Итмұрын

I. Кіріспе

Өсімдік жайлы не білеміз?

II. Негізгі бөлім

а) Дәрілік өсімдіктер
ә) Дәрілік өсімдіктерді өсіру
б) Дәрілік өсімдіктерді жинау
в) Дәрілік өсімдіктер құрамында болатын биологиялық әсерлі заттар
г) Дәрілік өсімдіктерден дайындалатын қоспалар

III. Қорытынды.
Итмұрын, раушан, қоңыр раушан – жабайы және қолдан өсірілетін өсімдік. Қазақстанда өседі. Өсімдіктің жемісінде С және басқа да витаминдер көп. Одан жасалған дәрілер витамин ретінде және ас қорытуды жақсартуға, сон-дай-ақ бауыр және өт қалтасы қабынуына қарсы дәрі ретінде қолданылады. Итмұрынның жемісінен және ұрығынан “Раушан майы” және “Каротолин” препараттары жасалады. Олар күйген жерді және тері ауруларын емдегенде, сондай-ақ рентген сәулесімен емделгенде қолданылады. Итмұрынның рау-шан атты түрінен “Холосас” препараты дайындалады.
Адам баласы кейбір өсімдіктерді әр түрлі ауруларды емдеуге пайдалануға болатындығын алғашқы қауымдық кезеңнен бастап-ақ білген. Одан бірнеше мың жылдан кейін дәрілік өсімдіктерді емге пайдаланудың мән-жайы халық арасында ауыздан ауызға таралып, кейіннен қағазға жазыла бастаған. Өсім-діктерді ауру-сырқауларды емдеуге пайдалану туралы ілім біздің эрадан алты мың жыл бұрын Ирак жерінде өмір сүрген Шумер мемлекетінен басталғаны айтылған. Онда шумерлік дәрігерлердің емдік қасиеті бар өсімдіктердің жа- пырақтарынан, тамырларынан, сабақтары мен дәндерінен ауру емдейтін әр түрлі ұнтақ, тұнба дайындайтындықтары жазылған. Осымен қатар сол уақыт- тың өзінде-ақ дәрілік өсімдіктерді кептірген кезде күн көзінен олардың дәрі- лік қасиеті жойылатыны анықталып, кептіру жұмысы күн көзінен таса жерде жүргізілуі тиіс екені дәлелденген. Осы себептен шумерліктер кейбір өсімдік- терді түнде жинау керек екендігін ұсынған. Ассирия мемлекетінде дәрілік шөптер өсірілетін арнайы бақ та болған. Египеттіктер даладағы дәрілік өсім- діктерді жинаумен қатар ассириялықтар сияқты оларды қолдан егіп өсірумен айналысқан. Египет мамандары тұңғыш рет осы дәрілік қасиеті бар өсімдік- терге классификация жасаған. Олар дәрілік өсімдіктердің фармакологиялық әсеріне қарай іш өткізетін, құстыратын, қақырық түсуін жеңілдететін топтар- ға бөлген.
Өсімдіктерді ауру-сырқауды емдеуге пайдалану әр елде өздеріне керек ба- ғытта, әр түрде жүргізілген. Осыдан келіп жалпы дәрілік өсімдіктерді емдеу ісіне пайдалану жолдарын өрістетуде үлкен мүмкіндікке жол ашылды. Дәрі- лік өсімдіктерді ауруларды емдеуге қолдануда Грекия елі біраз рөл атқарған. Грекия дәрігері Гиппократ дәрілік өсімдіктердің екі жүзден астам түрін жа- зып, оларды ауруларды емдеуге қалай пайдалануға болатындығы туралы то- лық ғылыми тұрғыдан түсінік берген.
Дәрілік өсімдіктер. Өсімдіктердің бұл тобынан емге керекті дәрі алумен қатар құрамында әр түрлі витаминдер, стероид, тритерпен, алкалоид, глико- зидтердің, микроэлементтер, ақуыз, май, соның ішінде эфир майы болуына байланысты оларды тағамдыққа және басқа да халық қажетіне пайдаланады. Әдетте өсімдіктің осындай заттар көп жиналған бөліктері дәрі ретінде пайда- ланылады. Дәрілік өсімдіктер кептірілген шөп, тұнба, қайнатынды, шай, ұн- тақ т.б. түрінде қолданылады. Дәрілерді дайындау үшін шикізат ретінде пай- даланылатын дәрілік өсімдіктер бөлек іріктеледі. Дәріні көбінесе жабайы өсімдіктерден алады. Дәрілік шөптермен, сондай-ақ синтетикалық медицина- лық препараттармен емдеу дәрігердің бақылауымен жүргізілуі керек.
        
        Мақсаты:  1) жергілікті жердегі дәрілік өсімдіктерді қорғау;
2) ... ... ашып ... ... ... ... және ... өмірде қолдана
білуге, табиғатты сүюге және қорғауға баулу;
Міндеті: 1) дәрілік шөптерді ... ... ... ... ... сақтау тәсілін білу;
3) өсімдікті тану, оның ерекшеліктерін білу.
Жоспар
I. Кіріспе
Өсімдік жайлы не білеміз?
II. Негізгі бөлім
а) Дәрілік өсімдіктер
ә) Дәрілік өсімдіктерді өсіру
б) Дәрілік ... ... ... ... ... ... биологиялық әсерлі заттар
г) Дәрілік өсімдіктерден дайындалатын қоспалар
III. Қорытынды.
Кіріспе
Итмұрын, раушан, қоңыр раушан – жабайы және ... ... ... өседі. Өсімдіктің жемісінде С және басқа да витаминдер көп.
Одан жасалған дәрілер витамин ретінде және ас ... ... ... ... және өт ... қабынуына қарсы дәрі ретінде қолданылады.
Итмұрынның жемісінен және ұрығынан “Раушан майы” және “Каротолин”
препараттары жасалады. Олар күйген жерді және тері ... ... ... ... ... ... Итмұрынның рау-шан
атты түрінен “Холосас” препараты дайындалады.
Адам баласы ... ... әр ... ... ... ... ... қауымдық кезеңнен бастап-ақ білген. Одан бірнеше мың
жылдан кейін дәрілік өсімдіктерді емге пайдаланудың мән-жайы халық ... ... ... ... қағазға жазыла бастаған. Өсім-діктерді
ауру-сырқауларды емдеуге пайдалану туралы ілім біздің ... алты мың ... Ирак ... өмір сүрген Шумер мемлекетінен басталғаны айтылған. Онда
шумерлік дәрігерлердің емдік қасиеті бар ... жа- ... ... мен ... ауру ... әр түрлі ұнтақ, тұнба
дайындайтындықтары жазылған. Осымен қатар сол ... тың ... ... ... ... күн ... олардың дәрі- лік қасиеті
жойылатыны анықталып, кептіру жұмысы күн көзінен таса жерде жүргізілуі тиіс
екені дәлелденген. Осы себептен шумерліктер кейбір өсімдік- терді ... ... ... ... ... ... ... шөптер
өсірілетін арнайы бақ та болған. Египеттіктер даладағы дәрілік өсім-
діктерді жинаумен қатар ... ... ... ... егіп өсірумен
айналысқан. Египет мамандары тұңғыш рет осы дәрілік ... бар ... ... ... Олар ... ... фармакологиялық
әсеріне қарай іш өткізетін, құстыратын, қақырық түсуін жеңілдететін топтар-
ға бөлген.
Өсімдіктерді ауру-сырқауды емдеуге пайдалану әр елде өздеріне керек ба-
ғытта, әр ... ... ... ... ... ... ... емдеу
ісіне пайдалану жолдарын өрістетуде үлкен мүмкіндікке жол ашылды. Дәрі- лік
өсімдіктерді ауруларды емдеуге ... ... елі ... рөл ... ... ... ... өсімдіктердің екі жүзден астам түрін жа-
зып, оларды ауруларды емдеуге қалай ... ... ... то- ... ... ... ... өсімдіктер. Өсімдіктердің бұл тобынан емге керекті дәрі алумен
қатар құрамында әр түрлі витаминдер, стероид, тритерпен, алкалоид, глико-
зидтердің, микроэлементтер, ақуыз, май, соның ... эфир майы ... ... ... және ... да ... қажетіне пайдаланады.
Әдетте өсімдіктің осындай заттар көп жиналған бөліктері дәрі ретінде пайда-
ланылады. Дәрілік өсімдіктер кептірілген шөп, тұнба, қайнатынды, шай, ... т.б. ... ... ... ... үшін ... ... пай-
даланылатын дәрілік өсімдіктер бөлек іріктеледі. Дәріні көбінесе жабайы
өсімдіктерден алады. Дәрілік шөптермен, сондай-ақ синтетикалық медицина-
лық препараттармен емдеу ... ... ... ... ... ... Дәрілік қасиеті бар өсімдіктердің
кейбіреулерін үйде егіп өсіруге болады. Егер осы істі дұрыс қолға алатын
болсақ, бірінші- ден, бұл ... ... ... яғни ... ... аз ... да ... қор болады. Екіншіден, дәрілік
өсімдіктер қысы-жазы қол астымызда болып, керек уақытында еш жақтан іздемей-
ақ ... ... ды. ... санын көбейту бұл жұмысқа ынта қоюға
байланысты. Үй ішінде ... ... ... ала ... қыш ... іс- ... ыдыстарды дайындау керек. Осымен қатар құнарлы
топырақ, құм, қарашірік, ұсақталған тастар әзірленуі ... ... ... өсімдік егіл- ген ыдыстарды қоятын орын дайындап алған дұрыс.
Өсімдіктерге жарық то- лық түсетін болуы ... ... ... ... шамды тәулігіне 8-10 сағаттай жағып, қосымша жарық беріледі.
Өсімдікті үйде ... ең ... ... бірі – ... ... ... үзілмеуі керек. Оларға пайдаланылатын суды біраз тұндырып алып
құйған дұрыс. Дәрілік ... ... ... ... ... ... ... отырған жөн. Бұл өсімдіктердің
біразы тек ... ... ал ... ... ... тамыр
түйнектерінен өсіп-өнеді.Сонымен қатар олардың өсіп-өнуі табиғат жағдайы-
ның әр түрлі өзгерістеріне орай құбылмалы келеді.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... егіп өсіруге болады. Сабақ кесінділерін дайындау ... жас, бір ... ... ... жағынан алады. Осы алынған
кесін- ділерді 10х3 см схемасымен отырғызу керек. Бұл өсімдіктер
тамырланғаннан кейін ... см ... ... ... ... ... екі ... көшет қайтадан 40х40х40 см схемамен шұңқырларға
отырғызылады.
Дәрілік өсімдіктерді жинау. Өсімдіктерді жинауға шығар алдында ... ... ... беретін нұсқауларымен жете танысқан жөн. Сонымен
қатар күрек, пышақ, секатор, қайшы сияқты құралдардың ... ... ... ... және тамырын жинаған кезде осы жоғарыдағы
аталған құралдарды ұқыпты әрі орынды түрде пайдаланып, кесіп ... ... ... ... ... болмаған күнде өсімдіктер қатты зақымданады. Неге
десеңіз, өсімдік гүлін я жапырағын қолмен жұлғанда оның ... ... ... ... ... салатын рюкзак, себет, кішігірім
қаптар ала шыққан жөн. Өсімдікті бір жерден бірнеше жыл қатарынан ... ... ... өсімдік өсіп тұрған жерлерде сол ... ... ... үшін әр маусымда белгілі бір мөлшерін қалдырып ... ... ... өте жас ... тимей, толық пісіп жетілгендерін
алу керек. Себебі бұларда биологиялық белсенді заттар мөлшері басымырақ
болады, яғни бұл қасиет ... өсу ... мен ... ... сөз. ... ... қай ... қай мезгілде жинау керек екен-
дігін де білген дұрыс. Өсімдік ... ... ... ... уақытта, күз
айларында жинайды. Ал жазғытұрым жинауға тура келетін ... онда ... өсіп өнуі ... ... кезде жинау керек. Өсімдік жапырағын то-
лық гүлдеу мезгілінде жинайды. Ондайда төменгі және ... ... ... ... ... ... ... жинауға
болмайды. Гүлдерді өсімдіктер гүлдей бастағанда жинайды. Зақым- ... ... ... гүлді де жинамаған дұрыс. Бүршіктерді жазғы- тұрым ерте, ол
ашылмай жаңа ... тола ... ... ... қа- ... ... сөл жүре бастағанда уақытта жас бұталардан жина- ған дұрыс.
Олардың қабығын жинау үшін ... екі ... ... ... ... етіп ... сақина жасап тіледі. Содан кейін олардың арасын жоғарыдан
төмен қарай екі жерден ... ... да, ... ... ... ... ... ұшымен көтеріп, қабығын сындырып алады. Бұл жағдайда
өсімдіктің текк ... ... ... да, ... ... өсімдікте қалып,
сөл жүру үдерісін жалғастыра береді. Өсімдік шөбін негізінде гүлде- ... ... Ол үшін ... жапырағы көп жоғарғы жағын
гүлімен қоса, төменнен ... ... ... ... ... Сарғайған
зақымданған жапырақтарды алып тастау керек. Өсімдіктің жемісі мен дәнін
пісіп жетілгенде жинайды. Кейбір өсімдіктерде олар ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің жемісі мен дәнін ертерек
жинау- ға да болады.
Өсімдік жапырақтарын, гүлдері мол сабағын күн ашық, құрғақ ... ... шық ... ... ... ... тамырларын қазып алғаннан соң жабысқан топырақтарын салқын сумен
жуып тазартады. Өсімдіктерді ... ... бір ... нәрсе:
жинайтын адам қолына қолғап кигені дұрыс. Себебі көптеген өсімдіктер ... ... ... өсімдіктерді дереу кептіріп алған жөн. Себебі тез
кептіріл- ген өсімдіктерде оның дәрілік қасиеті мен сапасы ... дау- сыз. ... ... ... кептіру жұмысы көлеңке,
жел қағып тұра- тын жерге қағаз немесе басқа ... ... ... ... ... ... ... кептірілген өсімдік қолмен уқалағанда
бірден морт етіп сынып кетеді. Кептірілген өсімдікті қағаздан жасалған
қапшыққа ... кар- ... ... ... салып, ішіне қағаз төсеп,
қараңғы және құрғақ жерде сақтайды. Оларды ... ... іліп я ... ... жаю ... Әр ... ... тимеуін қамтамасыз еткен дұрыс.
Өсімдік сақтайтын жерде өткір иісті ( керосин, нафталин т.б.) заттардың
болмағаны жөн. Улы қасиеті күшті- рек өсімдіктерді ... ... ... ... (2-3 жыл) ... сапалылығы жаңа жиналған өсім-
діктерге қарағанда төмен болады. Сондықтан жыл ... тек ... ... ғана жинап, жаңа жиналған өсімдіктерді ғана пайдалануға тырысқан ... ... қала ... ... жол бойынан жинамай, алысы-
рақ ашық даладан жинаған жөн. Себебі қалаға жақын немесе жол ... ... ... түтінімен бірге шығатын қорғасын т.б.
заттармен ластанбай тұрмайды.
Емге керекті өсімдік тұнбасын дайындауға ... ... шыны ... ... Бір ... кететін нәрсе: осындай емдік өсімдіктерді
жинау алдында міндетті ... ... ... ауру ... қандай шөпті қанша мөлшерде, қай уақытта қалай ... ... ... Дәрігердің кеңесі ғана емделудің бірден-бір дұрыс
жолын көрсетуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... улы қасиеті бар екендігін ескере
отырып, оны пайдаланған уақытта емдеуге керекті ... ... ... ... ... ... құрамында болатын биологиялық әсерлі заттар.
Дәрілік өсімдіктер құрамында ... ... ... ... ... өсімдіктерді емдік мақсатта пайдаланғанда сол заттар адам ... әр ... ... ... туғызады. Өсімдіктердің
дәрілік қасиеті осы биологиялық әсерлі заттардың тобына алкалоидтар,
гликозидтер, эфир майлары, ... илік ... ... ... т.б. ... ... кіреді.
Алкалоитар – табиғаттағы күрделі азотты заттар. Бұлар өсімдіктерде тұз-
дар немесе олардың негізі түрінде болады. Алкалоидтардың фармакология- лық
қасиетте- рі алуан ... және ... ... ... мөлшері 2-
3 пайыздан болады. Алкалоидтардың әсіресе орталық жүйке жүйесіне тигізетін
физиоло- гиялық әсері өте күшті.
Гликозидтер молекулалары қанттан және ... ... ... ... топтарға жатады.
Эфир майлары - өсімдіктердің гүлінде, жапырағы мен жемісінде ... ... ... ... ... ... – ағза тіршілігіне өте қажетті органикалық зат. Оның аз
ғана мөлшерінің өзі адам, жан-жануар тіршілігінің өсіп жетілуіне ... ...... ... ... ... заттардың
тағы бір тобы. Бұлардың қатарына жататындар – ... ... ... ... хлор, йод т.б. Бұл микроэлементтер адам ағзасына өсімдіктен
жасалған тағамдар ... ... ... әр түрлі ауру үдерістерін тоқтатуға
көмектеседі.
Дәрілік өсімдітерден дайындалатын қоспалар. Әр түрлі өсімдіктердің
емдік ... ... ... ... турап, әр түрлі ... ... ... мақсатта қолдану ел арасында ертеден таралған. Қазіргі
уақыт- та ... ... ... ... өсімдіктерден
жасалған қосындылар сатылады. Дегенмен, қолда бар өсімдіктерден ... ... ... ... ... болады.
Поливитаминді қосынды: итмұрын жемісінің үш бөлігі, қарақат ... ... ... ... үш бөлігі мен сәбіздің үш бөлігінің қосын
-дысы. Осы қосындыны шай демдегендей қайнатып ішеді.
Жүрек, қан ... ... ... ... ... ... ... алынып отыр)
Итмұрын (жемісі) – 45.0; кәдімгі шетен (жемісі) – 15.0; қосүйлі
қалақай ... – 30.0. Бұл ... ... ... көзі ... ... үш
мезгіл жарты стақаннан ішеді.
Итмұрын (жемісі) – 30.0; қарақат (жемісі) – 10.0; ... ... – 30.0; ... (тамыры) – 30.0. Бұл қоспадан дайындалған
тұнбаны витамин көзі ... ... үш ... ... стақаннан ішеді.
Біздің өлкемізде дәрілік өсімдіктер жетіп артылады. ... ... ... ... ... сырқатқа дауа екендігін бағамдай
бермейміз. Қарақат, бүлдірген, итмұрын, долана, уқорғасын, ... ... ... ... көкемарал, тартар жапырақ, марал шөп
секілді көптеген ... ... дауа ... ... ... аз да ... ... Ал қалғандары жөнінде бәлкім арнайы
зерттелінген анықтамалық керек шығар. Суы да шипа, шөбі де ... ... ... ... өмір – бұл.
Енді сіздерге осы дәрілік өсімдіктердің бірі итмұрынды сипаттап
бермек- пін.
Итмұрын – көп сабақты, тікенді, ... ... ... қызғылт түсті,
жемісі қызыл, дәндерін тікенді гүл басқан.
Тоғайлы жерлердің ашық алаңдарында, бұталар арасында өседі.
Дәрілікке жемісі, гүлі, жапырағы пайдаланылады. Жемісінде С, А, В, К, ... ал ... Е ... бар. ... ... ... жұмы- сын
реттеуге, бауыр, бүйрек, қуық ауырғанда ішеді. ... ... ... бір ас ... ыдысқа салып, үстіне екі стақан (400 ... ... 10-15 ... беті жабық ыдыста қайнатады. Тұнбаны салқындатып,
дәкемен сүзеді. Осылай дайындалған тұнбаны күніне екі ... ... ... 0.5-1 стақаннан ішеді. Бұдан басқа кепкен жемістің 40-50 грамын қайна-
ған 1 литр ыстық суға салып, тұндырып, күніне үш ... ... ... ... Ал ... шай ... ішуге болады.
Қорытынды
Табиғат – біздің басты байлығымыз. Бізге бар шуағын төгіп,
шапағатын егіп, ... ... келе ... ... табиғи байлығымыз.
Оны әр кез көзіміздің қарашығындай қорғауға тиістіміз. Сондықтан жасыл
желектің көптеп отырғызылуы, оларды қорғау – халық ... ... ... алдында тұрған аса маңызды міндеттердің бірі.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Өсімдіктер жүйесі. Раушангүлділерге сипаттама»25 бет
Дәрілік өсімдіктердің биологиясы24 бет
Ксантофилдер6 бет
Менің ауылымда өсетін гүлді өсімдіктер6 бет
Өсімдіктердің вегетативтік көбеюі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь