Табиғатына байланысты токсиканттардың негізгі түрлері

Жоспар:
I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
2.1. Қоршаған орта токсиканттарының түрлі белгілері бойынша жіктелуі
2.2. Табиғатына байланысты токсиканттардың негізгі түрлері
2.3. Токсиканттардың негізгі топтары
2.4. Токсикология
ІІІ. Қорытынды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі.
Ластағыштар - қоршаған ортаға енген немесе шектен тыс мөлшерде пайда болған және ортаны ластайтын кез келген физикалық агенттер, химиялық заттектер немесе биологиялык түрлер (негізінен микроорганизмдер). Ластағыштар табиғи және антропогендік бірінші реттік ластану көздерінен тікелей және екінші реттік (бірінші реттік химиялық реакция кезінде түзілетін) болып бөлінеді. Сондай - ақ қоректік тізбекте жинақталатын тұрақты (ыдырамайтын) ластағыштарды бөліп көрсетеді. Ластағыштардың көбі (пестицидтер, полихлордифенилдер, пластмассалар) табиғи жайдайда өте баяу ыдырайды, ал улы қосылыстар (сынап, қорғасын) мүлде залалсыздандырылмайды.
Әр түрлі ластағыштардың табиғи ортаға түсуі бірқатар зардаптарға ұшыратады: өсімдіктер мен жануарлар әлеміне зиян келтіреді (ормандар мен мәдени өсімдіктердің өнімділігі азаяды, жануарлар қырылады және т.б.); табиғи биогеоценоздың тұрақтылығы бүзылады; металдар коррозияға ұшырайды, сәулет ғимараттары бүлінеді; адам денсаулығына зиян келеді және т.б.
1940 жылдары табиғи өнімдер (мақта, жібек, жүн, сабын, қоспасыз азық-түлік, көксағыз) басым болса, қазіргі кезде олар өнеркәсібі дамыған мемлекеттерде қоршаған ортаны ластайтын, қиын синтетикалық өнімдермен алмастырылған. Олар — синтетикалық талшықтар, жуғыш түрлі заттектер, ағартқыштар, жасанды азық-түлік, минерал тыңайтқыштар, синтетикалық көксағыз және т.б. Әсіресе қазба отынды энергия алу мақсатында пайдаланғанда қоршаған ортаға көп ластағыштар түседі. Өндіріс қалдықтары мен атмосфераны ластағыштар (көміртек оксидтері, азот оксидтері, көмірсутектер, қатты бөлшектер және т.б.) көміртектің табиғи айналымын бұзады. Соның салдарынан көшетхана эффектісі, фотохимиялық у тутін пайда болады. Өнеркәсіптің түрлі салалары ластағыштар көзі болып табылады. Әсіресе дүние жүзіндегі металлургиялық кәсіпорындар атмосфераға жыл сайын 150 мың т-дан астам мыс, шамамен 120 мың т мырыш, 90 мың т никель, кобальт, сынап және т.б. ластағыштарды шығарады. Олардан шығатын зиянды қалдықтар өсімдіктер мен тірі организмдердің қырылуына себепші болады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Маршал В. Основные опасности химического загрязнения производства. Мир, 1989г., 627с
2. Ильин В.Б. Тяжелые металлы в системе “почва-растение”. – М: НаукаюНовосибирск,-1991.-151с
3. Одум, Ю. Основы экологии: Учеб. для вузов / Ю. Одум. - М.: Мир, 1975, 740 с.
        
        Жоспар:
I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
1. Қоршаған орта токсиканттарының түрлі белгілері бойынша жіктелуі
2. Табиғатына байланысты токсиканттардың ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі.
I. Кіріспе
Ластағыштар - қоршаған ортаға енген немесе шектен тыс мөлшерде пайда
болған және ортаны ... кез ... ... ... ... ... биологиялык түрлер (негізінен микроорганизмдер).
Ластағыштар табиғи және антропогендік бірінші ... ... ... және ... ... (бірінші реттік химиялық реакция кезінде
түзілетін) ... ... ... - ақ ... ... жинақталатын
тұрақты (ыдырамайтын) ластағыштарды бөліп көрсетеді. ... ... ... пластмассалар) табиғи жайдайда өте баяу
ыдырайды, ал улы қосылыстар (сынап, қорғасын) мүлде ... ... ... табиғи ортаға түсуі бірқатар ... ... мен ... әлеміне зиян келтіреді (ормандар мен
мәдени өсімдіктердің өнімділігі азаяды, жануарлар қырылады және ... ... ... ... ... коррозияға ұшырайды,
сәулет ғимараттары бүлінеді; адам денсаулығына зиян келеді және т.б.
1940 жылдары табиғи өнімдер ... ... жүн, ... ... ... көксағыз) басым болса, қазіргі кезде олар өнеркәсібі дамыған
мемлекеттерде ... ... ... қиын ... ... Олар — синтетикалық талшықтар, жуғыш ... ... ... ... минерал тыңайтқыштар, ... және т.б. ... ... ... ... алу ... ... ортаға көп ластағыштар түседі. Өндіріс қалдықтары
мен атмосфераны ластағыштар ... ... азот ... ... ... және т.б.) көміртектің табиғи айналымын
бұзады. Соның салдарынан көшетхана эффектісі, фотохимиялық у ... ... ... ... ... ... көзі ... табылады.
Әсіресе дүние жүзіндегі металлургиялық кәсіпорындар атмосфераға жыл сайын
150 мың т-дан астам мыс, шамамен 120 мың т ... 90 мың т ... ... және т.б. ... ... ... шығатын зиянды қалдықтар
өсімдіктер мен тірі ... ... ... ... ... ... Қоршаған орта токсиканттарының түрлі белгілері бойынша жіктелуі
1. Шығу тегі бойынша: ... жəне ... ... ...... ... үлкен апаттар, зілзалалар (жанартау
атқылауы, жер сілкіну) нәтижесінде пайда болады.
Антропогенді ластану – адам ... ... кез ... ... болу ... байланысты:
• өндірістік, ауыл шаруашылық, транспорттық жəне т.б.;
• нүктелік ... ... ... ... ... ... ... танабы, бүкіл экожүйе), трансгрессивті (басқа
аймақтар мен мемлекеттерден енетін).

3. Əсер ететін ... ... ... ... ... ластану – үлкен қашықтықтарға тарап, биосфералық процестерге,
Жерге әсер етеді.
Жергілікті ластану – өнеркәсіп аймақтарында немесе қала төңірегінде
болу ... ...... ... болуы мүмкін.
4. Қоршаған ортаның бөлігіне қарай: атмосфера, топырақ, гидросфера жəне
оның əр түрлі құрам бөліктері ... ... тұщы су, жер асты ... ... жəне ... Табиғатына байланысты:
- химиялық (химиялық заттар мен элементтер) өткір улануға, хроникалық
ауруларға, яғни көп ... ... ... ... ... ... ... жəне мутагенді əсерді тигізуі мүмкін. Мысалы, ... ... мен ... ұлпаларында жинақталып, токсикалық
əсер етуге қабілеттілігі бар.
- физикалық (радиоактивті, радиациялық жылулық, шу, ... ... ... ... ... және
басқа да физикалық қасиеттерінің нормадан ауытқуларынан болатын ластану.
-физико–химиялық (аэрозольдер), биологиялық (микробиологиялық жəне т.б).
6. Əсер ... ... ... ... ретті (өнеркəсіп
орындарының қалдықтары), екінші байланысты ретті (смогты құбылыстардың
өнімдері).
7. ... ... ... ... - 100 жəне 1000 жыл ... ... оттегі, аргон жəне басқа
инертті газдар);
-тұрақты – 5-25 жыл(көмірқышқыл газы, метан, фреондар);
-тұрақсыз (су буы, көміртегі тотығы, ... газ, ... ... озон ... ... ... байланысты токсиканттардың негізгі түрлері
Химиялық ластағыштар – экожүйедегі ... ... ... ... ... енген заттар. Ауаның мейлінше ластануы өнеркәсіп
қажеттілігі үшін отындарды ... ... ... транспорттардың жұмысы
кезінде, тұрмыстық және өндірістік қалдықтарды жағу, қайта ... ... ... ... улы ... көміртегі қосылыстары (көмір
қышқыл газы, көміртегі тотығы, альдегидтер, қышқылдар), күкірт ... ... ... ... азот ... (NO және N02) жатады.
Екпе ағаштар газдар үшін механикалық бөгет және атмосфераның химиялық
ластануына қорғаныш бола ... ... ... ... ... ... жөке, қайың ағаштарын жатқызуға болады. Фенолдарды мамыргүл, аюбадам
жақсы сіңіреді. Сондықтан жерге түскен жапырақтарды ... ... ... ... ... ядролық жарылыстардың зардаптарын төмендетуде үлкен
роль атқарады. Ағаштардың қылқандары мен жапырақтары радиоактивті йодтың
50% жинақтай алады. Орманы жоқ ... ... ... ... есе ... ... орта өндірістік қалдықтар мен ... ... ауыл ... ... сапасы төмендеп, сол арқылы
адамдардың денсаулығы зардап ... ... ... ... мен
зиянкестерге қолданатын аестицидтер жеміс-жидек арқылы адам ... ... ... ... ерте ... ... (қарбыз, Қауын,
картоп, пияз, сәбіз және т.б. нитраттар көп болады. Мысалы, мамыр айларында
піскен ... ... ... заттардың шекті мөлшері 2-3 есеге артып
түседі. Сондықтан ерте піскен көкөністерді пайдаланғанда сақ болған ... ... - Бұл ... ... ... ... ... көздері. Мысалы, жылу ... ... ... ... ... ... ... табиғи жарықтың нашарлауы); шуыл
(шуылдың мүмкін деңгейден артуы); электромагнитті (электр желісі, радио,
теледидар); радиоактивті (атмосфера радиоактивті ... ... ... ... ... бөлінуі).
Қала үшін жағымсыз факторлардың бірі физикалық табиғаты әртүрлі дыбыс
тербелісінен пайда болатын шуыл. Әдетте ... ... ... ... ... ... қарағанда алысқа тарайды. Зерттеулер
көрсеткендей, тіпті қысқ а ... шуыл ... ... ... ... қан және ... ... жағымсыз әсер етеді. Адам 30-40
дБ шуылда өзін қолайлы ... 120 ... ... шуыл орғанизмге
үлкен ауыртпалық түсіреді.
Өсімдіктер шуылдан қорғауда да үлкен роль ... Үй ... ... өсіп ... ... өсімдігі пәтердегі шуылды екі еседей
төмендетеді. Өсімдіктердің шуылдан ... ... ... ... ... болуына, құрамына, биіктігіне байланысты. Шуылдан
арнайы (бетонды, металл, әйнекті ағашты) қондырғылар ... ... ... - ... ... ... ... мөлшері
қалыпты жағдайдан аспаған организмдер түрлері. Микрорганизмдермен ластануды
бактериологиялық ластану деп атайды. Әсіресе кейбір ... ... ... ... ... немесе кездейсоқ ауру
тудырғыш микроорганизмдердің штаммдарымен атмосферанын ... ... ... ... ... өздері бөліп шығаратын
фитонцидтер деп аталатын арнайы заттармен күресе алады. Кейбір фитонцид
түрлері көп ... ... ... әсер етіп ... жәндіктерді
өлтіріп те жібереді. Олар әсіресе ... және ... ... әсер ... Емен ... фитонциді қашықтан дизентерия мен паратиф
қоздырғыштарын өлтіреді. Эвкалипт ағашының жапырақтары бөлетін фитонцидтер
стрептококты, май қарағай ... - ... ... ... - өкпе - құрт ... қоздырғыштарын өлтіреді. 1 га арша тоғайы
күніне 30 кг фитонцидтер бөледі. Олар ... ... ... қоймай, шыбындарды және басқа да жәндіктерді жолатпайды.
Механикалық ластағыштар - шаң, қоқыс. Олар органикалық ... ... және ... ... ... ... кезінде пайда болады.
Мұндай ластану кезіндегі ең қауіптісі диаметрі 0,005 мм-ге ... ... ... ауаның шаң болуымен байланысты: өкпе құрт ауруы
(туберкулез), кеңірдектің аллергиялық аурулары және т.б. ... ... ... мұрынның шырышты қабығының жұмысын нашарлатады,
мұрыннан қан кетеді.
Американдық ғалымдар халқының саны 1 ... ... ... ауаның ластануы мен тыныс алу жолдарының қатерлі ісік (рак)
ауруының жиілігі ... ... ... бар екенін анықтады. Көз ауруы,
созылмалы коньюнктивит көбіне ауаның ластануымен байланысты. ... ... ... шаң Жер ... түсетін ультракүлгін сәулелердін
мөлшерін де ... ... ... ... ... ... қоспалардың әсерін
төмендетеді. Мысалы, шыршалы ағаштар ауадан 1 ... 32 ... 36,4 т, ... - 68 т шаң ... ... ... ... (латын сөздерінен pestis – жұқпалы ауру, caedo -
өлтіремін) – ... ... ... ... ... және ... қорғау үшін қолданатын
барлық химиялық қосылыстар. ... ... ... 18-20% ... Қазіргі кезде оларды көп қолданатын болғандықтан
биосфера мен ... ... тиіп ... ... ... өнім ... жоқ, ... зиянкестер өте көбейіп кетті. ... бір ... тез ... және ол ... ... ... қабілеті бар. Сондықтан ... ... ... ... ... алу ... құрамы жағынан пестицидтер 5 класқа топтастырылады:
1. хлорорганикалық қосылыстар – ... ДДТ ... ... ... т.б. Олар ... ... да, ыдырауы бірнеше ондаған жылдарға созылады. Хлорорганикалық
қосылыстар диоксиндермен қосылысып, тұрақты органикалық ... ... ... инсектицидтер – карбофос, дихлофос, ... ... ... ... өсуін реттегіштер және т.б. Бұлар
топырықта және басқа ортада ... ... ... ... – карбамин қышқылының күрделі эфирлері (севин).
Бунақденелілердің жекелеген ... ғана ... ал ... ... зияны жоқ.
4. Хлорфеноксиқышқыл туындыллары – дефолиант ретінде су қоймаларында өсетін
өсімдіктерді жою үшін ... ... ... бар ...... ... ... жаңа түрі, оны табиғи материалдардан бөліп алған. Мысалы,
түймедақ өсімдігінің сығындысынан табиғи пиретрин-І ... ... ... ... әсер ... ... ... де алынған.
Қоршаған ортаға түскен пестицидтер ... және ... ... ...... ...... және гидролиздің көмегімен жүзеге ... ... ... әсерінен ыдырайды. Биотикалық ыдырау абиотикалыққа қарағанда
тезірек жүреді. Ыдырау жылдамдығы ферменттердің концентрациясына ... ... ... ... ... байланысты.
А.Спутников тәжірибе жүргізу арқылы уытты заттардың жануарларға әсерін
анықтап, пестицидтердің уыттылығын 1 кг дене ... ... ... ... ... ... сипаттады. Оларды уыттылық
дәрежесіне ... 4 ... ... ХХ ... ... ... ... материалдары мен ... ... ... ... химиялық заттар 20-30% жеткен. 1999
жылы ... ... ... ... ... құрамында хлор бар
пестицидтердің шекті рауалы концентрациясынан (ШРК) 40% артық болғандығы
анықталған. Бұл жай ... ... ... және ... ... ... және ... облыстарында байқалған. Соны мен қатар, 1999
жылы Республикалық санитарлық ... ... ... ... ... ... талдау жасағанда олардың 45%-да
пестицидтердің бар екендігі, ... ... 10% ... ... ... мг/кг) артық екендігі анықталған. 1998 жылы Алматы облысы бойынша
шикі және піскен тағамдардың 0,41%нда пестицидтердің ... ... ... және ... көп ... 1999 жылы бұл көрсеткіштер 0,3% артқан.
Бүкіл әлемдік денсаулық сақтау ұйымы жыл ... ... ... ... ... 500 ... 2 миллионға жуық адам уланып, олардың
10-40 мыңы өліп кеткен жағдайлар болғанын айтады. Көп ... ... ... ... ... дихлордифенилтрихлорметилметанды (ДДТ)
пайдалануға болмайды, себебі оның ... ... ... ... ... шығу ... өте қызық. 1940 жылы швейцария химигі Пауль ... ... ... ... ... ... оны ... зианкестерімен
күресуге пайдалануды ұсынған. Осы жаңалығы үшін ... ... ... ... ... ... бұл зат адамдардың көптеген қиыншылықтарын
шешті. ДДТ-ны пайдаланып кесіртке мен ... ... ... денелілерді
қырды. Әсірісе ауру таратушы масаларды өлтіріп, миллиондаған Адам дарды
безгек ауруынан құтқарды. ... ... ... ... ... ... ДДТ ... тірі организмдерге тіпті балдырларға да
зиянын тигізеді екен. Оның ... бір ... ... жылдамдығын
баяулатады. Ал жасыл өсімдіктер атмосфераны ауамен қамтамасыз ететіндігі
сіздерге белгілі. Кейінірек ... ... ... тәрізді кумулятивтік
эффектісі бар екендігі анықталды. Оның ... ... ... дейін жетті. ДДТ тұрақты болғандықтан, ол қоректену ... ... ... ... ... жануарларға,
олардан аңдарға беріледі. Өсімдік және жануар тектес тағаммен ... ДДТ адам ... де ... ... ... боларсыздар.
Осылайша жылжу кезінде әрбір организмде жинақталған ДДТ—ның ... 10 ... ... ... ... ... ондағы басқа заттармен
қосылысып, ... ... да, ... ... ... ... ... Табиғи жағдайда ДДЭбастапқы ДДТ-дан да қауіпті. ... ... ... да баяу ... Ауылшаруашылығында пестицидтерді
пайдаланудан гөрі өсімдіктерді қорғаудың биологиялық жолы ... ... ... ... таза өнім алу ... ... адам ... зиян екенін, табиғи процестерді бұзып,
қоршаған ортаны ластайтынын ескеріп, оны өте сақтықпен ... шара ... ... ғана ... жөн. ... ... ... биологиялық әдісінің бірін айта кетейік. Ол түрпілі материалдарды
(абразивы) қолдану. Түрпілі материалдарды ... көп ... ... Оның ... ... ... ... денесі кеуіп қалады, себебі
сыртқы жабыны зақымданады. ... ... ... ... ... ешқандай зияны жоқ.
Минералдық тыңайтқыштарды пайдалану интенсивті егіншіліктің бөлінбес
құрамды бөлігі. Ғалымдардың есептеулері ... ... ... ... әсері болуы үшін олардың дүниежүзілік пайдалану мөлшері
шамамен бір адамға шаққанда жылына 90 кг ... ... Бұл ... ... ... 450— 500 млн. т. болуы қажет. ... ... ... ... ... ... жылына 200—220 млн.
т. немесе адам басына шаққанда жылына 35—40-ы құрайды.
Тыңайтқыштарды қолдануды өндірілетін ауыл ... ... ... ... арту заңының көрінісі ретінде қарастыруға
болады. Яғни ... ... ... ... ету үшін минералдық
тыңайтқыштардың пайдаланылатын мөлшері де артады. Мысалы, тыңайтқыштарды
қолданудың ... ... ... ... 1 т ... алу үшін
180—200 кг азотты енгізуге жетеді. Келесі қосымша 1 т астық алу үшін ... көп ... ... ... ... ... ... мәселелері мына
көзқарастар тұрғысынына қарастырылуы қажет:
1) тыңайтқыштар енгізілетін жерлердегі тыңайтқыштардың жергілікті
экожүйелерге әсері;
2) пайдалану ... тыс ... ... мен оның ... ең ... су ортасы және атмосфераға;
3) тыңайтылған топырақтан алынған өнімнің сапасы және оның адам
денсаулығына әсері.
Экожүйеде ... ... іс ... өнімнің артуы болмайтын,
ал тыңайтқыштар мөлшерінің одан әрі артуы өнімің төмендеуіне ... ... ... Бұл жағдайда макси-малды шамасы бойынша ... ... ... ... ... оның құнарлығының төмендеуіне әкелетін өзгерістер
жүреді: қышқылдығының ... ... ... ... ... артады,
заттардың зат алмасуы, кұрылымы бұзылады және басқа да ... ... ... ... азот ... әсерінен
топырақтың қышқылдығының артуы одан кальций мен магнийдің шайылып кетуіне
әкеледі. Бұл процесті нейтралдау үшін ... осы ... ... ... ... тыңайтқыштар тәрізді анық
қышқылдандырушы эффектісі ... Олар ... ... ... ... өнімде стронцийдің жиналуына әсер ... ... ... ... болады. Олар радиоактивті ... ... ... ... ... ... ... теріс құбылыстарды
болдырмау жолы — ... ... ... ... қолдану
(оптималды дозасы, зиянды ... ... ... ... ... отыру және т.б.). ... ... суға ... ең ... ... тыңайтқыштармен
байланысты. Азоттық минералды тыңайтқыштар ауаға бос ... ... ... ... қо-сылыстар (мысалы, N^0) түрінде
түседі. Қазір газ түрінде азотты жоғалту ... ... ... ... құрайды. Азоттың газ тәріздес түрдегі ... ең ... ...... ... ... мөлшерде қолдану
(өсімдік жылдам сіңіру үшін тамыр) маңына ... газ ... ... заттарды, мысалы нитратрин пайдалану). Азоттық тыңайтқыштар су
көздеріне де айтарлықтай әсер етеді. Су ... ... осы ... Азот пен ... экожүйенің автотрофты звеносы (өсімдік) үшін
шектеуші фактор болып табылады. Суда азот пен фосфордың көп мөлшерде ... ... ... ... тыс ... әсіресе көк ... ... ... ... ... орын ... ... судың
құрамында аз болуы және улы әсерінің төмен болуына байланысты, ауыз суға
тікелей теріс әсер ... ... азот ... мұны айта ... ... ... көбінесе рұқсат етілетін шамадан жоғары болады.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының ережелері ... (ВОЗ) ... ... жоқ ... ... (ЗЖЖК) 45 мг/л больш табылады. Су
мен су жануарларына хлорлы ... (СІ, КСІ) және ... ... қоспалары зиянды әсер етеді Бұл ... ... тән. ... құрамында фтор, ауыр металдар мен радиоактивті
элементтер болады. Минералдық тыңайтқыштар тек ... ... ғана ... ... ... ... дұрыс пайдалану олардың ... ... ... ... ... Тыңайтқыштарды қар қабатына,
ұшатын аппараттармен су қоймаларына жақын жерлерге ... ашық ... және т.б. ... ... тыңайтқыштар өсімдіктерге, өсімдік
текті өнімнің сапасына, олармен қоректенетін ағзаларға ... әсер ... ... ... түрлері Азоттық тыңайтқыштардың жоғары дозалары
өсімдіктердің ауруы қауіпін туғызады. Фосфор мен калий, ... ... ... төмендетеді. Бірақ, көп мөлшерде бұл ... ... ... ... ... ... ... әсіресе
құрамында хлор барлары адам мен жануарларды уландырады.
Калий тыңайтқыштары – өсімдік қорегі ретінде қолданылатын құрамында
калийі бар ... ... ... ... ... ... ... Алғашқы калий тұздарының ірі кен орны 19 ... ... ... ... ... ... Канада, АҚШ-та калий
тұздары ашылды, хлорлы калий,калий ... ... ... және ... ... Калий тыңайтқыштары суда жақсы ериді, өсімдіктер тез
сіңіреді, түрлі ауруға төзімділігін ... және ... ... ... қант ... көкөніс, темекі дақылдарына Калий
тыңайтқыштары ... ... ... ... ... крахмалдың,тамыр-
түйнекті дақылдарда қанттың, жемшөпте протеин мөлшерін ... ... ... ... тыңайтылатын дақылдардың
биологиялықерекшеліктеріне, тыңайтқыштардың ... ... әр ... ... ... Негізгі тыңайтқыш ретінде күзде не
көктемде жер жырту не культиваторлаукезінде қолданады. Қант ... ... және ... көкөніс дақылдарын Калий тыңайтқыштарымен үстеп
қоректендіреді. Бұл кезде Калий ... ... ... бірге қатар аралықтарына 10 – 12 см тереңдікке (20 – 30
кг/га К2О) шашады. ... ... ... облысы/Батыс Қазақстан
облысында, Қаратауда, т.б. жерлерде Калий тыңайтқыштарының мол ... ...... өсімдікке қорек болатын азоты ... (көң, ... тағы ... және ... заттар. Азоттың
табиғи қосылысы — натрий селитрасы (NaNO3) тек Чилиде ғана ... ... көп ... түрі: аммиак ... ... ... ... ... ... ... Аммоний сульфаты
— (NH4)2SO4 дүние жүзінде ең көп мөлшерде шығарылатын тыңайтқыш. Аммоний
нитратының [(NH4)NO3] құрамында ... ... ... мөлшері басқа
азотты тыңайтқыштарға қарағанда көбірек келеді. Сұйық аммиак және ... ... ... ... де ... ... ... болып табылады. Ал жоғары концентрлі азотты тыңайтқыштарға
карбамид (мочевина) ... ... ... жеміне де қосып
пайдаланады. Ол көмір ... газы мен ... ... ... ... алынады: CO2+2NH3= CO(NH2)2 + H2O. Азот ... ... ... түрінде де көптеп беріледі. Фосфор қышқылын
аммиакпен ... ... ... ... Оның қышқылын
бейтараптандыру дәрежесіне байланысты моноаммонийфосфат ... ... ... ...... қоректік
азот, фосфор және калий бар күрделі тыңайтқыш. Оны өндірісте аммоний
гидрофосфатының ... ... ... (NH4NO3) және калий
хлоридінің (немесе сульфатының) қоспасын балқыту арқылы алады. ... ... ... ... ... ... ... натрофоска), Степногорск кен-химия комбинатында (нитрофоска),
Тараз минералды тыңайтқыштар зауытында (аммофос) өндіріледі.
Фосфортыңайтқыштары - ... ... ... құрамында
өсімдіктер үшін қолайлы нысанда фосфор ... ... ... ... және өсімдіктер үшін қолайлылығына байланысты үш
топқа бөлінеді: 1) фосфоры суға ... және ... оңай ... нысанда болатын тыңайтқыштар — қарапайым және қосарлысуперфосфат;
2) фосфоры суда ... ... ... ... ... ... ... аммоний цитратысілтілік ерітіндісінде еритін
тыңайтқыштар — преципитат, ... ... ... ... ... — өсімдіктер үшін қолайлылығы орташа нысан; 3)
суда ерімейтін және әлсіз қышқылдарда нашар ... ... ... ... ... — фосфорит ұны, сүйек ұны, өсімдіктер үшін жетуі
қиын фосфор көздері. Суда ... ... ... және ... түрінде,
лимондық және цитраттық ерімелі тыңайтқыштар ұнтақ түрінде, еруі қиын
тыңайтқыштар өте майда ұнтақ ... ... ... сүйектері және
металлургия өнеркәсібінің фосфоры көп қалдықтары. Қандай шикізаттан
алынғанына және өндірілу ... ... ... элементінің (Р205)
құрамы жөнінен фосфор тыңайтқыштары біршама әр түрлі болады. Дүние жүзінде
өндірілетін фосфор тыңайтқыштарының жартысына жуығы ... ... Бұл ... фосфор тыңайткышын топырақтың барлық түрлеріңде және
кез келген дақылға әр түрлі әдістермен қолдануға ... ... ... түрден едәуір ... ... ... қатараралық сіңіру кезінде нәтижелілігі мол. Жаздық бидай
егістігінде 20 кг ... ... әр ... түсімін 3 — 3,5 ц
арттырады. ... ... ... ... ... ... фосфорлануы секілді зардабы болуы мүмкін. Фосфор уытты элемент
болмаса да, фосфорлану ... ... ... көп ... өсуі мен ... ... басталған кезеңде, теріс
әсер етеді. Мұның ... ... ... ... элементтердің
біршама тапшылығы күшейіп, өсімдіктердің қоректенуі бұзылуының экологиялық
тұрғыдан қауіпті түріне апарып ... ... ... ... ... соның ішінде ауыр металдарды көбірек сіңіруі ықтимал.
Жуғыш заттар (Моющие средства) — кір ... ... ... ... ерітінділер. Қазіргі жуғыш заттар бірнеше құрамдастан,
соның ішінде тензидтен ... ... ... және ... ... әйнектен және кір жуатын содадан тұрады. Жуғыш заттар
құрамында фосфаттар үлкен рөл ... олар ... ... ... су
қоймаларға түсіп, оларды эвтрофтандыратын болғандықтан қазіргі уақытта
фосфатсыз жуғыш заттар ... ... ... ... ... ... ... қарамай, барлық суда және қандай мата түрін
болсын жуғанда қолдануға болады. Алайда, тұрмыстық ақаба суда ... ... оны ... ... және ... қалатын құрғақ қалдықты тыңайтқыш
ретінде пайдалануды шектейді. Қазіргі уақытта қоршаған ортаны ... ... ... ... оңтайлы жуғыш заттар түрлерін жасап шығару
бағытындағы жұмыстар жалғасуда.
Ауыр металдар. Жер ... ауыр ... ... ... орын ... Әр ... ... нәтижесінде атмосферада
жиналған ауыр металдар жауын-шашын арқылы жер ... ... ... Олар
топырақтың құрамына тереңірек еніп, ... ... ... ... ... ... үлкен комплексті қосылыс түзіледі.
Соңында келіп, жердің топырақ ... әр ... ... ... және әр түрлі микроорганизмдерге улы әсерін тигізеді. Жер
бетіне түскен жауын-шашында қорғасын, ... ... ... ... және
т.б. элементтер болуы мүмкін.
Қоршаған табиғи ортаның ластануы және экологиялық мониторинг ... ... ... ... ауыр металдарға Д.И.Менделеев
кестесіндегі атомдық массасы 50 атомдық ... ... және ... ... ... аса ... жатады. Ауыр металдарды улы
элементтермен қоса ... ... ... ... бөлігі
кіреді. Олардың ішінде кадмий, қорғасын және сынап элементтері ең улы ... ... ... 1980 ... ... шешімі бойынша бұған тағы
сегіз элемент (V, Co, Mn, Cu, Mo, Nі, Zn, Cr) және үш ... (As, ... ... ... Сонан соң олардың қатары тағы екі ... (Tі, Sr) . Осы ... тірі ... улы ... ... ... жіктелген.
Класс ... As, Cd, Hg, Pb, Se, Zn, ... Co, Nі, Mo, Cu, Sb, Cr
3 Ba, V, W, Mn, ... ... ... ауыр металдарға тығыздығы 8г/см2 болатын V,
Cr, Mn, Fe, Co, Ni, Cu, Zn, Mo, Cd, Sn, Hg, Pb, Bi ... ауыр ... ... көзі жер ... мамандандырылған
өнеркәсіп пен энергетикалық өндірістер болып табылады. Олар жылу және басқа
да электростанциялар (27%), қара ... ... ... (24,5%), ... және ... (10,5%), ... –ақ ... жабдықтарын өңдейтін және
шыгаратын өндірістер (8,1%). Олардың ішінде ең кең тараған және ... ... ... ауыр ... ... ... Олардың жыл сайынғы
биогеохимиялық айналымда жүрген мөлшері жүздеген тоннаға жетеді.
Овчаренко М. М. (1995) мәліметтері бойынша жоғарыда ... ... ... ... әр жыл ... ... ортаға - 154650 т. мыс,
121500 т. мырыш, 89000 т. ... 12000 т. ... 765 т. ... ... ... 30,5 т. ... ал ... және мұнай өнімдерін жағудан 1600 т.
сынап, 3600 т. қорғасын, 2100 т. мыс, 700 т. ... 3700 т. ... ... ... 260000 ... ... ... , ал Новосибирскідегі
Қоршаған ортаны қорғау комитетінің анықтауы бойынша ... ... 70 ... көбі ... ... 11 %-дайы ЖЭО үлесіне тиеді.
Ауыр металдармен ауаның, ... және ... ... ... ... орталықтарында да экологиялық өзекті мәселе болып саналады.
Мысалы, Семей ... ... ... ... ... топырақ
құрамындағы кейбір ауыр металл концентрациялары қалыпты ... ... ... қорғасын-9,9, мыс-3,8, кадмий-13,3,
марганец-1,3, кобальт-2,4 есеге ... Ауыр ... ... таяу ... ... ауылшаруашылық өсімдіктері мен бау-бақша
дақылдарында бақылағанда 2-3,5 есеге дейін жоғарылаған. Соңғы бес ... ... ... ... ... ... ... -80%,
стационарлы көздер АПК ТЭЦ -1, 4, АПК ГТС және ... ... ... АҚ-16% ... ... сай, трофикалық байланыстар арқылы адам ағзасы
тағам өнімдерінен 40-50 %, ... 20-40 %, ... 20-40 % улы ... ... ... көзі ... тағы ... түсетін өндірістік
ағынды сулар, нөсер және ерген сулар, құбырлар коллекторының кемуі, сондай-
ақ жеке ... ... ... қалдықтарымен ластанған кішкене өзендердің
аңғарлары, жеке меншік үйлердің дәретханаларда құбырлар жүйесінің ... ... ... ... ... Ауыр металдармен қоршаған ортаны
ластаушы табиғи көздерге жататын вулканның ... ... ... П.Буат-
Менард пен М.Арнольд мәліметтері бойынша тек Энта вулканы атқылауы кезінде
әр жыл ... ... 365т мыс, ... 1100т ... 10т ... Ең ... ... тобына жататын қорғасын негізінен
қоршаған ортаға ... ... ... ... ... ... ... ластаушыларының бірі автокөліктерден, ірі фабрикаларлан
шығатын газдар вулкан атқалауы ... ... ... ... 2-3 мың тонна) 60-130 есе артық, ... ... 260 ... ... ... ... ... әсерлері шыққан тегі бойынша табиғи ... ... ... ... ... қазба рудалары, ... ... ... ... кезіндегі сәулелену және т.б.
жатады. Радиациялық қауіптің антропогендік әсерлеріне радиактивті ... және ... атом ... ... және ... қаруды
сынауға байланысты жұмыстар жатады. Сонымен адам өміріне өте ... ... ... ... мына іс — ... тығыз
баланысты:
- атом өнеркәсібі;
- ядролық жарылыстар;
- ядролық энергетика;
- ... мен ... ... ортаны радиактивті элементтермен және радиациялық
сәулеленмен ластады. Бұдан басқа атом өнеркәсібі радиактивті ... ... ... жаңа ... ... және әлі шешімін таппаған мәселені
– оларды көму мен жою мәселелерін алп ... ... бір ... радионуклид
– стронций – 90, ол ядролық сынақтардың нәтижесінде түзіледі. Ол ағзаға
асқазан – ішек ... ... тері ... ... түсіп, қаңқа мен жұмсақ
ұлпаларға жинақталады. Стронциц қанада потологиялық құбылыстарды ... ... ... ... ... ... бұзылуына әкеліп
соғады. Зақымданған соң ұзақ мерзімнен ... ... ... ... қан ... болуы мүмкін
2.4. Токсикология
Токсикология (грекше toxіkon – у және logos – ілім) – медицинаның удың
қасиеттерін, организмге ... ... ... ... ... ... ... емдеу әдістерін зерттейтін ... ... ... бар. Мысалы:
♣ әр түрлі жануарлар мен өсімдіктердің ... ... ... ... салыстырмалы токсикология;
♣ ауыл шаруашылығы жануарлары мен кәсіптік ... ... ... ... зерттейді.
Қазіргі токсикологияда үш негізгі бағыттары бар:
- теориялық;
- профилактикалық ... ... ...... ... ... осы ... процесстері байқалатын, тірі жүйедегі әртүрлі түр өзгерістерінің
жоғалуын ... ... ... ... мен ... ... ... ортаның химиялық компоненттерінде адамзатқа
қолайлы экологиялық бағыттардың жасалуы оның жетістіктеріне жатады.
Профилактикалық токсикология – адам ... ... ... емес ... ... құрамының антропогенді және табиғи
өзгеруі адамда химиялық этнология (химиялық аурулар) ауруларының пайда
болуын ескертетін бағыттар.
Профилактикалық ... ҚО ... ... ... ... әдістері мен принциптерін, сонымен қатар тікелей немесе жанама
байланыс жасайтын ғылыми негізді құрайды және зерттейді.
Профилактикалық токсмкологияның зерттеу әдістері болып:
- жануарларға тәжірибе;
- ... ... ... ... ... бақылау;
- клиникалық бақылау кезінде адамдарда, агенттермен байланысынан кейін
сол немесе басқа потологияның пайда ... ... ... ... түрлерге бөлінеді:
- коммуналды;
- тағамды;
- өндірісті;
- ауылшаруашылық;
- тұрмысты;
- касметикалық.
Профилактикалық потология экологиялық ... ... ... және анық экологиялық профиль құрайды.
Клиникалық токсикология – адам мен оның ұрпақтары өндірісті ... емес ... ... заттармен байланысу кезінде пайда
болатын жасырын және анық, ... ... ... ауруларды зерттейді.
Оның құрылымы:
- созылмалы химиялық ауруларды зерттеу;
- өткір химиялық аурулар туралы оқу;
- нашақорлы токсикология;
- емдік токсикология;
- жасанды материалдардың адамға ... ... ... ... ... қызметі қазіргі кезде биосфераны ластаушылардың
негізгі көзі болып отыр. Табиғи ортаға күн сайын, сағат сайын өнеркәсіптің
газ тәріздес, ... және ... ... ... отырады. Осы калдықтардағы
әр түрлі химиялық заттар ауаға, суға және топыраққа түсіп, бір ... ... өте ... соңынан адам организміне келіп түседі.
Бүкіл жер шарында осы ластаушы заттардың түспеген жері жоқ деп ... ... ... өнеркәсіп орындары жоқ Антарктиданы алайық. Бүл
жерде адамдар кішігірім гылыми ... ... ... ... ... Ғалымдар осы заманғы өнеркәсіптердің әр түрлі улы ... ... да ... Олар бұл жерге басқа жерлерден ауа ағындарымен
келіп түскен.
Табиғи ... ... ... әр ... ... ... Ол ... өзінің
табиғатына, шоғырлануына және адам организміне әсер ету уақытына қарай. әр
түрлі жағымсыз ; нәтижелер туғызады. Осындай заттардың ... ... ... ... ... ... басын айналдырады, құсқысын келтіреді, ... ... Егер адам ... осындай улы заттар ... әсер етсе ... ... ... танады, тіптен өліп кетуі де мүмкін.
Ондай улы ... ірі ... ... ... ... ... қара түтіндер немесе өнеркәсіптік кәсіпорындардың қалдықтары мысал
бола алады. Электр станциялары, түрлі-түсті металл өндіретін ... және ... ... ... ... ... үлкен түтін
шығаратын мұржалар аркылы көптеген адам ... ... улы ... шығарады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Маршал В. Основные опасности химического загрязнения производства. Мир,
1989г., 627с
2. Ильин В.Б. Тяжелые металлы в системе “почва-растение”. – ... ... Ю. ... ... ... для ... / Ю. ... - М.: Мир, 1975,
740 с.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ластанған су экожүйелерін бақылауға арналған микробалдырлардың тест-штамдарын алу44 бет
Қоршаған орта ластаушыларының көздері3 бет
Драмалық шығармадағы тарихи тұлға, қазіргі қазақ комедиясы5 бет
Агресиялық мінез-құлық табиғатына психологиялық талдау78 бет
Қазақ және түрік антропонимдерінің мәнін, олардың этномәдени табиғатына тереңдеу арқылы тарихи сабақтастығын анықтап, екі тілдегі кісі есімдерінің көне түркі негізін орхон - енисей, талас және т. б. ескерткіштеріндегі жазбалар арқылы тауып, салыстырып, ұмытылып бара жатқан көне лексемалармен тіркескен антропонимдерді жаңғырту және қолданысқа енгізу52 бет
XХ ғасырдың басындағы іс қағаздар тілі5 бет
Ішкі секреция бездерінің физиологиясы8 бет
А. Байтұрсыновтың өмірі мен қызметі 6 бет
Адам туралы ғылымдар жүйесіндегі педагогиканың ролі7 бет
Антик философия. Софистер4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь