Мұхит Мерәліұлы


Дарынды сазгер, әнші, ақын күйші Мұхит Мерәліұлының шығармалары Батыс Қазақстанның музыкалық дәстүрінде өзінің сәтті сазын тауып, ерекше орынға ие болды. Мұхиттың шығармашылық өнерін сөз еткенде, белгілі өнер зерттеушісі А. Затаевич “…қазақ әндері саласында Мұхит халық музыка элементтерінен өзіндік мағынасы бар ән мектебін құрды”, - деп, дәл суреттеп жазған. Ал ол Мұхиттың өзін “қазақтың Баяны” деп атап өтті.
Көбінесе лирикалық әуенде келетін Мұхит әндерінде адамның Жан дүниесін, ой – арманын, махаббат сезімін суреттеу, табиғатты тамашалау, адамның жеке басына сүйсіну сезімдері мол бейнеленген. Оның “Айдай”, “Бала Ораз”, “Алуаш”, “Иіс”, “Зәуреш”, “Айнамкөз” т.б. әндері халық арасына кең тарап, Біржан, Ақан, Мәди, Үкілі Ыбырай сияқты ірі әнші –композиторлардың белгілі шығармаларымен бірге халықтың жүрегін нұрға толтырып келеді.
Мұхит (Мұхаметкерей) Мерәліұлы қазіргі Орал облысы, Қаратөбе ауданындағы Жақсыбай өзенінің бойындағы Ақбақай деген жерде 1841 жылы ауқатты жанұяда туған. Мұхиттың туған ағалары Шәңгерей, Сақыпкерей, Жанша, Жүсіптер домбырашы, әншілер болған. Европалық аспап – скрипкада да ойнау өнерінде меңгерген. Мұхит жас кезінен-ақ әнге, домбыраға әуес болып өсті. Оның дарынының Жан – жақты ашылып оянуына өнерпаз ағаларының мол әсері тиді. Өсе келе Мұхит елге билік жүргізетін төреліктен, байлық – дәулеттен бас тартып, бар өмірін өнерге бағыштайды. Ауылға келген әнші, күйші, ақын –жыраулардың қасында жүріп, өнер үйренеді. Ел аралап, жәрмеңкелерге қатысып, той – думанның сәнін, халық мұрасын дәріптеуші насихаттаушы болып, “әнші Мұхит”, “сал Мұхит” атанды. Орындаушылық тәжірибесін шыңдай түсіп, өз жанынан да ән шығара бастайды.
Оның шығармасының алғашқы кезеңінде шыққан арнау әндері –“Айнамкөз”, “Алуаш”, “Қилым” – адамның Жан дүниесі мен қиял сезімін қозғап, алысқа меңзейді. “Алуаш” әнінде Мұхит қыз жанының сұлулығын, сырт пішінінің сымбаттылығын шалқыта суреттейді.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 3 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Мұхит Мерәліұлы
(1841 - 1918)
Дарынды сазгер, әнші, ақын күйші Мұхит Мерәліұлының шығармалары Батыс
Қазақстанның музыкалық дәстүрінде өзінің сәтті сазын тауып, ерекше орынға
ие болды. Мұхиттың шығармашылық өнерін сөз еткенде, белгілі өнер
зерттеушісі А. Затаевич “...қазақ әндері саласында Мұхит халық музыка
элементтерінен өзіндік мағынасы бар ән мектебін құрды”, - деп, дәл суреттеп
жазған. Ал ол Мұхиттың өзін “қазақтың Баяны” деп атап өтті.
Көбінесе лирикалық әуенде келетін Мұхит әндерінде адамның Жан
дүниесін, ой – арманын, махаббат сезімін суреттеу, табиғатты тамашалау,
адамның жеке басына сүйсіну сезімдері мол бейнеленген. Оның “Айдай”, “Бала
Ораз”, “Алуаш”, “Иіс”, “Зәуреш”, “Айнамкөз” т.б. әндері халық арасына кең
тарап, Біржан, Ақан, Мәди, Үкілі Ыбырай сияқты ірі әнші –композиторлардың
белгілі шығармаларымен бірге халықтың жүрегін нұрға толтырып келеді.
Мұхит (Мұхаметкерей) Мерәліұлы қазіргі Орал облысы, Қаратөбе
ауданындағы Жақсыбай өзенінің бойындағы Ақбақай деген жерде 1841 жылы
ауқатты жанұяда туған. Мұхиттың туған ағалары Шәңгерей, Сақыпкерей, Жанша,
Жүсіптер домбырашы, әншілер болған. Европалық аспап – скрипкада да ойнау
өнерінде меңгерген. Мұхит жас кезінен-ақ әнге, домбыраға әуес болып өсті.
Оның дарынының Жан – жақты ашылып оянуына өнерпаз ағаларының мол әсері
тиді. Өсе келе Мұхит елге билік жүргізетін төреліктен, байлық – дәулеттен
бас тартып, бар өмірін өнерге бағыштайды. Ауылға келген әнші, күйші, ақын
–жыраулардың қасында жүріп, өнер үйренеді. Ел аралап, жәрмеңкелерге
қатысып, той – думанның сәнін, халық мұрасын дәріптеуші насихаттаушы болып,
“әнші Мұхит”, “сал Мұхит” атанды. Орындаушылық тәжірибесін шыңдай түсіп, өз
жанынан да ән шығара бастайды.
Оның шығармасының алғашқы кезеңінде шыққан арнау әндері –“Айнамкөз”,
“Алуаш”, “Қилым” – адамның Жан дүниесі мен қиял сезімін қозғап, алысқа
меңзейді. “Алуаш” әнінде Мұхит қыз жанының сұлулығын, сырт пішінінің
сымбаттылығын шалқыта суреттейді.
Халық арасында “Бала Ораз”, “Жылқышы”, “Кіші айдай” болып та таралған
келесі бір ән жайында А.Қ. Жұбанов былай деп жазады:
“Өзі ақын, әнші Мұхит жасынан көркем сөзге үйір болды. Оның қызығып
тыңдайтын жыры, толғауының бірі ақын Бала Ораздың шығармалары болса керек.
Бір күні Мұхит Бала Ораздың аузынан шыққан “Жылқышы хикаясын” жадына түйіп
алады ... Бұл аңыз Мұхиттың тұла бойын тегіс жібітіп, қатты толқытады.
Қыршынынан қиылған екі жас, жанбай сөнген таза махаббат, екінші жағынан
соққы мен сойылға сүйінген қара күш - әншінің асқақ қиялын аралап,
тыныштығын кетіреді. Дарынды композитор сол арада домбырасын алып, қой
ішегінің шегіне жеткенше қатты бұрап, Жан ашуының айқайындай дауыстың ең
жоғарғы сағадан бастап, ащы да, айбарлы да дыбыс ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
ХІХ ғасыр қазақтың аса көрнекті компазиторы Біржан сал Қожағұлұлы (1834 - 1897)
Сал серілердің өлеңдеріндегі қыз сипаты
Сыр бойының жыраулық мектебі
Батыс Қазақстанның тарихи - мәдени ескерткіштері
Қазақстан территориясындағы тарихи-мәдени ескерткіштер
Дүниежүзілік мұхиттың бөліктері
Дүниежүзілік мұхитқа жалпы шолу
Дүниежүзілік мұхиттың геологиялық тарихы
Мұхиттар
Мұхит суының температурасы
Пәндер