Шешендік сөздер

Жоспар:

1. Жалпы шешендік өнер туралы

2.Шешендік өнер туралы ірі тұлғалардың ойы


3.Қорытынды
Шешендік сөздер қазақ ауыз әдебиетінің күрделі де көркем бір саласы болып табылады. Қазақтың дәстүрлі шешендік сөздерін: шешендік толғау, шешендік арнау, шешендік дау деп шартты түрде үшке бөлуге болады. Шынайы шешендік қиялдан тумайды, өмірлік оқиғалардан, табиғи құбылыстардан туады, көп жылдық тәжірибе мен сан рет қайталау арқылы сыннан өтіп халық мойындаған қағидаға, даусыз ақиқатқа айналады. Оның үстіне әр дәуірдің әр түрлі сөз шеберлерінің талғамынан, толғауынан өтіп шешендік сөз “тілге жеңіл, жүрекке жеңіл” тиетін сүйкімді үн мен ырғаққа ие болады. Шешендік сөздер үш түрлі болады: кеңесу, билік және салтанатты сөз. Ал құрылысы жағынан кіріспе, баяндау және қорытынды болып бөлімнен тұрады.
“Өнер алды – қызыл тіл” деп қазақ бекер айтпаған. Қоғам тарихына көзсалсақ, қай халықтың болмасын күрделі қоғамдық, мемлекеттік қайраткерлері, қолбасылары, ғалымдары ойға шебер, тілге шешен болғанын байқаймыз.
Қоғам қашанда дарынды қабілетті адамдарға мұқтаж. Дарынды адамдар қатарын көбейту үшін олардың сөйлеу тілі және танымын дамыту керек. Сондықтан біз, мұның негізі халқымыздың даналықпен айтқан шешендік сөздерінде жатыр деп қарастырдық. Қазіргі кездегі оқу-тәрбиенің міндеті осы тың жатқан дүниені, даналыққа құрылған қанатты сөздерді, мақал-мәтелдерді, шешендік өнерді жас ұрпақтың бойына қалыптастырып, сол арқылы рухани байлығын арттыру.
Қазақ жұрты – жаратылысынан шешендік өнерге бейім халық. Оның қиыннан қиыстыра, төтеден төге сөйлейтін тапқыр да ақылды, бейнелі де бедерлі, аталы да баталы, нақыл, қомақты ойлары жөнінде өзіміз де, өзгелер де таңдай қағып айтудамыз. Қазақ шешендік өнері- атадан мирас болып, алтын баулы желісі үзілмей келе жатқан ардақты өнер. Теңіз тербеп тереңінде шайқалған інжу маржандай ғасырлар бойы халық жадында сақталып, жұпталып көптің көкейіне орнаған шешендік сөздер шешендердің даналық сөздерінде ашылады, айқындалады, ал шешендер әлденеше ұрпақтың сана сезімін аралап, көптің көкейіне қонақтаған ойлы, сырлы сөздерді жаттап, жадында сақтайды керекті, келеңді жерінде жаңартып кәдеге жаратады.
Қазақ шешендік өнерінің піспегі – шешен билер де, күбісі – халық. Ел есінде жүрген шешендік нұсқалардың туындыгері – шешен-би. Халық заманы озған сайын әлгіндей сөз үлгілерін талқыға салып, қырлап, өңдеп, құлпыртып әкеліп, кейде тіпті сан-саққа жүгіртіп әркімдердің (шешен-билердің) атынан айтады. Осындай әдеби-халықтық, фольклорлық сұрыптаулардан кейінгі біздің заманымызға келіп жеткен шешендік сөздер шымырқанған қымыздай жұтылған, таңдай татарлық дүниелер болып келеді.
Би-шешендер – шешендік өнердің негізгі доминанты (қозғаушы күші). Аталмыш өнер атауының өзі осы қалыптан шығып отыр. Бұл тұрғыдағы ойларымыз алдағы тарауларда кеңірек баяндайтын боламыз.
        
        Шешендік сөздер
Шешендік сөздер қазақ ауыз әдебиетінің күрделі де көркем бір саласы болып
табылады. Қазақтың дәстүрлі шешендік сөздерін: шешендік толғау, шешендік
арнау, ... дау деп ... ... үшке ... ... ... ... тумайды, өмірлік оқиғалардан, табиғи құбылыстардан туады, көп
жылдық тәжірибе мен сан рет қайталау арқылы сыннан өтіп халық ... ... ... ... Оның ... әр ... әр түрлі сөз
шеберлерінің талғамынан, толғауынан өтіп шешендік сөз “тілге жеңіл, жүрекке
жеңіл” тиетін сүйкімді үн мен ырғаққа ие болады. Шешендік сөздер үш ... ... ... және ... сөз. Ал ... жағынан кіріспе,
баяндау және қорытынды болып бөлімнен тұрады.
“Өнер алды – қызыл тіл” деп ... ... ... Қоғам тарихына көзсалсақ,
қай халықтың болмасын күрделі қоғамдық, мемлекеттік қайраткерлері,
қолбасылары, ғалымдары ойға шебер, тілге шешен болғанын байқаймыз.
Қоғам қашанда ... ... ... ... ... ... қатарын
көбейту үшін олардың сөйлеу тілі және танымын дамыту керек. Сондықтан біз,
мұның негізі халқымыздың даналықпен айтқан шешендік ... ... ... ... ... ... міндеті осы тың жатқан дүниені,
даналыққа құрылған қанатты ... ... ... өнерді жас
ұрпақтың бойына қалыптастырып, сол арқылы рухани байлығын арттыру.
Қазақ жұрты – жаратылысынан шешендік өнерге бейім халық. Оның ... ... төге ... ... да ақылды, бейнелі де бедерлі,
аталы да баталы, нақыл, қомақты ойлары жөнінде ... де, ... де ... айтудамыз. Қазақ шешендік өнері- атадан мирас болып, алтын баулы
желісі үзілмей келе жатқан ардақты өнер. Теңіз тербеп тереңінде шайқалған
інжу ... ... бойы ... ... сақталып, жұпталып көптің
көкейіне орнаған шешендік сөздер шешендердің даналық сөздерінде ашылады,
айқындалады, ал шешендер әлденеше ұрпақтың сана ... ... ... ... ойлы, сырлы сөздерді жаттап, жадында сақтайды керекті,
келеңді жерінде жаңартып кәдеге жаратады.
Қазақ шешендік өнерінің піспегі – шешен ... де, ...... Ел ... ... ... ... – шешен-би. Халық заманы озған сайын
әлгіндей сөз үлгілерін талқыға салып, қырлап, ... ... ... тіпті сан-саққа жүгіртіп әркімдердің (шешен-билердің) атынан айтады.
Осындай әдеби-халықтық, фольклорлық сұрыптаулардан кейінгі біздің
заманымызға келіп жеткен шешендік сөздер шымырқанған қымыздай жұтылған,
таңдай татарлық ... ... ... – шешендік өнердің негізгі доминанты (қозғаушы күші). Аталмыш
өнер атауының өзі осы қалыптан шығып отыр. Бұл тұрғыдағы ойларымыз ... ... ... ... ... ... ... би Мәнұлынан (Айса пайғамбардың тұстасы)
бастап, Майқы би Төбейұлы (1105-1225 жылдар шамасы), Аяз би ... ... ... би (1207-1250), Едіге би (1354-1419), Бәйдібек би (1356-1419
жылдар ... Әз ... ... ... шешен, Шоған би (1584-
1642), Әсет би (1676-1723), Қадір-Тайжан, Тоқсан, Жанкісі, Антайлақ,
Бөлтірік, Сары, Сырлыбек, Бала би, Ноғайбай, Саққұлақ, Бапан, Шоң, ... ... ... ... Асаубай секілді, сондай –ақ, Төле
би, Қаз дауысты Қазыбек және Әйтеке билердің жарқын бейнелерін әлі де қазақ
даласындағы айтулы ... ... ... ... ... ... ... би деген ұғымдар дербес тұрып та, қосарланып та айтыла
береді. Белгілі бір шешендерін өкіл деп танысақ, ... ... ... ... ... ... ... шешен, Бөлтірік шешен, Шәңкі шешен,
Мүсіреп шешен, Тұяқ шешен, ал енді бір сыңарын би деп түстеу, мәселен,
Майқы би, Аяз би, Мөңке би, ... би, Бала би ... атау ... ... ... белгілі бір мақсатқа, мемлекеттік мүддеге қызмет
ететін, жалпы ... ... ... тар ... ... ... ... атау.
Бұдан билердің рөлі тек қоғамдық мәселелерді шешу үстінде ғана айрықша да,
одан ... ... ... сипаты жойылады деген ой туындамауы керек. Би
дегеніміз - ел-жұрттың әдет - ... салт - ... ... ... ... қоғамдық даму барысын, айнала қоршаған табиғаттың, жан-
жануарлардың сан алуан қасиеттерін, құпияларын жетік ... ... ... ... ... жасап, адамдардың көкірек көмбелеріне ой
көзімен қарап көре алатын, ... ... ... – ақ доп
басатын, ғылым-білімнен хабардар, кемел пікірлерін шешен тілмен жеткізіп
беруде дара қасиеті бар біртума жандар.
Сонымен шешен ... ... бұл ұғым ... жадымызда көне Грек пен Римнің
сот залдарында алқалы жиындарда тоқтаусыз ағыл-тегіл сөйлеп, аудиторияны
сөзіне ұйытып, айтар ойына ... ... ... ... да, би ... ... билік күші бар судья болмысы арқылы
көрінеді. Осы екі ұғымды, екі ... ... ... ... шешендік, шешендік сөйлеу процесі. Шешендік өнер ілімі
(риторика) ерте қалыптасқан антикалық Грек пен Рим теоретиктері, іргелес
орыс теоретиктері шешендік өнерді сөйлеу процесі ... ... ... ... ... еңбектер жазды. Риторика ілімнің көне және орта
дәуірінде Протогор, Демосфен, Цицерон, Аристотель, Квинтилиан, Марк
Антоний, Луций Крам қайта өрлеу дәуірінің ... ... ... Мор, ... ... ... ... орыс шешендік өнерінің
теориясында Макарич, Усачев, Ломоносов, Рижский, Мерзляков, Галюч,
Коменский, Сперанский есімдері тарих бетінде жарқырап қалды.
Қазақ шешендік өнерінің зерттелу ... ... ... ... ширегінен
бастау алады. Мәселен, 1883 жылғы “Дала уәлаяты” газетінің 24 санында
Әлихан Бөкейханов ескі билердің шешендік ... аса ... ... ... ... ... ... көтерген.
Ал шешендік сөздерге ғылыми түрлендірулер жасау үстіміздегі ғасырдың 20-шы
жылдарынан басталған.
Шешендік ... ауыз ... жеке ... ... ... бұл
тұстағы зерттеулер А. Байтұрсынов, М. Әуезов, С. Сейфуллин есімдерімен
тығыз байланысты. Алдыңғы тарауларда аталмыш ... ... ... ... ... бұл ретте зерттеулерге арнайы тоқталмаймыз.
Бұдан кейінгі кезеңдегі шешендік өнер тарихының зерттелуі Ә. Маметова, Б.
Адамбаев еңбектерімен ... ... ... ... С. ... ... ішкі үлгілерге жіктеуде өзіндік ой-өрнегін көрсете білді.
Шешендік сөздердің әр жылдарындағы жиналып басылуына ат ... ... ... өзіндік ой-өрнектер, ғылыми тұжырымдар қалдырып жүрген
ғалымдар қатарына Т. Дәдебаев, С. Қорабай, Н. ... М. ... ... ... үлкен жанашырларын атаған лазым, жалпы шешендік өнер аясында
туындаған сөздерді шешендік сөздер деп ... оны ... ... жеке
жанры ретінде ғылыми тұрғыдан бажайлау үстіміздегі ғасырдың жиырмасыншы
жылдарындағы А. ... М. ... және С. ... ... ғалымдар
еңбектерімен тығыз байланысты.
Аталмыш ғалымдар алғаш рет шешендік сөздерді ғылыми зерттеудің көзі
(объектісі) ретінде арнайы қарастырды. Мәселен, А. Байтұрсынов 1926 ... атты ... ... ... деген тарауында шешендік
сөздерді бес түрлі ішкі жанрлық үлгілерге жіктеді: а) саясат шешен сөз; ә)
билік шешен сөз; б) ... ... сөз; в) ... ... сөз; г) ... ... ... сөздердің функционалдық сипатын жазған, Ш. Уәлиханов
еңбектеріндегі ой сарабын тереңдеткен, дамытқан ғалым Халел Досмұхамедов.
“Қазақ халық әдебиеті” атты зерттеуінде Х. ... ... ... алты ... жіктей отырып, соның бір үлгісіне, жанрлық түрге “Билік
сөз” деп ... ... ... ... сот ... ... тамаша үкім сөздері, екі жақтың ұтымды даулары мен тапқыр
жауаптары, әдетте, ұйқасты мәтел не өлең ... ... ... ... ... сөз ... приговоры судей биев) деп аталады” – деп атап
көрсетеді.
Кең көлемде жиырмасыншы жылдары қазақ әдебиетінің тарихын ... ... ... ... М. ... “Әдебиет тарихы” десек, автор аталмыш
еңбекте қазақтың шешендік сөздерін әдебиет тарихынан орын тептіріп, “Билер
айтысы” деген терминдік атау беріп, өзіндік ... әлі де ... ... қажеттігін былайша аңғартады: “Билер айтысының қазір де барлық
түрлері жиналып болмағандықтан, екінші бұл түрдегі айтыстар ерекше көп
болғандықтан, бұл күнде ... ... ... қоюға болмайды. Сондықтан,
қазірде қандай түрлері кездесетінін айтамыз. Бірақ бұл жіктеу уақытша ғана
және ылғи ішкі ... ... ... ... болады”.
Бұдан кейінгі кезеңде жалпы шешендік өнер аясында пайда болған ... ... ... ... ... қандай жәдігерлер қарастырылуы, аталуы
тиіс деген көкейдегі ойдың пердесін сыпырған, бұл төңіректегі теориялық ой-
толғақтың нені шиырлауы керектігін Әуезовтен кейін тағы да атап ... ... ... бір ... ... ... С. Сейфуллиннің
еңбектегі ой-зердесі М. Әуезовтің ой-пікірлерімен астасып, шешендік
сөздердің ... ... ... ... ... ... сөзі
алынуы керектігін зерделеген ой-әлемі жанрға “билер сөздері” деген термин –
атау ұсынғандығынан аңғарылады.
Сондай–ақ С. Сейфуллиннің ғалым ретіндегі ой-тұжырымдарының құндылығының
тағы бір қыры ... ... ... ... ... халық өмірінің
сан-алуан қырларымен байланыстылығын, билердің көп қырлы функциясын айта
алғандылығында.
Әдебиетші ғалым С. Негимов бұл ... ... қоса ол әрі ... әрі
әнші-ақын, жыршы, сыншы, сәуегей, шежіреші, ғұлама, бір сөзбен айтқанда,
әмбебап дарын екендігін ескертеді”, - деп ... ... ... диалектикасы тұрғысынан әдеби мұрағаттарымызды қайыра
екшеп жатқан тұста билер функциясының аясын барынша кең арнада ... ... ... ... ... С. Сейфуллин еңбегінен
бастау алатынын көреміз. Мысалы зерттеуші Мұқадес Есламғалиұлы би – ...... би – ... би – ... би – емші, мәмлегер, би – батыр, би –
саясаткер, қоғам қайраткері, би – ... би – ... ... би ... деп қазақ билерінің халық өміріндегі, қоғам алдындағы он түрлі
қызметін ... ... С. ... пікіріне сүйгендігін
байқаймыз.
Осылайша шешендік өнердің аясын айқындап, халықтық негіздері мен ұлттық
сипатын бағдарлап, көркем сөз ретіндегі теориялық табиғатын тексере
бастаған ғылыми-зерттеушілік ой-ағым отызыншы ... ... ... ... бел алып ... ... социологизмнің” салқынына
ұшырады. Сейфуллин зерттеулерінде табы сезіле бастаған бұл оңсыз теорияның
ықпалы 1945 жылы қорғалған. Ә. Маметованың “Қазақ билерінің шешендік
сөздері және оның ... ... ... атты ... кері ... ... 1948 жылы шыққан “Қазақ әдебиеті тарихы” атты кітапта жал-
құйрығы күзеліп, кейбір концепциялары алынып тасталды.
Ұлттық ... ... ... ... ... дамуының келесі бір
кезеңі тікелей әдебиетші ғалым Балтабай Адамбаев еңбектерімен айқындалады.
Балтабай Адамбаев М. ... С. ... Х. ... ... ... ... “шешендік сөздер” терминімен алмастырып, тақырып аясын
айқындап, жанрдың ішкі үлгілерін мазмұнына қарай үшке, құрылысына қарай
екіге бөледі.
“Шешендік сөздердің әлеуметтік және ... ... ... ... ерекшеліктерін ашып анықтау үшін сөз нұсқауларын талдаймыз және
мазмұнына қарай шешендік арнау, шешендік ... ... дау деп үш ... ... - ... ... ... белгілі бір мәселені талқылау кезінде шешен адамдардың
тапқыр ойымен, шебер тілімен ауызша айтқан мазмұнды, көркем пікірін
шешендік сөз дейміз.
Ақындық, ... ... ... ... ... ... сөйлеуге
бостандық, сөз бостандығы. Бұл жөнінде де қазақ қауымында сөзге тыйым
салынбаған, ... шек ... ... “би”, “шешен” деген сөздердің бір
мағынаға бірігіп, кірігіп кеткені белгілі, би болу үшін бір ғана сөзге
шеберлік жеткіліксіз. Бұл ең алдымен ... ... ... ... басынан өткен уақиғаларды, тарихи қайраткерлерді, әсіресе дау-дамай,
соғыс біткен мәселелеріне реттеу ... ... ... ... әдет-
ғұрып заңын жетік білуге тиіс. “Ойлансақ мың бір пәле тілден туған,
шешендер топ ішінде ... ... - деп Шал ақын ... ... керек.
“Жүзден жүйрік, мыңнан тұлпар” дегендей көп ішінен дарынды шешендер шыққан.
Шешендердің басым көпшілігі билеуші тап өкілдері болған. Көбінесе шешендер
жер дауы немесе ... дауы ... ... ... ... ... билік
төрелік сөздер. Шешендік сөздер, өнер көп жағдайда әншілік, күйшілік ... ... өнер ... кейбір тыңдаушы адамдардың “жақсылар” мен
жайсаңдардың жеке бастарының қасиеттері ретінде де бағаланған. Ақындар
сияқты шешендер арнайы өнер жарысына түспеген, түсуге ... ... ... бір ... шешу ... көрінген, шешендік – тапқырлық
сөздері белгілі бір мақсатпен байланысты туыған. Олардың дауласқан,
айтысқан мәжілістеріне екінің бірі ... ... ... ... тап
өкілдері ру басы – билер шешендік өнерді өзінің шын иесі халықтан бөліп –
жарып әкете алмаған. Нағыз кедей мен жарлы жалшыдан ... ... ... ... ... ... шығып, әдеби тілімізді, тілдік қорымызды байытуға
қалыптастыруға қазақтың алғашқы авторлары өлең-жырлары, аңыз-әңгімелері,
шешендік сөздері әз Жәнібек хандығының төңірегінде дамыған. ... ... үш ... ... ... Тәуке ханның тұсында, ханның ордасы
Түркістан қаласында жанданған, ердің ұнына екі ауыз сөзбен бітірген даңқты
дала Демосфендері ме Цицерондары, Төле би, Қаз ... ... би және ... ... шешендердің атақ-даңқтары да осы кезде шыққан.
Халық “Әйтеке бауыздап, Қазыбек іреп, Төле мүшелеп берер”- деп Әйтеке айтса
“қандай қиқар даукесің де ... ... ... Қазыбек айтқанда төресі осы
тығыла кетпеске лажы жоқ еді деп ... ... ... –ақ ... тағы ... жорып жеткізіп айтады” деп үш биге байланысты бағасын беріп қойған.
Елімізде қалыптасқан шешендік сөздердің басқада қайталанбас өзіндік
ерекшеліктері де мол. Бұлар – ... ... ... ... ... ... сай ауызекі, суырыпсалмалық дәстүрінде туған
мұралар.
Суырыпсалмалық қазақ өнерінің қай-қайсысына болмасын тән, бірегейі құбылыс.
Дәстүрлі қазақ өнерінің негізгі қасиеті сақталған жыраулық өнерді, ақындық
өнерді, ... кең ... ... ... импровизациясыз пайымдау аса
қиын. Қазақ шешендік өнерінің бұл сипатын С. ... ... ... “Қазақ
шешен билерінің импровизациялық қабілет қарымы шешендік өнердің ең жоғарғы
биігіне шыққан деуге болады. ... ... ... дүр сілкіндіру, ой-
қиял теңізіне жүздіру, ынта-ықыласын арттыру шешеннің табиғат сыйлаған
қасиетінің үстіне табанды ізденістерімен, білім қорын үнемі ... ... ... ... ... ... тілмен жеткізумен
ерекшеленеді”. Соңғы кезде қазақ балаларына арналған ауыз ... оның ... ... ерекше көңіл бөлінуде. Оқу материалдарына
аңыз әңгімелер, мақал-мәтелдер, жырлар, ... ... ... жас ... ... енгізу дүние танымын кеңейтуге, жан-
жақты дамуына ықпал етеді. Жас ... ... би – ... ... ... қызықты тұстарынан сөз қозғау өнегелі істерге апарар жол.
Шешендік сөз – адамзат тарихындағы рухани материалдық мәдениеттің дамуының
негізгі құралдарының бірі ... ... ... ... және
өлеңдерді бастауыш сыныпта оқыту бала тілін ұштайды, сөздік қорын байытады,
өмірге деген көзқарасын оятып, дүниетанымына жол ... ... ... ... ... ... атақты шешендері Қаз дауысты
Қазыбек, Төле, Әйтеке билерді ана тілі пәні ... ... ... ... да мол ... оқыту, ұлағатты сөздерін жатқа айтқызу –
уақыт талабы [3].
Ғалым – педагог Ы. Алтынсарин нақыл сөздерді ... және ... ... ... ... ... “Байұлы”, “Жәнібек батыр”, “Жиренше
шешен” тағы басқалардың көргендікке, тапқырлыққа құрылған “даналық
әліппелерін” енгізіп, кезінде оларды оқуға ұсынған. Алғашқы ... ... ... сол ... білген.
Шешендік сөздерді тұңғыш зерттеушілердің бірі - М. Әуезов болса, 30-жылдары
оларды іріктеп, жинап, халықтың керегіне жаратуға үлес қосып, қамқор
болған, асыл ... ... ... ұсынушы және балаларды ізгілікке
тәрбиелеуде таптырмас құрал екенін оқытушы С. Сейфуллин болды. Сәкен
Сейфуллин өзінің “Қазақ әдебиеті” ... ... ... ... қызметтерін, шешендік сөздердің ауыз әдебиетінде алатын орнын
анықтап, бірсыпыра нұсқауларын жариялады.
Одан кейін қазақ шешен ... ... ... ... ... ... Ол
өзінің “Қазақстан шешен билерінің сөздері және қазақ әдебиетіндегі ... ... ... ... қазақ билерін атап, олардың
аттарынан айтылатын сөздердің әдебие мәнін толығырақ анықтай ... ана тілі ... ... ... ... ескерілу қажет:
1.Шешендік сөздерді халқымыздың қадір тұтуы
2.Шешендік сөздердегі ұлттық мәдениет және парасаттылық
3.Асыл сөздің ... ... ... ... ... екі –ақ ауыз сөзбен шешіп, ел мен елді
бітістіріп, жарастырып келелі ... ... ... мен ... ... ... ... оқытып, жатқа айтқызу
жас ұрпақты шешендікке, ата-бабадан қалған мол мұраны игертуге баулиды.
Қазақ шeшeндiк сөздeрi — бастаy алар ... ... ... ... ... өзiндiк ұлттық eрeкшeлiктeрдi, қасиeттeрдi бойына жинақтап,
көркeмдiк қyатымeн, ғибраттық сарынымeн дараланған, сондай-ақ, ас бай
поэтикалық тiлiмeн өзгeшe қалыпта көрiнгeн, халқымыздың рyхани азығына
айналған ... ... ... ... мәлiмeттeрдi саралай кeлгeндe шeшeндiк сөздeрдiң
көлeмiнiң тым аyқымды, iшкi жанрлық түрлeрiнiң дe алyан түрлi eкeндiгiнe,
классикалық ... ... ... ... ... асып ... eкeндiгiнe көз жeткiздiк.
Бастауыш сыныптарда шешендік сөздерді оқытудың негізгі мақсаты ... ... өз ойы мен ... ... ... ... жауаптаса
алатын тұлға деңгейіне көтеру, яғни ұлттық шешендік сөйлеудің айла
амалдарын шешендік өнердің сыр мен сымбатын, тапқырлықты, тақырыптық
тәсілдерді қолдану ... ... ... ... шешендік сөздерді туралы сөз қозғағанда ең алдымен мұғалімге
назар аудару керек. Мұғалімдер күнделікті сабақ беру үрдісінде ... ... ... ойын ... ... ... ... тілге
шебер ойы орамды мәдениетті сөйлеуге тәрбиелейді.
Бір сөзбен айтқанда бұл зерттеудің ...... ... ... ... сана-сезімі мен ақыл ой ұшқырлығы, сөз шеберлігі, дұрыс
ойлау жүйесін қалыптасатын, төменгі сыныпта шығармашылық қабілетін
арттыруға болады.
Қорытындылап қарасақ, шешендік сөздерге халық ... ... ... ... ... екен.
Шешендік сөздердің бастауыш сыныпта, балаларға, олардың тілін дамытуға,
сөздік қорын байытуға қаншалықты қажет екенін көріп отырмыз.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Батыс Қазақстан өңірінің фольклоры (әпсана-хикаяттар, аңыздар, шешендік сөздер, тарихи өлеңдер, тарихи жырлар, айтыстар, дастандар)148 бет
Шешендік сөздер жайлы144 бет
Шешендік сөздер мағынасы5 бет
Шешендік сөздердің жанрлық ерекшелігі55 бет
Қазақтың шешендік сөздері5 бет
Қазақтың шешендік сөздері арқылы студенттерді тапқырлыққа тәрбиелеу34 бет
Бесік жырының тәрбиелік мәні47 бет
Екі қабат әйелге қамқорлық10 бет
Есімдік түрлері13 бет
Мың бір мақал, жүз бір жұмбақ3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь