Қазақстандағы судың ластануы

Жоспары:
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
1. Қазақстан Республикасының су ресурсы
2. Су қорларын қорғау
ІІІ. Қорытынды
Кіріспе
Дүниежүзілік су қорларының ластануы бүкіл адамзат қауымын алаңдатып отыр. Бұл мәселе Қазақстанға да тән. Судың ластануы көп түрлі әрі ең соңында су экожүйесін бүлдірумен аяқталады.
Су айдындарының ластануын былайша топтайды:
• биологиялық ластану: өсімдік, жануар, микроорганизмдер және аш бейімді заттар;
• химиялық ластану: уытты және су ортасының табиғи құрамын бүлдіретіндер;
• физикалық ластану: жылу-қызу, электр-магнитті өріс, радиоактивті заттар.
Судың сапасы, ластану деңгейі үнемі бақылауға алынып отырады. Судың құрамындағы химиялық қоспалар, тұздық құрамы, еріген бөлшектер, температура әр түрлі болуы мүмкін.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ауыз судың 100-ден астам сапалық көрсеткішін ұсынған. Ал Қазақстанда ауыз су сапасы МемСТ 287482 бойынша 30 міндетті көрсеткішпен анықталады.
Су бассейнінің ластануының негізгі себептері — тазартылмаған ағын суларды өзен-көлдерге жіберу. Бұған жол беретіндері:
• тұрғын-үй коммуналдық шаруашылықтар;
• өнеркәсіп орындары;
• ауыл шаруашылығын химияландыру:
• халық шаруашылығының басқа да салалары.
↑ Қазақ энциклопедиясы, 10 том;
Jump up ↑ О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0
Jump up ↑ Сәтімбеков Р. Биология: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдык-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған окулық. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-175-4
Jump up ↑ Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
        
        Судың ластануы
Жоспары:
І. Кіріспе 
ІІ. Негізгі бөлім
1. Қазақстан Республикасының  су ресурсы
2. Су  ... ... ... су ... ... ... адамзат қауымын алаңдатып
отыр. Бұл  мәселе ... да тән. ... ... көп ... әрі ең
соңында су экожүйесін бүлдірумен аяқталады.
Су айдындарының ластануын былайша топтайды:
• биологиялық ластану: ... ... ... және аш бейімді
заттар;
• химиялық ластану: ... және су ... ... құрамын
бүлдіретіндер;
• физикалық ластану: жылу-қызу, электр-магнитті өріс, ... ... ... ... ... ... ... отырады. Судың
құрамындағы химиялық қоспалар, тұздық құрамы, еріген бөлшектер, ... ... ... ... денсаулық сақтау ұйымы ауыз судың 100-ден астам сапалық
көрсеткішін ... Ал ... ... су  сапасы МемСТ 287482 бойынша
30 міндетті  көрсеткішпен ... ... ... ... себептері — тазартылмаған ағын
суларды өзен-көлдерге жіберу. Бұған жол беретіндері:
• тұрғын-үй коммуналдық шаруашылықтар;
• өнеркәсіп орындары;
• ауыл шаруашылығын ... ... ... ... да ... ... құйылатын лас сулар да бірнеше топқа бөлінеді. Оларды
қоспалар (ерімейтін, ... ... лас ... ... бактериалдық, биологиялық) деп жіктейді.
Лас  сулардың ішінде  тұрмыстық сарқынды  суларда органикалық  заттар
58%, минералдық  заттар 42 тей  ... ... ... ... синтетикалық жуатын  заттармен  сулардың  ластануы өте  қауіпті. Бұлар
–химиялық  ластану  көздері. Соның  ішінде сулы  ... ... ... ... да ... улы  препараттармен ластануы
Қазақстанда  кең  етек алған. Мәселен, ... мен  ... ... ... ... ... ... жай) зиянкестеріне   қарсы бұрынғы Кеңес  үкіметі
кезеңінде өте  көп  ... ... ... ... су 
ластанып,  оның  сапасы мен микрфлорасы және ... ірі ... ... ... өз  кезегінде химиялық заттардың зиянды қосылыстары 
азық –түлікпен  адам ... ... ... тигізді.
Қазіргі  кезде ашық өзен, көл суларымен  қатар  жер  асты сулары да
сарқынды, шайынды ... және ... ... ... ... ... ... ластану  көздері мыналар:
-  өнеркәсіп өнімдерін сақтайтын қоймалар;
-  химиялық заттар  және  тыңайтқыштар;
-  тұрмыстық  қалдықтар;
-  жер асты  суларымен ... ... ... ... ... ... болып  табылады.
Жер  асты суларында  әртүрлі жұқпалы  аурулар  тарататын микробтар, 
вирустар  кездеседі.
ІІ. Негізгі бөлім
1. ... ... су ... ... ... ластануы  көбіне ... ... ... мен ... ... ... сипат  алуда.
Өзендердің  ішінде  Ертіс  су  алабы, ... ... ... ... ... ... Березов  кені, Зырьян зауыты 
секілді  өндіріс  орындарының ... лас  ... ... ... қорғасын,  мырыш, сынап, тағы басқа ауыр ... ... ... кетуі жиі  байқалады.
Іле-Балқаш  бассейні суының сапасы  да  мәз  емес. ... ... – ауыр ... ... ... мен фенолдар. Әсіресе, «Балқашмыс»
өндірістік  бірлестігі, ... ... ... ... ... т.б. кен  ... ... комбинаттары Балқаш  көліне
мыңдаған  тонна  зиянды заттарды  төгуде. Іле  өзенінің ортаңғы ағысы, 
жалпы өзен ... ... ... және ... ... ... минералды  тыңайтқыштар мен  химиялық  препараттар өте  ... ... ... ... ... ... құрамы төмен. Оның 
үстіне Іле өзені  арқылы мұнай  тасымалдау, Қапшағай су  қоймасы,  ... ... ... ... ... ... ... түсуде.
Сырдария, Шу, Талас, Қаратал, Ақсу Лепсі, Тентек, Көксу  өзендерінің
сулары  ... таза деп  ... ... ... ... Шу, Талас 
өзендері ауыл  шаруашылығын химияландыру мен ... ... ... ... ... ... күріш пен  мақта  егіндісінде ... ... ... ... ... ... теңізінде мұнай  өндіруге  ... ... ... ... ... аймақтың экологиялық тыныс –тіршілігін
шиенеленістіріп отыр. ... ... ... мұнай бұрғы-
скважиналырын, мұнай қоймалары мен ... ... ... ... ... жерлерде 6 ... газ  ... ... елді ... өнеркәсіп орындары су  астында қалды. Нәтижесінде,
теңізге  көптеген мөлшерде лас  ... ... ... ... ауыр металдар суға  араласуда.  Оның  үстіне Еділ  мен  Жайық 
өзендерінің  лас  сулары  теңіз  ... ... ... ... ... ... ... балықтар мен бағалы  қара  уылдырық және  ет 
беретін бекіре тұқымдас  балықтардың азайып  кетуі  тіркелді.
Ал, 1999 жылы ... ... 20-30  мың  ... ... ... ... өлуі теңіз  суының  бүгінгі  сапасының  көрсеткіші –
биоиндикаторы  болса  керек. ... ... ... игеру бүкіл  әлемді 
дүрліктіріп, шетелдік ... ... ... ... ... Ал,  ... ... сапасы   мен  ластануына  көңіл  бөлуі,
экологиялық  нормаларды  сақтауы  ... ... ... аймақтарында техниканың ескілігінен бұрғы-
скважиналардың бүлінуі, мұнайдың ... ... ... ... ... тигізуде. Жерге  сіңген  мұнайдың  қалыңдығы 10 метрге жетіп,  жер 
асты  суына қосылуда. Қазір мұнаймен  ластану  ... 200 мың га ... ... 200 мың т. ... қалдығы, 40 мың т. Көмірсутегі
жинақталған.
Ақтөбе облысындағ  су  айдындардың да экологияның жайы  нашар. ... ... амин ... ... және ... ... ... комбинатының және Теміртау қаласындағы
 «Карбид» өндірістік  бірлестігінен  шыққан ... ... ... ... ... ... ... сарқыгнды  лас  сулары Талас, Асы
өзендері  мен оның  ... фтор ... ... ... ... ... ... облысында ең  көп ластану ... ... ... Әсіресе, Бадам  өзені бойындағы қорғасын,
фосфор,химия ... ... ... ... сынап кей 
жерлерде шекті мөлшерден 50  ... ... ... ... ... ... ... ластануы Арал  аймағы мен ... ... ... су  ... ... ... ... қорғау 
шараларын  жүзеге  асыру  бағытында мемлекет  ... ... ... ... Су  ... ... мен  адамның тіршілік етуі суды  пайдалану арқылы өмір сүрді.
Адамзат әрқашан суды пайдалануын  ұлғайтып, гидросфераға ... ... ... ... техносфераның дамуында, әлемде адамның  биосфераға әсері
күшті  қарқынмен өсіп  келе  жатыр,  ал табиғаттық жүйе өзінің ... ... ... яғни қажетті жаңа  жолдар тенденцияны  іске 
асыратын нақтылықты  ... ... ол  ... пен бүкіл  әлемнің және 
оны  құрайтын құбылыстарында пайда болды. Ал ол  жамандыққа  ... ... ... жер  ... мен  жер  асты  суларының  бүлінуі.
Су  қабаттарының  бүлінуі,  ол  биосфералық функциямен  ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
оған  жаман  заттардың  түсуі  болды.
Судың  ластануы органолептикалық күшінің қасиетінің  ... ... ... ... ... ... хлоридтер,  нитрат, 
уытты  ауыр  темірлер,  азайып, еріп,  ауаға  араласып,  тарап  кетті  де, 
соның әсерінен радиоактивтік элементтері,  ауру  ... ... ... лас  ... ... Азия мен ... жерлері суға кедей деп есептеледі. Ал көне
замандарда бұл жерлердің көп бөлігін су басып ... ... ... ғайып болғаннан кейін оның орнында қазақ жерінде үш су ... ... ... ... ... ... жалғасып жатпағанмен оның Волга, Терек, ... ... ... ... толықтырып тұратын өзендері көп.
Каспийге құятын өзендер электр қуатын алуға ... ... ... ... ... ... кейін сырттай келетін су
көлемі кеміп кетті. 1961 жылдың өзінде Каспий деңгейі230 смтөмен ... ... ... шөл даланың ортасында ірі
көлдердің бірі — ... көлі ... Су ... ... 19 мың ... Бұл ... ... шаруашылық мәні ете күшті. Осы көл ... ... ... ... ... Көл жағалауларында
балық және кәсіптік аң аулау шаруашылықтары жетілді. 1950 ... ... ... ... көл ... минералдануының аса өзгермегенін
көрсетті.
Арал теңізі — ірі ішкі су алқаптарының бірі. Бұрынғы заманнан бері Арал
теңізі ... ... ... ... ... мен ... ... аңшылар бір миллионға дейін ондатр терісін алып тұрған.
Кейінгі жылдары Арал теңізіне көптеген ғылыми ... ... ... Соңғы 10—15 жылдың ішінде судың гидрологиялық ырғағына айтарлықтай
өзгеріс енді, су ... ... ... және ... ... таяз бөліктері кеуіп қалды. Теңіздің негізгі көзі Сырдария ... су көп ... ... ... суармалы егістік дамымай
тұрғанда Амудария мен Сырдария ... ... ... ... 62 ... су ... ... болса, 1974 жылдан бері ... суы ... ... жол-жөнекей шаруашылықтарға бұрылып алынады. Ал Амудария
құятын судың 75 проценті кеміді, 1975—1978 жылдары Аралға бар болғаны ... ... су ... мен Амудария алқабында барлығы 5,5 миллион ... ... бар, бұл ... 8—9 ... ... ... ... Кейбір
зерттеулер бойынша суармалы егістікке жарайтын жер көлемі 16 ... ... Су тек ... ... жұмсалып қана қоймай, басқа
жолдармен де көп ысырап болады. Күріш және ... ... ... ойпаттарға ағады да, көп бөлігі топыраққа сіңіп,
қалғаны буланып жоқ ... ... аса ірі ... және Сарықамыс
ойпаттарына жылына 7—8 текше километр су құйылып қайтпастан ... бәрі Арал ... ... әкеп ... 1960 жылдан бері жылма-
жыл таяздаудан теңіз деңгейі7 метртөмен түсті, теңіздің ... 14 мың ... ... ... кеуіп қалған бөлігі су басып жаткан белігінің
көлемімен теңесті. Теңіз суының тұздылығы да көп артты Теңіз бен ... ... ... ... ... ... де ... тигізеді.
Ауланатын балық көлемі де күрт төмендеді. Мысалы, 1963 жылы 480 мың центнер
балық ауланған болса, 1978—1979 жылдары бар ... 40—50 мың ... ... ... ... ... бүгінгі күні 2174 үлкенді-кішілі өзеннен жылына ... ... метр су ... ... ... 65 ... ... құйып жатады.
Мұның ішінде Ертіс, Сыр, Жайық т.б. Республика халқының жан басына шақсақ,
күніне әр адамға 20 литрден келеді. Бұл өте көп ... ... ... ... ... ... су мәселесі бүгінгідей алаңдатпас еді. Өйткені
дүние жүзінде суға ең бай ... ... ... әр ... ... келетін судан үш еседен де асады екен. Ал, көріп жүргеніміз кері
құбылыс, себебі, даламыз ... ... ... ... жан ... ... ... артық су келмейді (бір техника мұқтажына, ... ... ... суландыруға, қалаларды көгалдандыруға және ішуге
арналған судың бәрі осы санның ішінде). Енді, ... ... ... ... ... ... сұрақ туады.
Мұның мынадай себептері бар. Картаға қарасақ ұлаң-ғайыр қазақ ... ... ... ... ... Ол жақтардан ылғалды ауа
өтпейді. Республиканың солтүстігі ғана ашық. Көкшетау облысынан басталатын
мидай ... бір шеті ... ... ... ... ... Ол мұхиттан
шығып қазақ даласына үш-ақ ... ... ... ... аз. ... ... келетін ауа да ылғалсыз. Ол жазда аңызақ түрінде келіп оған күн
қызуы қосылып, жердегі артық суды буландырып жібереді. Бұл ... ... ... бір ... ... ... республика жерінен өтетін
негізгі өзендердің ішінде Ертіс, Есіл, Тобыл Мұзды ... ... ... — Сыр, Іле, Тентек, Ақсу, Қаратал, Нұра ... ... ... мұқтажды өтей алмайтын Каспий, Арал, Балқаш, Қорғалжын сияқты
тұзды айдындарға құйылып жатуында; төртінші және ең ... ... — әлгі ... өзен ... ... ... көп бөгеліп,
қайрылмастан жоқ болуында. Осыдан келіп республикамыздың жылдық су ... ... ... ... ... бір ... ғана ... күні республикамызды сумен қамтамасыз етумен бірге Арал, Балқаш,
Каспий сияқты ірі су ... ... ... ... қалу проблемасы тұр.
Республика далаларын су мұқтаждығынан құтқару мақсатында айтарлықтай
жұмыстар ... ... ... ... ... ... метр
су жиналатын және ГЭС-і бар Шардара, Қапшағай су ... ... ... ... Бөген, Бадам, Тасөткел қоймалары мен Ертіс —
Қарағанды ... ... ... жүздеген мың гектардан астам қолдан
суарылатын жер игерілді. Ол ... ... ... ... ... ... пайда беріп отыр.
Алайда мұның бәрі ірі су ... ... ... ... ... ... ... суландыру мәселесін қоймалар жасау арқылы шеше
отырып, су қорын қорғауды да естен шығаруға болмайды. ... ... ... ... ... да ... ... керек.
Алайда жер асты суын көп пайдаланатын жерлерде бос ... ... ... бактериялар, кейбір химиялық элементтер еніп ... Бұл ... ... ... ... ... талап етеді.
Су қорына аса қауіп-қатер туғызатындар: ... ... ... ... ... ... ... оның құрамында әртурлі
зиянды заттар көп. Өнеркәсіптік өндіріс ... ... ауыл ... ... су ... тигізетін әсері де молшылық. Ал  лас суларды
ауыл шаруашылығына пайдаланудыңда зияны өте көп. ... ауыл ... ... сулармен суару, біріншіден ... ... ... ал ... адам ... қауіпті болады. Сонымен қатар
топырақтың тұздылығы көтеріледі, топыраққа ... ... ... ... ... әсіресе балық қорына тікелей зиян келтіреді.
Соңғы кездерде республикада суды ... ... ... ... ... ... ... Еліміздің көптеген ірі
қалаларында ірі-ірі су ... ... ... ... ... ... қайтара пайдалану жұмыстарына көңіл бөліне
бастады және ... ... ... үшін таза ... ... ... бұл мәселелер жөнінде кемшілік баршылық. Сондықтанда тұщы
ауыз суларды таза ... ... ... ... ... ... ... бүкіл халықтық көкейтесті мәселеге, актуалды проблемаға айналып
отыр.
Су ластануының ...... және ауыз су ... су ... құятын ағындардағы суды былғаушы ... ... ... ... ережемен  белгіленген және онда зиянды
заттар тізімінде 400- ден аса атау ... ... ... ... өзі ... ... құрал-жабдықтардың жемірілуін, олардың түбіне тұз тұруын
туғызбайтындар жәнеөнім ... кері әсер ... ... ... ... ... жұмсалатын су өсімдікке зиянсыз және
өнім,түсім мен топырақ сапасын нашарлатпайтын ... ... ... да әр ... мақсатта қолданылатындықтан, оларды былғанудан
сақтау шараларын негіздеу үшін зияндылық ... өзі не ... ... ... белгісі бар екенін анықтап алу керек ... ... ... ... ... ... ... судың
былғнубелгісіне оның дәм арқылыбілінетін қасиеттерінің өзгеруі құрамында
адамға, жан-жануарларға, құсқа, ... ... және ... ... заттардың болуын жатқызады. Сондай-ақ су ағзаларының қалыпты ... ... күрт ... ... ... ... қалыпты өмір сүру
жағдайын күрт өзгертуі мүмкіндіктен судың қызуыда бақылауда болуы тиіс.
Соңғы жайт ... ... ... ... ... нұсқауында да арнайы
көрсетіледі, онда «егер су, оның ... ... ... ... өзгерту
салдарынан су пайдаланудың кез келген түрінің бірі үшін ... оны ... деп ... керек» деп жариялаған.
Су сапасына қатысты жасалған «Тазалық ... және ... ... ... ... су ... олардың тазалық дәрежесіне
қарай екі ... ... ... ... ауызсу және ... су ... ... ) ... ... ... шаруашылығы
мақсатындағы су тағамдары жатады. Ереже бойынша су бөгендеріндегі қалқып
жүрген ермелер мен жүзгіндер мөлшері, ... ... ... ... ... РН
мәні, құрамы және ондағы минералдық ермелердің,суда ... ... ... ... ... ... ... улы және зиянды заттар
мен ауру таратқаш бактериялардың құрамы мен шектік жіберімдік қойырлығы
назарда ұсталып, тексерілуі ... су ... ... ... ... ... органикалық қосылыстар
бар төгін су мөлшері жылдан-жылға артып келеді.
Сондықтан оларды тазартуға қоса басқа кешенді шаралар жүйесін ... ... ... ... ... сол ... ... қандай да
іске жарату, су пайдалануды ... ... ... су ... яғни суды қата ... сусыз технологияларға көшу жолдарын
ойластыру қажет. Тіршілік ... су ... ... ... ... ... ... төмендегідей әрекеттер кіреді:
1) Суы аз немесе қалдықсыз, оқшауланған суайналымдық және аралық ... суды ... ... іске жарату жүйесі бар технологияларға
көшу.
Бұрынғы кеңес ... ... ... ... ... ету үшін ... су ... 100 млд. текше метрге жуық
су алынатын және оның әртүрлі дәрежеде былғанған  90 %-ы ... ... ... ... көлемін азайтып, сусызданған қалдықты немесе былғауыштардың
қойырланған ... жер ... көму ... жетілдіру.
3) Өндіріс және тұрмыс қалдықтармен былғанған сулардытазалау ... ... және ... ... ... арам
шөптерден қорғауды қамтамасыз етуші биологиялық және ... ... ... ... мен қолданыс аясын кеңейте отырып,
ауыл шаруашылығы өндірісі мен орман шаруашылығын шектен тыс химияландыруға
тоқтау ... ... ... ішінде судың орны ерекше. Сусыз жер ... ... ... ... біздің ғаламшарымыздың үстінде 3-3,5 млрд жыл бұрын жер ... ... ... бу ... пайда болған деп есептеледі.
Қазіргі кезде судың салмағы жер салмағының ... ... және ... ... 1,6*10,9 ... шақырым болып саналады.
Су түссіз, иіссіз, дәмсіз сұйықтық, табиғи зат. Сондай-ақ ол ... ... ... бола тұра жер ... барлық
тіршілік үшін қажет. Аусыз адам да, ... да, ... ... етуі ... ... ең жақсы еріткіш болып табылатынымен өзінің жай заттарға ыдырауы
қиын, химиялық енжар зат. Ол барлық ... ... су буы және ... шық ... ... сығынды сулар түрінде жер қыртысының үстінгі
қабатында, тіршілік шарасында, яғни тірі заттар ... ... ... ... яғни жердің айрықша сулық белдеуін құрайды.
Су байлықтарын сақтау- бүкілхалықтың іс ... ... ... су ... ... және ... таптырмайтын байлығымыз. Осыған
орай су ресурстарын қорғауға бағытталған бірқатар іс-шаралар, ... ... Су ... ... және оларды қорғаудағы заңды
құжаттардың бірі- ол 1993 жылдың 31 наурызында қабылданған «Су ... ... ... ... су заңдарының міндеттері-
халықтың, экономика салаларының суды ұтымды пайдалануын қамтамасыз ету, су
ресурстарын ластанудан, былғану мен ... ... ... ... ... және оны жою ... су ... реттеп отыру, су
қатынастары саласындағы заңдылықты нығайту ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Тірі табиғат объектілерінде қордаланған адамдардың қажетіне керекті биологиялық ресурстарға өсімдіктер және жануарлар ресурстары162 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Қазақстан туризмінің дамуындағы көліктің маңызы83 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнеске несие беруді талдау60 бет
Қазақстанның табиғат жағдайы56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь