«Мұнайдың химиялық анализі» бағдарлы элективті курсын оқыту әдістемесі

МАЗМҰНЫ

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1. Әдеби шолу
1.1 Элективтік курстардың негізгі түрлері, жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Мұнайдың шығу тегі, қасиеттері және жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... . 15
II. Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
2.1 «Мұнайдың химиялық анализі» бағдарлы элективті курсының күнтізбелік оқу жоспары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
2.2 Элективті курс бойынша сабақ жоспары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 31
2.3 Элективті курстың зертханалық жұмысының әдістемесі ... ... ... ... 48
2.4 Бағдарлы элективтік курстың тиімділігін зерттеудің нәтижелері ... 52
2.5 Элективті курс бойынша оқушылардың жүргізген ғылыми.зерттеу жұмысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56
III. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 62
IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 64
V. Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Кіріспе

Қазақстан әлемнің байырғы мұнай шығаратын елдерінің бірі болып табылады, оның табиғи байлықтары орасан зор, атап айтқанда табиғи жанғыш қазбалар қорлары: мұнай, газ және көмірге өте бай мемлекет. Қазақстанның көмірсутек потенциалы мамандардың айтуына қарағанда әлемдік қордың жалпы көлемі бойынша жеткілікті дәрежеде. Мұнайдың анықталған қоры бойынша Қазақстан әлемнің алдыңғы елдерінің қатарына кіреді. Мұнай мен газ Қазақстанның барлық аудандарында дерлік кездеседі. Осындай бай өлкеде мол байлықтарды игеру үшін, оны халықтың игілігіне жұмсау үшін де мұнай-химия ғылымын дамыту бірінші кезекке қойылды.
Химиялық білім оқушыларды көмірсутегі шикізаты, энергетика, жанар-жағармай және мұнайдың химиялық құрамын анализдеу мәселелерін шешуде нақты көзқарастармен, түсініктермен қамтамасыз етеді.
Орта мектепте оқытылатын химия ғылымы – табиғатты танып білуде және қоғамның материалдық игілігін жасауда маңызды рөл атқаратын жаратылыстану ғылымдарының бірі. Химия іргелі ғылым ретінде ғылым мен техниканың басқа салаларының да өсіп – өркендеуіне тікелей әсер етеді. Ол салалар – биология, физика, математика, техника, электроника, энергетика, құрылыс, көлік және агроөндірістер мен микробиология, мұнай-химия т.б. Химия пәнін жақсы меңгерген оқушының келешекте осы салаларда маман – қызметкер болып шығуына мүмкіндік мол.
Оқушылардың жалпы білім деңгейі мен ой – өрісін кеңейтіп, теориялық білімді өмірмен, ғылымды еңбекпен тығыз байланыстыру мақсатында «Мұнайдың химиялық анализі» элективтік курсын жүргізудің маңызы зор. Элективтік курс мұғалімнің басшылығымен оқушылардың пәнге қызығушылығы мен белсенділігін арттыруға негізделген.
Соңғы жылдары біздің еліміз мұнайдың қоры мен өндіру көлемі бойынша шет мемлекеттер арасында алдыңғы қатарға шықты, мол мұнайымызды дұрыс ұқсата алмасақ, байлығымыз ұстағанның қолында, тістегеннің аузында кетіп қалуы мүмкін. Соған орай мұнай-химия саласын дамытуға баса назар аударуда.
Мектептің химия курсында мұнай химиясы тақырыбына өте аз уақыт беріледі, ал тақырып төңірегіндегі зертханалық жұмыстар тіпті жоқтың қасы десе де болады. Осы тұрғыдан алғанда мектеп оқушыларына мұнай химиясы саласына бағыт беруді күшейту керектігі айқын мәселенің бірі. Зерттеуімізді осы мәселеге бағыттау барысында бірнеше қайшылықтарды байқадық:
1. Орта мектептің жоғары сатысындағы оқу бейінін таңдау қажеттігі мен оқушыларды бағдар алуға жеткілікті түрде дайындықтың ғылыми негіздегі элективті курстың жасалмауы арасында қайшылық туып отыр.
IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Елбасы Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы // Егемен Қазақстан- 2009,- 6 наурыз-№91.-1-2б
2. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңы : Алматы: Литера,-2007-42-46б.
3. Үлкен Кеңестік энциклопедия 5-ші басылым-Алматы,-1995-495б
4. Арет.А.Я. Очерки по теории самовоспитания-Фрунзе,-1961.-87с.
5. Верховский В.Н., Смирнов А.Д.Техника химического эксперимента.-М.:Просвещение,-1973.-187 с.
6. Глориозов П.А., Рысс В.Л. Проверочные работы по химии 9-10 классы.-М.: Просвещение,-1982.-37 с.
7. М.С.Пак. Дидактика химии Москва «Владос»-2004
8. Маркова А.К., Матис Т.А.,Орлов А.В.Формирование мотивации учения-М.: Педагогика,-1989
9. Щукина Г.И Педагогические проблемы формирования познавательных интересов у учащихся-М.:Педагогика,-1990
10. Пан С., Криволапова Н., Бобкова л. Подготовка педагога профильной школы. // Народное образование-2004,-№1.-22-26с
11. Ермаков Д.С.,Петрова Г.Д. Создание элективных учебных курсов для профильного обучения. // Школьные технологии-2003,-№6.-23 -29с
12. Решение конференции Профильное обучение в г.Москва: опыт, проблемы, перспективы май, 2003г.- http: //www.niiro.ru/ confdes.shtml.
13. Губина Н.В. Программы элективных курсов: Химия: 8-9 классы: Предпрофильное обучение; Изд «Дрофа», 2007 г
14. Ермаков Д., Петрова Г. Элективные учебные курсы для профильного обучения. // Народное образование-2004,-№2.-7-10с
15. Е.Я.Аршанский., В.О.Алесьева.Предпрофильная подготовка: Как ее реализовать в школьной практике. // Химия в школе-2008, -№5.- 12-19с.
16. Шоқыбаев Ш., Болатов А., Болатов А. Бағдаралды дайындық мәселесін шешу жолдары. // Химия мектепте-2008, -№2.- 8-10б
17. Қазастан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасы // Егемен Қазақстан-2004,-16 қазан-2-3б
18. Суербаев Х. Мұнай-газ ісінің негіздері. Астана. «Фолиант». 2008 ж.
19. Нұрсұлтанов Ғ.М., Абайылданов Қ.Н. Мұнай және газды өндіріп, өңдеу. Алматы Қаз ҰТУ 2003 ж.
20. Бишімбаева Г.Қ., Букетова А.Е. Мұнай және газ химиясы мен технологиясы. Алматы. «Бастау». 2007 ж.
21. Жұмағұлов Т.Ж., Абжаев М.М., Сейтқасымов Б.С., Сейтжанов С.С. Мұнай өндірудің техникасы мен технологиясы. Қызылорда, 2006 ж.
22. Хазимов М., Бектемісов С. Отын жанар-жағармай және техникалық сұйықтар. Алматы. «Қайнар» баспасы, 1996 ж.
        
        МАЗМҰНЫ
|І. Кіріспе …………………………………………………………………. |3 ... ... шолу | ... ... ... ... түрлері, жіктелуі |6 ... | ... ... шығу ... ... және |15 ... | ... Негізгі бөлім |28 ... ... | ... ... ... ... бағдарлы элективті курсының |29 |
|күнтізбелік оқу ... | ... ... | ... ... курс бойынша сабақ жоспары |31 ... | ... ... курстың зертханалық жұмысының әдістемесі |48 ... | ... ... ... ... ... зерттеудің нәтижелері |52 |
|.... | ... ... курс ... ... ... ... |56 ... | ... ... | ... ... |62 ... |
|....................... | |
| IV. ... ... ... |64 ... | |
| V. ... | ... |
|....................... | ... ... ... ... ... елдерінің бірі болып
табылады, оның табиғи байлықтары орасан зор, атап айтқанда табиғи ... ... ... газ және ... өте бай мемлекет. Қазақстанның
көмірсутек потенциалы мамандардың айтуына қарағанда әлемдік қордың жалпы
көлемі ... ... ... ... анықталған қоры бойынша
Қазақстан әлемнің ... ... ... ... ... мен ... ... аудандарында дерлік кездеседі. Осындай бай өлкеде мол
байлықтарды игеру үшін, оны халықтың игілігіне жұмсау үшін де ... ... ... ... ... білім оқушыларды көмірсутегі шикізаты, энергетика, жанар-
жағармай және мұнайдың химиялық құрамын анализдеу мәселелерін шешуде ... ... ... ... мектепте оқытылатын химия ғылымы – табиғатты танып білуде ... ... ... ... маңызды рөл атқаратын жаратылыстану
ғылымдарының ... ... ... ... ... ... мен ... басқа
салаларының да өсіп – өркендеуіне тікелей әсер етеді. Ол ... ... ... ... техника, электроника, энергетика, құрылыс,
көлік және агроөндірістер мен микробиология, мұнай-химия т.б. ... ... ... оқушының келешекте осы салаларда маман – қызметкер болып
шығуына мүмкіндік мол.
Оқушылардың жалпы білім деңгейі мен ой – ... ... ... ... ... ... тығыз байланыстыру мақсатында «Мұнайдың
химиялық анализі» элективтік курсын жүргізудің маңызы зор. Элективтік курс
мұғалімнің басшылығымен ... ... ... мен ... негізделген.
Соңғы жылдары біздің еліміз мұнайдың қоры мен өндіру көлемі бойынша
шет мемлекеттер арасында ... ... ... мол ... дұрыс
ұқсата алмасақ, байлығымыз ұстағанның қолында, тістегеннің аузында ... ... ... орай ... ... ... баса назар аударуда.
Мектептің химия курсында ... ... ... өте аз ... ал ... төңірегіндегі зертханалық жұмыстар тіпті жоқтың қасы
десе де болады. Осы тұрғыдан алғанда ... ... ... ... ... ... ... керектігі айқын мәселенің бірі. Зерттеуімізді
осы мәселеге бағыттау ... ... ... ... Орта мектептің жоғары сатысындағы оқу бейінін таңдау ... ... ... ... ... түрде дайындықтың ғылыми негіздегі
элективті курстың жасалмауы арасында қайшылық туып отыр.
2. Негізгі ... ... ... ... ... іске ... ... қазіргі кезде орындауда ғылыми әдістемелік ... ... ... Қазақстанда сапалы мұнай өндіру мен күнделікті тұрмысқа, құрылысқа
қажетті өнімдер өңдеу ... ... ... осы ... ... ... және бұл мәселеге арналған элективті курстың болмауы да
біздің диплом жұмысымызға ... ... ... ... ... ... ... мен
әдістерін іздестіру мақсатымен дипломдық жұмыс тақырыбын ... ... ... ... курсын оқыту әдістемесі деп таңдадық.
Зерттеу жұмысының өзектілігі – Элективтік курс бағдарламасында мұнай-
химия ғылымының ... ... ... бағытталған мұнай
және мұнай өнімдерін өңдеу мәселелері, қазіргі ... ... ... ... ... ... беру ... іске асырылады.
Зерттеу мақсаты - негізгі орта мектеп ... ... ... элективті курсының оқыту әдістемесін жасау. Оқушыларға
мұнай және мұнай ... ... ... ... ... ... ... Қызылорда облысындағы мұнай кеніштері
мұнайының құрамына физика-химиялық талдау жүргізіп, тек жанармай ... ғана емес ... да ... ... ... ... ... мұнай химиясы жайлы дүниетанымын арттыру, химиядан алған
білімдерін пайдалана ... ... ... ... ... ...... жалпы білім деңгейі мен ой – өрісін
дамытып, ... ... ... ... ... ... ... олардың химия пәніне қызығушылығы мен белсенділігін арттыру,
жаңа технологиялық ақпарат көздерімен жұмыс жасауға, шығармашылық ізденіске
баулу, кәсіби бағдар ... ... бір ... ... ... мамандығын дұрыс
таңдай алатын шығармашылыққа қабілетті тұлға ... ... ... ... ... ... жалпы орта мектептегі ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін элективтік
курстардың қажеттілігі мен осы проблемалардың ... және ... ... ... ... ... отырған қарама-
қайшылықтар зерттеу жұмысының көкейкестілігін анықтайды.
Зерттеу нысаны – «Қабілет» ... ... беру ... ... ... пәні ... оқыту үрдісі.
Зерттеу пәні – негізгі орта ... ... ... ... ... ... ... негізгі мектеп химиясына байланысты элективті курстар іріктеліп,
осыған лайықты ... ... оның ... ... ... ... ... байланыста құрылса, элективті ... ... ... оны ... ... жолдары мен әдістері білім
беру үрдісіне енсе, онда ол ... ... ... білік, дағдыларының
сапасының жоғарылауына және болашақ мамандығын саналы түрде таңдауына ықпал
етеді.
Қойылған мақсаттарды іске ... ... ... үшін ... ... ... ... арқылы химияны тереңдете оқыту негізінде
оқушылардың бағдарын қалыптастыру жолдарын көрсету;
- химияның ... ... ... ... талаптарын,
бағдарламалық мазмұнын және жүйесін анықтау;
- химияның бағдарлы элективті курстарын ... ... ... ... ... курстарды оқыту әдістемесін педагогикалық
эксперимент ... ... ... ... ... химиясы бойынша элективті курстардың мазмұнын
жасау шарттары анықталып, ғылыми тұрғыдан негізделді.
Бағдарлы элективті курстар ... пәні ... ... ... ... ... отырып, мектептің жоғары
сатысында дұрыс бағдар таңдауға негіз болатындығы сараланды.
Зерттеудің теориялық маңыздылығы:
«Мұнайдың химиялық анализі» бағдарлы ... курс ... мен ... ... ... ... ... курс бойынша оқушыларға мұнайдың ... ... және ... ... ... ... ... тұздардың
мөлшерін, мұнайдан суды бөлу және мұнай құрамындағы су мөлшерін анықтауды
үйрете отырып, тәжірибе барысында зерттеу.
Зерттеу ... ... пәні ... қайта даярлау
жағдайларында, сондай-ақ 12 жылдық орта ... беру ... ... ... ... атты ... элективтік курсында әрбір
оқушы бойында ақыл-ой мен сарамандық іс- әрекеттердің дараланған сипаты
қалыптасады, теориялық және ... ... жаңа ... ... ... ... болады, яғни химия маманына тән арнаулы қасиеттер
дамиды. Химияны қызығушылықпен оқып ... оған ... ... ... бітіргеннен кейін мұнай-химия кәсіптерін меңгеруге ... ... ... ... курстардың негізгі түрлері, жіктелуі
Бағдарлы даярлықтың негізгі көздеген ... ... ... ... ... ұйымдастыру арқылы оқушылардың
өзін-өзі анықтауына ықпал ... ... беру ... ... ... ... басталады. Басты міндеті жасөспірімдердің әрі қарай ... ... ... және ... ... ... байланысты
кешенді жұмыстарды жүргізу болып табылады. Бағдарлы оқытудың негізгі
субъектісі-оқушы. Бағдарды ... ... ... шешім қабылдайды.
Бағдарлы оқытуды ұйымдастыруда ата-ана жанама рөл ... ... ... ... зор. Таңдаған мамандығына сай және бағытына сәйкес
оқушы санасында күмән ... үшін ... ... отырып, дұрыс
бағыт-бағдар беру-педагогтің міндеті. Бағдарлы білім беруді ұйымдасқан
түрде нәтижелі ... ... ... ... кілт болып табылады.
Сондықтан мұғалім оқушының бағыт таңдауына дұрыс септігін тигізіп, ... ... ... тиіс.
Адамның өз мамандығына қаншалықты қанағаттануымен өз ... ... ... ... ... ... бар. Бір жағынан
кәсіп таңдау болашаққа үңілу ... ... ... ол ... ішкі жан
дүниесіне үңілу, яғни “менің мықты және әлсіз тұстарым, ... ... ... неге ... ... қандай пайда келтіре аламын” деген
сауалды өзіне қоюы болып табылады.
Мамандық таңдағанда біріншіден ... ... ... ... оны ... ... болу керек, үшіншіден оқу орнын
дұрыс таңдай білу қажет.
Елбасымыз Н.Назарбаев: «Отанымыздың бүгіні мен ... ... ... ... ... ... және
ұстаздық ұлағатпен жұмыс жасағанда ғана біз ортақ табыстарға жете ... атап ... күні ... ... ... ... оқушылардан, ата-
аналар қауымы мен ұстаздардан көп еңбектенуді және үлкен жауапкершілікті
талап етеді. Себебі мамандығын ... ... ... де саналы тұлға-ел
болашағы.
Алайда, бұған дейінгі зерттеу ... ... ... оның ... оқу үрдісінің субъектісі болып отырған оқушының
әрекетіне қойылып отырған жаңаша талаптарға толық мағынасында ... ... ... ... оқушының белсенді әрекетінің бір қыры оның ... ... ... ... табылады. Оқушы осы таңдау арқасында
болашақ кәсібін де ... ... ... беру ... осы заманғы
басты бағыттары – дүниежүзілік деңгейдегі мәдениет пен білім қорын бойына
сіңірген, өз бетінше шешім қабылдауға, әр істе ... ... ... бар ... ... ... өзіндік бақылауға бейімдеу
жүйесінің және осы мақсатта пайдаланылатын элективтік курстардың мазмұны
мен ... ... ... жеткілікті талдану
қажеттiлiгi зерттеу ... ... ... курстардың түрлері және олардың оқыту үрдісіндегі рөлі
Қазақстан ... ... ... ... 6 наурызда Халыққа жолдауында «Біздің адамдарымыз оқып-үйренуге тиіс,
бүкіл ... ... өмір бойы ... өтеді. Мына жағдайда қайта оқуға,
сөйтіп бүгін қажет болып отырған мамандықты ... ... те ... те бар»-деді. Яғни Елбасының айтуынша ... ... ... ... қайта оқуға, жаңа мамандық алуға мәжбүр болады. Демек
мектеп қабырғасында жүрген кезінде-ақ оқушы өмірлік ... ... ... ... Сондықтан мұғалім және ата-ананың ... ... ... тек оқушы өзі таңдауы тиіс.[1]
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңының 3-ші бабында:
адамның бас бостандығы мен ... ... ... ... осы ... ... ... кәсіби бағдарын анықтау жайлы айтылған. Заңның
47-ші бабында: тәрбиеленушілер мен ... оқу ... ... ... ... құқылы,- делінген. [2]
Элективті курс-оқушылардың әртүрлі танымдық ... ... ... ... ... оқу ... ... болып табылады. Элективті курстарды жалпы ... ... ... ... ... курстар мектептің жоғарғы сыныптарында бейімдік білім беру
жүйеде маңызды рөл атқарады.Факультативтік ... ... ... міндетті. Латыншадан аударғанда «electus» «таңдамалы ... ... ... ... ... білім берудегі оқу пәнінің ерекшеліктері мен олардың
оқушының бағдарын анықтаудағы атқаратын ... ... ... ... ... білім берудің негізгі
функциясы ретінде «алдыңғы ұрпақ ... ... ... ... ... ... танымдылық түрінде қайта жаңғырту,
қолдану, еселеп арттыру ... ... [4]. ... білімді қолдану
және еселеп арттыру өзінің өзектігін бүгінгі күнге дейін сақтап келе ... ... ... ... ... ... білім берудің өзінің
осы заманғы дамушы парадигмасы тұрғысынан өз ... ... ... жүйесінде әрбір оқу пәнін төмендегідей қарастыру қажет:
➢ бірыңғай жалпы мектептік ... ... ... бастапқы негіз және субстрат ретінде;
➢ оқушының білімдік, ... жеке ... ... және ... ... ... және дамыту көзі
ретінде;
➢ гуманисті бағдарланған құндылық-мақсаттық жеке ... ... ... ... ... ... ... ретінде;
➢ ғылыми білімнің әрбір адам өміріндегі маңыздылығын және осы заманғы
қоршаған дүниемен байланыстарының өзектілігін көрсету құралы ... ... ... ... ... ... үрдісінің
алдында сәйкес келетін мақсаттар қою және оларды іске асыруды қамтамасыз
ететін материалды ... ... ... ... ... ... ... әрекетінің сипаты мен белгілі құрылымының әдепкі жобасын жасау
(ОТӘ). Сондықтан, атап ... ... шешу үшін ... оқу ... мен ОТӘ өзіндік ерекшеліктерін анықтау манызды міндеттеріне жатады.
Мектептік оқытудың мазмұнын құру және ... ... кең ... Педагогика және әдістемемен ... ... ... ... ... ... Осы заманғы деңгейдегі ғылым мен техниканың ... ... ... ... ... ғылыми білімнің гуманистік бағдарланған құндылық
тәрбиеге бағытталуы; экологиялық императивті ашу, ғылыми білімдердің рөлі
мен адамзаттың осы заманғы ... ... ірі) ... шешуде
қолданылу перспективалары (экологиялық, шикізаттық, ... ... ... ... ... ... және қоршаған
дүниені әрі қарай танудың перспективаларын ұғынуға.
4. Құзырлы ... ... ... және ... ... қалыптастыру міндеттеріне сәйкестігі.
5. Күнделікті тірлікпен алуан түрлі байланысуды және оны дамыту
перспективаларын оқытуда ... ... ... ... ... ... даярлықты және дағдыларды
қалыптастыруға, стандартты емес міндеттерді шеше білуге тәрбиелеу.
Химия қарқынды ... келе ... ... ... табылады. Сондықтан
бірінші ұстанымда оқу және ... ... ... ... ... пәні ... ғылымның қысқаша аналогы болып табылмайды. Оның мазмұны,
бір жағынан, оқушыларда ғылыми білімдердің ... ... ал ... ... ... дамытушы мақсаттарымен
анықталады.
Химия оқу пәнінің мазмұның ерекшеліктерін талдап жинақталған түрде
төмендегідей анықталады:
1. Оқу ... ... ... Зат, химиялық реакциялар ... ... ... химиялық ұғымдар арасындағы өзара байланысқан
жүйелер курстың базистік негізі болып ... ... ... Ю.В.Ходаков, Д.А.Эпштейн, П.А.Глориозов,
Н.Е.Кузнецова, Е.Е.Минченков және т.б).[5,6] Бұл жүйелердің мазмұны ғылыми
теориялардың ... ... ... ... ... ... ... құрылыс теориясы, электролиттік диссоциация теориясы, химиялық
құрылыс теориясы) ашылады. Оқу пәнінің тұтастығы ... ... ... жүйелердің біртіндеп дамуымен және ... ... ... оқу ... ... химиялық заңдар мен заңдылықтар
үлкен рөл атқарады.
3. Химияның негізгі зерттеу пәні ретінде ... зат ... ... тіл: символика, терминология, номенклатура – ... ... ... атау ... ... ... көрсетеді [7]
Оқу мотивациясының дамуы әдістемелік проблема ретінде
Мотив – оқыту үрдісіндегі ең ... ... ... ... осы уақытқа дейін мотивация мәселесі химияны ... ... мен ... ... орын алып ... жоқ. Соңғы жылдары
жеке оқыту әдістемелерде оқушылардың оқыту мотивациясының даму ... ... ... Бірақ бұны аса зерттелініп жатырған мәселеге жатқызуға
болмайды. Тек қана білімді меңгеру үрдісінде үлкен роль ... ... ... ... әдістемесін құрастыру негізі ретінде оқыту
мотивацияның даму ... ... ... ... ... ... бағдарламаның орта мектепте пәнді оқу мотивациясының
дамуы мен ынталандаруын жетілдіру психолого-педагогикалық ғылымда мәселенің
күйін қысқаша ... ... ... ... мотив, мотивациялық сфера деген түсініктердің
мазмұнына, олардың ... және ... даму ... тоқталып
кетейік.
Мотив – бастан кешіру, күйзеліс, бір әрекетке итермелеуші
қылық. «Мотивте, тұлғаның ... күші ... ... ... адамға
әсері көрсетілген. Бұл тек санада ғана көрсетілмей, шындыққа да белгілі
нақты қарым-қатынаспен пайда болады».
Егер ... ... ... ... тұлғалық мағынаға ие
болып, оларды мәнтүзуші деп атайды. Іс әрекеттің мәні оның ... ... ... ... «оқытудың саналылық мәселесі, балаға
білімді игеріп алуға ие болатын, мәннің мәселесі ... ... ... ... ... мотивациясы саналылық оқытудың жетістіктін негізі болып
табылады. Біздің жағдайда – химияны оқыту мотивациясы.
Мотивациялық сфера мотивтердің құрылымының ең ... рөл ... оқу ... әрқашанда полимотивтендірілген немесе көп мотивті.
Сондықтан мотивацияның ... мен даму ... өте ... және ... ... ретінде қарастыру керек.
«Мотивациялық сфера құрылысында қажеттіліктерді, мотивтерді,
мақсаттарды және ... ... ... Оның басты
сипаттамасы мотивтер болып табылады, яғни ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар мотивациялық өрістің сипаттамасы
ретінде қарастырылады.
Пән мұғалімінің оқушының бағдарын зерттеу әдістемесі
Оқу ... ... ... ... ... қажетті жағы болып табылады. Оқушының мотивациясын зерттеу
кезінде: мотивтер, мақсаттар, эмоциялар, оқу ... ... пәні ... ... ... осы ... айналысып келе
жатырған А.К.Маркова, Т.А.Матис, А.В. Орлов және ... ... ... еңбектерінде осы ... ... мына ... қарастырған жөн :
1) оқушылардың танымдық қызығушылықтарының қалыптасқандығы мен сипаты;
2) оқу біліктерінің қалыптасқандығы;
3) оқушылардың өзіндік ... ... оқу ... және оқуға эмоционалдық қатынасы.
Аталған сапалардың бәрі де тұлғаның ... ... ... ... біз ... ... ... төменде берілгендей жеңіл
түрде қарастыруды жөн деп есептейміз:
1. Танымдық қызығушылық.
Бұл ... ... Г.И ... мен оның шәкірттері терең түрде
зерттеп шыққан. Оқушылардың танымдық ... даму ... үшін ... ... ... , ... деңгейлерге бөліп берген жөн.
Химия пәні мұғалімінің ... ... ... жұмысын үнемі бақылап
отыруы, оның оқу әрекетінің нәтижелерін зерттеуі (өзіндік жұмыс, ... ... ... танымдық қызығушылықтың даму деңгейі жайлы ... ... ... Осы ... басқа білім аймағындағы
танымдық қызығушылық деңгейі жайлы мәліметпен толықтыруға болады. Осылай
ету мұғалімді ... ... «бір ... ... құтқарып, анықталған
қызығушылықтарды химия пәнін оқытуда пайдалануға мүмкіндіктер береді.[9]
2. Жалпы оқу білігінің қалыптасқандығы.
Жалпы оқу білігінің қалыптасуымен оқу ... ... ... ... ... ... көрсетіп келеді. Бірақ химик –
мұғалім үнемі оқушылардың үлкен ... ... ... ... ... және алынған нәтижелерді тіркеп отыру мақсатқа сәйкес
әрекет жасауды ... және ... ... жеке ... ... ... ... пайдалы екендігі даусыз.
3. Оқушының өзіндік бағалауының сипаты
Мотивациясының дамуы үшін оқушының оқу ... ... ... зор ... бар. ... ретінде (оқушы – жанұядағы бала, біреуге
жолдас, топ лидері және т.б) әртүрлі рөлде бола ... ... ... ... орынсыз бағалауы қалыптасады.
4. Оқуға эмоционалдық қатынасы.
Эмоциялар оқу мотивациясымен ... ... ... ... ... жүзеге асыруға мүмкіндік береді ... ... ... ... нақты бір оқу – тәрбиелік процеске эмоционалдық
қатынасы, сабақтағы оқушының мазасыз күйде болу ... ... ... ... ... ... әдістемесі
Пән мұғалімі үшін мотивацияны зерттеудің ең ... ... ... ... бақылау, нақты бір диагностикалық тәсілдерді қолдану
жатады.
Ұзақ жылдар бойы сынақтан ... ... ... ... әдістемесіне оқушылармен дүркін – дүркін сауалнама жүргізу, алынған
материалдарды ұсынылған сызбанұсқа бойынша өңдеу және ... ...... ... (ОТП) ... және ... ... түрде
пайдалану жүйесі кіреді.
Оқушылардың бағдарын оқу мотивациясын ... ... ... болады.
Элективтік курстарды оқытудың мақсатына- оқушыларды әлеуметтендіру
мен оқытуды дараландыруға бағыттау және ... ... ... әрекетінің
өрісін саналы және жауапты түрде таңдай білуге даярлау жатады.
Мақсаттары мен міндеттеріне қарай бейімді ... ... ... ... атқарады. Осы заманның түйінді мәселелерін ... ... ... ... ... тереңдету және толықтыру, бейімдік
пәндердің жетіспейтін жақтарын толықтыру. Аталған әрбір функция ... ... ... курс ... бәрін кешенді түрде орындауы тиіс.
Элективтік курс-мектептің жоғарғы сыныптарында ... ... ... ... ... ... таңдаулы курстар.
Элективтік курстар бойынша ҰБТ жүргізілмейді. [10,13]
Элективтік курстар мынадай функцияларды орындайды:
- оқытудың бейімділік бағытын қамтамасыз ету элективтік курстарда ... ... ... ... оқытылуын қамтамасыз етеді.Мысалы:
элективтік курс «Химиядағы математикалық әдіс» деген ... ... ... ... ... ... ... Мысалы: химиялық технология курсы (химия
ауылшаруашылығында, ... ... ... ... ... ... таныстырып кәсібін анықтауға мүмкіндік береді,
« Педагогикалық әрекет негіздері » және ... ... ... ... Мұндай элективтік курстар
оқушыларды адам әрекеті аясындағы қызығатын нәрселерін білуге бағыттады.
Мысалы: «Туған жердің табиғатын ... атты ... ... ... дамуы: Мектепте минимальді ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бұл оқушылардың танымдық
қажеттілігін қанағаттандырып, таңдаған пәні ... ... ... ... ... курстар бағдарламаларын жасағанда мына нәрселерді есте
ұстаған жөн:
- ... ... ... оқу пәнінің мазмұнын жан-жақты таңдау.
- элективтік курстардың мазмұны базалық немесе бейімділік курстан қандай
айырмашылықтары ... ... ... тақырыбын, мазмұнын, негізгі мақсаттарын және ... ... ... анықтау керек.
- бағдарламаның мазмұнын модульдерге, бөлімдерге, тақырыптарға бөліп
әрқайсысына қажетті сағат ... ... оқу және ... ... ... ... қалай қамтамасыз ету
керектігін анықтау керек.Оқушы және мұғалім үшін бөлек-бөлек әдебиеттер
тізімін ... ... ... оқып ... ... ... әрекетінің негізгі түрлерін, өз
бетінше орындайтын жұмыстың үлесін, шығармашылығын ... ... ... ... ... ... тәжірибелер, жобалар
орындау, экскурсия болатын болса онда олардың ... ... ... курс ... ... ... барысында оқушылар қандай білімдік
өнімдер ... ... ... ... ... ... ... критерилерін анықтау керек.
- бағдарламаны игеру қорытындыда оқушылар реферат, жоба, баяндама түрінде
есеп тапсыруын ... ... ... ... ... ... ... бағыты;
- дифференциалдық түрде оқыту;
- оқытуда жаңа технологияны ... ... ... ... қамтамасыз етуге
мүмкіндік туғызады және нақты профилизациялау оқытуын жүзеге асырады.
Оқытуда модульдер мыналарға ... ... ... ... ... ... ... байланысты нақтылау;
- танымдылық қызығушылықты қанағаттандыру;
- оқу практикасын, жобалық және ... ... ... ... ... ... ... әдістемесі
Элективтік курстың оқыту әдістемесінің мақсаты жаңаша түсіндіру
мен білімді бағалауға негізделіп құрастырылған, өсу рөлі ... ... ... мамандықтар саласы бойынша дайындау.
Элективтік курсты оқытудағы тиімді әдістерінің бірі болып оқытудағы
зерттеу жобалар әдісі болып табылады және ... ... ... ... ... орындауда проблемдік процесті мазмұндау;
- оқытушының басшылығымен оқушы жобаны орындау;
- оқу (ғылыми)-зерттеу жобаларын оқушының өз ... ... ... ... іс-әрекеттері басты оқыту жағдайында
олардың талабын ... ... ... белсендіру, тапқырлығы мен өзінің
білімін өз бетімен толықтыруға үйрету,интернетті қоса ... ... ... ... үйрету болып табылады.
Жоғарыда көрсетілгендерді оқушы тек ... ... ғана ... ... іс-әрекеттерін қосқанда, сонымен қатар оқу ... ... ... үрдісінде жобаның проблемдік-іздену әрекеттерін
сипаттағанда жеке тұлға сапасы қалыптасады.
Курстың әрбір пәні (базалық, бейімдік және ... ... ... ... өз ... ... курс үшін әрбір типтің міндетін бөліп көрсетуге болады.
Базалық жалпыға білім беру курсы барлық оқушылар үшін ... ... ... түрде алу және жалпыға білім беру дайындығын
аяқтауға бағытталған.
Элективтік курс ... ... ... ... мен ... білім беру қызығушылығын қанағаттандырумен байланысты.Сонымен ол жеке
білім беру ... ... үшін ... ... ... яғни ... оқушының таңдау дәрежесіне және қаншалықты оның қызығушылығына,
қабілетіне, өмірлік жоспарларына байланысты.Элективтік курс ... ... пен ... ... ... ... ... оқушылардың
қажеттіліктерін толықтырады. [15].
Бейімдік оқыту жүйесінде ... ... ... ... ... мен міндетін кең түрде анықтайды.
Элективтік курстың нәтижесі тек мына ... ... ... ... ... курстағы таңдаған таңдауына қол жеткізуге мүмкіндік
туғанда;элективтік курсты таңдауы үшін білім алушыға ... ... олар ... қызығушылықтарын, жоспарларын нақты білуі
қажет.Екіншіден, оқушылар берілген элективтік курстың мазмұнымен алдын-ала
танысуы қажет, яғни ... оның ... ... керек.Үшіншіден, элективтік курсты жүргізетін оқытушы міндетті түрде
презентация өткізуі керек, оқушы ... ... ... ... ... Элективтік курстың негізгі ерекшелігі-оқушылардың өзін-өзі анықтауда
кәсіби ... жеке ... алу ... еркін таңдау мүмкіндіктерін
туғызу қажет.
Оқу материалдарының құрылымын жасау кезінде міндетті түрде ... ... ... ... ... төрт танымдылық іс-әрекеттерін
бөліп көрсету керек:
- пән бойынша алған білімдерін пайдалана отырып типтік пән есептерін ... ... ... пән ... ... ... ... амалдарды қолдана отырып жүзеге
асыру ( логикалық (қисынды) үйрету );
- оқу пәндерінен алған білімдерін пайдалана ... ... ... шеше білу ( ... ... );
- оқу ... ... амалдарды (тәсілдер) жүзеге асыру ... ... ... Республикасының білім беру мекемелерінде 2010-2011 ... ... ... ... ... ... білім беру концепциясының қарастырып отырған бағыттарының
басты бағытының ... ... ... ... ... Оған
математика, физика, химия, география, биология пәндерін бейімді ... ... ... ... мен ... қамтамасыз
етеді. Білім процесі оқушылардың қызығушылығын, ... ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларының
нәтижелі білім алуына жағдай ... ... ... ... ... базисті жоспар негізінде әрбір оқушының жеке ... ... ... ... ... Олар ... ... тұрады:
- оқушылардың бәріне бірдей міндетті барлық бейімді оқытудың жалпы білім
беретін базалық пәндер.
- ... бір ... аса ... ... пән ... ... барлық
оқушыларға бірдей міндетті жалпы білім беретін бейімді оқыту пәндері
- білім беру ... ... ... уақыты есебінен жүзеге
асырылатын, бейімдік бағыты анықталған және барлық ... ... ... курстар.
Жоғарғы сынып деңгейлеріндегі элективтік курстардың ... ... зор. ... осы ... ... болып келген факультативтік
курстардан басты айырмашылығы – бейімді оқыту аясында элективтік курстар
міндетті ... ... ... ... оқытуда қолданылатын элективтік
курстар саны оқушы таңдайтын курстар санынан әлдеқайда артық болуы керек.
Демек элективтік курстар – бейімді оқытудың аса ... ... ... шығу ... ... ... бұрынғы заманнан шұғылданып келе жатқандығы
белгілі және оны біздің эраға дейінгі VI ғасырдан бері ... ... ... ... қолданылатын: су қоймаларының бетінен мұнайды жинап
алу, құдықтардың көмегімен мұнай сіңген құмдықты немесе ... ... ... құрылыста қолданып немесе дәріге қосып, ... ... ... ... және ... да ... ... пайдаланған.
Дегенмен мұнай өндірісінің бастамасы ретінде 1859 жылы ... ... ... ... ... ... ... болған уақытты есептеу
қабылданған, қазіргі ... ... ... ... барлығы
бұрғылау ұңғымасының көмегімен алынады. Бүгінгі күні жанғыш қазбаларды
негізінен энергетикалық отын ретінде ... атап ... ... ... жылу ... ... ... өте пайдалы қазбаларға жатқызады.
Мұнай мен газдың нағыз шын қоры ... ... ... және
геохимиялық жағдайда мұнай мен газдың түзілуі туралы білімді ... ... ... дәл ... мүмкіндік беретін мұнайды барлау мен
өндірудің жоғары технологиясының дамуына қарамастан қор ... ... ... ... көлемі бұрын максималды алынатын қарастырылған
кен орындарындағы мұнай өндіріліп қойған, ал ... ... әлі ... ... ... ... ... жауап беру үшін оның шығу
тегін қарастырған жөн. ... мен ... ... ... қазбалардың сол немесе басқа түрлерінің шығу тегінің алғы шарттары
да бірге дамып отырды.
Ондаған жылдар бойы мұнайдың шығу тегі ... екі ... ... ... және абиогенді (бейорганикалық немесе минералдық)
қарама қайшылығы сақталуда. Өткен жүз жылдықта мұнай ... ... ... және ... ... біразы жинақталған
болатын. Дегенмен мұнай түзілетін бастапқы зат ... ... ... ... кен орындарына қалыптасу процесі осы
күнге ... ... ... шешілген жоқ. Мұнайдың органикалық генезисі туралы
көзқарастарды ... деп ... ... көп ... ... біразы келіспеушілік тудырып, оның минералдық шығу ... жаңа ... ... шығу тегі ... гипотеза алғаш рет XVIII ғасырдың бірінші
жартысында пайда ... Оны М.В. ... «О ... ... (1733 ... ... болатын, осыған іле-шала бұл ойды неміс ғалымы И. Генкель
және француз ... Б. де ... ... ... ... мұнайдың бастапқы құрамы тас көмір, ал И. Генкель мен Б. ... - ... мен ... ... ... табылады деп жазды.
Кейінірек академик В. И. Вернадский мұнайда ... ... ... ... ... ... ... және XX ғасырдың басында ... ... ... тұзетін
шикізат ретінде не қолданылатындығы, өсімдік немесе жануарлар қалдықтары ма
осы ... ... ... ... 1888 ж. ... ... Г.Гефер және
К.Энглер балық майын 400°С температура мен 1 МПа қысымда айдау нәтижесінде
шектеулі ... ... және ... ... ... ... әйгілі
ғалымдардың зерттеу нәтижесінде мұнайдың шығу ... ... ... ... жылы Н.Д. ... ... көлінен батпақтар мен көлдердің
түбіндегі өсімдіктер мен жануарлардың шіріп ... ... лай ... ... ... ... ... Академик Н.Д. Зелинский жануарлар
мен өсімдік қалдықтарының кұрамына кіретін пальмитин, стеарин және басқа да
қышқылдардың жоғары емес ... ... ... ... ... ... ... Нәтижесіңде химиялық құрамы,
физикалық қасиеті және сыртқы түрі бойынша мұнайға ұқсас өнім алды.
Профессор А.В. Фрост мұнай ... ... ... хлоридінің ролін
табиғатта кәдімгі саз, сазды ... және ... ... ... ... да ... атқаруы мүмкін екендігін дәлелдеді.
Жалпы алғанда, барлық елдің мұнайының құрамы мен ... ... ішкі ... мен ... элементтік құрамының бірдей
болуы сияқты мәселелер органикалық теорияның аргументтерінің ... ... ... 1866 жылы француз химигі М. ... ... ... минералды заттардан түзілгендігі туралы өзінің болжамын
айтты. Оны ... үшін ... ... көмір қышқылы және сумен
әрекеттесуі нәтижесінде ... С2Н2 ... ... бірнеше эксперимент
жасады. Сол кездері осы бағытта зертханалық зерттеулерді химиктер А.Биассон
(1866) және С. Клоэц (1878) та ... ... ... соң 1876 ... 15 қазанында Орыс химиялық қоғамының
мәжілісінде Д. И. Менделеев ... ... Ол ... ... ... ... ... берді. Жер қыртысын бұзып тау
түзілу процестері кезінде түбіне су ... ... ... ... жер ... металдар карбидтері (FеС, ТіС, Сг2С3,
WС т.б.) сумен әрекеттесуінің нәтижесінде түзіледі. Жер қыртысымен ... ол ... ... ... ... орта температурасы мен
қысымның әсерінен онымен реакцияға түседі. Осы реакцияның нәтижесінде ... мен ... ... этан ... + 3Н2O = Fе2O3 + С2Н6.
Алынған заттар сол кеуектер ... жер ... ... қабатына
көтеріліп, кеуек жыныстарды қанықтырады. Газ және ... кен ... ... ... ... ... үшін Д.И. Менделеев құрамында
жеткілікті мөлшерде көміртек болатын ... ... ... әсер ету
арқылы сутек және қанықпаған көмірсутектер алу тәжірибесін жасап ... ... ... ... ... ... сұйық
көмірсутектердің түзілгендігі байқалды.
Ресей мұнай ісінің дамуында Д.И.Менделеевтің ерекше роль атқарғандығын
атап өткен жөн. ХІХ ... 90-шы ... Баку ... ... керосин
алатын кішігірім зауыты бар орыс өндіріс ... ... ... ... ... ... ... туралы кеңес алу мақсатында
Менделеевті шақырады. Оның зауыт деп жүргені, ... ... ... астынан
газ жанып тұрған үлкен қазан еді. Қазаннан бөнгке арқылы бос бөшкеге түтік
жүргізілген. Су толтырылған бөшке ... ал бос ... ... ... қабылдағыш ролін атқаратын.
Менделеев мұнай айдау технологиясын ... ... ... тұруы үшін ыдысқа саңылау жасауды ұсынды. Бұл өз ... ... үшін ... ... ... ... Ол ... тасып жүрмес үшін өндіріс орнынан түтік шығарып, осындай түтікті
алынған ... ... ... тиюі үшін ... жағалауға дейін
тартты.
Менделеев ағаш бөшкелерді металдан жасалған бөшкелерге ауыстырғызып,
теңіз үстімен мұнайды тасымалдау үшін ... ... ... ... ұсынды. Оның осындай кеңестері Кокорев, Рагозин, Нобель және тағы
басқа өндіріс ұйымдастырушыларына Ресейдегі енді етек ... келе ... ... ... әсерін тигізді.
Мұнайдың минералды (абиогенді) шығу тегі туралы гипотезалардың барлығы
көмірсутектерді ... ... ... ... және азот ... ... жай заттар С, Н2, СО, СО2, СН4, Н2О мен ... ... және ... өнімдерінің тереңде жатқан
жыныстардың минералды ... ... ... идеяны
біріктірді.
Д.И. Менделеевтің абиогенді немесе карбидті теориясын күтпеген жерден
астрофизиктердің қорытындылары ... ... ... ... ... Юпитер және басқа да үлкен планеталар атмосферасында,
сонымен бірге ... газ ... ... ... қосылыстары
кездеседі. 1889 жылы геолог В.Д. Соколов көмірсутектердің метеориттер мен
көмета құйрығында болатындығын ... ... ... ол Жер ... ... магмамен жұтылып, нәтижесінде ол суығанда ... ... ... ... ... ... деген болжам
жасады.
Осылайша мұнай осы гипотеза ... ... ... ... ... ... ... біріншілік көмірсутектерінің айналу өнімі болып
табылады. Бұдан егер көмірсутектер космоста кең ... ... ... бейорганикалық заттардан органикалық заттар синтездеу процесі
жүруі керек. Менделеевтің теориясы осындай болжаммен қалыптасқан ... ... 30-шы ... ... ... ... ... шығу
тегі теориясының негізін салушы академик И.М. Губкин ... ... ... ол ... практикалық маңызы жоқ мұнайдың магмадан
бөліну нәтижесінде ... ... ... шығу тегі ... ... ... ортасында мұнайдың органикалық шығу тегі ... және ... ... алыңды. Бірақ осы кезде кейбір
планеталардың қауыздарында және жұлдыздар арасындағы ... ... көп ... ... ... ... оның ішінде
көмірсутектердің ... ... ... ... ... ... ... порфириндердің және
басқа да органикалық ... ... ... ... ... ... және магмалық синтезі туралы
гипотезаны тағы да ... ... ... Осылайша гипотезалардың
әртүрлі варианттары дами бастады.
1932 жылы И. М. Губкин өзінің «Учение о ... ... сол ... мен ... даму тарихынын қорытындыларын жасады. Мұнай түзілу үшін
бастапқы зат ... ... яғни ... мен ... да ... шөгінділерінде ыдыраған өнімдерді қарастырды.
Органикалық заттардың мұнайға ауысуының ... ... ... және
жануарлар қалдықтарының тұнбаға түсуі болады. Әрі қарай екінші биохимиялық
сатысында ... ... ... жаймен өзгеріп, тығыздалып,
біртіндеп суынан айырылады.
Үшінші сатысы – шөгінділердің тау ... ... ... ... ... жаңа ... ... пайда болып біртіндеп
1,5-2 км тереңдікке жылжиды (1-сурет).
1-сурет. Мұнайдың органикалық шығу тегіне сәйкес мұнай мен
газдың түзілу сатылары.
1. Өсімдік және ... ... ... ... ... ... химиялық реакция нәтижесінде тығыздалуы.
3. Шөгінділердің тау жыныстарына ауйналуы.
4. Мұнай катагенезі. 5. Газдың түзілуі.
Органикалық қалдықтармен байытылған ... ... ... ... ... мен ... артады. Микроорганизмдердің жойылуы ... ... ... ... ... да ... ... макромолекулалар – керогендерге өзгеруін туғызатын белсенді
термокаталикалық реакциялар жүре бастайды.
Керогеннің одан әрі пісуі одан «микромұнай» деп ... ... ... ... мен ... жүреді де, катагенез деп
аталды. Олар ұзақ және көп сатылы, ондаған және жүздеген миллон жыл ... ... Жаңа ... ... 50-60 млн жыл деп ... ... мен ... шығу тегі проблемасының күрделілігі оның өзіне тән
қасиеті – жер қыртысындағы қабат ... ... ... жүру ... ... тау жынысынан өткізгіш қабатқа көшеді. Осылайша қозғала
отырып, көмірсутектер ... ... ... ... ... ... ... түсіп, оларда топталады. Мұнайдың
түзілуі туралы Губкиннің көзқарасы оның ... шығу ... ... ... негізін құрайды.
Энергия тасымалдаушылардың бағасының және оларға деген сұраныстың
өсуін ескере отырып, мұнай мен ... шығу тегі ... ... ... мұнай органикалық заттардың өзгеруінің ұзақ процестері есебінен
түзілсе, оның қоры бітіп қалуы ... және ... ... ... ... ойланулары керек. Егер мұнай көміртек пен
сутектен тереңнен ... ... өнім ... оның ... ... деп
санауға болады. Геологиялық ғылым мен мұнай өндіру практикасының алдында
мұнайдың нақты қорын дәл ... және ... ... ... ... ... ... отырып, жұмыстар жүргізу мәселелері тұр.
[20]
Мұнайдың қасиеттері және жіктелуі
Сұйық химиялық отындарға мұнай және мұнай ... ... ... ... ... ... ... өнімдер жатады.
Мұнай – май тәрізді, судан жеңіл, түсі ақшыл сарыдан қара қоңырға және
қараға дейін болатын ... ... ... ... атын «нафта» – ағып
шығатын деген мағынаны білдіретін парсы сөзінен алған.
Мұнайдың тығыздығы ... ... ... ... ... ... элементті құрамы: көміртек 84-87%, сутегі 12-14%, күкірт
0,1-5%, оттегі мен азот 1,0% дейін.
Мұнайдың құрамы көмірсутектерден, ... ... ... минерал қоспалардан тұрады. Мұнайдың көмірсутекті бөлігі парафинді
(қаныққан) СnH2n+2, нафтенді СnH2n және ... ... ... ... СnH2n ... құрамында жоқ, бірақ мұнай
өнімдерінің құрамында болады.
Парафинді көмірсутектер: СН4-тен С4Н10-ға ... ... ... ... ... ... ... еріген күйде болады. Мұнайды өндірген ... ... ... газ ... ... ... ... көмірсутектер: С5Н12 – С16Н34 дейін болып, мұнайдың
сұйық бөлігінің ... ... және ... ... ... ... негізгі бөлігі болып табылады.
Қатты парафинді көмірсутектер: С16Н34 жоғары болатын ... ... ... ... және одан бөлініп алыну мүмкіндігі бар.
Нафтенді көмірсутектер мұнай құрамында циклопентан туындылары түрінде
және циклогексан туындылары түрінде болады.
Ароматты көмірсутектер ... ... ... және оның гомологтары –
толуол, ксилол түрінде салыстырмалы түрде аз ... ... ... ... ... ... ... (фенолдар, нафтен қышқылдары, гетероциклдер), азотты ... амин ... және ... (тиофен, тиоспирттер, тиоэфирлер)
қосылыстар жатады.
Күкірттің болуына байланысты мұнай төмендегідей болып бөлінеді:
- Аз күкіртті (0,5% ... ... ... ... ... күкіртті (2,0% жоғары)
Мұнайдың құрамындағы минералды қоспалар жер асты ... ... ... ... қоспалар (құм, су) түрінде болады. Мұнайдың
құрамында өте аз ... ... ... ... ... ... бар.
Мұнайды жер астынан бұрғылау әдісімен өндірудің 3 жолы бар: фонтанды,
компрессорлы, тереңдетілген насосты.
Мұнайдың қасиеттері
Мұнайдың физикалық ... ... ... ... ... сипаттамалары олардың құрамындағы жекелеген көмірсутектердің
(парафиндік, ... ... ... ... болады.
Ауыр көмірсутектері басым (ауыр мұнайлар) мұнайларда бензин және май
фракциялары аз болады. Мұнайдағы ... және ... ... ... оның қозғалғыштығын азайтатындықтан оларды жер бетіне шығару үшін
және одан әрі ... үшін ... ... ... ... ... ... және фракциялық құрамын оларды
зертханалық ... ... ... ... ... ... бір температура аралықтарында пайыздық мөлшері мұнайдың фракциялық
құрамын сипаттайды.
Мұнайдың кәсіпшіліктегі біріншілік сипаттамасы оның ... Ол ... 980 ... ... ... Тығыздығы 880 кг/м3
болатын жеңіл мұнайлардың құрамында бензиндік және майлық фракциялар көп
мөлшерде ... олар өте ... ... ... ... оған әсер ... факторлардан өзгереді.
Мысалы, температура, қысым, қоспалардың болуынан. Әр түрлі кен орнының
мұнайының ... ... әр ... ... бұл қасиеттерді
стандартты жағдайға келтіре ... ... ... жағдайға келтірілген тығыздық мұнай үшін төмендегі
формуламен анықталады:
Q20 = Qt + a(T – ... – 200С ...... ... ... ... ... көлемдік үлкеюінің (кеңеюінің) коэффициенті, кг/град·м3.
Жер қыртысына ... ... ... ... белгілі.
Сондықтан жер астындағы мұнайдың тығыздығы жер ... ... ... ... ... ... ... бойынша бұл өте ыңғайлы
фактор, өйткені тұтқырлық неғұрлым аз болса, соғұрлым ... ... ... ... ... ... да аз ... жағдайларындағы мұнайдың физикалық қасиеттері ... ... ... болады. Себебі қаттық мұнайға температураның,
қысымның және еріген газдың әсері болады.
Қаттық қысым ... ... ... ... ... бір ... болады, кейде 1 м3 мұнайда еріген газ мөлшері 300-400 м3 ... ... газ ... ... мен ... күрт ... және
оның қосылуы мен көлемін көбейтеді.
Мұнай мен газдың қорын ... ... кен ... ... сұлбасын жасауда, қат мұнайын өндіру үшін ... ... ... қат жағдайындағы мұнайдың физикалық қасиеттерін білу
қажет.
Қат жағдайындағы мұнай көлемінің оның газсызданғанынан кейінгі, яғни
«қалыпты» жағдайдағы көлеміне, қатынасы ... ... ... деп
аталады:
Қаттық мұнайдың көлемдік коэффициенті 1 м3 газсызданған мұнайдың қат
жағдайында қандай көлем алатынын ... Бұл ... ... ... ... ... мұнайларда ол 3-ке тең.
Кез-келген сұйықтың, оның ... ... да ... ... бірі-тұтқырлық (немесе ішкі үйкелісі). Яғни ... ... ... ... көп болса, соғұрлым оның
қозғалысындағы кедергі жоғары болады.
Мұнайдың тұтқырлығы судың осы қасиетімен ... ... ... ... ... әр ... мәндерін көрсетеді. Температура
артқан сайын кез-келген сұйықтардың ... ... ... да) ... төмендейді. Мысалы, Баку мұнайларының тығыздықтары 100С-ден 300С-ге
дейін көтерілгенде 2 есе төмендейді.
Мұнайдың тұтқырлығы кен ... ... әр ... ... ... – 1 см2 ... ... 1 см қашықтықта,
1 см/с жылдамдықпен қозғалыста болатын қос қабаттағы сұйықтың ... ... – Н с/м2 ... ... – динамикалық тұтқырлықтың осы температурадағы
тығыздыққа қатынасы
Динамикалық тұтқырлыққа кері мән аққыштық деп аталады:
Шартты тұтқырлық – 200С ... ... ... ... ... мұнайдың ағу уақытының осы ... ағып ... ... ағу уақытына қатынасы.
Өлшем бірлігі – Энглер градусы.
Мұнайдың тұтқырлығы температураға ... бір ... ... – 1 кг отынның жануы нәтижесінде бөлінген жылу мөлшері.
Мұнай үшін бұл мән 43250-45500 Дж/кг тең (1 ... ... ... мәні ... ... қасиеттерін сипаттайды және отын
өндіру үшін пайдалану мүмкіндігін анықтайды.
Массаға ... ... жылу ... – 10С ... қажетті жылу
мөлшері, (өлшем бірлігі Дж/кг · град).
Тұтану (ұшқындану) температурасы – мұнай буының ауамен қоспасының
қысқа ... ... ... температурасы.
Жану температурасы – мұнайдың жану ... ... ... ... – екі ... шекарасындағы сәуленің
шағылысу мәнімен сипатталады.
Бұл мән синус бұрышы құлауының синус ... ... ... ... мәні ... молекулалық массасы, химиялық құрамы
туралы мәліметтерді анықтауға мүмкіндік береді.
Мұнайдың электрлік ... – оның бойы ... ... ... ... қасиетімен сипатталады. Құрғақ ... ... ... ... статикалық электр тоғы пайда болып,
тұтанып жануға немесе жарылуға ... ... ... ... құйылған
қозғалатын немесе қозғалмайтын цистерналар қауіпсіздендіріледі.
Су – мұнайдың құрамындағы су кен орнынан мұнайды өндіру басталғанда
немесе оның ... ... ... бола ... ... ... көрсеткіштері төмендегідей:
Минералдануы – суда еріген тұздардың ... ... ... ... 1 л ... ... ... миллиграмы көлемімен
анықталады. Судың кермектілігі, ащылығы оның құрамындағы Са, Mg ... ... ... (30) ... ... ... ... Кермектіліктің 1
градусы – ол СаО-ның көлемінің 10 мг/л анықталады (немесе Mg – 7,1 мг/л).
[30]
Мұнайдың ... ... ... ... су, онда еріген тұздар (сілтілік
және сілтілік жер металдарының тұздары: NaCl, CaCl2, MgCl2, Na2SO4 ... ... және оның ... ... Бұдан басқа мұнай ... ... ... май, ... ... сонымен
қатар кешенді қосылыстардың құрамында болатын әртүрлі металдар ... ... ... ... ... ... ... жанғанда барлық металдар
және кейбір бейметалдар оксидтер мен тұздар түрінде күлге айналады. ... ... ... (B, Cu, V, Ni және т.б.) ... ... ... жойылып кетеді. Сондықтан да күлге айналдыруды арнайы
ауа кірмейтін ыдыстарда жүргізу керек. ... ... ... ... ... болады.
Мұнай құрамында барлығы 50 элемент ... ... ... ... ... және сілтілік жер металдар (мұнайда мұнай
қышқылдарының тұздары, фенолдар түрінде болады, ... ... ... Мыс ... ... (Cu, Ag) ... ... мен шайырларда) шоғырланады. Мырыш топшасының металдары (Zn,
Cd, Hg) негізінен жоғары қайнайтын фракцияларда және ... ... және ... ... тұздары түрінде болады. ІІІ топ
элементтері (B, Al, Ca, In, Tl) ... ... ... және ... түрінде болады. Кремний, қорғасын, қалайы сияқты IV топ элементтері
және V топ элементтері фосфор, ... ... ... ... ... ... түрінде кездеседі. V топша элементтерінің
ішінен мұнай ... тек қана ... ... ... ... және ... мен шайырлардың кешендерінің
құрамында (N, S, O ... ... ... ... ... Cl, ... галогендері болады, фтор кездеспейді. VIII топ элементтерінің ... ... Ni ... мен шайырлармен кешенді қосылыс ... ... ... – уран мен ... (порфириндермен кешен түрінде)
болады.
Жер қыртысында ванадий мен никель микроэлементтер бола тұра, мұнайдың
құрамындағы мөлшері бойынша металдардың ішінде бірінші орын ... ... жөн. ... мұнайдың күлінде никель мөлшері 36%-ға дейін, ал ванадий
60%-ға дейін жетеді. Оның ішінде ванадий ... және ... ... ... ... ... ... компоненттері дегеніміз механикалық қоспалардан
алдын-ала тазартылған мұнайды жаққанда күл ... ... ... ... ... мөлшері онша көп емес. Мұнай күліне спектрлік
зерттеулер жүргізгенде онда ... ... ... ... ... мыс және т.б. ... көруге болады. Көрсетілген элементтер
кейбір органикалық қосылыстардың құрамына кірген немесе мұнай қышқылдарының
тұздары ретінде қатысқан болу ... ... ... ... ... ... ... туғызады. Мұнай өнімдері жанған кезде түзілетін
ванадий пентаоксиді V2О5 газ түтікті ... мен ... ... ... ... сонымен қатар мұнай өңдеу
процестерінде катализатор уы болып ... ... ... ... берілген:
1-кесте
Мұнай күлінің құрамы
|Күл компоненті |Бастапқы үлгідегі |Күл компоненті ... ... |
| ... ... % | ... ... % |
|SiO2 ... |K2O |0-1,83 ... ... |Na2O ... ... ... |Li2O |0-0,14 ... ... |P2O5 |0-0,02 ... ... |V2O5 |0-5,07 ... ... |SO3 ... ... ... |Cl |0-0,20 ... ... ... ... ... ... бір ... бірсыпыра
көмірсутектер кластары басым болуына негізделген. Бұл классификация ... алты ... ... ... ... нафтенді,
4. парафин-нафтен-ароматты,
5. нафтен-ароматты,
6. ароматты.
Көмірсутектердің негізгі класының үлесі 50%-тен және ... ... ... кем ... ... ... мұнайларда барлық
фракцияларда алкандардың мөлшері бірталай: бензин фракциясында 50%-тен кем
емес, ал майлы - 20% және одан да көп ... ... ... мен
шайырлар өте аз. Мұндай мұнайларда ... Өзен және ... ... ... ... мұнайларда және олардың фракцияларының негізінде
алкандар мен нафтендер болады, ... мен ... ... заттардың
үлесі аз (Батыс Сибирь мұнайлары).
Нафтенді мұнайларда барлық фракцияларда циклоалкандар (60% және ... ... ... ... жатады. Олардың құрамында қатты
парафиндердің, шайырлардың және ... ... өте аз. ... мұнайларға Эмба (Доссор және Макат) мұнайлары жатады.
Нафтен-ароматты мұнайлардың негізінде ауыр ... ... мен ... ... Бұл мұнайларда шайырлар мен
асфальтендердің ... ... ... жетеді.
Ароматты мұнайлар – барлық фракциялардың құрамында арендердің үлесі
басым және ... ... ... ... ... ... ... болатын, компонент бірінші
орын алады, яғни үлесі азайған ... ... ... орын ... ... ... ... жататын компоненттің үлесі 10%-тен аз болса,
ол мұнайдың аталымына кірмейді.
Мұнайдағы үш ... ... ... ... ... ... ... жіктеледі.
Көп жағдайда құрамы аралас мұнайлар кездеседі. Көмірсутектердің бір
ғана компоненті басым болатын мұнайлар сирек кездеседі.
Бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... типтерге, топтарға және түрлерге бөлінеді.
Күкірт және оның қосылыстары шикі мұнайдың айнымас компоненттері болып
табылады.
Мұнай құрамында күкірт ... ... ... ... ... сульфидтер, дисульфидтер мен тиофеннің туындылары болады.
Олар улағыш, жарамсыз иісті, шайыр ... ... ... ... сеталдарды коррозияға ұшыратады және зиянды қоспалар ... ... ... ... ... ... ... тиімсіз. Құрамында
күкірттің массалық үлесі бойынша мұнайларды төрт класқа бөледі (2-кесте):
2- кесте.
Мұнайдың құрамындағы күкірт бойынша ... ... ... массалық үлесі, % |
|1 |Аз ... ... |
|2 ... ... |
|3 ... күкіртті ... |
|4 |Аса ... ... ... ... ... және экспорт үшін бересі кезінде – қосымша фракциялардың
шығымы және парафиндердің массалық ... ... ... бес типке
бөлінеді (3-кесте):
3-кесте.
Мұнайдың тығыздығы бойынша жіктелуі
|Мұнайдың типі |Аталымы ... ... ... кг/м3 |
|0 ... ... ... көп емес |
|1 ... ... |
|2 ... ... |
|3 ... ... |
|4 ... ... ... ... ... 0-2 ... ... үшін ... 200, 300 және
3500С-ға дейін қайнайтын фракциялардың шығымын және ... ... ... (ол 6% ... ... ... керек).
Жерастынан өндірілген мұнайдың құрамында әрқашан жерасты суы, және ... ... ... ... ... кен ... жер асты суда
еріген күйде әр түрлі мөлшерде минерал тұздар, ... ... ... ... ... ... ... тұздар, мұнайдың құрамында болып
тасымалдау, өңдеу кезінде құбырлардың, аппаратыраның коррозиясын туғызып,
мұнайдың ... ... ... әсер етеді. сондықтан ... және ... ... оны даярлау керек.
Мұнайлар даярлау дәрежесі арқылы құрамында судың, хлорлы тұздардың,
механикалық ... ... ... ... және
көмірсутектердің қаныққан бу қысымы бойынша үш топқа бөлінеді ... ... ... ... жіктелуі
|Көрсеткіштің аталымы ... ... ... |
| |1 топ |2 топ |3 топ ... ... ... ... % - тен көп емес |0,5 |0,5 |1,0 ... ... ... ... | | | ... көп емес |100 |300 |900 ... Механикалық қоспалардың массалық үлесі,| |
|% - тен көп емес |0,05 ... ... бу ... кПа (мм ... | ... емес |66,7 (500) ... ... ... ... ... ... ... міндет емес |
II. Негізгі бөлім
2.1. «Мұнайдың химиялық анализі» бағдарлы ... ... оқу ... курс жүргізу алдында біз оқушыларға ... ... ... ... түрінде көрсеттік. Мұнай химиясы
қандай салаға қажет екендігін айта отырып, осы сызбанұсқаны ұсынамыз.
1-сызбанұсқа. Мұнайдың басқа мамандықтармен байланысы
Тақырыптық ... ... ... ... ... |Сағат |Сабақ ... ... ... ... |
| | ... ... | | |
|1 ... |1 ... ... ... ... ... ... |
| | | ... ... ... ... ... |
| | | | ... ... шығу ... ... ... тақтасын және мұнай|
| | | | ... ... ... ... ... |
| |№1 Тақырып. Техникалық |5 | | | |
| ... ... | | | | |
|2 ... әдіс |1 ... ... әдіс жоғары дәлдікпен |Реагенттер, пробиркалар, |
| | | | ... Бұл әдіс ... ... |
| | | | ... негізделген. | |
|3 ... ... |1 ... ... шыны , ... ... реактивтер, |
| |танысу. | ... | ... ... жылтқыш |
| | | | | ... ... |
|4 ... анализдің |1 ... ... ... буландыру, | |
| ... | ... ... дайындау | |
|5 ... әдіс |1 ... ... ... ... ... ... және |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... ... ... заттың |зерттеулердің ғылыми |
| | | | ... ... ... ... |орталығындағы» |
| | | | ... ... ... |
|6 ... әдіс |1 ... ... анализ жүргізгенде заттың |Ареометр, физикалық құралдар|
| | | | ... ... ... тура | |
| | | | ... ... ... жұмсақтығы,| |
| | | | ... т.б. | |
| |№2 ... ... және |12 | | | |
| ... шығу ... ... | | | | |
| ... | | | | |
|7 ... және оның шығу |1 ... ... – май ... судан жеңіл, түсі|Мұнай және мұнайдан алынған |
| |тегі, біздің ... ... ... қара ... және қараға|өнімдер үлгілері |
| ... | | ... ... ... | |
|8 ... ... құрамы |1 |Лекция |Мұнайдың құрамы көмірсутектерден, | |
| | | | ... ... ... | |
| | | | ... ... ... ... | |
| | | | ... ... ... | |
| | | | ... ... ... | |
| | | | ... СnH2n және ... | |
|9 ... көмірсутектер |1 |Лекция ... және оның ... ... шар стерженді |
| |(алкандар) | | | ... ... ... ... |1 ... ... ... (динамикалық, | |
| ... | | ... ... жану ... | |
| | | | ... және электрлік қасиеттері | ... ... ... ... ... ... ... | |
| ... және сапа | | ... ... ... ... |
| ... | | ... ... ... ... | |
| | | | ... тығыздығы, күкірт мөлшері | ... ... ... |1 ... |1. ... ... ... |
| |әдістері, негізгі | | |2. ... ... |
| ... | | | | ... |Мұнай өңдеу арқылы |1 ... ... ... трактор отыны, |Мұнайдан алынатын өнімдердің|
| |алынатын өнімдер | | ... ... ... ... ... |
| | | | ... ... ... ... |
| | | | ... | ... |Ареометрдің көмегімен |1 |Зертханалы|Мұнайдың тығыздығы ... ... ... цилиндр, мұнай |
| |тығыздықты анықтау | |қ ... ... 200С ... ... | ... ... ... |1 ... ... құм ... ... кептіргіш шкаф, |
| ... ... | |қ ... |гравиметриялық әдіспен анықтау |колбалар ... ... ... ... |1 ... ... мөлшерін |Штатив, бюретка, оликвотты |
| ... ... | |қ ... |титриметриялық әдіспен анықтау |пипеткалар, колбалар |
| ... | | | | ... ... суды бөлу |1 ... ... ... суды ... алу |Бөлгіш воронка, штатив |
| | | |қ ... ... ... | ... ... сабақ |1 ... де ... ... ... кен | |
| | | ... ... ... 5-ші оқу | |
| | | | ... ... және | |
| | | | ... ... ... | |
| | | | ... саяхат жасауға болады | ... ... курс ... ... ... 7. ... ... ... ... ... ... ... құрамындағы алкандар
туралы
жалпы білім беру.
ә) тәрбиелік: ... ... ... ... ... ... химиялық әрі экологиялық білімін
дамыту, талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... барысы |уақыты |Әдісі ... ... ... |2 мин ... ... |Үй ... ... |12 мин |Тест тапсырмалары ... ... ... ... |25 мин |Баяндау, сұрақтар ... ... |2 мин ... сұрақтар,кесте |
|5. |Қорытынды |2 мин ... ... ... ... |2 мин ... ... ... ... ... оқушыларының қатысуын, сынып тазалығын, оқушылардың сабаққа
даярлығын тексеру.
II. Үй тапсырмасын сұрау
1.
2.
3.
4.
III. Жаңа сабақты түсіндіру
Қаныққан көмірсутектер
Мұнай және газ алкандары
Мұнай көбінесе ... ... ... ... жалпы мөлшері
20-50%. Парафинді мұнайда алкандардың кұрамы 60% және одан да ... аз ... ... ... 1-2%. Егер ... ... ... қарастыратын болсақ, барлық мұнайға ... ... ... ... ... температурасы жоғарылаған
сайын алкандардын мөлшері азаяды (5-кесте). Мысалы, Грозненск ... ... ... ... ... қайнайтын (300°С дейін)
ашық түсті фракцияда болады.
5-кесте.
Мұнай фракцияларындағы алкандардың мөлшері (%)
|Фракциялардың қайнау температуралары ... ... ... | ... |50 ... -122 |43 ... -150 |42 ... – 200 |24 ... – 250 |11 ... |0 ... |0 ... |0 ... (парафиндер) - алифатты қаныққан көмірсутектер, жалпы
формуласы СпН2п+2. Молекулаларындағы көміртек атомы sр3-гибридтену ... және ... ... ... ... ... қарапайым өкілдері мына көмірсутектер болып табылады:
Кейбір алкандар мен алкилдерінің аталымдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
|СН4 |СН4 ... ... ... ... |СН3 – СН3 ... ... – СН3 ... |
|С3Н8 |СН3 – СН2 –СН3 ... ... – СН2 –СН3 ... ... |СН3 – (СН2)2 ... ... – (СН2)2 ... |
|С5Н12 |–СН3 ... ... ... |
|С6Н14 |СН3 – (СН2)3 ... ... – (СН2)3 ... |
|С7Н16 ... ... ... ... ... |СН3 – (СН2)4 ... ... – (СН2)4 ... |
|С9Н20 ... ... ... ... ... |СН3 – (СН2)5 ... ... – (СН2)5 |децил |
|С11Н24 ... ... ... ... ... |СН3 – (СН2)6 ... ... – (СН2)6 |додецил |
| ... | ... | |
| |СН3 – (СН2)7 | ... – (СН2)7 | |
| ... | ... | |
| |СН3 – (СН2)8 | ... – (СН2)8 | |
| ... | ... | |
| |СН3 – (СН2)9 | ... – (СН2)9 | |
| ... | ... | |
| |СН3 – ... | ...... | |
| ... | ... | ... ... ... тізбегінен тұратындығын көрсету
үшін, көбінесе оның атауына нормаль ... ... ... ... ... ... атомдарының әртүрлі тізбек тұзуге қабілеті алкандар
қатарында құрылымдық изомерияның пайда ... ... ... осы түрі көміртек қаңқасының изомериясы деп аталады.
Мысалы, бутан С4Н10 екі құрыпымдық изомер түрінде бола алады:
Алкандар қатарында көмірсутектердің ... ... ... олардың изомерлерінің саны артады (7-кесте).
7-кесте
Алкандар қатарындағы изомерлер саны
|Молекулалық формула ... ... саны ... |1 ... |1 ... |1 ... |2 ... |3 ... |5 ... |9 ... |18 ... |35 ... |75 ... |4347 ... ... айырмашылығы олардың физикалық қасиеттеріне
байланысты. Атомдары ... ... ... ... ... ... жақындасып орналаспауына және сәйкесінше молекулааралық
әсерлесудің ... ... ... ... ... едәуір
төмен температурада қайнайды. Алкандардың молекулалық ... ... ... ... және қайнау температуралары жоғарылайды (8-кесте).
8-кесте
Кейбір алкандардың физикалық қасиеттері
|Атаулары |Формулалары |t ... °С|t ... |ρ420* |
| | | |°С | |
|1 |2 |3 |4 |5 ... |СН4 ... |–161,5 |0,415 (–1640С) |
|Этан |С2Н6 ... |–88,6 |0,561 ... ... |С3Н8 ... |–42,1 |0,583 (–44,50С) |
|Бутан |С4Н10 ... |–0,5 |0,500 (00С) ... ... ... |–11,7 |0,563 ... |С5Н12 ... |36,07 |0,626 ... ... ... |27,9 |0,620 ... ... |–16,6 |9,5 |0,613 ... ... ... байланыстардың сипаттамасы
|Байланыс |Байланыс энергиясы, |Байланыс ұзындығы, нм |Диполь моменті, D|
| ... | | ... |348 |0,154 |0 ... |414 |0,110 |0,40 ... С–С және С–Н ... үзе ... барлық процестер
тән. С–С байланысын үзе ... ... ... ... және ... ... изомерлеу жатады. С–Н байланысын үзе
жүретін реакцияларға алкандарды сутексіздеу және сутек атомының ... ... ... С–С және С–Н байланыстарының қатысуымен тотықтырғыштар
қатысында алкандардың тотығу реакциялары жүреді.
Алкандарды крекингілеу – көміртек ... ірі ... және ... ... ... реакциялары. Мысалы, гександы
450-7000С температурада крекингілеу мына сызбанұсқа ... ... → С2Н6 + ... процесті жалпы түрде былайша көрсетуге болады:
СnН2n+2 → СmН2m + СрН2р+2,
мұндағы m + р = ... ... ... ... ортақ химиялық қасиеттер
көрсетеді. Бұлар белсенділігі төмен ... ... ... ... екі ... С–Н ... (мысалы, орынбасу реакциялары) мен
С–С ... ... ... реакцияларға бөлуге болады. С–С ... ... ... жарықшақтарға (крекинг) ыдырайды.
Метанның термиялық крекингісі 1000°С-дан жоғары температурада жүзеге
асады. Басқа алкандарға қарағанда метанның ыдырауы С–Н ... ... ... ... ... ... ... температурада
ерекше жағдайда жүреді, себебі басқа ... ... ... С–С байланысына қарағанда энергиясы жоғары С–Н байланысы ... ... → С + ... ... ... молекуланың кез келген кездейсоқ жерінде, яғни
процестің жүру жағдайына байланысты болады:
Катализатор (әдетте алюмосиликаттар) қатысында, 450° ... ... ... молекуланың үзілуімен бірге изомерлену реакциясы
жүреді.
Алкандардың изомерленуі. Алкандар катализаторлар қатысында ... ... ... ... көрсетеді. Мысалы, 1000С
температурада алюминий хлориді қатысында н-пентан келесі изомерге ауысады:
Бензиннің құрамында тармақталған көмірсутектердің болуы оның ... басу ... ... ... және т.б ... орын ... жатады:
СН4 + Сl2 СН3Сl, хлорметан
СН3Сl + Сl2 → ... + ... + Сl2 → СНСl3 + ... + Сl2 → ССl4 + ... ...... ... – алкендер және
алкиндер алуға ... кең ... ... температуралы каталитикалық
процестердің бірі:
СnH2n+2 CnH2n + H2,
CH3 – CH3 CH2 = CH2 + ... ... – СН3 + Н3С – Н Н – С ≡ С – Н + ... ... саны С6 және одан да көп алкандар сутексізденуге
ұшыраса, онда ... ... ... ... олардың
ароматты көмірсутектерге айнала алкандардың дегидрациклденуі болады:
Алкандардың тотыгу реакциялары. Органикалық заттардың тотығуы ... ... ... және ... ... ... ... асады:
СН4 + 2О2 → СО2 + 2Н2О + 880 кДж,
С8Н18+12,5О2 → 8СО2 + 9Н2О + ... ... ... ... ... мына ... ... + O2 → СО + 2Н2O,
СН4 + O2 → С + 2Н2O,
СН 4 + Н2O ЗН2 + СО,
синтез-газ
Орташа ... ... ... алкандардың біртіндеп
тотығуы болады:
СН3 – СН2 – / – СН2 – СН3 + 3О2 → 2СН3СООН + 2Н2О.
бутан ... ... ... ... газ ... ... (С5Н12
– С15Н32) және С16Н34-тен бастап 200С кристалданатын, суда аз еритін, ... ... ... ...... ... ... бутан, изобутан
және неопентан (2,2-диметилпропан). Олардың барлығы табиғи, ... ... ... ... құрамына кіреді. Мұнай газдары шығу тегіне
байланысты ... ... ... және ... ... ... ... құрамдарының бір-бірінен айырмашылығы өте көп. ... ... ... ... ... табылады, оның массалық мөлшері 93-99%.
Метанның табиғи газ ... ... онша ... ... этан ... ... 8,0%-ке дейін, пропан 0,1-ден 3%-ке дейін, бутан және одан ... ... ... ... ... көбірек болуынан және ... ... ... әсерінен көптеген табиғи газдарды құрғақ
газдарға жатқызады.
Газконденсатты кен орындарындағы ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Сонымен қатар
сұйық көмірсутектердің (қосындысы 50%-ға дейін) біраз мөлшері де ... да ... ... ... деп ... Осы ... ең ... газ
бензинін алады.
Мұнайдың сұйық алкандары – С5–С15 қалыпты жағдайда сұйық күйінде
болатын алкаңдар. Олар ... ... және ... ... ... ... немесе аз тармакталған құрылысты болады. Барлық ... ... ... ... бір заңдылықпен таралуы болады, онда мұнай
фракциясының (фракциялардың қайнау температурасының жоғарлауымен) орташа
молекулалық массасының артуымен ... ... ... ... ... ... дейін қайнайтын, құрамы С5–С10
көмірсутектерден тұратын бензиннің алкандары толық ... Одан ... ... фракциялар онша зерттелмеген, себебі қайнау
температурасы жоғарылаған сайын изомерлер саны да ... ... ... және ... барлық изомерлері табылған.
Октанның 18 изомерінен 17, 35 нонан көмірсутектерінен 34 ... ... ... бірге қалыпты құрылысты барлық алкандар, ... ... ... табылып, бөлініп алынған.
Кейбір мұнайдың фракцияларынан 60-шы жылдары ... ... ... 2, 6, 10, 14, 18 ... ... орналасқан метил топтарынан
тұратын тармақталған изопарафинді көмірсутектер алынған. Молекулалардың
мұндай құрылысы полиизопреннің ... ... ... ... ... – полимерленген изопрен, изопреноидтар немесе изопренандардың
атауы осыдан шыққан.
Қазіргі кезде көптеген мұнайдың орташа фракцияларында, ... ... ... және жер ... шашыраған органикалық заттарда
изопреноидты көмірсутектер табылған.
Олардың ішінде мұнайда көп таралған ... ... ... - ... және ... (С19Н40) 2, 6, 10, 14 -
тетраметилпентадеканды атап өтуге болады:
Мұнайда сонымен қатар айталық Т-тәрізді ... ... ... ... ... дизель және реактивті двигателдері
отындарының кұрамына кіреді. Әр отында ... ... ... және
өзіне тән қасиеті болады. Бензиннің құрамындағы алкандардың ... ... ... ... ... оңай ... реактив
отындары оңай тұтанумен қатар кристаллизациялану температурасы төмен болуы
керек.
Қатты алкандар 300°С-тан жоғары ... ... ... ... ... ... саны ... жоғары көмірсутектер
жатады. Гексадеканның С16Н34 балку температурасы – 18°С, ал гептадеканның
қайнау температурасы – 303°С, ... ... – 21°С. ... ... мен ... ... ... массалары артқан
сайын балқу және қайнау температуралары біркелкі артады.
Қатты парафиндер барлық мұнайда, тіпті көбінесе көп ... ... ... ... 5%-ға ... Парафинді мұнайда олардың мөлшері 10-
20%-ға дейін артады. Қазақстанның мұнайы құрамында қатты парафиндердің (15-
20%) өте көп болуымен сипатталады, бұл ... ... ... ... ... Маңғыстау түбегіндегі мұнайда қатты алкандардың мөлшері 26-
30%-ға дейін жетеді.
Парафинді мұнайлардың ... ... ... ... 45-55% ... ... Жоғары фракциялардан қатты алкандарды
еріткіштер қатысында кристалдау ... ... ... ... шикі ... тазалағаннан соң – балқу температурасы 40-60°С,
тығыздығы 0,86-0,94 ақ түсті, қатты, жартылай мөлдір парафин алады. ... ... ... ... 500 а.б. ... ол өз ... ... атомы 30-40 болатын көмірсутектерге сәйкес келеді.
Құрамындағы парафиннің мөлшеріне байланысты жіктелуі ... ... ... ... ... 6%-тен жоғары), аз парафинді (1,5-6,0%)
және парафинсіз болып бөлінеді (1,5% дейін).
Парафиндер мұнайда ... ... ... тілік және тілікті бау тәрізді
өлшенген кристалдық түрде болады. Қатты метан көмірсутектерінің қайнау
температурасына ... ... ... оңың негізгі массасы мазутта
қалады, бірақ аз бөлігі керосин дистиллятында болады да оны қатты ... ... ... ... мүмкін: Мазутты айдағанда
С17–Н35 парафиндері май дистилляттарына (соляр, ұршық және т.б.) ... ... ... ... (С36–С53) гудронда қалып қояды.
Одан да ... ... және ... балқитын парафинді
көмірсутектердің қоспасын ... деп ... ... ... ұсақ ... ... және молекулалық массасы жоғары болады, мысалы Сурахан
церезиніне С35Н72-ден С53Н108-ге ... ... ... ... ... ... төмен, ал церезиндердікі 500-
ден жоғары 700-800-ге дейін, сондықтан да ... ... ... ... ... ... мен церезиңдердің қасиеттерін
салыстыру нәтижесінде ... ... мен ... ... көз жеткізуге болады.
Парафиндер мен церезиндердің химиялық қасиеттері бойынша айырмашылығы
бар. Мысалы, церезиндер тотықтырғыштардың әсеріне тез беріледі, ... ... ... ... ... ... хлорсульфон қышқылы) түспейді.
Парафиндер мен церезиндердің құрамы СnН2n+2 сәйкес ... ... екі ... ... тұзеді. Парафин молекулаларына қалыпты құрылысты
көмірсутекті радикалдар, ал церезин молекулаларына негізінен ... ... ... ... ... және ... ... табиғи жанғыш минерал – озокериттің кұрамында болады, ... ... ... ... де ... алуға болады.
Озокерит (жер балауызы, тау балауызы) – жоғары қайнайтын ... ... ... ... ... көмірі сутектер қоспасымен
сіңірілген, кеуек тау жыныстарынан түзілген минерал. ... ... ... кездеседі. Ол Бориславада Дэвиняч кен ... ... ... ... кен орындары), Ферғана Каратауында (Сель-
Рохо), Каспий ... ... ... ... Озекериттің
органикалық бөлімі жыныстан балқытылып алынады, одан ... ... және ... ... арқылы тұтынуға жіберілетін церезиннің әртүрлі
сұрыптарын алады.
Парафиндер мен ... ... ... ... ... ... балауыз, сіріңке, қағаз, тері, мақта-мата ... ... ... жаққыш өндірісінде қоюлатқыш ретінде
қолданылады, вазелиннің (техникалық та, медициналық та) ... ... ... ... ... парафиннен ауадағы оттекпен тотыктыру
жолымен синтетикалық май қышқылы мен спирттерді өндіру маңызды орын ... ... ... мен ... май фракциясының қажетсіз
компоненті болып табылады, себебі тоңдану температурасын арттырып, ... ... ... төмендетеді.
IV Бекіту
Тест тапсырмалары:
1) С–Н α-байланысы болуы себепті алкандар қасиеттеріне қандай реакция
типтері тән?
а) қосылу; +ә) ... б) ... в) ... ... ... ... ... көрсет?
а) С5Н8; +ә) С6Н14; б) С7Н14; в) ... Мына ... ... ... ... С6Н12; +ә) ... б) С7Н8; в) ... ... ... С5Н12 ... неше ... ... 1; +ә) 3; б) 4; ... ... ... ... ... С5Н12; ә) С6Н14; +б) С8Н18; в) ... 0,1 моль этан ... ... көлем ауа жұмсалады?
а) 29,2 л; +ә) 39,2 л; б) 49,2 л; в) 59,2 ... ... ... ... ... 0,120 нм; ә) 0,140 нм; +б) 0,154 нм; ... ... ... ... ... түрі?
а) (- және (- байланыс; +ә) (- ... (- ... в) ... ... ... алудың өнеркәсіптік әдісі?
а) С + 2Н2 → СН4;
ә) Al4C3 + 12HCl → 3CH4↑ + 4AlCl3;
+б) табиғи газдан;
в) С2Н2 + Н2 ... 8 ... ... ... саны ... үшін ... қандай
көлемін (қ.ж.) алу қажет?
а) 5,6 л; +ә) 11,2 л; б) 22,4 л; в) 33,6 ... ... ... ... ... ... ... білім
элементтерін атап көрсетемін.
VI Үйге тапсырма
Өтілген жаңа сабақты оқып келу.
Тақырыбы: 6. ... ... және ... ... мақсаты:
а) білімділік: оқушыларға мұнайдың ... ... ... жайлы білім беру.
ә) тәрбиелік: ... ... ... және ... таныстыру.
б) дамытушылық: ... ... ... ... білім мен
білік дағдыларын ... ... ... ... түрі: ... ... ... ... ... ... |Ұйымдастыру әдісі |2 мин ... ... |Үй ... ... |12 мин |Тест тапсырмалары ... ... ... ... |25 мин ... ... |
|4. |Бекіту |2 мин ... ... ... ... |2 мин ... ... |Үйге тапсырма |2 мин ... ... ... ... ... ... қатысуын, сынып тазалығын, оқушылардың сабаққа
даярлығын тексеру.
II. Үй тапсырмасын ... Жаңа ... ... ... және элементтік құрамы
Мұнайдың сапасы және оны әрі қарай өңдеу маңызды ... ... ... ... Оның ... ... химиялық
құрамын осы және басқа да көптеген қасиеттерінің өзгеру ... ... ... ... оның ... және өңдеу сұлбасын
анықтау мүмкін емес.
Табиғатта мұнай-жанғыш майлы сұйықтық, судан жеңіл, ... тән ... ... қара ... ... ... түсі жоғары молекулалы шайырлы
заттардың құрылысы мен ... ... ашық сары ... ... ... мұнайлар жарыққа шағылысқанда жасыл немесе ... ... ... ... қасиеттері бойынша ... ... ... ... ... температурасы. Дегенмен
кез келген мұнай – суда мүлдем ерімейтін, құрамы ... – көп ... мың ... ... ... көміртек атомдарының саны 100-ге
дейін және одан да көп гетероорганикалық қосылыстар мен кейбір металдардың
қоспасынан тұратын көмірсутектердің ... ... ... ... ... ... олардың
құрамында көміртек атомының жай және күрделі атомдары болады.
Мұнайдың химиялық құрамының әртүрлілігіне ... оның ... бес ... ...... ... оттек, күкірт, азот
міндетті түрде болуымен сипатталады (2-сурет).
2-сурет. Мұнайдың химиялық және элементтік құрамы.
Мұнай мен ... ... көп ... ... (83-87%) және ... ... ... Гетероатомдық қосылыстардың мөлшері ... мен шығу ... ... ... ... ... – күкірт, азот және оттек, сонымен қатар барлық мұнайда болатын
минералды қосылыстар.
Күкірт мөлшері 0,2 ден ... ... одан да көп ... ... ... 0,05-тен 3,6%-ға дейін болады, ал азот 1,7%-тен аспайды. Мұнайдың
құрамынан аз мөлшерде басқа да кейбір ... оның ... ... ... жанғыш газ негізінен газтәрізді парафинді көмірсутектер ... ... ... ... ... ... ... немесе алканды) нафтенді
(полиметиленді немесе цикландар), ... ... ... ... көмірсутектер болып бөлінеді.
Жалпы формуласы СnH2n+2 парафиндер немесе алкандар нормальді ... ... ... ... ... СnHm ... ... жатады СnH2n-2 немесе СH2n-4 (полинафтендер).
Ароматты көмірсутектер (бензол және оның ... ... ... ... СnH2n-12, СnH2n-24) болып бөлінеді. Аралас
көмірсутектердің ... ... ... элементтер болады.
Конденсирленген ароматты сақина парафинді тізбек, бес және алты мүшелі
нафтен циклдер.
Гетероорганикалық ... саны шикі ... 10-20% ... ... мұнайдың күлінде никель, ванадий, натрий, ... ... мыс және ... ... Бұл элементтер кейбір органикалық
қосылыстардың ... ... ... керек.
Мұнайдың минералдық компоненттеріне су, онда еріген тұздар ... ... жер ... тұздары: NaCl, CaCl2, MgCl2, Na2SO4 және
т.б.), күкіртсутек және оның тұздары жатады. Бұдан ... ... ... ... (нафтен, май, асфальтоген) тұздарының, сонымен
қатар кешенді қосылыстардың құрамында болатын әртүрлі ... ... ... ... ... ... қалдық түгел жанғанда барлық металдар
және кейбір бейметалдар оксидтер мен тұздар түрінде күлге ... ... ... ... (B, Cu, V, Ni және т.б.) ... ... түрінде жойылып кетеді. Сондықтан да ... ... ... ... ыдыстарда жүргізу керек. мұнай құрамындағы күлдің мөлшері өте
аз болады.
Мұнай ... ... 50 ... ... ... ... ... сілтілік және сілтілік жер металдар ... ... ... ... ... болады, асфальтендердің құрамына
кіреді) құрайды. Мыс топшасының ... (Cu, Ag) ... ... мен ... ... ... топшасының металдары (Zn,
Cd, Hg) негізінен жоғары қайнайтын фракцияларда және қалдықтарда металл-
порфириндер және ... ... ... ... ... ІІІ ... (B, Al, Ca, In, Tl) ... құрамында фенолдар және қышқылдармен
кешен түрінде болады. Кремний, қорғасын, қалайы сияқты IV топ ... V топ ... ... ... ... висмут, мұнай фракцияларында
элементорганикалық қосылыстар түрінде кездеседі. V ... ... ... ... тек қана ванадий ванадил-порфириндер (ұшқыш
қосылыстар) түрінде және ... мен ... ... (N, S, O ... ... ... Мұнай құрамында Cl, Br,
I галогендері болады, фтор кездеспейді. VIII топ элементтерінің ішінен ... Ni ... мен ... ... ... ... кездеседі,
радиоактивті элементтерден – уран мен радий (порфириндермен кешен түрінде)
болады.
Жер ... ... мен ... ... бола ... мұнайдың
құрамындағы мөлшері бойынша металдардың ішінде бірінші орын алатынын ... жөн. ... ... күлінде никель мөлшері 36%-ға дейін, ал ванадий
60%-ға дейін ... Оның ... ... ... және ... ... ... көбірек болады.
Мұнайдың минералдық компоненттері дегеніміз механикалық ... ... ... ... күл ... ... ... түзілетін күлдің мөлшері онша көп емес. Мұнай күліне спектрлік
зерттеулер жүргізгенде онда ... ... ... ... ... мыс және т.б. болатындығын көруге болады. Көрсетілген элементтер
кейбір органикалық қосылыстардың құрамына кірген ... ... ... ... қатысқан болу керек. Мұнай өнімдерін ... ... ... ... ... ... өнімдері жанған кезде түзілетін
ванадий ... V2О5 газ ... ... мен ... ... жемірілуіне әкеледі, сонымен қатар ... ... ... уы ... ... ... ... күлдерінің
құрамдары берілген:
1860 жылы пенсильвания мұнайының жеңіл ... ... ... ... онда ... (май) көмірсутектердің
СnH2n+2, болатынын көрсетті. Мұнайда еріген ... ... ... ... ... жүреді), одан соң неғұрлым жоғары n ... ... мен ... парафиндер С5Н12-ден С8Н18, дейін, керосинде С9Н20-дан
бастап неғұрлым жоғары молекулалы көмірсутектер болады. Парафиндерден басқа
сутектің аз ... СnH2n, СnH2n-2 ... ... ... ... ... |Бастапқы үлгідегі |Күл компоненті |Бастапқы үлгідегі |
| ... ... % | ... ... % ... ... |K2O |0-1,83 ... ... |Na2O ... ... ... |Li2O |0-0,14 ... ... |P2O5 |0-0,02 ... ... |V2O5 |0-5,07 ... ... |SO3 ... ... |0,78-4,26 |Cl |0-0,20 ... ... ... ... ... шектеулі СnH2n+2 көмірсутектер
мен СnH2n нафтендер және СnH2n-2-ден СnH2n-6 ароматты көмірсутектермен
қоспасы ... ... ... ... ... ... ... отындарға не жатады?
+а) Мұнай және мұнай өнімдері; ә) ... ... в) ... г) ... ... Парсы тілінен аударғанда мұнай қандай мағынаны білдіреді?
+а) «нафта»-ағып шығатын;
ә) «нафта»-сұйық ... ... ... ... ... ... Мұнай құрамына қандай заттар кіреді?
а) Көмірсутектер;
ә) Көмірсутекке жатпайтын заттар;
б) Минерал қоспадан;
в) Парафинді ... ... да ... Мұнай құрамындағы көмірсутекке жатпайтын заттар:
а) Фенолдар, нафтен ... ... ... ... амин ... ... тиоэфир;
+г) Барлығы да дұрыс
5) Тығыздығы 880кг/м3 болатын жеңіл ... ... өте ... ... ... және ... фракция;
ә) Бензин болғандықтан;
б) Майлық фракция болғандықтан;
в) Мазут болғандықтан;
г) Керосин болғандықтан.
6) Мұнайдың тауарлық сапасы мен фракциялық құрамын ... ... ... ... Химиялық;
б) Физика-химиялық;
в) Физикалық;
г) Титриметриялық.
7) Мұнай Қазақстан Республикасының қай аумақтарында көп кездеседі?
а) Ақтөбе;
ә) Атырау;
б) Қызылорда;
в) Маңғыстау;
+г) Барлығы да ... ... ... ең ... ... ... ... бөлу;
ә) Бензин бөлу;
б) Мазут бөлу;
в) Гидрон бөлу;
г) Тұздан ... ... ... химиясының қалыптасуына еңбек сіңірген академик:
+а) Е.Н.Әзірбаев;
ә) К.Сарманова;
б) К.Жексембина;
в) Н.Нұрахметов;
г) ... ... ... ... ... ... ... көмірсутекке айналдыру процесі:
+а) Крекинг;
ә) Газдарды бөлу;
б) Гидрлеу;
в) Айдау;
г) Өңдеу.
11) Мұнайды айдағанда неше пайыз бензин алынады?
+а) 20; ә) 30; б) 35; в) 40; г) ... ... ... ... ... қандай бөліктен тұрады?
+а) Түтікті пеш, ректификациялық мұнара;
ә) Түтікті пеш;
б) Ректификациялық мұнара;
в) ... ... ... ... ... физикалық қасиеттері:
а) Жанғыш;
ә) Қара қоңыр түсті;
б) Өзіне тән иісі бар;
в) Судан жеңіл;
+г) Барлығы да дұрыс
14) ... ... ... ... ... ... келеді?
+а) Қаныққан;
ә) Қанықпаған;
б) Циклопарафин;
в) Ароматты;
г) Барлығы дұрыс.
15) Қатты және сұйық көмірсутектерді араластырып қандай зат ... ... ... ... Мазут;
г) Газоиль
V Қорытынды
Жаңа тақырыпты қорытындылау ... ... ... білім
элементтерін атап көрсетемін.
VI Үйге тапсырма
Өтілген жаңа сабақты оқып келу.
2.3 Элективті курстың зертханалық ... ... ... ... ... ... механикалық қоспаларды анықтау
Құрал-жабдықтар: Су тартқыш немесе вакуумдық насос, кептіргіш шкаф
(1500С), су моншасы, беті ... ... ... ... ... шыны ыдыстар, стакандар, Бунзен воронкасы.
Стакандар: В-1 – 600 ТС СВ 14/8 ... – 1000 ТС СВ 19/9 ... Кп-2 – 500 – 34 ТС Кп-2 – 500 – 50 ... – 750 – 34 ТС Кп-2 – 1000 – 34 ... – 1000 – 42 ТС Кп-2 – 1000 – 50 ... В-56 – 80 ХС В-75 – 110 ... фильтрлеуге арналған Бюхнер колбасы 1,2,3,4,5.
Шыны таяқшалар: 150-200 мм.
Жуғыш, араластырғыш.
Күлсіз фильтрлер (ақ лента).
Реактивтер:
1. Нефрос 50/170 немесе бензин;
2. Этил ... Этил ... ... ... күміс (AgNO3).
Жұмыс барысы: 1000 немесе 600 мл шыны ... 50 г (мл) ... ... Ол ... ... ... ... 2/5 қатынасында
араластырамыз. Бензинді су моншасында жылытамыз (қайнатуға ... ... ... ... ... ... ... өткіземіз.
Мұнайдың қалған қалдығын ыстық бензинмен шаямыз. Фильтр қағазын механикалық
қоспалармен бірге 1050С температурада кептіргіш шкафта кептіріп (45 минут),
аналитикалық ... ... ... ... салмағын өлшейміз.
Есептеу жолы:
т1 –бюкстің фильтрленген механикалық қоспамен қосқандағы массасы, г.
т2 – ... ... ... ... г.
т3 – мұнай үлгісінің массасы, мл.
Механикалық қоспаны анықтау
11-кесте
|Р/|Мұнай кен |Бюксті|т2 – |т1 – ...... ... ...... ... |қоспаның |ық |
| ... ... ... ... ... |
| ... | |қосқандағы|қоспамен |ң ... ... |
| ... | ... ... ... ... |
| | | | ... г |мл | |% ... |1 |12,98 |13,06 |26,5 | |0,30 ... |2 |22,81 |22,96 |28,0 | |0,54 ... |3 |37,86 |37,92 |26,0 | |0,23 ... |4 |30,80 |30,82 |27,8 | |0,072 ... ... жұмыс
Тақырыбы: Мұнайдың құрамындағы хлорлы тұздарды индикаторлы титрлеу
әдісімен анықтау
Құрал-жабдықтар: Колба, пробирка, бюретка, пипетка, өлшеуіш цилиндр.
Реактивтер: NaCl, 0,2 н HNO3, 0,005 M ... ... су, ... ... ... 6 н H2SO4, 5% NaOH, ... ... барысы:
1. Мұнай үлгісін 10 минут бойы шайқаймыз. Содан соң анализдеу үшін ... ... 10-100 г ... ... ... ... ... массалық |Мұнайдың көлемі, см3|Мұнайдың массасы, г|
|концентрациясы, мг/дм3 | | ... ... |100 ... ... ... |50 ... |
|100-200 дейін |25 ... ... ... |10 ... |
2. ... ... ... бар ... воронкаға құямыз.
Пипеткадағы мұнайдың қалдықтарын 20-100 см3 көлемді ... ... ... ... см3 ... ... см3 ... |20 ... |40 ... |80-100 |
1. ... құрамындағы затты 1-2 минут араластырғышпен араластырамыз,
оған 100 мл ... ... су ... және 10 ... бойы ... ... ... Экстракциядан кейін сулы қабатты қағаз фильтр көмегімен 250 ... ... ... ... ... 35-40 мл ... сумен
шаямыз және қайтадан қағаз фильтр арқылы сол колбаға ... ... мл ... ... сумен шаямыз.
3. Ылғалданған Pb(CH3COO)2 қағаз фильтр көмегімен H2S бар екендігін
анықтаймыз, H2S бар ... ... H2S ... ... H2S ... 5-10 минут қайнатамыз. Егер H2S толық жойылмаса,
онда үлгіге 1 мл 6 н H2SО4 қосып, 5-10 минут ... ... ... 5% NaOH ... бейтараптаймыз.
4. Үлгіні 500-1000 мл өлшеуіш колбаға құйып, ... ... мл ... ... оны ... 150 мл колбаға титрлеу үшін
құямыз ... ... ... ... сулы ерітіндіні титрлеуге дайындау |
|концентрациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 500 см3 ... |
| ... құйып, белгіге дейін дистилденген су|
| ... ... ... ... |
| ... ... 100 см3 бөлігін бөліп|
| ... оны 250 см3 ... ... ... ... ... ... мөлшерлеп 500 см3 өлшеуіш |
| ... ... ... ... ... ... ... араластырамыз. Конусты колбаға өлшеуіш|
| ... ... 50 см3 алып оған 50 ... ... су ... ... ... ... ... мөлшерлеп 1000 см3 өлшеуіш |
| ... ... ... ... дистилденген су|
| ... ... ... ... ... ... ... ... 10 см3 |
| ... оған 90 см3 дистилденген су қосамыз. |
5. ... бар ... 2 мл 0,2 н HNO3 ... ... рН = ... ... дефинилкарбозидті тамшылатамыз және 0,005 M ... ашық ... ... ... ... ... титрлеуде 150 мл дистилденген су аламыз, оған 2 мл 0,2 ... және 10 ... ... қосып, 0,005 M Hg(NO3)2 ерітіндісімен
титрлейміз.
Есептеу жолы:
1. 1 дм3 мұнайдағы ... NaCl ... ... массалық
концентрациясы (х1):
V1 – бөлінген сулы ерітіндіні титрлеуге кеткен 0,005 M ... ...... ... 0,005 M Hg(NO3)2 ... ...... алынған мұнайдың көлемі, мл;
Т – 1 см3 NaCl ерітіндісіне 0,005 M Hg(NO3)2 ...... сулы ... ... мен ... ... ерітінді
қатынасын білдіретін коэффициент.
1000 – 1 дм3-тегі ... ... ... ... есептеу
коэффициенті.
2. Мұнайдағы хлорлы тұздардың массалық үлесіндегі NaCl %-ы (Х2):
Х1 – 1 дм3 мұнайдағы тұздардың массасы, NaCl мг.
В – ... ... ... 1000 ... ...... есептеу коэффициенті, мг-ғы г.
ρ – анализденетін мұнайдың ... ... ... V1 = 9,1 ... = 2,3 ... = 10 ... = 0,000585
А = 1
ρ = 0,875
т.к. Х1, Х2 - ?
Есептің шешуі:
2.4 ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын, әдістемесін және оған қойылатын
психологиялық-педагогикалық талаптар проблемасын ... ... ... ... ... ... оқу ... бағдарлы элективтік курстарды жасауға қойылатын
талаптар теориялық -әдіснамалық стратегия ретінде пайдалану;
- мақсаты – оқушының болашақ ... ... сол үшін оған ... ... оқу ... енгізу болатын, мазмұны – оқушының өз
бағдарын анықтауға мүмкіндік беретін элективтік курстардың ... ... ... ... ... ... ... асырылатын белсенді
әдістерін, құралдарын, ұйымдастыру формаларын барынша тиімді пайдалануға
мүмкіндік беретін ... ... және ... ... жасап
шығару.
Зерттеу жұмысы Қорқыт Ата атындағы ... ... ... ... бейімді білім беру лицейінде жүргізілді.
Сынаққа 16 оқушы, 2 оқытушы ... ... ... ... ... ... ... берген деңгейлерге
сәйкес жүргізілуі тиіс. Көптеген елдерде үш деңгейлі шкала қолданылады,
бірақ біз 4 ... ... ... ... деп есептейміз.
Оқушы үлгерімін анықтаудың деңгейлік-критерий
шкаласы
15-кесте
|Деңгейлер |Критерийлер |
|1 |2 ... Өте ... ... ... ... есептерді, тапсырмаларды мұғалімнің |
| ... ... ... ... ... ... деген |
| ... ... ... ... |Оқушы өзіне ... ... ... жолдарын |
| ... ... ... ... бар. ... ... ... курстың мазмұнын игеру деңгейі жақсы, бағдарлану |
| |бар. ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейде игеріп, |
| ... ... ... ... таңдаған мамандығымен |
| ... ... ... үлгерімінің өте төмен шкаласы – “2”, төмен – “3”, орта – “4”,
жоғары – “5” ... ... ... мұнай жайлы білімін тексеру үшін оқу жылының ... ... ... ... ... ... 10-сынып оқушыларынан алынды.
Сауалнама сұрақтарының нәтижелері оқушылардың үлгірімін ...... ... мен ... ... көрсеткіштері бойынша
сарапталды (16-кесте).
Сауалнама сұрақтары
16-кесте
|Оқушының аты-жөні: ... ... ... |Иә |Жоқ |
|1 ... ... ... ... жатады ма? | | |
|2 ... ... ... мұнай – «нафта»-«ағып шығатын» | | |
| ... ... ... ме? | | |
|3 ... шығу тегі туралы екі концепцияны білесіз бе? | | |
|4 ... ... ... па? Мұнай – май тәрізді, судан жеңіл, | | |
| ... ... ... қара ... және ... дейін болатын | | |
| ... | | |
|5 ... ... ... ... бе? | | |
|6 ... химиялық құрамында көмірсутектер, көмірсутектерге| | |
| ... ... және ... қоспалар болады деп ойлайсыз| | |
| |ба? | | |
|7 ... ... ... жалпы формулаларымен атап | | |
| ... ... ба? | | |
|8 ... ... CnH2n шикі мұнайдың құрамында | | |
| |жоқ? Осы ... ... па? | | |
|9 ... ... ... ... ... | | |
| ... бе? | | ... ... ... байланысты мұнай – аз күкіртті, | | |
| ... ... ... ... ма? | | ... ... ... қасиеттерін білесіз бе? | | ... ... ... анықтау ареометрдің көмегімен | | |
| ... ме? | | ... ... ... ... қоспаларды анықтау | | |
| ... ... ... бе? | | ... |Мұнайдың құрамындағы хлорлы тұздардың мөлшерін индикаторлы| | |
| ... ... ... ... бе? | | ... ... суды ... әдісін білесіз бе? | | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жайлы сауалнама сұрақтары алынды.
Сауалнама нәтижесінде алынған оқушылардың ... ... ... ... ... ... үлгірімінің деңгейлері
17-кесте
|Сынып ... ... |
| | ... |
| | ... |
| |өте ... ... % |орташа, % |жоғары, % | ... |26,5 |39,8 |29,1 |4,6 |100% ... ... ... ... ... ... оқушылардың білім
деңгейінің төмендігіне байланысты, 10-сынып оқушыларына «Мұнайдың ... атты ... ... ... ... Осы курсты өткізу
барысында оқушылардың мұнайдың химиялық ... ... ... ... бастапқы кездегіден жоғарылап, олардың химияға деген қызығушылығы
біршама артты (18-кесте).
Соңғы зерттеу бойынша ... ... ... |Деңгейлер ... |
| | ... |
| | ... |
| |өте ... ... % |орташа, % |жоғары, % | ... |15,8 |28,9 |37,2 |18,1 |100% ... ... ... ... нәтижелері
Элективті курстың тиімділігінің көрсеткішін анықтау үшін білімнің
абсолют өсуімінің (А) мәні алынды:
A = n2 – ...... ... бойынша оқушы үлгірімінің жоғары көрсеткіші.
n1 – бастапқы ... ... ... ... жоғары көрсеткіші.
Зерттеу жұмысының тиімділік көрсеткіші
19-кесте
|Білімнің абсолют |Білім деңгейі, % ... ... | | |
| ... |соңғы | ... |4,6 |18,1 |13,5 ... ... сүйене отырып, біз ... ... ... ... ... ... оқушылардың басым
көпшілігінің бағдарлануы бастапқы кезеңде өте төмен
болды, элективті ... ... ... ... ... ... ... бағдарлы элективті курстарды оқыту арқылы
оқушының ... ... ... оның ... ... ... ... мүмкін.
3) Оқушыларды болашақ таңдаған мамандығына бағдарлануды
үйрету.
2.5 Элективті курс бойынша оқушылардың жүргізген ғылыми-зерттеу жұмысы
Ғылыми жұмысты ... ... ... ... ... алдын
ала ұсынамыз:
1. Арал аймағындағы топырақтың тұздылығын анықтау.
2. Қызылорда облысындағы мұнай кеніштерінің мұнайын және ... ... ... ... ... Құмкөл мұнай кенішіндегі топырақтың мұнаймен ластану мөлшерін
анықтау.
Осы тақырыптар ... ... ... ... бір ... ... ... таңдап алынғаннан кейін зерттеу жұмысы кезең-кезеңімен
жүргізіледі.
1-кезең. ... ала ... ... ... ... Бұл ... зерттеу жұмысының жобасымен танысты.
2-кезең. Ғылыми-зерттеу ... ... және ... Бұл
кезеңде оқушылардың зерттейтін жұмыстары анықталды. Әр оқушының ... ... мен ... ... ... бұл ... ғылыми-зерттеу жұмысының әдістерін
меңгерді. Зерттеу жұмысы бойынша әртүрлі анализдер жүргізді. Ғылыми-зерттеу
жұмысы бойынша алынған мәліметтерді сарапталды.
4-кезең. Ғылыми-зерттеу ... ... ... есеп ... ... баяндама дайындау және қорғау.
Осы ұсынылған үш ғылыми жұмыс бойынша оқушылар қазіргі кезде ... ... ... деген «Қызылорда облысындағы ... ... және ... алынған өнімдердің құрамын физика-химиялық талдау»
атты тақырыпты таңдады. ... осы ... ... зерттеу жұмысын
жүргізді.
Қызылорда облысындағы мұнай кеніштерінің мұнайын және
олардан алынған өнімдердің құрамын физика-химиялық талдау
Зерттеудің мақсаты: Қызылорда облысының ... ... ... ... ... және ... ... ғылыми
орталығы.
Қазақстан әлемнің байырғы мұнай шығаратын ... бірі ... оның ... ... ... зор, атап айтқанда табиғи жанғыш
қазбалар қорлары: мұнай, газ және көмірге өте бай ... ... ... ... ... ... ... қордың жалпы
көлемі бойынша жеткілікті ... ... ... қоры ... әлемнің алдыңғы елдерінің қатарына кіреді. Мұнай мен газ
Қазақстанның барлық ... ... ... ... ... ... ... 30 млрд. баррель немесе 4 ... ... және 3 ... куб. ... жуық ... ... Мұнай қоры бойынша
Қазақстан көптеген мұнай өндіретін елдерден асып ... ... ... және ... ... – 2,8 ... тонна, газ қоры – 1,9
триллион куб. метр. Арал ... ... мен ... ... ... ... 350млн. тонна мұнай мен 100 млрд. куб. метр газ бар. [25]
Республикада анықталған 207 кен ... 80-ге ... ... ... ... ойпатының территориясында орналасқан. Маңғыстау
облысында 54 кен орны, Ақтөбе облысында – 22, Оңтүстік Қазақстанда – ... ... – 15, ... ... – 11, Жамбыл облысында – 6 және
Қарағандыда – 4 кен орны бар. [20]
Мұның өзінде де ... ... ... ... ... зор. Алдын ала болжаулар бойынша, Республикадағы мұнай
мен газ қоры 13 млрд. тоннадан ... ... ... көбі Каспий
теңізіндегі Қазақстан секторының шельфінің шегінде орналасқан.
Қазақстандағы ең ірі ... кен ... ... (мұнай) кен орны, Өзен
(мұнай-газ), Қарашығанақ (мұнай-газ ... ... ... ... болып табылады. [18]
Соңғы жылдары мұнай өндіру көлемі ... ... ... ... ... ... (20-кесте).
20-кесте
Қазақстанда мұнай өндіру
|Қазақстандағы мұнай өндіру |
| |2004 ж. |2006 ж. |2007 ж. |2010 ж. |2015 ж. |
| | | | ... ... ... млн. т. |59,1 |64,0 |65,5 |80,0 |130,0 ... ... ... үшін мұнай-газ саласы жетекші
орын алады. Республикада жыл сайын ... ... мен ... ... өсу ... [21]. Қызылорда облысының да осы сала үшін ... ... зор. ... ... ... және одан ... заттардың
сапасын талдау тәжірибеде қызығушылық тудырады.
Мұнайды тек отын ретінде ғана емес сонымен ... ... ... ... де ... Сондықтан мұнай адамзатты тек
энергиямен қамтамасыз етіп қоймай, сапасы ... ... ... түсетін жаңа материалдармен де ... ... ... ... кейбір химиялық қосылыстар төмендегі
2-сызбанұсқада ... ... ... ... ... ... 207 мұнай кеніштері болса, соның 11-і Қызылорда облысында.
Қызылорда облысының мұнай кеніштерінің мұнайы парафинді және нафтенді ... ... ... ... ... ... ... Ақшабұлақ, Қоныс мұнай кен
орындарының тауарлық мұнайы және ... ... ... ... және ... ... ... газ хроматографиялық, ИҚ-
спектрометриялық және Карл ... ... ... ... ... талдау
жүргізілді.
Мұнайды айдау АРН-ЛАБ-02 құрылғысында іске ... ... ... ... және ... ... дизельді жанармай
фракциясы алынды [18]. Мұнайды фракциялау бойынша мәліметтер 21-кестеде
келтірілген.
Қызылорда өңіріндегі ... ... ... ... ... ... ... |Мұнай ... ... |
| | ... |Дизельді жанармай |
|1 ... |32 |22 |
|2 ... |24 |22 |
|3 ... |23 |30 ... және одан алынған өнімдердің ИҚ-спектрінде ... тән ~700 см-1 ... СН ... тобы, 1300-1400 см-1
аралығында СН2 метилен тобы және 2800-3000 см-1 аумағында СН3 ... ... ... ... [27]. ... ... ... IR Prestige 21 ИҚ-Фурье спектрометрінде (Жапония) жүргізілді.
Газ хроматографиялық ... Agilent ... ... (АҚШ) ... талдау нәтижесі бойынша мәліметтер 22-24
кестелерде келтірілген. Хроматографиялау жағдайы: ұзындығы 30 м HP-5MS
колонкасы ... ... ... ... ... 2000С, ... жанармай үшін 3000С, ... ... ... үшін ... ... жанармай үшін 100-2000С.
Хроматограмма бойынша сандық талдау жай қалыптастыру ... ... ... ... ... және одан ... ... мен дизельді жанармайдың
құрамы жайлы газ хроматографиялық талдау бойынша алынған мәліметтер 22-
кестеде келтірілген.
22-кесте
|№ |Мұнай және|Алкандар, масс.% |Циклоалкандар, ... ... |
| ... | ... ... ... ... | | ... |р, масс.% |
| | ... | | |
| | | |дар | | | |
|1 ... |52,27 |10,70 |22,37 |10,00 |4,66 |
|2 ... |26,49 |14,46 |34,80 |21,58 |2,67 |
|3 ... |50,54 |15,51 |11,45 |20,30 |2,20 |
| ... | | | | | ... кеніші мұнайы және одан алынған бензин мен дизельді жанармайдың
құрамы жайлы газ ... ... ... алынған мәліметтер
23-кестеде келтірілген.
23-кесте
|№ |Мұнай және |Алкандар, масс.% |Циклоалкандар, |Ароматты |Басқа |
| ... | ... ... |қосылыс-та|
| |өнімдері | | ... |р, ... |
| | ... | | |
| | |р |дар | | | |
|1 ... |60,61 |13,52 |15,19 |9,41 |1,27 |
|2 ... |22,48 |16,35 |35,14 |24,90 |1,13 |
|3 ... |49,22 |21,71 |13,01 |10,90 |5,16 |
| ... | | | | | ... кеніші мұнайы және одан алынған бензин мен дизельді жанармайдың
құрамы жайлы газ хроматографиялық талдау ... ... ... ... ... және |Алкандар, масс.% |Циклоалкандар, |Ароматты ... |
| ... | ... ... ... |өнімдері | | ... |р, ... |
| | ... | | |
| | |р |дар | | | |
|1 ... |46,42 |7,01 |24,79 |12,46 |9,32 |
|2 ... |25,94 |10,29 |33,67 |25,21 |4,89 |
|3 ... |50,8 |12,58 |14,37 |15,83 |6,42 |
| ... | | | | | ... кестелерден Қызылорда өңірінің мұнайларының құрамында ұзын
тізбекті ... ... көп ... ... болады. Мысалы,
Ақшабұлақ кеніші мұнайының құрамында ұзын ... ... ... %, ... ... 60,61 %, ал ... мұнайында 46,42 ... ... ... 22,37 %, 15,19 % және 25,79 %. ... тармақталған тізбекті алкандардың мөлшері 10 % шамасында. Мұнайлардың
құрамында аз мөлшерде ... ... ... ... ... кездеседі.
Мұнайлардың бензин фракциясында ұзын тізбекті парафиндердің мөлшері
аз, ал ... көп ... ... ... ... ұзын тізбекті
парафиндер көп, ал нафтендер едәуір аз ... ... ... ... ... ... ... және басқа да органикалық
қосылыстардың мөлшерінің айырмашылығы аз екендігін аңғаруға болады.
Алынған бензин мен ... ... ... мөлшері Карл Фишер
әдісі бойынша ... ... ... ... ... ... 0,001-0,005 %, дизельді жанармайдағы судың мөлшері 0,004-0,010 ... ... ... Mettler Toledo фирмасының ... ... ... Қызылорда өңіріндегі Ақшабұлақ, Құмкөл, Қоныс кеніштерінің
мұнайлары айдалып, бензин мен дизельді жанармай ... ... ... және ... ... ... ... анықталды. Физика-химиялық
талдау әдістері бойынша әртүрлі кеніш мұнайларының және олардан алынған
бензин мен ... ... ... ... мен ... ... ... бұл күнде қып-қызыл ақшаға, билік ... ... ... ... ... ... ... қашан! Қазақ елі көмірсутегі шикізатын тасымалдауға ... ... ... ... экономикалық мүддесін алға тарта ... ... ... мың ... ... барып анықтауы керек. Бұл
ұстанымның мемлекеттің ертеңгі ... ... ... бар. Мол ... ... ... ... алмасақ, байлығымыз ұстағанның қолында,
тістегеннің аузында кетіп қалуы ғажап емес. Егер ірі ... ... ... ойынының» аңдысын дөп басып, өз мүддемізді қорғайтын жолдарды
алдын ала саралап, тереңнен зерделей алсақ, ... мен газ ... ... ... ... ... ... оқыту орта білім беру саласында көрсетілген адамзат дамуын
қамтамасыз ететін ұлттық білім беру жүйесін құру және оны ... ... ... ... жүзеге асыруға септігін тигізеді.
Қазіргі уақытта Қазақстанның барлық өндіріс саласын химияландыру ... ... ... ... ... ... Өндірістің түрлі
салаларымен қатар, ауыл шаруашылығын химияландыру жүзеге асырылуда. Бұл
үрдістер ... ... бара ... ... ... сүйеніп, өз тарапынан
теориялық химияның, ... ... ... ... ғылымдардың, жаңа
химиялық технологиялардың және т.б. даму ... ... ... ... күрделі химиялық үрдістер іске ... ... ... жаңа ... ... ашылуына байланысты елімізде
техникалық мамандықтардың, оның ішінде химиктердің ... ... ... ... химиялық анализі» атты бағдарлы элективтік
оқыту курсы оқушыларды болашақ мұнай-химия мамандықтарына дайындауға көп
септігін тигізеді. Химия ... ... ... ... ... ... келешекте мұнай саласының кәсіби маман ... ... ... ... оқыту түрі болып табылады. «Мұнайдың химиялық
анализі» элективті курсы оқушылардың жалпы білім деңгейін көтеріп, ой ... ... ... ... ... мұнай-химиясы саласындағы еңбекке,
сүйіспеншілікке тәрбиелеу үшін, оқыту процесінде теорияны ... ... ... ... мақсатын көздеу негізінде жүргізілді.
«Мұнайдың химиялық анализі» атты бағдарлы элективтік курсты ... ... ... қол ... ... ... ... орта білім берудің қазіргі
жағдайы туралы мәліметтер қарастырылды;
2. Жаратылыстану-математикалық және ... ... ... ... мен ... анықталды;
3. Бағдарлы оқытуды енгізудің ... ... ... ... ... білім беру жүйесінің даму деңгейіне әсер
ететін факторлар айқындалды;
5. Бағдарлы оқыту курсының құрылымы негізделді;
6. Бағдарлы оқыту ... ... ... ... ... Оқыту үрдісінде жалпы және жеке әдістер дидактикалық мақсатқа
сәйкес әр түрлі ... ... ... ... немесе мұғалімнің
түсіндіруі, көрнекі бейнелеу-түсіндіру, жекелей-ізденушілік, зерттеу
әдістері пайдаланылды;
8. Элективті ... ... ... ... ... ... сынақ-тәжірибелер, өткізілген сабақтар қолданылды;
9. Бағдарлы оқыту курсын жүзеге асырудан күтілетін нәтиже диаграмма
түрінде сараланды.
10.Оқушылардың білім ... ... ... ... ... алға ... ... қол жеткізілді.
Элективтік курс сабақтарында әрбір оқушы бойында ақыл – ой және
сарамандық іс - ... ... ... қалыптасып, болашақта мамандық
таңдауға кәсіби бағыт-бағдар ... ... ... ... ... ... Оқушылырдың мұнай-химиясы саласына деген құштарлығы
жеке іздену, талпыну, сарамандық жұмыс жасау кезінде ... ... ... және ... ... жаңа ... шеше ... пайда болды.
IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Елбасы Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы // ... ... 6 ... ... ... «Білім туралы» заңы : Алматы: Литера,-2007-
42-46б.
3. Үлкен Кеңестік энциклопедия 5-ші басылым-Алматы,-1995-495б
4. Арет.А.Я. Очерки по теории ... ... В.Н., ... ... ... ... с.
6. Глориозов П.А., Рысс В.Л. Проверочные работы по химии 9-10 классы.-М.:
Просвещение,-1982.-37 с.
7. ... ... ... ... «Владос»-2004
8. Маркова А.К., Матис Т.А.,Орлов А.В.Формирование мотивации учения-М.:
Педагогика,-1989
9. Щукина Г.И Педагогические ... ... ... у ... Пан С., Криволапова Н., Бобкова л. Подготовка педагога профильной
школы. // Народное образование-2004,-№1.-22-26с
11. Ермаков Д.С.,Петрова Г.Д. ... ... ... курсов для
профильного обучения. // Школьные технологии-2003,-№6.-23 -29с
12. Решение конференции ... ... в ... ... проблемы,
перспективы май, 2003г.- http: //www.niiro.ru/ confdes.shtml.
13. Губина Н.В. ... ... ... ... 8-9 ... обучение; Изд «Дрофа», 2007 г
14. Ермаков Д., Петрова Г. ... ... ... для ... // ... ... ... В.О.Алесьева.Предпрофильная подготовка: Как ... в ... ... // ... в школе-2008, -№5.- 12-19с.
16. Шоқыбаев Ш., Болатов А., Болатов А. Бағдаралды дайындық мәселесін шешу
жолдары. // Химия ... -№2.- ... ... Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға
арналған Мемлекеттік бағдарламасы // Егемен Қазақстан-2004,-16 қазан-
2-3б
18. Суербаев Х. ... ... ... ... «Фолиант». 2008 ж.
19. Нұрсұлтанов Ғ.М., Абайылданов Қ.Н. Мұнай және ... ... ... Қаз ҰТУ 2003 ж.
20. Бишімбаева Г.Қ., Букетова А.Е. ... және газ ... ... ... ... 2007 ... ... Т.Ж., Абжаев М.М., Сейтқасымов Б.С., Сейтжанов С.С. Мұнай
өндірудің техникасы мен технологиясы. Қызылорда, 2006 ж.
22. Хазимов М., ... С. Отын ... және ... Алматы. «Қайнар» баспасы, 1996 ж.
23. Омаралиев Т.О. Мұнай мен газдан отын өндіру арнайы ... ... 2005 ... ... ... энциклопедия. 6-том. «Қазақ энциклопедиясының» Бас
редакциясы. Алматы. 2004 ж.
25. Надиров Н.К. Кызылорда – ... ... ... ... ... ... 1999 ... Таңжарықов П.А. Мұнай қалдықтарын қайта өңдеу негізінде экологиялық
жүйені тұрақтандыру. ... ... 2007. – Б. ... ... Л.А., ... Н.Б. ... УФ-, ИК- и ЯМР-спектроскопии
в органической химии. М.: Высшая школа, 1971. – 264 б.
28. ... H.И., ... В.И., ... И.Б. ... ... ... пособие для студентов химического
факультета по ... ... ... анализа».
Барнаул: Изд-во Алт. ун-та, 2000. – Б.114-115.
29. Бишімбаев У.Қ., Нарманова Р.Ә., ... Ш.О. ... ... Алматы, «Кітап» баспасы. 2006 ж.
-----------------------
Азот
Оттегі
Күкірт
Мұнай
Көміртек
Сутек
Көмірсутектер
Парафиндер
Нафтендер
Асфальтендер мен шайырлар
Арендер
Металдар
Күрделі арендер
3925002-Мұнай және газды қайта өңдеу технологиясы
2002002-Ұңғыларды мұнай мен ... ... ... ... мен ... ... және ... газ құбырларын және мұнай, газ қоймаларын салу мен пайдалану
2004002-Мұнай және газ ... ... және газ кен ... ... ... ... және ... ортаны қорғау және өмір-тіршілік қауіпсіздігі
050116-География
050113-Биология
050112-Химия
050110-Физика
050708-Мұнай және газ ісі
050608-Экология
Мұнай
Бутен
Бутанол-2
Метилэтилкетон
Бутанол-1
Пропен
Пропанол-2
Ацетон
Акрилонитрил
Акролеин
Алкандар
МҰНАЙ
Этен
Этанол
Винилхлорид
Полиэтилен
этиленоксид
Алкендер
Метан
Этан
Изобутан
Сірке қышқылы
ε-капролактам
Циклоалкандар
Циклогексан
Нитробензол
Стирол
Хлорбензолдар
Фталь қышқылы
Толуол
Бензол
Арендер
Ксилолдар
Бензол қышқылы
Анилин

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қазақстанның энергетика жүйесі."8 бет
Мұнай эмульсияларын қыздыруға арналған қыздыру блоктары66 бет
Қазақстанның энергетика жүйесі 5 бет
Астық түйір балғындығының көрсеткіштері3 бет
Астық түйір массасының жалпы сипаттамасы4 бет
Тиімділік инвестиция анализі4 бет
Холдингті компаниялардың және олардың қатысуымен компаниялардың бірігуі47 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
«Navigant Travel» ЖШС-нің маркетингтік қызметімен экономикалық құндылық анализі59 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь