Мұхит Мерәліұлы


Дарынды сазгер, әнші, ақын күйші Мұхит Мерәліұлының шығармалары Батыс Қазақстанның музыкалық дәстүрінде өзінің сәтті сазын тауып, ерекше орынға ие болды. Мұхиттың шығармашылық өнерін сөз еткенде, белгілі өнер зерттеушісі А. Затаевич “…қазақ әндері саласында Мұхит халық музыка элементтерінен өзіндік мағынасы бар ән мектебін құрды”, - деп, дәл суреттеп жазған. Ал ол Мұхиттың өзін “қазақтың Баяны” деп атап өтті.
Көбінесе лирикалық әуенде келетін Мұхит әндерінде адамның Жан дүниесін, ой – арманын, махаббат сезімін суреттеу, табиғатты тамашалау, адамның жеке басына сүйсіну сезімдері мол бейнеленген. Оның “Айдай”, “Бала Ораз”, “Алуаш”, “Иіс”, “Зәуреш”, “Айнамкөз” т.б. әндері халық арасына кең тарап, Біржан, Ақан, Мәди, Үкілі Ыбырай сияқты ірі әнші –композиторлардың белгілі шығармаларымен бірге халықтың жүрегін нұрға толтырып келеді.
Мұхит (Мұхаметкерей) Мерәліұлы қазіргі Орал облысы, Қаратөбе ауданындағы Жақсыбай өзенінің бойындағы Ақбақай деген жерде 1841 жылы ауқатты жанұяда туған. Мұхиттың туған ағалары Шәңгерей, Сақыпкерей, Жанша, Жүсіптер домбырашы, әншілер болған. Европалық аспап – скрипкада да ойнау өнерінде меңгерген. Мұхит жас кезінен-ақ әнге, домбыраға әуес болып өсті. Оның дарынының Жан – жақты ашылып оянуына өнерпаз ағаларының мол әсері тиді. Өсе келе Мұхит елге билік жүргізетін төреліктен, байлық – дәулеттен бас тартып, бар өмірін өнерге бағыштайды. Ауылға келген әнші, күйші, ақын –жыраулардың қасында жүріп, өнер үйренеді. Ел аралап, жәрмеңкелерге қатысып, той – думанның сәнін, халық мұрасын дәріптеуші насихаттаушы болып, “әнші Мұхит”, “сал Мұхит” атанды. Орындаушылық тәжірибесін шыңдай түсіп, өз жанынан да ән шығара бастайды.
Оның шығармасының алғашқы кезеңінде шыққан арнау әндері –“Айнамкөз”, “Алуаш”, “Қилым” – адамның Жан дүниесі мен қиял сезімін қозғап, алысқа меңзейді. “Алуаш” әнінде Мұхит қыз жанының сұлулығын, сырт пішінінің сымбаттылығын шалқыта суреттейді.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Мұхит Мерәліұлы
(1841 - 1918)
Дарынды сазгер, әнші, ақын күйші Мұхит Мерәліұлының шығармалары Батыс
Қазақстанның музыкалық дәстүрінде өзінің сәтті сазын тауып, ерекше орынға
ие болды. Мұхиттың шығармашылық өнерін сөз еткенде, белгілі өнер
зерттеушісі А. Затаевич “...қазақ әндері саласында Мұхит халық музыка
элементтерінен өзіндік мағынасы бар ән мектебін құрды”, - деп, дәл суреттеп
жазған. Ал ол Мұхиттың өзін “қазақтың Баяны” деп атап өтті.
Көбінесе лирикалық әуенде келетін Мұхит әндерінде адамның Жан
дүниесін, ой – арманын, махаббат сезімін суреттеу, табиғатты тамашалау,
адамның жеке басына сүйсіну сезімдері мол бейнеленген. Оның “Айдай”, “Бала
Ораз”, “Алуаш”, “Иіс”, “Зәуреш”, “Айнамкөз” т.б. әндері халық арасына кең
тарап, Біржан, Ақан, Мәди, Үкілі Ыбырай сияқты ірі әнші –композиторлардың
белгілі шығармаларымен бірге халықтың жүрегін нұрға толтырып келеді.
Мұхит (Мұхаметкерей) Мерәліұлы қазіргі Орал облысы, Қаратөбе
ауданындағы Жақсыбай өзенінің бойындағы Ақбақай деген жерде 1841 жылы
ауқатты жанұяда туған. Мұхиттың туған ағалары Шәңгерей, Сақыпкерей, Жанша,
Жүсіптер домбырашы, әншілер болған. Европалық аспап – скрипкада да ойнау
өнерінде меңгерген. Мұхит жас кезінен-ақ әнге, домбыраға әуес болып өсті.
Оның дарынының Жан – жақты ашылып оянуына өнерпаз ағаларының мол әсері
тиді. Өсе келе Мұхит елге билік жүргізетін төреліктен, байлық – дәулеттен
бас тартып, бар өмірін өнерге бағыштайды. Ауылға келген әнші, күйші, ақын
–жыраулардың қасында жүріп, өнер үйренеді. Ел аралап, жәрмеңкелерге
қатысып, той – думанның сәнін, халық мұрасын дәріптеуші насихаттаушы болып,
“әнші Мұхит”, “сал Мұхит” атанды. Орындаушылық тәжірибесін шыңдай түсіп, өз
жанынан да ән шығара бастайды.
Оның шығармасының алғашқы кезеңінде шыққан арнау әндері –“Айнамкөз”,
“Алуаш”, “Қилым” – адамның Жан дүниесі мен қиял сезімін қозғап, алысқа
меңзейді. “Алуаш” әнінде Мұхит қыз жанының сұлулығын, сырт пішінінің
сымбаттылығын шалқыта суреттейді.
Халық арасында “Бала Ораз”, “Жылқышы”, “Кіші айдай” болып та таралған
келесі бір ән жайында А.Қ. Жұбанов былай деп жазады:
“Өзі ақын, әнші Мұхит жасынан көркем сөзге үйір болды. Оның қызығып
тыңдайтын жыры, толғауының бірі ақын Бала Ораздың шығармалары болса керек.
Бір күні Мұхит Бала Ораздың аузынан шыққан “Жылқышы хикаясын” жадына түйіп
алады ... Бұл аңыз Мұхиттың тұла бойын тегіс жібітіп, қатты толқытады.
Қыршынынан қиылған екі жас, жанбай сөнген таза махаббат, екінші жағынан
соққы мен сойылға сүйінген қара күш - әншінің асқақ қиялын аралап,
тыныштығын кетіреді. Дарынды композитор сол арада домбырасын алып, қой
ішегінің шегіне жеткенше қатты бұрап, Жан ашуының айқайындай дауыстың ең
жоғарғы сағадан бастап, ащы да, айбарлы да дыбыс ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Дүниежүзілік мұхит
Әлемдік мұхит
Әлемдік мұхит
Австралия және мұхит аралдары
Мұхиттар (Әлемдік мұхит)
Журналистика әлемі – алып мұхит
Солтүстік мұзды мұхит
Тынық мұхит пен мұхиттың аралдар
Кіші өзендер мен мұхит энергиясы
Мұхит түбі рельефі және геологиялық құрылымы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь