Мұхит Мерәліұлы

Дарынды сазгер, әнші, ақын күйші Мұхит Мерәліұлының шығармалары Батыс Қазақстанның музыкалық дәстүрінде өзінің сәтті сазын тауып, ерекше орынға ие болды. Мұхиттың шығармашылық өнерін сөз еткенде, белгілі өнер зерттеушісі А. Затаевич “…қазақ әндері саласында Мұхит халық музыка элементтерінен өзіндік мағынасы бар ән мектебін құрды”, - деп, дәл суреттеп жазған. Ал ол Мұхиттың өзін “қазақтың Баяны” деп атап өтті.
Көбінесе лирикалық әуенде келетін Мұхит әндерінде адамның Жан дүниесін, ой – арманын, махаббат сезімін суреттеу, табиғатты тамашалау, адамның жеке басына сүйсіну сезімдері мол бейнеленген. Оның “Айдай”, “Бала Ораз”, “Алуаш”, “Иіс”, “Зәуреш”, “Айнамкөз” т.б. әндері халық арасына кең тарап, Біржан, Ақан, Мәди, Үкілі Ыбырай сияқты ірі әнші –композиторлардың белгілі шығармаларымен бірге халықтың жүрегін нұрға толтырып келеді.
Мұхит (Мұхаметкерей) Мерәліұлы қазіргі Орал облысы, Қаратөбе ауданындағы Жақсыбай өзенінің бойындағы Ақбақай деген жерде 1841 жылы ауқатты жанұяда туған. Мұхиттың туған ағалары Шәңгерей, Сақыпкерей, Жанша, Жүсіптер домбырашы, әншілер болған. Европалық аспап – скрипкада да ойнау өнерінде меңгерген. Мұхит жас кезінен-ақ әнге, домбыраға әуес болып өсті. Оның дарынының Жан – жақты ашылып оянуына өнерпаз ағаларының мол әсері тиді. Өсе келе Мұхит елге билік жүргізетін төреліктен, байлық – дәулеттен бас тартып, бар өмірін өнерге бағыштайды. Ауылға келген әнші, күйші, ақын –жыраулардың қасында жүріп, өнер үйренеді. Ел аралап, жәрмеңкелерге қатысып, той – думанның сәнін, халық мұрасын дәріптеуші насихаттаушы болып, “әнші Мұхит”, “сал Мұхит” атанды. Орындаушылық тәжірибесін шыңдай түсіп, өз жанынан да ән шығара бастайды.
Оның шығармасының алғашқы кезеңінде шыққан арнау әндері –“Айнамкөз”, “Алуаш”, “Қилым” – адамның Жан дүниесі мен қиял сезімін қозғап, алысқа меңзейді. “Алуаш” әнінде Мұхит қыз жанының сұлулығын, сырт пішінінің сымбаттылығын шалқыта суреттейді.
        
        Мұхит Мерәліұлы
(1841 - 1918)
Дарынды сазгер, әнші, ақын күйші Мұхит Мерәліұлының шығармалары Батыс
Қазақстанның музыкалық дәстүрінде өзінің ... ... ... ... ... болды. Мұхиттың шығармашылық өнерін сөз еткенде, белгілі өнер
зерттеушісі А. ... ... ... ... ... ... ... өзіндік мағынасы бар ән мектебін құрды”, - деп, дәл суреттеп
жазған. Ал ол Мұхиттың өзін “қазақтың ... деп атап ... ... ... келетін Мұхит әндерінде адамның Жан
дүниесін, ой – арманын, махаббат ... ... ... ... жеке ... ... ... мол бейнеленген. Оның “Айдай”, “Бала
Ораз”, “Алуаш”, “Иіс”, “Зәуреш”, “Айнамкөз” т.б. ... ... ... ... ... Ақан, Мәди, Үкілі Ыбырай сияқты ірі әнші –композиторлардың
белгілі шығармаларымен бірге халықтың жүрегін нұрға толтырып келеді.
Мұхит ... ... ... Орал ... ... ... ... бойындағы Ақбақай деген жерде 1841 жылы
ауқатты жанұяда туған. Мұхиттың туған ағалары Шәңгерей, ... ... ... ... ... ... ... – скрипкада да ойнау
өнерінде меңгерген. Мұхит жас кезінен-ақ әнге, домбыраға әуес ... ... ... Жан – жақты ашылып оянуына ... ... мол ... Өсе келе ... елге ... ... төреліктен, байлық – дәулеттен
бас тартып, бар өмірін өнерге бағыштайды. ... ... ... ... ... ... ... өнер үйренеді. Ел аралап, ... той – ... ... ... ... дәріптеуші насихаттаушы болып,
“әнші Мұхит”, “сал Мұхит” атанды. Орындаушылық тәжірибесін шыңдай түсіп, ... да ән ... ... ... алғашқы кезеңінде шыққан арнау әндері –“Айнамкөз”,
“Алуаш”, ...... Жан ... мен қиял ... қозғап, алысқа
меңзейді. “Алуаш” әнінде Мұхит қыз жанының сұлулығын, сырт ... ... ... ... ... ... ... “Кіші айдай” болып та таралған
келесі бір ән жайында А.Қ. ... ... деп ... ... әнші ... ... көркем сөзге үйір болды. Оның қызығып
тыңдайтын жыры, толғауының бірі ақын Бала Ораздың ... ... ... күні ... Бала ... ... шыққан “Жылқышы хикаясын” жадына түйіп
алады…. Бұл аңыз Мұхиттың тұла ... ... ... ... ... ... екі жас, ... сөнген таза махаббат, екінші жағынан
соққы мен ... ... қара күш - ... ... ... ... кетіреді. Дарынды композитор сол арада домбырасын алып, ... ... ... ... ... Жан ... ... дауыстың ең
жоғарғы сағадан бастап, ащы да, ... да ... ... Бала ... ... суретін көз алдына келтіре отыра сол оқиғаны дыбыс өнерімен
өрнектейді. Ән салған ... ... ... ... сол
дыбысқа қайталап үш – төрт реет төнеді. Ондай шығармашылық күш ... ... бола ... ... ... ... күйінішті шығармасының бірі -“Зәуреш
әні”. Қайғылы көңілдің зарын, жоқтауын баян ... бұл ... ... ... үні ... үш ... отыз ұл, бір қыз ... Елге келген ауру
–апаттан Медеттің отыз ұлы бірдей қайтыс болып, жалғыз ... ... ... Медет Орынборға жолаушылап кетіп, қайтып ... ... ... ... Тек ... ... ғана ... Медет моланы құшақтап
күңіренеді. Міне, осы трагедия Мұхитты қатты ... Ол ... ... ... деген сөздерге ән шығарады. Әннің аты халық арасында
“Зәуреш” болып ... ... ... оның шығарған әні осы күнге дейін
тыңдаған адамның сай сүйегін сырқыратады.”
Философиялық тербеністерге толы ... ... – ай” әні ... ... ... көптеген ақындары сияқты Мұхит та өзінің ... ... ... ... әнші, композитор, сонымен қатар домбырашы
ретінде де танымал. Оның осы ... А.В. ... ... халқының
1000 әндері” жинағында жазылған. Ол Мұхит күйлерін жазған ... ... ... бәрі ... домбыра музыкасына жетік екенін
дәлелдейді.
Ән, ... ... ... жақсы әңгімеші болды. Сонымен қатар, сол
кездегі зейінді жігіттердің ұстаған өнерінің бірі – ою оюды ды ... ... оюын зер ... ... көш жерден келіп алып кетеді екен.
Бейнелеу ... ... ... жұрнақтары болса да іждағатты түрде зерттеп
жию керек. Мұхиттың ... ... ... ... ... ... өнерін де күйттегені оның ... мен ... ... міндет артады, жауаптылық қояды.
Ол Боғда, Есбай, Абыл, Сәулебай күйлерін ... өз ... да ... ... әншілік, күйшілік мұрасын біздің заманымызға жеткізген
балалары Шоң, Нәу немесе Шайқы, Лұқпан, Ғұбайдолла ... мен ... ... ... ... ... ... Ж. Қосыбаев “Әнші
Мұхит” атты кітап шығарды. ... ... ... жалғастырып, халық
арасына насихаттаушылар Ғ. Құрманғалиев, Т. Ибрагимова, Н. Әбілова ... ... ... тебірентер сыршыл әндерімен бүкіл қазақ даласына
танылған аса ірі тұлға, ғажайып дарында ... ... ... ... ... ... “Айнамкөз”, “Кіші айдай”,
“Үлкен айдай”, “Кербез қыз”, “Ақ иіс”, “Алуаш”, ... ...... айдай”, “Жайма қоңыр”, “Еркем”, ... ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы музыка мәдениеті22 бет
Әуенімен әйгілі әбілқайыр әулеті14 бет
Азия – Тынық мұхиты аймағының мінездемесі9 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы негізгі интеграциялық үдерістер17 бет
Азия-тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі46 бет
Антарктида туралы3 бет
Антропогендік іс әрекет және гидросфера. Антропогенез және педосфера. Геожүйелермен экожүйелердің жер-топырақ ресурстарының күйіне антропогендің әсер етудің зардаптары5 бет
Атлант мұхиттың зерттелу тарихы24 бет
Белдеулер6 бет
Биогеохимия83 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь