Әуенімен әйгілі әбілқайыр әулеті

Көне кептің байыбына салсақ, көмейіне Жошы хан қорғасын құйғызған домбыра қайтып үн қатпастай тұншықпақ еді. Алайда, ғасырлар өткенде басқа емес – нақ осы әміршінің өзінен өрбіген жұлдызды шоғыр азалы да жазалы аспаптың құдіретіне дүниені қайта табындырды. Жошы заманы тым жырақ – әңгімеміз адасар. Арғы атасы әз-Жәнібек – бұл да бағзы белесі. Бергідегі Әбілқайыр бабаларына алдияр дейік. Иә, әңгіме баһадүр хан ұрпағының тұқымнан тақ тоздырған тегеуріні емес, әулеттен ән оздырған тектілігі хақында болмақ. Әбілқайырдың тікелей мұрагері Нұралының отыз ұлы ішінде, әсіресе, Бөкей, Шығай, Қаратай тарихта аты қалған тұлғалар. Осы үшеуінен басындағы бақты тақтан емес, күмбірлі күй мен әуелеген ән-жырдан тапқан ұрпақ қаншама. Айталық, төре күйдің тәңірі Дәулеткерей, әншілігімен Жайықтың сырнайы атанған Мұхит сал, “Шалқыманың” жаршысы Жантөре хан – дарынымен дара тұрар есімдер!
Бір ғана Бөкейдің балалары – Жәңгір хан, Тәуке, Әділ, Меңдігерей сұлтандар сарайынан күй керуендете шыққан салтанатты топ ше? Тәукеден – Махамбет, Ғабдолхакім, Хабир күйшілер, Әділден – Науша күйші, Жәңгірден – шабытты ақын, шебер домбырашы Шәңгерей тарайды. Меңдігерей де өзімен бір анадан туған інісі Дәулеткерейді тек дәулет пен билікке баулымапты.
Ұлттық мәдениеттің тағы бір көрікті тобы – Қаратаевтар мен Мұхитовтар. Бұлардың көшбасшысы – әнші Мұхит. Мұхиттың атасы да, әкесі Мерәлі – Мерғали Еркінғалиев те рулы ел басқарған бел­сенділер. Мерәлінің Пангерей,
        
        ӘУЕНІМЕН ӘЙГІЛІ ӘБІЛҚАЙЫР ӘУЛЕТІ
Көне кептің байыбына салсақ, көмейіне Жошы хан қорғасын құйғызған
домбыра қайтып үн қатпастай тұншықпақ еді. ... ... ... басқа
емес – нақ осы әміршінің өзінен өрбіген жұлдызды шоғыр азалы да ... ... ... ... ... Жошы ... тым ...
әңгімеміз адасар. Арғы атасы әз-Жәнібек – бұл да бағзы белесі. Бергідегі
Әбілқайыр бабаларына ... ... Иә, ... ... хан ... тақ ... тегеуріні емес, әулеттен ән оздырған ... ... ... ... ... ... отыз ұлы ішінде,
әсіресе, Бөкей, Шығай, Қаратай тарихта аты қалған тұлғалар. Осы үшеуінен
басындағы ... ... ... күмбірлі күй мен әуелеген ән-жырдан тапқан
ұрпақ қаншама. ... төре ... ... ... ... ... атанған Мұхит сал, “Шалқыманың” жаршысы Жантөре хан ... дара ... ... ғана ... балалары – Жәңгір хан, Тәуке, Әділ, ... ... күй ... ... ... топ ше? ...
Махамбет, Ғабдолхакім, Хабир күйшілер, Әділден – ... ... ... ... ... шебер домбырашы Шәңгерей тарайды. Меңдігерей де өзімен ... ... ... ... тек ... пен ... баулымапты.
Ұлттық мәдениеттің тағы бір көрікті тобы – Қаратаевтар мен ... ... – әнші ... Мұхиттың атасы да, әкесі Мерәлі – Мерғали
Еркінғалиев те рулы ел басқарған ... ... ... ... ... (Мұхит), Сақыпкерей, Жанша (Ақжан) және
Жүсіп деген ұлдары болды. Сақып, ... ... ... ... ... Шәңгерей скрипканы сызылта ойнады. Әйтсе де, ағайынды
жетеуден оза шауып, “Оралдан ән оздырғаны” Мұхит сал.
Әйгілі ... туын ... ... ... ... бәрі
Қаратаев тегімен жеткен еді. Ұлт азаттық көтерілістің көсемі ... ... ... ... әуелі дәріп­теліп, кейіннен есімі
қайта ... ... ... ... ... ... үкімет –
Қазревкомның мүшесі Бақытжан Қаратаевтың Голощекин саясатын ... ... ... ... ... ... салқыны болса керек.
Содан ба, Затаевичтің “1000 әніне” Қаратаев болып ... ... ... ... ... ... ... Тап күресі ушығып
тұрған заманда Ахаңдай жанашырдың Мұхит мұрасы мен оның кейінгі ұрпағының
тағдыры үшін ... ... еді. ... ... ... ... ... оның атымен – Мұхитовтар болып жалғасты.
Немере інісі Бақытжан Қаратаевтың айтуынша, ... ... ... ... де күткен мейманы болған. Жасында көркіне сұлулар сұқтанған әнші
қартайған шағында кең ... ... ... ұялаған абызға айналып,
елдің құрметіне ... ... жас ... “Күнде той, күнде жиын жүрген
жерім” деуі де, егде ... ... ... ... жастың келмесіне” дегені де
шындықтан шалғай емес. Өмірінің соңында сезім әндерін ... ... ... ... ... ... ... сопыдай қайталаумен өткен
дейді.
“Айдай” мен “Қыпшақ”, “Алуаш” пен ... ... бен ... мен “Зәуреш” әндері Мұхит есімін мәңгілік етті. Мұхит әншілігімен
қоса Боғданың, Тазбаланың, ... ... ... ... ... Шоң (Мұхаметжан) және Нәу деген балалары әке қасиетін өздері
мен ... ... ... ... Он тоғызыншы ғасыр соңында
ғұмыр кешкен Шоң домбыра мен скрипкада ... ... ... ... мен ... ... Нәудің баласы Шайхы Қаратаев атасының ән
қазынасын алтындай сақтап, жиырмасыншы ғасырға әкеп табыстады.
Немересі, 1890 жылы туған ... ... ... ... әкімшілік
қызметке даярлады. Мұхит інілері Сақыпкерей, Жанша, Жүсіп және ... ... ... ... ол тұста болмаған жаңалық – қазақтың күй
әуендері мен ... ... бес ... күмбірлеткен. Сөйтіп,
әдейілеп емес, әсер мен әуестіктен оркестрге бас құраған.
Жиырмасыншы жылдардың басында Орынборда қазақ ән-күйлерін ... ... ... елге ... ... ... көру ... жігіттер екеуін кездестірмек болып, Жымпитыға жеделхат жөнелтті.
Жауап орнына оның таяуда ... ... ... ... ... ... ... өзінің “Арман” әнін домбыра шегінде баяу қағумен дем ... ... ... болған өнерпаз жігіт Бақ Жұмағалиев Орынборға келіп, Шайхының
“Арманы” мен одан ... ... ... мен ... әнін” этнографқа
жаздырған.
Ал жастайынан Шайхының қасына еріп, ... ... ... ... әнші ... ... ... деп білеміз. Ғарекең:
“Шайхының ән айтқан дауысына үнімді үш тыныс алып барып теңестіретінмін”
деп еске ... ... сал ... ... ... ... деп өз дауысын Шайхыдан
үш екпін кем бағаласа, аталы-немерелі екі саңлақтың ... ... ... ... ойлаңыз!
Домбыра, скрипка, гитара болсын – аспап таңдамай ойнай беретін ... ... ... ... ... ... салмаса, төмен орындамаған.
Кейінгіге өз үні жетпегенімен, ... ... ... ... ... ... (Қаратаевқа) табыстаған Шайхы ... ... ... ... ... тағы бір ... ... әндерінің қоймасы” атаған. Айтса,
айтқандай, Шынтас Мұхиттың қасында көп болып, ... ... алып ... шығу ... ... Өзі ... та, ... жаздырып та кеңінен
насихаттады. “Зәурештің” алпыс шумақ ... ... ... ... ... күміс әуенмен “Қыпшақты” құбылта шырқады. А.Жұбановқа
Мұхит туралы еңбек жазуға негізгі мәліметтерді берген осы Шынтас.
Шынтас ... ... ... ... Бір қызығы, Алматыға
Шынтастан бұрын әні ... ... ... ... ... ... ... Ибрагимова Мұхит пен Шынтас әндерін ... ... ... ... ... Зариптің “керуен сарайына” жиі түсетін Шынтастың
өнеріне жастайынан тәнті болған Тәмті одан көп ән ... ... ... ... ... ... ... Мұхиттың
өз мәнерінде тыңдады.
Мұхиттың немересі Лұқпан отызыншы-елуінші жылдары Құрманғазы оркестрі
мен Қазақ филармониясында ұлттық өнер үшін аса ... ... ... ... ... да, ... ... әндерін шырқай жүріп, он бес жасында Шоңның
әнші баласы атанды. 1916 жылы майданның қара ... ... 1933 ... ... үздігі ретінде Алматыға слетке келді. Астанада оның атына
сыртынан қанық ... ... ... ... ... жатқан музыка
кабинетіне жұмысқа қаласың” дейді. “Апыр-ай, түйелерім...” деп ... Өнер ... ... ... ... ... сенімді адам табылар” деп көндіреді. Содан Қазатком оркестрінің бас
домбырашысы болып орналасты.
Мұрағат қорында жайсаң азаматтың әр жылдары өз қолымен ... ... ... ... 1940 жыл: ... Лұқпан Шоңұлы Мұхитов 1894 жылы ... ... ... ... Жақсыбайда тудым. Әкемнің әлеуметтік
тегі кедей шаруа. 1841 жылы туған атам Мұхит үш ... ... одан ... тек ... шұғылданған. 1918 жылы қайтыс болды.
Кіші інім Ғұбайдолла Мұхитов 1937 жылдың қазанында саяси жағынан ... ... жер ... ... кінәсіздігі анықталып босатылды. Қазір
Алматы облысындағы Қапал педучилищесінде оқытушылық қызметте. Өзім ... ... ... ... ... жұмыс істедім. 1933 жылы ... ... ... ... ... ... 1955 жыл: “Домбырашы әрі ... ... ... ... ... ... Шайхы, Махмұт, інім Ғұбайдолла бәрі де қайтыс
болған. Өз ... ... ... ... ... Мұхитовты тәрбиелеймін.
1934 жылдан бері Құрманғазы оркестріндемін. Мұхит атамның жеті-сегіз ... әнін ... ... бірі ... ... Сталиндік сыйлыққа
ұсыну үшін жазылған екен. Белгілі себептермен ... ... ... ... ... белгісі” орденіне түзетіліпті. Еңбегі лайық болғанымен, жоғары
жақтағылар ... ... ... ... өзі ... ... ... да
сақтана жазып отырса, мәдениет басындағыларға қалай кінә қоярсыз.
Лұқпан ... ... ... ... та ... ... ... жылдары Құрманғазы оркестрінде ойнады.
Музыкант Мұхитовтардың соңғы ірі қайраткері арамыздан күні кеше ... ... ... ... ... Құбыштың анасы Зейнеп Нәуқызы
Мұхитова – Шайхының қарындасы. Колхозшы Зейнеп 1935 жылы ... ... ... ... Сол ... ... небәрі екі әйелдің
бірі осы Зейнеп еді. Бармағынан бал тамған домбырашы өнер ... ... ... ... өнер көрсетті.
Құбыш сегізінші сыныпты бітірген 1943 жылы осы оркестрдің ең ... ... ... Сөйтіп, анасы екеуі отызыншы жылдары жазықсыз
кеткен ағаларының ... ... өз ... ... ... ... аман жүрген екі аға – Науша Бөкейханов пен Лұқпан
Мұхитовқа арқа сүйеді.
1950 жылы ... ... ... ... ... Ахмет Жұбанов осында жұмысқа алып қалды. Кафедра меңгерушісі,
декан, ... бола ... өнер ... ... ... ... дейін 55
жылын түгел арнады. Домбыраға үйретудің әдістемесін жасап, оқулықтар жазды.
Педагогтік және ... ... ... Құбышты А.Жұбанов
жастайынан-ақ “домбырашылар ұстазы” атаған еді. Профессор Мұхитов баптаған
шәкірттер қатарында Қаршыға Ахмедияров, ... ... ... ... ... ... ... дирижері Айтқали Жайымов пен сазгер
Кенжебек Күмісбеков есімдерін атасақ, Ахаңның сәуегейлігі айнымай ... ... ... ... аға айтқан бір сыр бар еді. Құпиялағаны ма,
әлде ... ма – ... ... ... ... ақиқат болған соң біз де
білдіре ... ... атам ... Сарығожин 1884-1915 жылдары Қаратөбеде
болыс болған, тарихта әйгілі адам. Анам Зейнеп ... ... ... ... ... ... мені төре ... болса да Мұхит жарлы деп
өз тегіне жаздырды” деген еді. Арғы тегін айтпағанда, ... “1000 ... ... ... ... ... Сарығожиннің де 1937
жылдың құрбаны болуы, Ресей ... ... (бір ... ... Алашорданың әскери қайраткері Сабыр Сарығожиннің жиырмасыншы
жылдары Англияға өтіп ... ... ... ұлын ... ... ... ... ойлатса керек.
Ұлт мәдениетінде Құрманғазы оркестрінен бұрын да Мұхитовтар мәйек
болған оқиғалар бар. ... ... ... ... ... ... 1000 әні” еңбегінің бастамасына белгілі бір дәрежеде Лұқпанның
туған інісі Ғұбайдолла Мұхитов ұйытқы ... ... ше? 1921 жылы ... атты ... ... құрамы мектебінің курсанты еді. Курсант
демесек, Ғұбайдолла 1916 жыл майданының тыл жұмысынан ... Алаш ... ... ...... ат ... ұлан-ды. Күнбатыс
алашорда әскері Кеңес өкіметі ... ... ... атты ... оқып жатқан кезі. Сол жылдың қаңтар-ақпан айларында Затаевич
одан арасында өз атасы Мұхиттың төрт әні мен “Теріс ... бар ... он ... жазып алды. Өнертанушы Мұхит әндерінің көркемдік-бейнелік ... ... ... ... кең ... аңыз ... ... музыка
маманының қазақтың әуен-сазына деген құлшынысын оятты. Келесі күндері
Ғұбайдолла ... атты ... ... бірге оқитын семейлік,
торғайлық жолдастарын ілестіре ... “1000 ... ... ... ... ... Наурыз
айында Халық ағарту комиссариатының отырысында жазып алынған әндердің
құндылығына баға ... ... ... ... ... ... өзі және ... азық-түлік комиссары Мұхтар Саматов,
Ғұбайдолла ... пен ... ... ... Орталық атқару комитетінің мүшесі Ғабдолхакім Жәңгір ханның
ағасы Тәуке сұлтанның немерелері, ағалы-інілі үш ... ...... ...... Бөкейхановтар. Комиссия мүшелерінің
ұсыныстары, талқылаудың хаттамалары мұрағатта сақтал­ған. “Жинаққа ... ... ... ол ... “Ақ ... әнінің қайталанған түрі”
депті Ғұбайдолла. Ғабдолхакім “Қанауыз” ... ... ... ... ... үшін осы әнді өзі ... ... екен!
Музыка мэтрі ән-күй жинау барысында ... мен ... ... де талай жүгінді. 1922 жылдың жазында Ғабдолхакім ақыры
комиссиядағы қытымыр сарапшыдан ... ... ... ... ... өз ағасы Махамбетпен, ұстаздары Салауаткерей Шығаев
және Макар Жапаровпен шендесе алмағанымен, он ... күй ... ... ... одан ... ... ... Макардың аттарын тұңғыш рет естіп, Мүсірәліден ... ... ірі ... ... ... қаласында екінші басқыш мектепте ... ... ... ... ... рет 1927 жылы ... ... Сабақтар мен
конференциялардан қолы босамайтын өнерпаз орынборлық ескі танысына көп
қарайлай алмаса да, осы жолы ... күй ... ... ... ... “Өтті-кетті”, “Таз бала” секілді салиқалы дүниелер түскенін
жинаушы керемет ... ... ... ... ... Бөкей
ордасына жіберуге асықты. Сөйтіп, бөкейліктегі сол тұстағы ... ...... пен ... ... ... ... түсті”. Ата дәулетінен әлі ажырай қоймаған ... ... ... ... ... ... ... отыратын.
Жәңгір ханнан кейін Бөкей ордасын Уақытша кеңес деген әкімшілік
атаумен он жыл інісі Әділ ... ... ... 1870 жылы ... ... осы Әділдің немересі. Наушаның анасы Шахзада – Салауаткерей
күйшінің қызы, Дәулеткерейдің немересі. Салауат нағашысы мен ... ... ... ... ... ... жалғастырды. Көз көргендер
кейіптейтіндей, орта бойлы, ашаң жүзді, жұмсақ мінезді, байсалды да ... ... есіп ... ... күй ... да сол жайсаңдықтан,
кең пейіл­ден, ұлттық саздағы сыршылдықтан айнымаған. Затаевич оны халықтың
тамаша суреткері, әуен­нің ... ... ... осы ... ең ... даңқын ол тек Махамбетпен ғана бөлісе алады деп ... ... ... ... ... маршын өзінің орындауында нотаға түсіруге
үзілді-кесілді қарсы болды. Өйткені, осынау сарынды Махамбеттей ерулі ... ... адам жоқ деп ... ... ... орағаны – күйге
қиянат жасағаны! Ғасырлар бойы билік бақталасында бір-біріне есе жібермеген
әулет өнер бәйгесінде ... ... ... ... ... ... күй тәңірлерінің ізбасарлары Махамбет
пен Науша осы жолы Дәулеткерей мен ... ... пен ... мен ... ... мен ... ... пен Макардың алпыс
күйін нотаға түсіртіп, кейінгілерге мұра ... ... ... Құрманғазының
“Демалыс”, “Кісен ашқан”, “Терісқақпай”, Дәулеткерейдің “Жігер”, ... ... ... ... саздың классикалық туындылары деп
бағалады. ... ... ... осы жолы Орал ... ... ... қоса
алпыс ән алып қайтты.
Көп кешікпей төрт түлік дәулетін колхозға ... жер ... ... ... ... ашылып жатқан өнер шаңырақтарын
сағалады. Ахмет Жұбанов, Евгений Брусиловский сынды ән-күй жанашырларымен
араласып, ... ... ... ... ... ... ... де, ұйымдастырушылық қабілетімен де өлшеусіз үлес қосты.
Орындаушы, ... ... ... концертмейстер ретінде ... ... мен ... ... ... ... алған, Тұрып пен Әлікейдің алдын көрген
Махамбеттің ендігі “шәкірті” Жұбанов болды. 1933 ... ... ... ... орта ... кісі екен. Қолындағы ұзын мойын, он бес
перне, кварта күйлі домбырасынан басқа ... ... ... ... беті ... атадан қалған дәулет емес, әулеттен қонған дарын тәркілеуге
жатпасына ағайындылар сенімді еді. ... ... ... ... ... бар, ... бар – ... шыққан тегімен емес, өнердегі
тектілігімен “Махаң” деп бас игізді. Соған қарамастан Махамбет халық ... ... ... ... ... ... келсе де астанаға кіре
алмай, Алматы маңындағы ауылдарда домбыра үйірмесін ұйымдастырып ... ғана ... ... ... ... ... ... тәлім берді. Шәкірттерінің бірі – саусағы саз Нұрғиса.
Ән-күй дегенде албырт та әуесқой, табиғат орындаушылық ... ... ... мол ... ... ... Мәскеуде Тимирязев
академиясында оқыды. Осында 1923 жылдың 31 желтоқсанында ... ... ... ... ... күйді” ке­лістіре шертті. Жиырмадан
астам күй мен халық әнін нотаға түсіртті. ... ... ... ... 28 ... ... Хабир 9 ән жаздырып, өнер ... ... ... үн ... үш ... ... ... Бөкей ордасының 100
жылдық салтанатына Петербургке барып, патшаға ... ... ... ... үш ұлан өнер көгінен бір сәтте жоғалар деп кім ... ... ... ... ... ... ... үйренген күй нұсқаларын өздерінен айнытпай орындайтын талант иесі
еді. Нотаға түсіру кезінде шығарманы қанша рет қайталап ... да, ... ... мүлт кету ... ... Екпін мен ойнау еркіндігіне
қарап, көне көздер оны Салауаткерейдің өзі ... еді. “Ақ ... дәл ... ... ... ғана ... алған. Ғабдолхакім 1937 жылы
тұтқындалып, келер жылы атышулы ... ... ... ... ... ... С.Асфендияров секілді 39 ... ... 25 ... күні ... ... ... ... әуесқой әншінің бірі Ерғожа Қаратаев. Егде
жасында радио арқылы ән орындап жүрді. “Сол кезде Ерғожа Қаратаевтың, сірә,
алпыстан асқан ... – деп еске ... оны ... ... көрген өнер
зерттеушісі Ерзакович. – Ерғожа қазақ ауылының үлгісімен жинақы ... киім киіп ... ... ашаң ... ... ілтипатпен қарайтын
үлкен қой көздерінен, жұқалтаң да сымбатты тұла бойынан, салмақты сөзінен
дегдарлық пен байсалдылық есіп ... ... ... адамға
ілтипатымен, сондай-ақ әншілік үні, орындау үлгісімен ол ... ... ... ... ... әнші демегенмен, ол басқалар біле
бермейтін халық әндерін орындайтын. Өкінішке орай, өмірбаяндық мәліметтерін
жазып алмаппын”.
Ерғожа ... әнді ... ... және ... ... ... сөздерді мәнерлей, тенор даусымен қоюландыра шырқайтын. ... ... ... ... бақ ... бас пен ... құра ... деп
әспеттей салар бір әуен “Әлеуша” еді. “Алма ... ... ... ... ... ... деп ... әнімен аңсататын. “Жез оймақ”,
“Қапия”, “Мәулен”, “Күлдарай” сынды сырлы саздарды қоңыр жыраулататын.
Әулет шежіресінен хабардар адамға ... ... ... толтыру
қиынға соқпайды. Қаратай сұлтаннан Шонық, Шонықтан жеті ұлдың кенжесі ... ... ... ... ... ұлы, 1875 ... ... Ерғожа
Орынбор гимназиясын бітіріп, елде заң, ағарту салаларында қызмет етті. 1930-
ыншы жылдары баласы, ... ... ... ... ... ... ... гөрі баласы Қамбар Медетовті біліңкірер. Өйткені,
күйшіліктің ғажабы мен азабын қатар шеккен шабыттың шандозы сол емес ... ... өз ... оның ... басу ... ... адам ... “Арынғазы”, “Ақжелең”, “Боғда”, ...... ... қақтырған күй қаншама! Солардың ең үкілісі –
“Ақсақ ... Оны ... қос ... ... адам ... ... ... тән әуезділік үндесе екпіндер еді. Шанақтан әлдебір қайталанбас гуіл,
әсем күмбір ... ... ... сиқырлы әуен арбап алар еді. Кезінде
қатыгез Жошы ... ... ... үні, ... ... ... Қиыр
Шығыста, Хабаров өлкесінде өшті ғой...
Қамбар әңгімелеген аңыз бен орындаған күй-симфония әсерімен ақындар
қанша дастан жазды! “Жел ... ... тек ... ... Атой сап ... ... жүрген, Қаптаған жаугер тобыр, жойқын ... ... күй ... ... ... ... ... хас шебердің өз есімі
көп жылдар айтылмай жүрді. Рухы ... ... ... ... ... ... кезі. Сол игілікті шараның басы-қасында Қамбардың жиен
немересі, бір ... ... ... ... ... ... ... Айжан Рахман­құлқызы Бердібай жүрді. Орны ... ... ...... Қамбарқызы.
Өнерпаз Қаратаевтардың қатарында қайраткер Бақытжанның өз балалары да
бар. 1928 жылы ... ... атты ... ... ... ... орын ауыстырды. Полк туын желбіретіп, сайын далаларда, адыр-
қыраттарда “Қазақ маршын” шырқатып ... ... ... қол ... келе
жатты. Шәміл азамат соғысы жылдарында “қызылдар” ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық атты әскер құру мен
нығайтуға жиырма жыл өмірін жұмсаған қолбасшы ... Ол ... марш ... “Тұрымтай”, “Әсет”, “Әмірхан” әндерінің негізінде
жазылған жорық жырын 1934 жылы “Госиздаттың” музыка секторы ... ... әні 1937 жылы ... Оның ... інісі, бізге Затаевич “жас
қазақ интеллигенті, аса мәдениетті, ... ... деп ... Қаратаев та жас дегенімен, ат сайлап, қылыш ... ... ... иесі. Бұрын – юнкер, одан – Алаш жасағының сарбазы, енді – 1-атты
әскер жауынгері. ... ... тұла бойы ... ән. ... ... ... мен ... қызды”, Мұхиттың “Жайма қоңыры” мен ... ... ... ... Ташкентке асығып аттанады. Оралған соң ән-күйдің
астында қалдырам деген уәдесінің ... ... ... ... ... көп ... олар туралы мәліметі де мол Мұраттың бұл ақырғы сапары
еді... Затаевич өкіне отырып, ол қалдырған төрт әнді қосып, жинағын ... ... 1000 ... қолтаңбасы қалған Баязит Қаратаев, Бақтығали
Сәлімов, ... ... да ... Бақытжанның немере жұрағаттары.
Өзінің “Қазақтың 1000 ... мен “500 ... ... ... ... балаған. Басқаларды үлес-пайыздап жатпай-ақ, оған енген 150-дей
ырғақ пен сазды, яғни оннан бір бөлігін – бір ... ... ... ... ... ... бұл мойындауының жаны бар.
Құрманғазы оркестрінің атасы Ахмет Жұбанов ... өнер ... ... ... ... ... бір ... Ахаң өз қолымен
жазылған “Махамбет Бөкейханов” деген баяндама-естелігінде ... ... ... ... ... алға ... ... жарты
ғасыр бұрын – 1959 жылдың 17 қарашасында бір данасына қолтаңбасын ... ... ... ... ... “Көп кешікпей Махамбеттің
күшімен кабинет ... ... ... ... құрылды. Концертмейстерлері Махамбет Бөкейханов пен Қамбар ... ... күй ... ... нота ... ... ... Мұхитов еді. Ансамбльге мен, Махамбет пен Қамбар үшеуміз ... ... деп ... ... ағайындылармен бөлісіпті.
Мұхиттың әндері, әулет өнерпаздары жаздырған әйгілі шығармалар кеңес
композиторларының жаңа туындыларына кірпіш ... ... Е. ... ... ... “Үлкен Оразды”, Жібектің ақырғы ариясы етіп Мұхиттың
“Дүния” әнін енгізді. Төлегеннің соңғы сәтіндегі “Алты қаз” күйін Қамбардың
орындауынан ... ... ... ... операсына кіргізді.
“Айнамкөзін” Ерзакович квартетіне арқау ... ... ... ... ... әні жөнінде өз алдына әңгіме етуге әзірміз. Әзірге ... ... бір ... ... ... ... Әңгіме әннің
рухани авторы (шын авторы – Мұхит) Зәурештің әкесі Медет хан ... ... ... ... үшін уақыт пен кеңістікке кейде тарихшы көзімен қарау
керек. Медет ешқандай хан емес, отыз ұлы да болмаған. ... ... ... ... ... ... ... Шөкіұлы Нұралиханов. “Уай,
Зәуреш, сенің үшін елден келдім” ...... Еділ ... ... ат
арытуы. “Сен қалған отыз ұлдан едің, Зәуреш” дегені – Медеттің әкесі ... ... отыз ... бірі. Екіншісі – Бөкей, үшіншісі – Шығай,
тағысын тағы. Зәурешті ... ... ... осы әулетке қатысты
айтылатын “Нұралының отыз ұлы” ... ... тиек ... ... ... ... қияндағы Ырғызға неғып, қашан ұзатып жүр? Перовский Жәңгір тұқымын
Орданы басқарудан шеттету үшін ел ішінің арыз-шағымын пайдаланып, 1859 ... мен ... ... үй-ішімен Орынбордың теріскейіне жер
аударды. ... 1861 ... ... ... ... сол көші-қон кезінде 25
жастағы Әлмұхамет Сейдалинге тұрмысқа шығып, жырақта қалған. ... ... адам ... ... ... көп жыл ... жүріп,
тек 1869 жылы Сүлеймен Жиһангеровтің қызы Халифаға үйленді. Қайраткер Жанша
Сейдалиннен ... он ... бәрі ... ... ... ... баласы Жантөре хан ... ... ... ... ... мен ... ... зәузат дарыған
Жантөре жасында Сырым батыр жасағына ерді. ... ... ... ... аман ... 1805 жылы ... Айшуақтың орнына таққа отырды.
Ағайынның алауыздығы мен Ресей саясатының қыспағынан тосылған сәттерде ... ерік ... ... ... ... ... мен күйінішін күй
құдіретімен жеткізген.
Әбілхайырдың тағы бір ... ... хан ... ... тағдыры
қызығы Дәулеткерей. Шығайдың ағасы Бөкей ханның үш ... ... ... мен ... Атан ханшадан Жәңгір ... ... ... ... ... ұл ... 1815 жылы Бөкей қайтыс болғаннан кейін
Жұма әмеңгерлік жолымен Шығайға қосылды. Одан туған ... ... ... ... ... ... өткізді. Жәңгірлермен
еншілес болды. ... жеті ... ... ... ... ... ... шаңыраққа тел өсіп, жастайынан билікке бейімделген Дәулеткерей
1852 жылдың ақпанынан бастап ноғай, 1860 жылдың ... ... ... басқарды. Әйтсе де, Жантөре хан секілді мұның да атағы кейінгі
ұрпаққа ... ... ... ерен ...... ... “Ақжелеңдей”, “Ақбаладай”, “Мұңдығыздай”, “Бұлбұлдай” сылқым
саздарымен әйгіленді.
Күй керуенін Дәулеткерей, ән шеруін Мұхит ... ... ... ... ... ... ардақтылардың әрқайсысына еншілі әңгіме
арнауға дерек жетер еді. Олар қалдырған рухани мұра мен ... ... ... бұл жолы әулеттік портретке жиып-тердік.
Араларынан бір бекзатының: “Еңіреп ... ... ... деп, ... ... алар” деген өсиетін ұмытпақ емеспіз. Мұны – тек өзін емес,
әулеттен шыққан барша ... ... ... ... аманат-мұң деп
қабылдайық.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Біржан Сал- тарихи этнографиялық тұлға5 бет
Қазақ әндерінің өткені мен бүгіні58 бет
Әміре Қашаубаев өмірі3 бет
Жұмабаев Мағжан Бекенұлы11 бет
Қазақ хандығы құрылуының саяси алғышарттары63 бет
Батырұлы Қайып хан және оның әулетінің тарихы (1745-1860 жж.)51 бет
Еуропадағы дүние жүзіне әйгілі саябақтар25 бет
Кенесары - төре тұқымынан шыққан әйгілі қолбасшы8 бет
Мин әулетінің билікке келуі67 бет
Мұхтар Әуезов - Әлемге әйгілі тұлға3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь