталар
депутаттары жалпы санының (50%+1) көпшілік даусымен ... ... ... мен ... әр Палата депутатары жалпы
санының кемінде ¾ көпшілік дауысымен енгізіледі, ал Конституциялық ... ... ... ... әр ... ... ... кемінде 2/3-сінің көпшілік даусымен қабылданады ( ҚР Конституциясы,
62-бап, 3,4-тармақтар).
4. Заңдарға қол қою. Қазақстан ... ... ... он бес жұмыс күні ішінде қол қояды, не ... ... ... ... ... ... ... салу үшін өз қарсылықтарымен
кері қайтарады. Аталған мерзім ішінде қайтарылмаған заңға қол ... ... ... ... Парламент Республика Президентінің
қарсылығын туғызған заңдар ... ... ... ... ол ... ... бастап бір ай мерзім ішінде қайталап талқылау мен дауысқа
салуды өткізеді. Бұл ... ... ... қарсылығының
қабылданғанын білдіреді. Егер Парламент әр Палата депутаттары жалпы ... ... ... ... ... ... ... қуаттайтын
болса, Президент жеті күн ішінде заңға қол ... Егер ... ... заң ... ... , ... ұсынған редакц
ияда қабылдандыдеп есептеледі (ҚР Конституциясына кереғар деп ... мен ... ... қол ... не ... ... күшіне енгізілмейді (ҚР Конституциясы, 74-бап, 1-тармақ) [1].
5. Заңдарды ресми жариялау. Барлық заңдар, Республика ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттеріне қатысты нормативтік құқықтық актілерді ресми
түрде жариялдау, олардың қолданудың ... ... ... ... (ҚР
Конституциясы, 4-бап, 4-тармақ), әрине, мемлекеттік құпиялылықтың ресми
жарияланбайтыны бәрімізге мәлім. Осыған орай ... ... ... ... ... ... және өзге ... құқықтық
актілердің ресми басылымдағылары ғана қолданылады. Айталық ҚР ... ... ... ... “Егемен Қазақстан”, “Казахская
Правда”, “Заң”, “Юридическая газета” басылымдарында ресми ... ... Тек осы ... ғана ... ... Ал, ... ... Үкіметінің қаулылары “ҚР ... ... ... ... ... жарияланады, ал, өте қажет әрі дереу
хабарлау қажет ... ... ... ... т.б. ... да жарияланады.
Сөйтіп, заңды халыққа ресми жария ету ҚР президенті ... (ҚР ... ... ... Нормативтік-құқықтық актілерге түсінік беру
Құқықтық нормаларды қолдану үшін оның ... ... ... жақсы білуі керек. Егерде қоғамның құқықтық сана-
сезімі төменгі дәрежеде болса, нормативтік актілер ... ... жол ... Құқық нормаларының маңызды ерекшеліктерінің бірі -
олардың жалпылама қиялдық (абстрактылы) сипаты. Бұл нормаларды ... ... ... ... беру ... туады.
Сондықтан мемлекеттік органдар жаңа құжатты бекітсе, оған жан-жақты
түсінік беріп отырады. ... ... ... ... - жаңа норманы халық
оқып, біліп сол арқылы оның дұрыс қолдануын, іске асуын қамтамасыз ... ... ... ... келу ... оның қолдану тәсілі, жолдары,
ондагы қүқық пен міндеттердің орындалуы, ... ... ... ... ... ... еқі ... болады: біріншісі -
жеке адамдардың норманы өздері ... ... ... ету; ... ... ... арқылы халыққа жаңа норманың мазмұнын, мақсатын түсіндіру.
Түсінік ... ... ... ... өте сауатты,
тәжірибелері мол болу керек. Сонда ғана олар түсінікті жоғары дәрежеде бере
алады.
Құқықтық ... ... ... ... Грамматикалық (филологиялық) түсінік беру - ... ... ... құрылуын тексеру, гипотеза, диспозиция, санкцияны
анықтау.
2. Жүйелік талқылау — нормаларды ... ... ... түрде түсінік беру. Негізгі занды анықтау, қосалқы нормаларды
салыстыру. Мысалы: жол ережесін бұзуда ... ... ... қандай қосалқы
нормалар бар соны жан-жақты оқып, түсініп ... ... ... ... - ... ... ... уақыты,
ол кездегі саясаттың мазмүны оның алдына қойган мүдде-мақсаты.
Оның бәрі жан-жақты талқыланып, қорытынды жасалу кереқ.
Логиқалық талқылау өте күрделі, өте ... ... ... ... берудің барлық тәсілдерінің нәтижелерін
біріктіріп қорытынды жасау.
Құқыққа түсінік беру субъектілері: Конституциялық кеңес, ... ... ... ... ... ... органдар,
заңгерлер, ғылыми ұйымдар мен ғалым қызметкерлер.
Қазақстан Республикасы Конституциялық кеңесі 72-бабы 1-тармағының 2-3
тармақшалары негізіңде ... ... ... немесе халықаралық
шарттардың Конституцияға сәйкестігін қарап түсінік береді. ... ... ... егер 78 - ... ... сот ... тиісті заң
немесе озге де ... акт ... ... ... және ... ... мен бостандықтарына нұқсан келтіреді деп
тапса, іс жүргізуді тоқтата тұруға және осы актіні конституциялық емес деп
тану ... ... ... кеңеске жүгінуге міндетті.
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты ... ... ... ... ... және оны ... ... бойынша
Республика соттарына басшылық түсінік береді.
Парламент қабылдаған ... он ... ... ... Президентінің
қол қоюына беріледі. Президент ұсынылған заңға он бес жұмыс күні ... ... оны ... ... оны ... ... дауысқа салу үшін
қайтарады. Мәжілістің тұрақты комитетінде қарсылықты қараудың қорытындысы
бойынша Республиқа Президенті ... ... ... ... ... не оның ... ... баптарының редакциясы туралы өзі
білдірген қарсылығын өзгертуге хақылы.
Егер Парламент әр ... ... ... ... ... екісінің
көпшілік даусымен заң тұтас немесе оның тиісті жекелеген баптары бойынша
бүрын қабылданған шешімді ... ... ... ... ... ... есептеледі. Президент оған жеті күн ішінде қол
қояды. Егер ... ... ... сол ... ... ... деп ... нормаларын талқылаудың, түсінік берудің қажетгілігі олардың
белгілерінің, сырт ... ... ... ... жүйе ... қатынастардың белгілі бір саласын ... ... ... ерекшелігі болады. Құқықтық ... ... ... оның ... ... кейбір жағдайларды
анықтау қажеттілігі қолданылатын құқықтық норманың мағынасы ... ... ... ... Сол ... ... норманы талқылау, түсінік
беру аркылы дүрыс жауап ... ... ... дүрыс колдануын,
орындалуын қамтамасыз етуге болады.
Қоғамдық өмірде жаңа катынастар пайда болып отырады. Оларды заң ... ... ... де ... ... ... қатынастарды қолданылып
жүрген заңның мазмүны қамтуы ықтимал. Бұл жағдайды да ... ... ... түсінік беру арқылы анықтауға болады. Демек, заң үқсастығы
бойынша ... ... ... ... ... мүмкін.
Түсінік беру қажеттілігі құқықтық норманың сыртқы ресмилендірідуінің,
тілінің ерекшеліғіне байланысты да тууы мүмкін. ... ... ... ... ... Мысалы, "міндет", "қажет", "солай істеу керек",
"тыйым салу", "қақылы", ... ... ... ... ... ... ... осы жағдайды да ескеру керек болады. [23,201]
Өмірде халықтың көпшіліғі нормативтік актілерді ... ... ... ... тиісті органдары қабылданған нормаларды ... ... ету үшін ... жұмысын жүргізіп, норманы әртүрлі
түсінуге жол бермеуге тырысады. Түсінік берудің екі түрі ... ... ... ... түсінік беру. Ресми түсінікті мемлекеттік орған
береді, оның түрлері:
Нормативтік түсінік беру — бұл ... ... ... ... ... оның ... ... күші
болады. Бұл қаулы, инструкцияларды көп жағдайда қолдануға
болады.
Казуалдық ... беру — бүл ... беру тек бір ... ғана ... Басқа істерге оның заңды қүші болмайды.
3. Сот органдарының ресми түсінік беруі — ... ... ... ... ... ... ... қолдану туралы түсінік
береді. Жоғарғы Соттың ресми түсінігі барлық ... ... күші ... ... ... - өздерінің құзырындағы
мәселелер бойынша заң күші бар түсінік бере алады. Олар өздерінің
түсініғін нормативтік акті ... ... ... ... ... ... болса немесе кдтерлі болса соны
түзеп жаңартады.
Дәлме-дәл, сөзбе-сөз түсінік беру — ... ... ... ... дәл ... тура ... ... беру — норманың мазмұнында бір шектеудің
болуы. Мысалы: жұмыстан шығару үшін ... ... ... ... ... (кеңейтілген) түсінік беру — норманың мазмұнын
кеңейтіңкіреп түсінік беру. Мысалы: Конституцияның көптеген
баптары жалпылама түрде беріледі. Ол ... ... ... ... ... ғана ... ... дүрыс шешіледі.
Аутентикалық түсініқ беру — нормативтік актіні қабылдаған
мемлекеттік орғанның өзінің түсінік беруі.
9. ... ... ... беру - ... ... ... ... ал оған түсінікті басқа орған
береді.
10. Арнаулы — заңды түсінік беру - ... ... ... ... ... мекемелердің
толық дұрыс түсінік беруі.
Ресми түсініктер арнаулы бланкаға жазылып ... оның ... күші ... Оны ... міндетті. [24,178]
Бейресми түсініктерді лауазымды түлға емес заңғерлер, мамаңдар, ғылыми
үйымдар береді. Бұл ... ... күші ... ... сілтеме
жасауға болмайды. Бірақ қоғамның жақсы дамуына, қүқықтың сапасын көтеруге,
нормативтік актілердің дүрыс іске асуына ... емес ... ... зор. ... ... ... ... ережелерғе
берген түсініктемелері бұл ... ... ... ... ... екі түрі болады: доктриналық және жалпылама
түсініктер. Доктриналық түсініктерді ғалым-заңгерлер, ... ... ... ... ... ... ... мақалалары, кітапшалары,
монографиялары нормативтік актілерді түсінуге, ... көп әсер ... ... ... ... қоғамдағы тәртіпті, заңдылықты күшейтуге
айтарлықтай үлес қосады.
Жалпылама түсініктерді заңгерлерден басқа ... ... ... үгіт-насихат арқылы қалың бүқараның құқықтық нормаларды түсінуін,
орындауын жеңілдетеді.
Қазіргі ... ... құру ... бұл ... емес
түсініктердің маңызы өте зор. Өйткені бүл іске ... ... ... ... туады. Сонымен ресми емес түсініктердің
де мемлекет және қүқық теориясын дамытуда рөлі өте зор.
Құқықтық нормалардың орындалуы адамдардың тек заңды ... ... ... тиым ... ... ... ... нормаларды іске асыруда субъектілер екі топқа бөлінеді: мемлекет,
оның органдары және ... ... ... ... іске асуы ... қабылдаудан, бекітуден басталады. Мемлекеттің жоғарғы органдары
(парламент, ... заң ... ... ... ... жергілікті басқарушы мемлекеттік ... ... ... нормалар
қабылдайды. Осы мемлекеттік органдардың бәрі де құқықтық нормаларды іске
асыруға, орындауға зор үлестерін қосады.
2.4 Заң шығару ... және оның ... ... алатын орны
Заң шығару техникасы кең мағынасында алғанда нормативтік актілерді
талдап жасау ережесін ғана емес, сондай-ақ қалыпты ... ... ... ... ... күйін, қалыпты актілердің құрылымы мен
мазмұнын, бұл актілерді ресми басылымдарға ... ... ... әрі, ... бұрын, нормативтік актілер жобаларын дайындаудың
ережелері мен әдіс-тәсілдері ... ... ... тар ... ... техникасы туралы сөз болады. Зандардың қаншалықты жетілгендігі,
нормативтік актілердің үғынықтылығы, оларды есепке алу мен ... ... ... ... көп заң шығару техникасы ережелерінің
сақталуына байланысты болмақ.
Құқық нормаларын тұжырымдаған, нормативтік ... ... ... ... ... ... ... ережелер, құралдар мен тәсілдер
жинақтала келе заң ... ... ... Заң шығару техникасы
нормативтік актілерді жасауға, басылымда ... және ... ... мен тиімді пайдалануын қамтамасыз етуге бағытталған. Оның ең
жалпы құралдары, әдіс-тәсілдері, ережелері ... заң ... ... ... ... ... тәсілдері мен ережелері
(нормативтік актінің құрылымы, сот шешімдерінің құрылымы) ... ... ... ... - бұл ... актілердің мазмұнын жазудағы қолданылатын
сөз белгілері. Оның үш түрі қолданылады:
- жалпылама қолданыстағы, яғни ... ... ... ... ... ... қойма, қонақ үй, т.б.;
- арнаулы заңдық, яғни ұғымның өзіндік сипатын белгілейтін занды ... ... ... ... адвокат, иесіз заттар, өз бетімен салынған
құрылыс, қараусыз жануарлар, талап ету құқығы, борыштың ауысуы, ... ... ... ... яғни ... ... ... мәні бар терминдер, мысалы, күрделі ... ... ... ... ... т.б. ... ... қатар оларды пайдалану ережелері де маңызды рөл
атқарады. Сондықтан оларға белгілі бір талаптар қойылады. Әр түрлі құқықтық
актілердегі терминологиялық ... ... ... жалпыға танымалдығы, тұрақтылығы, кысқалылығы, дәлдігі мен
түсініктілігі болуы шарт. Терминдерді ... ... ... ... қажет: нормативтік актілердегі қолданылатын сөздер мен
тұжырымдардың ... бір ... ... ... ... түсінікті
болып келсе де, шындығында оның құқықтық мәні басқаша болып шығады. ... ... ... сөздің мағынасына көз жіберелік. Бір ... ... ... ... ... жағынан заң мәні жағынан мүлдем өзгеше
болып келеді: азаматтар мен занды ... ... мен ... өзгертуге немесе тоқтатуға бағытталған әрекеттері түрінде
түсіндіріледі.
Терминологиядан басқа заң ... ... заң ... жатады. Ол дегеніміз нормативтік материалдарды, олардың
құрылымын құрайтын ... ... ... типтес түрінде тұрғызу,
яғни бұл нормативтік материалдардың ... ... ... ... ... ... ... зияны үшін мүліктік
жауапкершілік" конструкциясы, "құқық қатынастарының құрамы", ... ... ... Заң ... ... маңызы зор, өйткені
олар заң ғылымдарымен ... өмір ... ... құқықтық
қатынастардың типтік схемаларын қалыптастырады.
Заң шығару техникасында құқықтық актілерді құрастырудың тәсілдері мен
ережелеріне көп ... ... ... ... ... ... тек ... материалдар ғана енгізіледі. Оған байланысты нормативтік актіде
алдымен материалдық құқықтар ... одан ... іс ... ... ... құқықтар тұжырымдалады. Бұдан да басқа,
ережеде заң нормаларының жазылу тәртібі көзделінген:
- баяндаудың қисынды ... ... ... ... ... ... байланысы;
- нормативтік актінің ішінде, зандар жүйесінде қайшылықтардың болмауы;
- құқық нормаларын баяндау ... ... бола ... ... ашып ... ... мен жанжақтылығы;
- нормативтік актілер тілінің айқындығы мен ұғынықтылығы;
- заңдарда қолданылатын ... мен атау ... ... ... ... ... жақсы аңғарылуы, оларды пайдалануды
жетілдіру, құқықтық актілерді ... үшін бір ... ... ... ... ... ... материалдың жазылуының заң техникалық құралдары ретінде
заң шығарушы ның еркін заң тұжырымдарында көрсетілуінің мынадай ... ... ... құрылысын, яғни құқық нормалары норманың тұжырымдар
түрінде берілуі (гипотеза-диспозиция; гипотеза-санкция) ;
- ... ... ... ... ... логикалық нормалар түрінде
көріністе болуы мүмкін (гипотеза-диспозиция-санкция);
- салалық ... - ... ... ... ... ... тиіс.
Заң шығару техникасының құралы ретінде құжат мәтіндерінің жазылуының
мынадай тәртібі қолданылады:
- реквизиттерінің ... ... аты, ... ... ... орны,
күшіне енуі, лауазымды адамның қолы, т.б.); құрылымдық құрылысының
көрсетілуі, яғни нормативтік акт ... ... ... - ... ... ... ... Ал, күрделі ірілендірілген
кодификациялық актілерде (кодекстерде, ережелерде) бөлімдер мен бөліктердің
болуы тиіс:
- заң терминологиясының ... ... ... ... ... ... яғни ... құжаттардағы тіл
құралдарын пайдаланудың тәсілдерінің жүйесі.
Заң шығару ... ... ... ... ... яғни құқық нормаларын тұжырымдағанда жалпылау түсініктемесін қолдану
(мысалы, қр Азаматтық кодексінің 188-бабының 3-тармағында: ... ... ... ... ... өз қалауы бойынша кез келген әрекеттер
жасауға, соның ... бұл ... ... адамдардың меншігіне беріп,
иелігінен шығаруға ... мүлікті ... ... ... ... - делінген. Бұл
жерде жалпылау түсінігі "мүлік" болып тұр, бұл көптеген ... ... ... ... ... ол құқық нормаларын тұжырымдаған кезде оның жұмыс
істелуіне қажетті нақтылы жағдайларды талдап көрсету (мысалы, қр Азаматтық
істерді жүргізу кодексінде сот ... ... ... ... ... ішкі құрылымы (кіріспе, сипаттау, дәлелдеу және қарар
бөліктері), оның кіріспе бөлігінде шығарылған уақыты мен ... ... ... ... ... құрамы; сот отырысының хатшысы, сот приставы;
прокурор, егер ол процеске қатысқан болса, тараптар мен қатысушы басқа да
адамдар, ... және ... ... ... ... талап көрсетіледі.
Шешімнің сипаттау бөлігі талап қоюшының талаптарын, жауапкердің наразылығын
және іске қатысушы басқа ... ... ... тиіс. Дәлелдеу
бөлігінде істің сот анықтаған мән-жайлары, құқықтар мен міндеттер ... ... ... ... сот ... ... бір ... негіздері, және сот басшылыққа алған ... ... ... ... ... ... ... бөлігінде
талап қоюдың танылғаны және оны соттың қабылдағаны ғана ... ... ... бөлігі талап қоюды қанағаттандыру туралы немесе талап қоюдың
толық немесе оның бір бөлігінен бас ... ... сот ... ... ... ... ... беру мерзімдері мен тәртібін
көрсетуді, сондай-ақ өзге де қорытындыларды қамтуға тиіс.
Бұл жерде Англия, АҚШ сот ... ... ... жөн ... 1) нақты істің фактілері; 2) талапкердің талабы және ... ... ... бәрі ... ... ... ... айтылғандарға байланысты екінші рет сөйлеп алады. Соңғы
реплика айту құқығы, әр ... ... мен оның ... ... ... аттары ( істегі талапкер мен жауапкердің аттары); 4) соттың
алдына қойылатын заң сұрақтары ... шарт ... ма, ... ... ... бар? ... ... қандай? Жауаптылықты
күшейтетін немесе әлсірететін негіз бар ма?); 5) ... ... ... ... - ... ... бағалауы, іс үшін маңызы бар
қандай мән-жайлардың анықталғанын, қандайларының анықталмағанын, осы ... ... заң ... тиіс ... және ... қанағаттандыруға
жататынын-жатпайтындығын анықтауы болып табылады);
6) сот шешімінің негізі (құқық принципі немесе Жоғарғы сот тың ... ... ... сот ... 7) ... тарихы (осы іс бойынша
төменгі соттың шешімі, егерде ол болса); ... ... 9) ... ... ... сот ... авторы); 10) ерекше пікір, егер ол
болса.
Құқық ... жазу ... ... оның үш ... ... ... ... жазылу тәсіліне сәйкес нормативтік актілердің баптарында сол
норманың барлық элементтерінің қарастырылуы (гипотеза, диспозиция, санкция
бір бапта ... ... ... ... ... ... ... элементтері (не гипотеза, немесе диспозиция, санкция) өзге
баптарда болуы оған ... ... ... қр Азаматтық кодексінің 221-
бабыньщ 3-тармағында былай жазылған: "Ортақ мүлікті бөлу және одан ... ... ... мен тәртібі осы Кодекстің 218-бабының ережелерімен
белгіленеді, өйткені ол осы Кодекспен, басқа да заң ... ... ... ... үшін өзгеше белгіленбеген және ... ... ... ... ... Мұның өзі 221-
баптың З-тармағындағы норманың мазмұнын білу үшін сол ... ... ... ... ... ... ... кодексінің 70-бабының 2-бөлігіндегі: "Сот ... - ... ... ... ... ... сотталған адамға осы
Кодекстің ... ... ... ... ... ... ол ... жазаның өтепмей қалған бөлігі ішінде орындауға ... да ... бір ... әдіс - бұл ... ... нақтылы сілтемелер жоқ,
бірақ оның ... ... өзге ... актілерде, немесе ерекше
басқа ережелерде тұжырымдалған. Мысалы, ҚР қылмыстық кодексінің ... ... ... ... ... және ... өкілеттігін тікелей орындау үшін қазақстан Республикасының
Конституциясында, қазақстан Республикасының конституциялық және өзге ... ... ... аткаратын, сол сияқты мемлекеттік
қызмет туралы заңдарға сәйкес мемлекеттік қызметшілердің ... ... ... жауапты мемлекеттік қызмет атқаратын адамдар ... - ... ... өзіміз көріп отырғанымыздай, осы баптағы
норманы түсіну ... ... ... көрсетілген заң актілерінің (әсіресе,
мемлекеттік қызмет туралы) мәтіндерін білуіміз қажет.
Сондықтан заң шығару ... ... ... бұл ... ... ... жазылу тәсілдері мен ... әрі ... ... пайдалану деген сөз, бұл нормативтік құқықтық
актілердің сапасын, оның ... және ... ... ... ... ... ... заң шығару техникасы қабылданған актілер мағынасының
жеңіл ұғынылуын, ескірген ... ... дер ... ... ... ... орнын толтырып отыруды қамтамасыз етеді. Оның
үстіне заңдарды сапалы әрі дер ... ... ... ... ... ... мен заңдарды жүйелеудің арасындағы байланыстың күштілігі
сонша біреуінің жағдайы ... кері ... ... ... жаңа
актілерде өзгертілетін немесе күші жойылатын заңдық қалыптардың дәл тізбесі
болмаса, онда бұл қолданылып ... ... ... ... ... қиындатады. Бір мәселені өзгеше реттейтін актілердің тағдырын
ресми түрде анықтап алмайынша, ескірген, өз ... ... ... ... ... қалыптық реттеу, оны тәртіпке келтіру ісін жолға
қою мүмкін емес. Екінші жағынан, егер ... ... ... ... нашар жүйелеу салдарынан өзгеріс ... тиіс ... ... әрі дәл ... мүмкін болмаса, техникалық жағынан
жетілген қалыпты акт дайындау өте қиын. Яғни, заңдарды ... мен ... ... ісінің тағдыры едәуір дәрежеде жаңа ... ... ... ... ... мен салдары ... ... ... ... ... ... жою мен ... жаңа қалыптар мен ... онда ... ... ... ... Бұл ... мынаны есте ұстау керек, егер
кодификациялау кезінде тікелей заң шығару техникасы ережелері ... ... ... бәрінен бұрын, қолданылып жүрген заңдардың техникалық
деңгейі, яғни жинақталуға тиіс ... ... ... мен ... заң шығару техникасының ережелері ... ... ... ... ... ... заң жобасын екінші рет қайтарып тастаған
жағдайда, ол сол ... ... ... ... ... ... тұтас
алғанда Парламент заң актілері Палаталар депутаттары жалпы санының (50%)
көпшілік дау сымен ... Тек ... ... мен ... әр ... ... жалпы санының кемінде 3/4 көпшілік даусымен
енгізіледі, ал ... ... ... ... ... әр Палата депутатары жалпы санының кемінде 2/3-сінің көпшілік
даусымен қабылданады (ҚР ... ... ... ... қол қою. ... ... ... на Республика
Президенті он бес жұмыс күні ішінде қол қояды, не ... ... ... ... ... талкы лап, дауысқа салу үшін өз қарсылықтарымен
кері қайтарады Аталған мерзім ішінде қайтарылмаған ... қол ... ... ... ... ... ... лика Президентінің
қарсылығын туғызған заңдар немесе зан ның ... ... ол ... күннен баста бір ай мерзім ішінде ... ... мен ... ... Бұл ... ... Президент қарсылығының
қабылданғанын ... Егер ... әр ... ... тары ... үштен екісінің көпшілік даусымен бұрын қабылданған шешімді
қуаттайтын ... ... жеті күн ... ... қол ... Егер
Президенттің қарсылығы еңсеріл месе, заң қабылданбады немесе ... ... ... деп ... (ҚР ... ... ... ретінде айтатынымыз: қр Конституциясына ке реғар деп танылған
заңдар мен халықаралық шарттарға қол қойылмайды не ... ... ... ... (қр ... ... 1-тармақ).
5. Заңдарды ресми жариялау. Барлық заңдар, Республика қатысушысы болып
табылатын халықаралық ... ... ... құқықтарына,
бостандықтары мен міндеттеріне қатысты нормативтік құқықтық актілерді ресми
түрде жариялау, ... ... ... ... ... ... (ҚР
Конституциясы, 4-бап, 4-тармақ), әрине, ... ... ... ... мәлім. Осыған орай мынаны жадымызда ұстауымыз
қажет. құқыққолдану тәжірибесінде заңдардың және өзге ... ... ... ... ғана ... ... ... заң актілерінің мәтіндері Парламент Жаршысында, "Егемен
қазақстан", ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Тек осы басылымдарға
ғана ... ... Ал, ... ... Президентінің Жарлықтары,
Үкіметінің қаулылары "қазақстан Республикасы Президенті мен ... ... ... ... ал, өте ... әрі дереу хабарлау
қажет болған жағдайда "Егемен қазақстан", "Казахстанская ... ... ... газеттер басылымдарында да жарияланады. [12,64]
Орталық атқару және өзге ... ... ... ... ... ... қр Әділет Министрлігі шығаратын аталған
органдардың нормативтік құқықтық актілер бюллетенінде ... және ... ... ... және ... өзге ... ресми жарияланады.
Заңдарда көрсетілген барлық жағдайларда мемлекеттік тіркеуден ... ... ... ... ... одан ... соң ғана ... емес нормативтік құқықтық актілерді жариялау оларды ресми
басылымдардан шыққаннан кейін ғана ... ... ... ... ... үзінді ретінде басып шығаруға жол ... ... мәні бар ... басқасына).
Сөйтіп, заңды халыққа ресми жария ету қазақстан ... ... ... (ҚР Конституциясы, 44-бап, 2-тармақша).
3 Құқықтық нормаларды іске ... және ... ... ... Құқықты іске асырудың түсінігі, оның мазмұны
Құқықтық нормалар қоғамдағы сан алуан қатынастарды ... ... ... ... өзгеріп, ескіріп, жаңарып, дамып ... Ол ... ... ... ұжымдардың, ұйымдардың іс-
әрекеттеріне, жұмысына дұрыс ... ... ... ... жақсы іске
асуына, орындалуына зор әсер етеді. Олардың барлығының жұмысын ... ... ... ... ... ... ... теңдігін
қамтамасыз етуге бағытталған іс-әрекет. Құқықтық нормалар іс жүзінде
асырылмаса, оның әлеуметтік маңызы ... ... ... ... тек заңды іс-әрекеттерімен
немесе әрекетсіздігімен байланысты. ... ... іске ... екі топқа бөлінеді: мемлекет, оның органдары және ... ... ... іске асуы ... ... ... ... Мемлекеттің жоғарғы органдары заң қабылдайды. Үкімет, министрлік-
ведомстволар, сот және жергілікті басқарушы ... ... ... ... ... Осы ... органдардың бәрі де құқықтық
нормаларды іске асыруға, орындауға зор үлестерін қосады.
Заңдарды, заңға тәуелді ... ... ... ... ... ғана. Бұл істің негізгі міндеті сол ... ... іс ... ... ... ... ... ақиқатқа айналдыру.
Өйткені бұл нормаларда қоғамның мүдде-мақсаты соған сәйкес мемлекеттің
билік-бұйрығы ... орын ... Бұл ... ... ... объективтік
тұрғыдан іске асыру. Ал, ... ... ... ... ...... ... іске асыру деп түсіну
керек. [27,91]
Құқықтық нормаларды орындаудың ... әр ... ... өйткені
нысандардың өмірге келу себептері әр түрлі болады:
А) қоғамдағы қатынастардың мазмұны әр ... ... ... ... адамдарға әр түрлі әсер етуі;
В) норманың ерекше мазмұнының әсері;
Г) құқықты іске асырудағы субъектілердің құзыреті мен ... ... ... ... ... ... әр ... деңгейде болуы;
Құқықтық нормалар мемлекеттік органдардың, адамдардың, қоғамдық
ұйымдардың ... ... ... арқылы орындалып жатады.
Құқықтық нормаларды іске асырудың ерекшеліктері:
А) құқықтың әлеуметтік ... ... ... даму ... ... ... басқаруға мүмкіншілігінің барлығы;
Б) нормативтік актілерде көрсетілген ... ... ... ... ету ... ... Ол механизм кезеңдері:
1. Заңды нормаларды белгілеу құқықтық реттеудің негізі.
2. Құқықтық ... ... және ... ... Субъективтік құқық пен заңды міндеттердің дұрысорындалуы туралы акті
жасау.
Құқықтыық нормаларды іске асыру түрлері:
1. ... ... ... ... үшке ... норманың мүдде-мақсатын
орындау; жалпы міндет – қағидаларын орындау; нақты құқықтық қатынастағы
нақты ... ... ... іске асырудағы қатынастың субъектілеріне сәйкес орындау ... ... ... және топтық субъектілердің өз ... ... ... ... ... өз ... мақсатын іске асыру,
пайдалану.
3. Нормативтік актілер ерікті түрде орындалмаса, қоғамдық мүдде-мақсат үшін
еріксіз іске ... Оның екі түрі ... ... ... ... ... ... іске асыруды саяси және идеологиялық әдіс-тәсілдерді
пайдалану. Құқықтық нормалардың басым көпшілігінің орындалуы ... ... ... ... Бұл ... ... ... ең көлемді, ең күрделі түрі.
5. Субъектілердің норманы іс жүзіне ... ... 4 ... ... ... ... ... – нормаларда тиым салған іс-әрекеттерді субъектілер бұлжытпай
орындауға міндетті. Бұл ... ... ... ... ... тәртібі немесе заңды әоекетсіздігі. Мұны тиым
салынған нормалардың бұлжытпай орындау нысаны деп атайды.
Орындау – ... ... ... міндеттерді толық
орындаулы қамтамасыз ... ... ... белсенді түрде іс-әрекет
жасауға міндетті. Мұндай іс-әрекеттерді ... ... ... деп ... – субъектілердің ерікті түрде нормативтік актілер арқылы өз
мүдде мақсаттарының орындалуын ... ... Бұл ... тиым ... ... ... адамдардың еріктілігі.
Осы көрсетілген үш түрде нормативтік актілер ... ... іс ... немесе әрекетсіздігімен орындалып
жатады.
Құқықтық нормаларды қолдану тек мемлекеттік органдардың және лауазымды
тұлғалардың ... Олар өз ... ... ғана ... ... ұйымдар мемлекет рұқсат берсе ғана ... ... ... ... ... кезеңдері:
1. Істің нақты мазмұны мен және жағдайымен танысу, қарым ... ... ... Қатынастың заңды негізін анықтау, анализ жасау, іске заңды баға беру.
3. Іс бойынша шешім қабылдау, құқықты қолдануды, тиімділігін анықтау, ... ... ... мүдделі тұлғаларға жеткізу.
4. Шешімді жүзеге асыру.
Құқықты қолданудың негізгі субъектілері: мемлекет, мемлекеттік органдар,
лауазымды ... ... ... ... ... мен ұйымдар.
Қолдану актілері төрт түрге бөлінеді:
- мемлекеттің халық өкілді органдарының актісі;
- мемлекеттің атқарушы органдарының актісі;
- қоғамдағы тәртіпті қорғайтын органдардың актісі;
- ... ... ... құқықтық нормалар қоғамдағы сан алуан қатынастарды реттеп,
басқару үшін ... ... ... ... ... ... жатады. Ол
нормалар адамдардың, бірлестіктердің, одақтардың ұжымдардың, ... ... ... ... ... ... қоғамдағы құқықтың жақсы ... ... зор әсер ... ... ... жұмысын нормаларға
сәйкес қоғамдық мүдде мақсатты орындауға, адамдардың бостандығын, ... ... ... іс-әрекет. Құқықтық нормалар іс жүзінде
асырылмаса, оның ... ... ... ... ... ... ... беру
Құқықтық нормаларды қолдану үшін оның мазмұнын азаматтар, бірлестіктер
органдар жақсы білуі керек. Егерде қоғамның құқықтық сана сезімі ... ... ... ... ... ... ... жол
береді. Құқық нормаларының маңызды ерекшеліктерінің бірі – ... ... ... Бұл ... ... ... нақтыландыру,
талқылау, түсінік беру қажеттігі туады.
Сондықтан мемлекеттік органдар жаңа ... ... оған ... ... ... Құқықтық нормаларға түсінік берудің екі бағыты
болады: біріншісі – жеке адамдардың норманы өздері ... ... ... ... ... ... ... жаңа норманың мазмұнын, мақсатын
түсіндіру.
Құқықтық нормаларға түсінік берудің тәсілдері:
1. Грамматикалық түсінік беру – ... оның ... ... ... ... ... санкцияны анықтау.
2. Жүйелік талқылау – нормаларды жүйе-жүйеге, сала-салаға бөліп,
салыстырмалы ... ... ... ... талқылау – норманың өмірге келуінің уақыты, ол кездегі
саясаттың мазмұны оның алдына қойған мүдде мақсаты.
4. ... ... өте ... өте дұрыс қорытынды беретін тәсіл.
Түсінік берудің барлық тәсілдерінің нәтижелерін біріктіріп қорытынды
жасау.
Құқыққа ... беру ... ... ... Жоғарғы соттың
пленумы, нормативтік актілер щығаратын мемлекеттік органдар, ... ... мен ... ... [29,54]
Құқық нормаларын талқылаудың, түсінік берудің қажеттілігі олпрдың
белгілерінің, сырт ... ... ... ... жүйе қоғамдағы қатынастардың белгілі бір ... ... ... ... өзіндік ерекшелігі болады.
Өмірде халықтың көпшілігі нормативтік актілерді толық ... ... ... тиісті органдары қабылданған нормаларды
халықтың түсінуін қамтамасыз ету үшін үгіт-насихат ... ... әр ... ... жол ... ... ... берудің екі түрі
болады: ресми түсінік беру, бейресми ... ... ... ... ... ... оның ... Нормативтік түсінік беру – бұл түсініктің қорытындысы ... ... ... оның ... заңды күші болады.
2. Казуалдық түсінік беру – бұл ... беру тек бір ... ... ... ... ... оның заңды күші болмайды.
3. Сот органдарының ресми түсінік беруі – ... ... т. б ... ... актілерді қалай қолдану туралы түсінік береді.
4. Әкімшілік органдардың түсінігі - ... ... ... ... күші бар түсінік бере алады.
5. Дәлме-дәл, сөзбе сөз түсінік беру – ... ... мен ... ... дәл ... тура келуі.
6. Шектеулі түсінік беру – норманың мазмұнында бір шектеудің болуы. Мысалы
жұмыстан шығару үшін соттың немесе ... ... ... ... Кеңірек түсінік беру – норманың мазмұнын кеңейтіңкіреп түсінік беру.
8. Аутентикалық ... беру – ... ... қабылдаған мемлекеттік
органның өзінің түсінік беруі.
9. Құқыққа легальдық түсінік беру – норманы ... ... ... ал оған ... ... орган береді.
10. Арнаулы – заңды түсінік беру – нормативтік ... ... ... ... ... ... беруі.
Бейресми түсініктердің екі түрі болады: ... және ... ... ... ... заң мамандары
береді.
Жалпылама түсініктерді заңгерлерден басқа тәжірибелі мамандар береді.
Олар үгіт-насихат арқылы қалың ... ... ... ... ... ... ... қоғамдағы сан алуан қатынастарды реттеп,
басқару үшін өмірге келіп, өзгеріп, ... ... ... жатады. Ол
нормалар адамдардың, бірлестіктердің, одақтардың ұжымдардың, ұйымдардың ... ... ... ... жасап, қоғамдағы құқықтың жақсы іске
асуына, ... зор әсер ... ... ... ... нормаларға
сәйкес қоғамдық мүдде мақсатты орындауға, адамдардың бостандығын, теңдігін
қамтамасыз етуге бағытталған іс-әрекет. ... ... іс ... оның әлеуметтік маңызы болмайды.
Құқықтық нормаларды орындаудың нысандары әр түрлі болады. ... ... келу ... әр ... ... ... ... мазмұны әр түрлі болуы;
Б) нормативтік актілердің адамдарға әр түрлі әсер етуі;
В) норманың ... ... ... құқықты іске асырудағы субъектілердің құзыреті мен ... ... ... ... ... ... әр ... деңгейде болуы;
Құқықтық нормаларды қолдану үшін оның мазмұнын азаматтар, бірлестіктер
органдар жақсы білуі керек. Егерде қоғамның құқықтық сана ... ... ... ... ... дұрыс қолданылмайды, заңсыздыққа жол
береді. Құқық ... ... ... бірі – олардың
жалпылама қиялдық сипаты. Бұл нормаларды қолдану барысында нақтыландыру,
талқылау, ... беру ... ... ... мемлекеттік органдар жаңа құжатты бекітсе, оған ... ... ... ... ... ... берудің екі бағыты
болады: біріншісі – жеке адамдардың норманы өздері оқып, білуін қамтамасыз
ету; екіншісі үгіт-насихат арқылы ... жаңа ... ... ... түсінік беру субъектілері: Конституциялық кеңес, ... ... ... ... ... мемлекеттік органдар,
заңгерлер, ғылыми ұйымдар мен ғалым қызметкерлер танылады.
Қорытынды
Жұмыстың қорытындысы. ... ... ... ... ... ... тұжырымдауға болады. Олар:
1) Бұл проблемаға қатысты жалпылама түрде талдау жүргізілді.
2) Жүйелеу және оның ... ... оның ... ... бойынша
топтастырылуы берілген.
Тұжырымдама жасасақ, ол келесі тұрғыда байқалады:
1) Диплом ... ... және ... ... мен ... құқық
пәндері бойынша маңызды институттардың бірі болып ... ... және оның ... ... ... ... тақырыбының көкейкестілігі мен өзектілігі, Қазақстанда
берілген ... ... ... ғылыми зерттелмегенімен
түсіндіріледі.
3) Жұмыста ... ... ... ... ... ... ұсынылған. Дәлірек айтқанда, нормативті ... –  бұл ... ... тұратын және нақты  қоғамдық қатынастарды
реттеуге бағытталған құзырлы мемлекеттік органнан ... ... ... ... ... ... бар мемлекеттік органдар
қатаң белгіленген нысанда ... ... ... ... барлық
нормативті актілер заңдарға және заң күшіндегі актілерге бөлінеді.
Заң – бұл жоғарғы күші бар және аса ... ... ... ... ерік – ... ... ... тәртіпте заң
шығарушы орган немесе  референдумда қабылданған  нормативті акт[31,54].
Заңның түрлері: 1) Конституция; 2) Конституциялық ... 3) ... ... ... – бұл ... ... және солардың орындалуы
үшін шығарылған, құқық нормаларынан тұратын нормативті акт. Оларға ... ... мен ... ... ... мен ... ... аймақтық  және жергілікті муниципалдық
органдардың           актілері;
4) ведомствалық  актілер.
Нормативті актілердің уақыт, кеңістік бойынша және адамдар арасындағы
әрекетінің шегі болады:
Құқық шығармашылық -  құзырлы ... заң ... ... және ... жоюы ... арнайы қызметі.
Құқық шығармашылық субъектілеріне ... ... ... шығармашылық қағидалары:
1) ғылымилық;
2) кәсіпқойлық;
3) заңдылық;
4) демократиялылық;
5) жариялылық.
Құқық шығармашылық процесс бірнеше  стадиялардан тұрады:
1) Заң ... ... ... жобасын талқылау;
3) Заңды қабылдау;
2)     Заңды жариялау.
Нормативті құқықтық актілерді жүйелеу – бұл нормативті  актілерді
ретке келтіру, нақты жүйеге жинақтау. Ол ... ... қол ... ... ... болу үшін ... ... Инкорпорация: ресми және бейресми;
2) Консолидация;
3)Кодификация.
Әр күн өткен сайын бізге белгілісі – құқық біреулерге ұнай ма, ... ма, ... ... ... ... көне ме, ... ме,
нарықтық экономика жоғарғы тұрғыдан көріне ме, әлде жоқ па, ... іске асуы ... ... ... ... ... ... ме, не түбегейлі өзгерістерге ұшырай ма, оған
қарамастан, заң нормаларының тұжырымдары біздің ... ... ... мемлекет құру бағытты,бұрынғы даурықпа ... ... ... қиын болса да сабырлы түрде асықпай, өзінің
кемшіліктерімен қоса жетістіктері де шындық тұғырынан ... ... ... ... ... ... ... қажет, ол:
- жалпыға міндетті санкцияны тағайындау мен ... ... ... ... құқықтық актілердің жиынтығы;
- шынайы демократиялық қоғамда ... ... ... ... ... тиістігін, адамдардың еріктілігін
тағайындайтын және ... ... ... ... ... адамдардың мінез–құлқына мәдинеттілігіне, құқықтық саналылығы,
олардың жекешеленген және қоғамдық қатынастарына тәуелді, ... ... ... жаңа нормативтік актілердің қабылдануына және жаңартылуына,
бұрынғылардың жойылуына құқыққолданудың тиімділік ... мен ... ... қозғалыста болатын құбылыс[32,40].
Еліміз құқықтық мемлекет құру бағытын ұстап отырғаны ақиқат, бірақ оны
біздің барлық бастамаларымыз, барлық ой – ... бен ... ... ... ... ... болғанда ғана құруға болады.
Заңдылықты сақтау – құқықтық мемлекеттің өмір салты, ... Осы ... ... Н.Ә. ... ... Республикасы
соттарының ІІІ сьезінде, сот жүйесін шешуге ... ... ... ... сөйлеген сөздің естеріңізге сала кеткенді жөн көрдік, онда: “Осы
міндеттерді шешу ... ... мен ... ... ... ... ... қорау, ел Конституциясы мен заңдарының ... ету ... ... ... функциясын толыққанды
жүзеге асыруға қабілетті ... сот ... ... ... ... деп ... “ мәселені адамдар өздерінің құқықтарын қорғау үшін
шенеуніктерге ... ... ... Үкіметке емес, Президентке емес,
сіздерге келетіндей етіп, ал ... ... ... ... ... етіп ... деп тек ... ғана емес, бүкіл ... ... ... артты.
Дегенмен, заң жобасы жасалып, қабылданған соң, оның талабын, өзгеріске
түсіпместен толық ... ... ... оның ... ... үшін ең маңызды іс. Себебі, қатардағы ... ... ... ... ... ... ... Бұл – біздің
қоғамда дамып келе жатқан ... ... ... ... ... ... ... – заңдылық принциптерінің, еліміздің 1995
жылғы 30 тамыздағы Негізгі ...... ... ... ... ал ол ... халқының тарихи асуларын баянды етіп,
демократияны дамытуда, заңдарымызды ... жаңа ... ... ... ... елі ... қасиетін одан әрі жоғары көтерді.
Қазақстан Республикасының жаңа Ата Заңы ... ... ... ғана емес, ол – заң терминдерінің ... заң ... ... беки ... ... ... ... біздің
мемлекетіміздің заңдарды келешек талабына сай әзірлеп, басып шығару – құқық
(заң) ... ... одан әрі ... ... Бұл ... ... барлық азаматтардың бұрынғыдан да жетігірек білуіне
мүмкіндік туғызады. Ал ол дегеніміз ... ... ... ауытқусыз және
бұлтарақсыз жұрттың бәрінің орындалуына толық мүмкіндік беру деген сөз.
Қазақстан жұртшылығы заң білімін неғұрлым кең әрі ... ... оның ... ... ... ... ... ұлы
тарихымыздың прогресі мен гүлдену ... ... ... ... ... күн ... сайын бізге белгілісі – құқық біреулерге ұнай ма, әлде
ұнамай ма, немесе ... ... ... көне ме, ... ме,
нарықтық экономика жоғарғы тұрғыдан көріне ме, әлде жоқ па, ... іске асуы ... ... ... берілетін
команда бойынша жүргізіле ме, не ... ... ... ма, ... заң ... ... біздің күнделікті өмірімізге
енуде. Құқықтық мемлекет құру ... ... ... ... ... қиын ... да сабырлы түрде асықпай, өзінің
кемшіліктерімен қоса ... де ... ... ... бастады.
Сондықтан, бізге құқық ұғымын дұрыс түсінуіміз қажет, ол:
- жалпыға міндетті санкцияны тағайындау мен ... ... ... ... ... ... жиынтығы;
- шынайы демократиялық қоғамда көптеген халықтың әділеттілігін,
руханилығын, құлықтылығын бейнелеуі тиістігін, ... ... және ... экономикалық жағдайынан туындайтын құбылыс;
- адамдардың мінез –құлқына мәдинеттілігіне, құқықтық саналылығы,
олардың жекешеленген және қоғамдық ... ... ... ... ... жаңа ... актілердің қабылдануына және жаңартылуына,
бұрынғылардың жойылуына құқыққолданудың тиімділік ... мен ... ... ... ... ... құқықтық мемлекет құру бағытын ұстап отырғаны ақиқат, бірақ оны
біздің барлық бастамаларымыз, барлық ой – ниеттеріміз бен ... ... ... жүзеге асырылатын болғанда ғана ... ... ...... ... өмір салты, тәуелсіздігіміздің
тірегі. Осы орайда, Елбасымыз Н.Ә. Назарбаевтың, Қазақстан ... ІІІ ... сот ... ... ... ... ... алға
тартып, сөйлеген сөздің естеріңізге сала кеткенді жөн көрдік, онда: “Осы
міндеттерді шешу бізге азаматтар мен ... ... ... заңды мүдделердің қорау, ел Конституциясы мен заңдарының орындалуын
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз сот жүйесінің құруға мүмкіндік береді”,
- деп келе, “ ... ... ... құқықтарын қорғау үшін
шенеуніктерге емес, ... ... ... ... ... ... ... етіп, ал сіздер барлық проблемаларын әділдікпен шешіп
беретіндей етіп ... деп тек ... ғана ... бүкіл заң
адамдарына үлкен сенім артты.
Дегенмен, заң жобасы жасалып, қабылданған соң, оның талабын, өзгеріске
түсіпместен толық ... ... ... оның түжырымдарын
насихаттау болашағымыз үшін ең маңызды іс. Себебі, ... ... ... ... ... ... осыған байланысты. Бұл – біздің
қоғамда дамып келе ... ... ... ... ... бірі.
Құқық насихатшыларымездың парызы – заңдылық принциптерінің, еліміздің 1995
жылғы 30 ... ... ...... ... ... көрсету, ал ол Республика халқының тарихи асуларын баянды етіп,
демократияны дамытуда, заңдарымызды жетілдіруде жаңа ... ... ... Қазақстан елі азаматымыз қасиетін одан әрі жоғары көтерді.
Қазақстан ... жаңа Ата Заңы ... ... ... ғана ... ол – заң ... ... заң жүйелерінің іргесін беки түсетін, берік қамал. ... ... ... ... ... сай ... ... шығару – құқық
(заң) тәртібінің тиянақтылығын одан әрі арттыруға көмектеседі. Бұл біздің
құқықтық актілерімізді барлық азаматтардың ... да ... ... туғызады. Ал ол дегеніміз заңдарды қатаң, ешбір ауытқусыз және
бұлтарақсыз жұрттың бәрінің ... ... ... беру ... ... жұртшылығы заң білімін неғұрлым кең әрі тиянақты меңгерсе,
ол оның талаптарына соғұрлым жауапкершілікпен ... ... ... прогресі мен гүлдену үрдесіне қосар үлесі соғырлым ... ... ... ... Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995 жыл (өзгертулер
мен толықтырулармен). Алматы, 2012.
2. Қазақстан Республикасының Конституциясының түсіндірме сөздігі. Алматы,
2011.
3. Алексеев С. С. ... ... М. БЕК, ... ... В. Н. ... ... и права М, 2005, 2006
5. Хутыз М. Х. ... П. Н. ... ... М., 2005.
6. Бейсенова А., Біржанова Қ., ҚР мемлекет және құқық негіздерін оқып
үйренушілерге көмек. Алматы: “Жеті жарғы” 2007.
7. Сапаргалиев Г.С. Основные ... и ... ... ... ... Г.С. Заң ... сөздігі. Алматы: “Жеті – Жарғы”
Алматы., 2006.
9. Ибраева А.С. Заң терминдерінің қазақша-орысща және орысша-қазақша
түсіндірме сөздігі. Алматы: ... ... ... ... Г.С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы:
“Жеті – Жарғы” 2007.
11. Сапаргалиев Г.С. ... және ... ... Оқу құралы. Алматы,
“Жеті – Жарғы, 2007.
12. Табанов А.С. Салыстырмалы құқықтану негіздері. Алматы, “Жеті – ... ... Қ.Д. ... және ... ... ... ... Булгакова Д.А. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы, 2006.
15. Тихомиров Ю. А. Курс сравнительного правоведение. Москва ... ... Т. ... және мемлекет теориясы. Қарағанды: Болашақ- Баспа,
2002.
17. Алексеев С.С. Как готовить ... – М.: ... 1992. 14 ... ... В.К. ... ... ... - Н-н. 1993.
19. Братко А.Г., Лазарев В.В. Источники права: общая теория ... ... ... - М.: ... ... 1994.
20. Венгеров А.Б. Теория государства и права. – М.: Юриспруденция, 2000.
21. Дрейшев Б.В. ... ... ... – М.: Правоведение,1988. - №4
22. Дюрягин И.Л., Приголкин А.С. Правотворчество в советском Государстве
– М.:        юридическая литература, 1974.
23. Ильин И.А. ... или ... - М. ... ... Ю.М., ... Д.М., Попов Л.Л. Административное право. Учебник.
– М.:    Юристъ, 2002.
25. Котельникова Е.А., Семенцова И.А., Смоленский М.Б. Административное
право.    -  Р-н-Д.: ... ... ... В.В. ... ... ... и ... - М.1997.
27. Лукич Р. Методология права - М.: Прогресс,1981.
28. Марченко М.Н. Теория государства и ... – М.1996. - 321, 322, 334 ... ... М.Н. ... ... ... и ... Том 2. – М.1985.
30. Пиголкин Л.С. Теория государства и права. Учебник, 1980.
31. Поленина С.В. Новое в системе законодательства РФ № 12. – ... ... ... Явич Л.С. ... ... - М. 1985.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласы кедендік бақылау департаменті бойынша кедендік әкімшіліктендіру қызметін ұйымдастыру мен жетiлдiру тұжырымдамасы жинақталған тәжiрибенi жүйелеу250 бет
Гетерогенді катализ реакцияларын жүйелеу3 бет
Модульдер. Жоба файлдары арасындағы байланыс, Бағдарламаны құру, Мәліметтерді енгізіу шығару.Кескіндеу және түзету компаненттері, Дипломдық жобаға жиналған материалдарды жинау және жүйелеу, Бағдарламалық қамтамасыздандыруды сипаттау9 бет
Мәлеметтер қоры көмегімен ақпаратты сақтау,іздеу, сұрыптау технологиясы. Ақпаратты сақтау және жүйелеу3 бет
Қазақ жауынгерлік қару-жарақ жүйелеу дәстүрі.57 бет
Қазақстан Республикасындағы қазіргі кездегі салық салу жүйесі, салықтың экономикалық-құқықтық мәні, теориялық негіздері, салық жүйесіндегі заңдылықтар мен тәртіптер, теорияларды жүйелеу, оны жетілдіру ұсыныстарын жасау65 бет
«Тұздар» тақырыбын оқытуда тәрбиелей оқыту әдісін қолдану42 бет
Абай мұрасының зерттелуіне шолу23 бет
Астана қаласы Алматы ауданының №2 аудандық соты20 бет
Ата-ана мен бала арасындағы қарым-қатынас24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь