Экономика негіздері

БӨЛІМ 1. Экономикаға кіріспе
Кіріспе. Экономика және оның қоғамдағы рөлі
Экономиканың ғылым ретінде қалыптасу кезеңдері
БӨЛІМ 2. Экономикалық жүйелердің жалпы негіздері
Жекеменшік және қоғамның әлеуметтік.экономикалық құрылымы.
Өндірісті ұйымдастырудың жалпы типтері
Ақша. Тарих және қазіргі кезең.
Нарық және оның қызмет ету заңдары
Нарық субъектілерінің өзара әрекеттесу түрлері. Бәсеке.
БӨЛІМ 3. Өндіріс және жаңа құнды айналымға салу.
Бизнес, әлеуметтік.экономикалық мәні
Жеке капиталды жүзеге асыру
БӨЛІМ 4. Пайданы бастапқы бөлу жүйесі
Жалақы
Пайда
Жеке меншіктен түсетін пайда
БӨЛІМ 5. Макроэкономикаға кіріспе
Ұлттық шаруашылық: оның жеке меншіктері мен көрсеткіштері
Ұлттық шаруашылықтың экономикалық өсуі
Макроэкономикалық теңсіздік
Нарықтық экономиканы мемлекеттік реттеу
Қазіргі дүниежүзілік экономика.
Экономика ұғымы және оның мәні.
«Экономика» сөзі көне грек сөзінен шыққан: сөзбе-сөз, oikos – үй, шаруашылық; nomos – ереже, заң, жиынтығында – шаруашылықты жүргізу ережесі дегенді білдіреді. Берілген сөзді айналымға Ксенофонд енгізген болатын.
Қазіргі уақытта экономика сөзі келесі мағыналарға ие:

 экономика – бұл сөздің кең мағынасындағы шаруашылық, яғни адам өзінің іс-әрекеті үшін пайдаланатын барлық қажетті объектілер;
 экономика – бұл шаруашылықты жүргізу бойынша адамдар арасындағы қарым-қатынас жүйесі;
 экономика – бұл адам қажеттіліктерінің шексіздігі кезіндегі ресурстар мен мүмкіндіктердің шектеулі сипатқа ие болуымен байланысты, заңдар шығаратын және іс-әрекеттің көптеген нұсқаларының арасында тиімді талдау жасауға мүмкіндік беретін дербес ғылым;
Экономика бір жағынан сандық ғылым болып табылады, өйткені өзінің есептеулерінде математикалық әдістерді пайдаланады; сандық санаттар ретінде мыналар болуы мүмкін: өндіріс көлемі; уақыт нормасы; еңбек өнімділігі; өнімнің бірлігін шығаруға кеткен еңбек шығындары; пайда және т.б.
Сонымен қатар экономика сөздік ғылым болып табылады, ол сапалық санаттарды – (тиімділікті, рухани мүдделерді, өнімдер сапасын, қайырымдылықты) пайдаланады.
Экономика зерттелетін құбылыстардың ауқымдылығына орай екі түрге бөлінеді:
1) макроэкономика ірі салмақтар, аудандар, мемлекеттер және жалпы әлемдік экономика тұрғысында экономикалық құбылыстарды зерттейді.
2) микроэкономика жеке адамға, жеке отбасына, жеке кәсіпорынға немесе кәсіпорындар тобына қатысты экономикалық үрдістерді зерттейді.


§2. Экономикалық теория пәні
Ғылым ретінде жалпы экономикалық теорияның зерттеу пәнін алғаш рет экономикалық теорияның классикалық мектебінің өкілі А.Смит тұжырымдады. Оның ойынша, бұл ғылым объективті адамдардың еркі мен санасынан тәуелсіз, осы қоғамдағы материалдық игіліктерді өндіру, бөлу, айырбастау және тұтыну заңдарын, адамдардың әртүрлі класстарының және топтарының арасында өнімнің бөлінуінің табиғи тәртібін және осы бөлумен байланысты қатынастарды зерттеу керек.
П.Самуэльсон пәннің өзіндік жалпылама анықтамасын келтіреді: «Экономикалық теория әртүрлі тауарларды өндіру үшін және түрлі адамдар мен қоғам топтарының арасында осы шақта және болашақта тұтыну мақсатында оларды бөлу үшін, ақшаның көмегімен және оның қатысынсыз, уақыт ағымында адамдар мен қоғам сирек өндіргіш ресурстардың қайсысын таңдайтындығы туралы ғылым».
К.Макконнелл мен С.Брю атап айтқандай: «Бұл ғылымның мәселелері әдетте жеке емес, қоғамдық көзқарас тұрғысынан зерттеледі. Тауарларды өндіру, айырбастау және тұтыну жалпы қоғам тұрғысынан қарастырылады».
Адамдардың мінез-құлқы қандай да бір әлеуметтік-экономикалық қатынастардың себебі емес, салдары. Әлеуметтік-экономикалық қатынастардың дамуының экономикалық санаттары мен экономикалық заңдары аралық әсері арқылы, жалпы экономикалық теория адамдардың арасындағы әлеуметтік-экономикалық қатынастарды зерттейді деген қорытынды жасауға болады.
Экономикалық теорияның зерттеу нысаны сирек қорларды басқару бойынша адамдардың іс-әрекетін басқару болып табылады.
§3. Экономикалық теорияның функциялары.
Кез-келген ғылым тәрізді, жалпы экономика бірқатар функцияларды атқарады: танымдық, теориялық-методологиялық, әлеуметтік, сындық, тәжірибелік, қолданбалы функциялар.
Танымдық функция – қоғамдық экономиалық үрдістер мен құбылыстарды зерттеп білуге, сондай-ақ оны түсіндіруге бағытталады.
Теориялық –методологиялық. Экономикалық теория – экономикалық ғылымдардың барлық жүйесі үшін негіз болып табылады.
Егер жалпы экономикалық теория қоғамдық өндірісті, бөлуді, айырбас пен тұтынуды басқаратын заңдарды зерттейтін болса, қалған барлық экономикалық ғылымдар – бұл заңдардың нақтылы жағдайларда көрінуін зерттейді.
Әлеуметтік функция, жалпы экономикалық теорияның мемлекеттің жалпы экономикалық саясатын, Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму мәселелерін, халықты әлеуметтік қорғаудың мәселелерін және басқа да әлеуметтік сауалдарды қарастыруынан тұрады.
Сындық функцияда барлық құбылыстар сын тұрғысынан қаралады, экономикалық үрдістер мен құбылыстардың артықшылықтары, құндылығы мен кемшіліктері, оларды қолданудың мақсаттылығы анықталады.
Тәжірибелік, қолданбалы функция ғылыми негізде және мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік саясатын нәтижелі жүзеге асыруда шаруашылықты тиімді жүргізудің нақтылы принциптері мен тәсілдері бойынша алған білімдерін қолданудан тұрады.

§4. Экономикалық көрсеткіштер
Экономикалық көрсеткіштер бұрын, қазір және болашақта өтетін экономикалық объектілердің жағдайларын спаттайды. Кез-келген экономикалық көрсеткіш үш элементтен тұрады: көрсеткіш атауы, сандық мәні, өлшем бірлігі.
Экономикалық көрсеткіштердің көптүрлілігі олардың жіктелуін қарастырады:
• абсолюттық көрсеткіштер (көлемді, сандық);
• салыстырмалы көрсеткіштер (сапалық, меншікті);
• нормативтік көрсеткіштер – бұл жоғары тұрған ұйымдармен бекітілген немесе техникалық құралдар паспорттарында көрсетілген көрсеткіштер;
• ғылыми-техникалық көрсеткіштер – НТП жетістіктерін енгізу дәрежесін көрсетеді;
• есептік-статистикалық көрсеткіштер, есептік кезеңде кәсіпорын жұмысымен байланысты.
• Орташа көрсеткіштер құбылыстардың әдетттегі деңгейін көрсетеді;
• макро- және микроэкономикалық көрсеткіштер;
• өсудің көрсеткіштері.

§5. Ғылыми таным әдістері
Экономикалық ғылым кез-келген басқа ғылым тәрізді өзінің зерттеу пәні болады, оларды зерттеу кезінде жиынтығында оның әдісін құрайтын әдістер, тәсілдер мен құралдар қолданылады.
Экономикалық теория әдісі – амалдар мен тәсілдер.
Экономикалық теорияның келесі негізгі әдістерін ерекщелейді:
1. Талдау – бұл бүтінді жеке бөліктерге бөлуге және әрқайсысын жекелей зерттеуге негізделетін таным әдісі.
2. Синтез – талдау барысында бөлінетін бөліктерді біріктіруге және олардың жиынтығын зерттеуге негізделген әдіс.
3. Индукция - бұл жалқыдан жалпыға қарай тұжырымдалатын таным әдісі.
4. Дедукция – жалпыдан жалқыға қарай пайымдауға негізделетін таным әдісі.
5. Аналогия – белгілі құбылыстан немесе үрдістен белгісізге қасиеттерді тасымалдауға негізделетін таным әдісі.
1. Мамедов О.Ю. Қазіргі экономика. Ростов-на-Дону, 1995ж.
2. Экономикалық теория курсы. Оқулық. проф. Чепурин М.Н., проф. Киселева Е.А. жалпы редакциясымен, Киров 1999ж.
3. Экономика курсы. проф. Райзберг Б.А. жалпы редакция басшылығымен, Москва, 1997ж.
4. Борисов Е.Ф., Волков Ф.М. Экономикалық теория негіздері. Москва, 1996ж.
5. Котлер Ф. Маркетинг негіздері, М., Прогресс, 1990ж.
6. Шеденов У.Н. «Жалпы экономикалық теория», Ақтөбе, 2004ж.
7. Нуреев Р.М. Микроэкономика курсы. Москва, 1999ж.
8. Назарбаев Н.А. «Қазақстан – 2030» Алматы. Бiлiм, 1997ж.
9. Назарбаев Н.А. «ХХІ ғасыр табалдырығанда». Алматы. «Өнер», 1996ж.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі 

пәні бойынша
Семей қ.
Мазмұны
Тақырыптық жоспар
Сабақ №1.
БӨЛІМ 1. ... ... 1.1. ... ... және оның қоғамдағы рөлі.
5
Сабақ №2
Тақырып 1.2. Экономиканың ғылым ретінде қалыптасу кезеңдері
Сабақ №3
Тақырып 1.2. Экономиканың ғылым ретінде қалыптасу кезеңдері (қосымша)
5
5
7
7
Сабақ ... 2. ... ... жалпы негіздері
11
11
Тақырып 2.1. Жекеменшік және қоғамның әлеуметтік-экономикалық құрылымы ... ... 2.2. ... ... ... ...
13
13
Сабақ №6
Тақырып 2.3. Ақша. Тарих және қазіргі кезең. ... ... 2.4. ... және оның ... ету ... ... №8 ... 2.4. Нарық және оның қызмет ету заңдары (Қосымша)
20
20
Сабақ №9
Тақырып 2.5 Нарық субъектілерінің өзара әрекет ету ... ... ... ... 3. ... және жаңа құнды айналымға енгізу
21
21
24
24
Тақырып 3.1. Бизнес, әлеуметтік-экономикалық мәні және ұйымдастыру
Сабақ №11. ... 3.1. ... ... мәні және ... (Қосымша)
Сабақ №12
24
26
26
28
Тақырып 3.2. Жеке капиталды жүзеге асыру
Сабақ №13
28
30
БӨЛІМ 4. Пайданы бастапқы бөлудің жүйесі
30
Тақырып 4.1. Жалақы
Сабақ №14
30
32
Тақырып 4.2. ... ... ... 4.3. ... ... ...
Сабақ №16
34
37
БӨЛІМ 5. Макроэкономикаға кіріспе
37
Тақырып 5.1. Ұлттық шаруашылық: оның ерекшеліктері мен көрсеткіштері
Сабақ ... 5.2. ... ... ... өсуі ... №18
39
40
Тақырып 5.3. Макроэкономикалық теңсіздік
Сабақ №19
40
Тақырып 5.4. Нарықтық экономиканы ... ... ... №20
42
Тақырып 5.5. Қазіргі дүниежүзілік экономика
Сабақ № 21 Сынақ сабақ
43
46
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... мен ... атауы
Мамандықтар бойынша сағаттар саны:
0701000
0702000
0801000
0703000
0704000
1305000
1514000
1
2
3
4
5
6
7
8
БӨЛІМ 1. ... ... ... ... және оның ... рөлі
2
2
2
2
2
2
1.2
Экономиканың ғылым ретінде қалыптасу кезеңдері
2
2
2
2
4
4
БӨЛІМ 2. Экономикалық жүйелердің жалпы негіздері
2.1
Жекеменшік және қоғамның әлеуметтік-экономикалық құрылымы.
2
2
2
2
2
2
2.2
Өндірісті ... ... ... ... ... және ... кезең.
1
1
1
1
2
2
2.4
Нарық және оның қызмет ету заңдары
2
2
2
2
4
2
2.5
Нарық субъектілерінің өзара әрекеттесу түрлері. ... ... 3. ... және жаңа ... айналымға салу.
3.1
Бизнес, әлеуметтік-экономикалық мәні
2
2
2
2
4
2
3.2
Жеке капиталды жүзеге асыру
2
2
2
2
2
2
БӨЛІМ 4. ... ... бөлу ... ... ...
2
2
2
2
2
2
4.3
Жеке меншіктен түсетін пайда
2
2
2
2
2
2
БӨЛІМ 5. Макроэкономикаға кіріспе
5.1
Ұлттық шаруашылық: оның жеке меншіктері мен көрсеткіштері
1
1
1
1
2
2
5.2
Ұлттық ... ... өсуі ... ... ... ... мемлекеттік реттеу
2
1
2
2
2
2
5.5
Қазіргі дүниежүзілік экономика.
2
1
2
2
2
2
Міндетті бақылау жұмысы
2
2
2
2
2
1
Барлығы:
32
30
32
32
42
37
Сабақ №1
БӨЛІМ 1.
Экономикаға кіріспе.
Тақырып 1.1: .
Жоспар.
1.Экономика ... және оның ... ... ... мәні.
3. Экономикалық теорияның функциялары.
4. Экономикалық көрсеткіштер.
5.Ғылыми тану әдістері.
§1. Экономика ұғымы және оның ... сөзі көне грек ... ... ... oikos - үй, ... nomos - ... заң, ... - шаруашылықты жүргізу ережесі дегенді білдіреді. Берілген сөзді айналымға Ксенофонд енгізген болатын.
Қазіргі ... ... сөзі ... мағыналарға ие:
* экономика - бұл сөздің кең мағынасындағы шаруашылық, яғни адам ... ... үшін ... ... ... ... экономика - бұл шаруашылықты жүргізу бойынша адамдар арасындағы қарым-қатынас жүйесі;
* экономика - бұл адам ... ... ... ... мен ... шектеулі сипатқа ие болуымен байланысты, заңдар шығаратын және іс-әрекеттің көптеген нұсқаларының арасында тиімді талдау жасауға мүмкіндік беретін ... ... бір ... ... ғылым болып табылады, өйткені өзінің есептеулерінде математикалық әдістерді пайдаланады; ... ... ... мыналар болуы мүмкін: өндіріс көлемі; уақыт нормасы; ... ... ... бірлігін шығаруға кеткен еңбек шығындары; пайда және т.б.
Сонымен қатар экономика сөздік ғылым болып табылады, ол ... ... - ... ... мүдделерді, өнімдер сапасын, қайырымдылықты) пайдаланады.
Экономика зерттелетін құбылыстардың ауқымдылығына орай екі түрге бөлінеді:
1) макроэкономика ірі салмақтар, аудандар, мемлекеттер және ... ... ... ... ... ... зерттейді.
2) микроэкономика жеке адамға, жеке отбасына, жеке кәсіпорынға немесе кәсіпорындар тобына қатысты экономикалық үрдістерді зерттейді.
§2. Экономикалық ... ... ... ... ... теорияның зерттеу пәнін алғаш рет экономикалық теорияның классикалық ... ... ... ... Оның ... бұл ... объективті адамдардың еркі мен санасынан тәуелсіз, осы қоғамдағы материалдық игіліктерді өндіру, бөлу, айырбастау және тұтыну заңдарын, адамдардың әртүрлі класстарының және ... ... ... бөлінуінің табиғи тәртібін және осы бөлумен байланысты қатынастарды зерттеу керек.
П.Самуэльсон пәннің өзіндік жалпылама анықтамасын ... ... мен ... атап ... ... ... ... да бір әлеуметтік-экономикалық қатынастардың себебі емес, салдары. Әлеуметтік-экономикалық қатынастардың дамуының экономикалық санаттары мен экономикалық заңдары аралық әсері арқылы, жалпы экономикалық ... ... ... ... қатынастарды зерттейді деген қорытынды жасауға болады.
Экономикалық теорияның зерттеу нысаны сирек қорларды басқару бойынша ... ... ... ... табылады.
§3. Экономикалық теорияның функциялары.
Кез-келген ғылым тәрізді, жалпы ... ... ... атқарады: танымдық, теориялық-методологиялық, әлеуметтік, сындық, тәжірибелік, қолданбалы функциялар. ... ... - ... ... үрдістер мен құбылыстарды зерттеп білуге, сондай-ақ оны түсіндіруге бағытталады.
Теориялық - ... ... ... - экономикалық ғылымдардың барлық жүйесі үшін негіз болып табылады.
Егер жалпы экономикалық теория ... ... ... айырбас пен тұтынуды басқаратын заңдарды зерттейтін болса, қалған барлық экономикалық ғылымдар - бұл заңдардың нақтылы жағдайларда ... ... ... ... ... экономикалық теорияның мемлекеттің жалпы экономикалық саясатын, Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму мәселелерін, халықты әлеуметтік қорғаудың мәселелерін және басқа да әлеуметтік ... ... ... ... ... ... құбылыстар сын тұрғысынан қаралады, экономикалық үрдістер мен ... ... ... мен ... оларды қолданудың мақсаттылығы анықталады.
Тәжірибелік, қолданбалы функция ғылыми негізде және мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік саясатын ... ... ... ... ... ... ... принциптері мен тәсілдері бойынша алған білімдерін қолданудан тұрады.
§4. Экономикалық көрсеткіштер
Экономикалық көрсеткіштер бұрын, қазір және болашақта өтетін ... ... ... ... Кез-келген экономикалық көрсеткіш үш элементтен тұрады: көрсеткіш атауы, сандық мәні, өлшем ... ... ... ... ... ... қарастырады:
* абсолюттық көрсеткіштер (көлемді, сандық);
* салыстырмалы көрсеткіштер ... ... ... ... - бұл ... тұрған ұйымдармен бекітілген немесе техникалық құралдар паспорттарында көрсетілген көрсеткіштер;
* ғылыми-техникалық көрсеткіштер - НТП ... ... ... ...
* ... ... ... кезеңде кәсіпорын жұмысымен байланысты.
* Орташа көрсеткіштер құбылыстардың ... ... ...
* ... және ... ... ... көрсеткіштері.
§5. Ғылыми таным әдістері
Экономикалық ғылым кез-келген басқа ғылым тәрізді ... ... пәні ... ... ... ... жиынтығында оның әдісін құрайтын әдістер, тәсілдер мен құралдар ... ... ... ... - ... мен тәсілдер.
Экономикалық теорияның келесі негізгі әдістерін ...
* ... - бұл ... жеке ... ... және ... жекелей зерттеуге негізделетін таным әдісі.
* ... - ... ... ... ... ... және олардың жиынтығын зерттеуге негізделген әдіс.
* Индукция - бұл жалқыдан жалпыға қарай тұжырымдалатын таным әдісі.
* ... - ... ... қарай пайымдауға негізделетін таным әдісі.
* Аналогия - белгілі құбылыстан немесе үрдістен ... ... ... ... ... ... ... №2
Тақырып 1.2: .
Жоспар.
1. Көне дәуір мен орта ғасырлардағы экономикалық оқытулар.
2.ХІХ ғасырдың экономикалық оқытулары.
3.Қазіргі ... ... ... Көне дәуір мен орта ғасырлардағы экономикалық оқытулар.
Экономикалық ғылым - ең көне ... ... ... рет () ... б.з.д. III ғасырда көне грек ойшылдары Ксенофонттың (б.з.д. 430-335 жж.) және ... ... ... ... ... болды. сөзі ретінде (үй, шаруашылық) Аристотель құлиеленушілік шаруашылық жүргізуді ұйымдастыру ... ... ... ... осы ... ... ... жер иеліктерін жүргізуге де насихаттар жиынтығы құрастырылады.
Экономикалық (тауар-ақша) байланыстардың дамуы феодалдық тұйықтықтың бұзылуына және мемлекеттің ... ... ... Сол ... жеке жер ... ғана ... ... ұлттық, бүкіл мемлекеттік шаруашылықты жүргізудің жалпы ережелерін анықтауға алғашқы ұмтылыстар жасалды.
Мемлекеттік шаруашылықты жүргізу бойынша жалпы ережелер атауына ие ... ... ... рет ... ... адамы Антуан Монкретьен қолданды. Ол 1615 ж. Францияның шаруашылығын мемлекеттік басқарудың субъектісі ретінде қарастырған ... ... мұны ... деп ... ... ... ретінде жалпы экономикалық теория XVI-XVII ғасырлар шегінде туындады. Бұл кезде тауар-ақша қатынастары кең дамыды, бұл олардың даму заңдылықтарын ... ... ...
Алғашқы экономикалық ілім (итальяндық - саудагер, көпес). Бұл ілімнің негізгі мазмұны: қоғам байлығының және ... көзі деп, ... ... ... ... емес, тауар және ақша айналымының өрісін есептеді. Олардың пікірінше, қоғамның жақсы тұрмысына сыртқы сауданы ... ... ... шеттен әкелуден шетке шығарудың басымдығымен және елдегі ақша капиталын (алтын, күміс) жинақтаумен жетуге болады.
Меркантилистік саясат елге алтын мен күмістің мүмкіндігінше көп ... ... ... Меркантилизм мектебінің өкілдері - Вильям Стаффорд (1554-1612жж.), Томас Мен ... ... ... саудада емес, өндірісте пайда болады деген ой алғашқыда физиократтар мектебінің еңбектерінде пайда болды. сөзі екі грек ... ... (physys) - ... (kratos) - ... табиғат билігі. Ф.Кенэ (1694-1774) бастамасымен ұлт байлағының көзі ауылшаруашылық еңбек, бұдан соң А.Смит (1723-1790жж.) және Д.Рикардо (1172-1823жж.) ... ұлт ... көзі тек ... ... ... ... ... өрістеріндегі: ауылшаруашылық өндірісіндегі, өнеркәсіптік өндірістегі, құрылыс өндірісіндегі еңбек болып табылады дейді. Бұл идеялар (үлгілі) атауына ие болды, сондықтан бұл ... ... ... экономикалық мектеп негізін қалаушылар деп аталады.
§2. ХІХ ғасырдың экономикалық оқытулары.
А.Смит пен ... ... ... ... ... ... ... дамыта және тереңдете отырып, Карл Маркс (1818-1883жж.) және ... ... ... ... ... ие ... ... концепцияны құрды. К.Маркс жасаған басты ашулары: қоғамдық-экономикалық формациялар туралы ілім қалыптасты, капитализмнің даму заңдары ... жаңа ... жүйе ... ... (коммунизм) пайда болды, қайта өндіру және экономикалық дағдарыстар теориялары, тауарда іске асқан ... екі ... ... ... ілім ... құн ... ілім құрылды; абсолютті рентаның, жалдамалы еңбектің мәні ашылды. К.Маркстың негізгі еңбегі оны ... ... ... ... ... ... ілім жеке ... емес. Тек пайдалану қоғамы болып табылатын капиталистік қоғамның таусылуы туралы К.Маркстың қорытындылары тарихпен дәлелденбеді. Сонымен қатар, марксизмді қатаң сынға алумен ... ... ... ғылым пікірінше, марксизм экономикалық теорияның дамуындағы маңызды ... ... ... ішінде, әйгілі америкалық ғалым, экономист Пол Самуэльсон экономикалық теорияның дамуына ... бір ... ... үш атақты ойшылды ажыратады: А.Смит, К.Маркс және Дж.Кейнс. ... ... ... ойлар шетелдерде де, Ресейде де жеке ізбасарларын тапты. Соның ішінде ... ... пен ... ... ... ... ... бір деңгейде толықтырылды және бірақ өзгертілді.
В.И.Ленин К.Маркстың ... ... ... ... және ... ... ... теориясын талдауға басты назар аударды. Бұл жайтты оның (1899ж.) және (1893ж.) еңбектері дәлелдейді. Соның ішінде, осы ... ... ірі ... үшін ішкі ... ... үрдісіне талдау жасады және нарықтың ұйымдастырущы және біріктіруші күшінің маңызын анықтады. Бұл ТМД нарықтық экономикаға көшудің қазіргі ... да ... ... ... ғасырдың екінші жартысында теориясы құрылды. Бұл теорияның негізін қалаушылар австриялық мектептің ... Карл ... ... ... фон ... ... ... фон Бум-Баверк (1851-1914жж.), сонымен қатар ағылшын экономисті Уильям Стенли Джевонс (1835-1882жж.) және ... ... ... - ... Маржинализмнің негізгі санаттары: шекті пайдалылық, шекті өнімділік, шекті шығындар. ... ... ... мен үлгілерді кең қолданады. Математикалық мектептің әйгілі теоретиктерінің бірі швейцар экономисті Леон Вальрас ... ... ... Ол ... сұраныс пен ұсыныс талдауы жатқан жалпы-нарықтық тепе-теңдік ... ... ... ... ... ... ... теория негізінен төрт ірі ағымдармен берілген:
* Біріншісі деп аталады, ол қазіргі заманғы және ... ... ... ... - ... ... ... пікірінше, экономиканың субъектілеріне максималды экономикалық еркіндік берілсе, экономика жақсырақ қызмет ететін болады;
* Негізін қалаушы ағылшын экономисті Дж.Кейнс ... жж.) ... ... ... ... ағымды құрайды;
* (1899ж.) кітабын жазған американ ғалымы, экономист Торстейн Веблен (1857-1929жж.) негізін қалаушы болып табылатын (лат. - ... ... ... ... ... ... Бұл ... капиталистік қоғамның даму және түрінің өзгеру мәселелеріне арналған зерттеулер тән.
* Төртінші бағыт әлеуметтік-бағдарлы нарықтық ... ... ... ... ... қалаушылар мыналар болып табылады: неміс ғалымы, мемлекет ... ... ... ... және ... экономист Вальтер Ойкен (1891-1950жж.).
Сонымен ма, әлде ма?
Экономикалық ғылым төрт ғасыр (XVII-XX ғғ.) бойы саяси экономия ... ... ... ... ... кластық бағдарының келешегін қорғап, К.Маркс оның қолданысын бекітті. 1615ж. кітабын жазған, Людвиг XIII ... ... ... ... де Монкретьен өз кезінде экономикалық ойды қолданысқа енгізді.
Ағылшын ғалымы, экономист Альфред ... ... ... ... ... ... тепе-тең деп санады. - деп жазды ол, - .
Экономикалық теория Д.Рикардо және К.Маркстың ... құны ... ... ... ... XIX ... соңғы ширегінің аяғында құн мәселесін шешуде жаңа бағыт кең таралды, жоғарыда аталған шекті пайдалылық теориясы пайда ... ... ... ... ... тек ... ... немесе - еңбек, жер және капитал) келтіру мүмкін емес. Құн (құндылық) эффекттің пайдалылық деңгейімен анықталады.
Қысқасы, экономикалық ... ... ... ... ... ... ... Ол толыққанды жалпы экономикалық теория, әртүрлі экономикалық мектептер мен бағыттардың теориялық экономикалық ойлары ... ... ... ... ... 1.2: ...
План.
1. Меркантилизм и физиократизм.
2. Классическая школа в экономической теории.
3. Утопический социализм и коммунизм. ... ... и ...
... итальяндық (саудагер, көпес) сөзінен шықты. Бұл ұғымға 16-17 ғғ Еуропада таралған Экономикалық көзқарастардың ... ... ... ... ... ... ... есебінен өсетін бағалы металлдар түріндегі қоғамның байлығы. Сыртқы сауда сол кездер үшін мемлекеттер арасындағы экономикалық қатынастардың аса кең таралған формасына ... Бір ... ... ... ... кездесетін тауарларын сатты және өзіне жетпейтіндерін сатып алып жатты. Ол ... ... ... ақша ... ... дәл солар арқылы тауар құны бағаланды. Сондықтан, сыртқы сауда нәтижесі, егер тауарды шығару (экспорт) оны енгізуге (импорт) қарағанда көп ... ... ... ... ... ... белсенді сауда балансы деп аталды.
Бұдан басқа, меркантилизм алғаш рет мемлекеттің басқару қызметтерін, оның жоғарғы басшысын анықтады. Егер антикалық ... ... ... ... ... қол ... ... өктемдік жүргізетін әмірші, жаулап алушы ретінде қарастырылса, онда меркантилизм саясатына сәйкес ... ... ... ... экономикалық саясатты жүргізуге міндетті болды. Меркантилистер, мемлекеттік экономикалық саясат ретінде протекционизм болу керек деп санады, оның мәні ... ... ... ... ... барынша қолдау көрсетуді жүзеге асыру керек, ал шет елдік көпестерге қатысты ішкі ... ... ... ... ... Билеушінің даналығы белсенді сауда балансына қол жеткізу және мемлекетке алтын ағылуының ұлғаюы арқылы көріну керек ... 18 ... ... ... ... ... тежей бастады, өйткені сырқы нарықта бәсекелес мемлекеттер арасында күрделі қақтығыстар пайда бола ... ... ішкі ... ... ... ... құлдырады; ішкі қажеттіліктерге бағытталған ауыл шаруашылығы мен кәсібі төмендеді.
Физиократизм (табиғат билігі) меркантилизмнің кемшіліктеріне табиғи реакцияға айналды. Физиократизм, ... ... ... Францияда кеңінен дами бастады. Физиократтар байлық ретінде жер өнімдерін санады, олардың көзқарасы бойынша сауда, өнеркәсіп емес, ауыл ... ғана ... ... ... деп санады. Ұлттың байлығы, егер ауыл шаруашылығында ... өнім мен ол үшін жыл бойы ... ... ... ... ... арналған жем, жерді жалдаудың төлемдері және т.с.с.) арасында айырмашылық болған жағдайда ғана өседі. Бұл айырмашылық атауына ие ... ал жер ... табы ... тап деп ... ... ... негізін салушылардың бірі Ф.Кенэ, жерді өңдеу ең тиімді, көрегенді және ықыласқа тұрарлық іс болып табылады деп сендірді. ... ... ... ... ... ... ... саналды. Дәлірек айтқанда, мемлекет табиғаттың сәкес келетіндей заңдарды бекіту керек, яғни нан саудасына барлық шектеулер алынып ... ... ... ... қысқартылуы тиіс, мемлекет пайдасына шешілетін ауыл шаруашылық табиғи олқылықтар ақшалай салықтармен алмастырылу керек. қарапайым шаруаларды мүлдем салықтардан ... ... ... ... ... жер салығын алу ұсынылды.
Алайда, физиократизм идеясын тәжірибеде қолдану сәтсіздікке ұшырады. Бірақ, осыған қарамастан, физиократизмнің теориялық үлесін бағаламауға болмайды. Физиократтардың ... ... ... А.Смит экономикалық мәселелерге көңіл аударып, ағылшын экономикалық классикалық мектебін негіздеді.
§2. Экономикалық теориядағы классикалық мектеп
Классикалық мектеп 17 ... ... ... және 18 ғ. басы мен 19 ... ... ... түсті. Классикалық мектепте негізгі орынды категориясы насихаттаушы күш және ... ... ... алады. Осыдан құнның еңбек теориясы басталды. Негізінен, барлық экономикалық ғылым классикалық мектеп қойнауларында дүниеге келді.
Классикалық ... ... ... ережелері келесідей:
* ұлттың байлығы осы мемлекеттің халқымен жасалып, тұтынылатын өнімде;
* бір ... ... өнім ... көп ... сайын, материалдық байлық деңгейі де соғұрлым жоғары;
* егер еңбек өнімділігі өсетін болса, өндірілетін өнімнің саны да өсетін ...
* ... ... ең ... дәрежесі мен капиталды жинау деңгейіне тәуелді болады;
* еңбек бөлінісінің дәрежесі неғұрлым жоғары болған сайын, нарық айналымы соғұлым қарқынды, ол ... ... мен ... ...
* ... бағасы негізінде құн яғни тауарды өндіруге жұмсалған еңбек көлемі жатыр.
А.Смит (классикалық мектептің негізін салушы) мемлекеттің экономикалық өмірге ... ... бірі ... ол ... ... ... жүйе болып табылады деп санады, яғни нарықтың нарық механизмін өзі реттейді деп санады.
§3. Утопиялық ... және ... ... және ... ... ... 15 ғасырда дүниеге келді, алайда олардың дамуы үшін ең қолайлы кезең 18 ғ. аяғы - 19 ғ. ... ... сол ... ... ... ғана ... ... жеке меншікті тереңдету, жұмысшылардың ауыр жағдайы тәрізді жағымсыз жақтары толығымен байқала бастады. Бұның барлығы ... ... әкеп ... ... ... ұйымдастырды, онда қоғам коллективизм, әділеттілік, ағайындық принциптерге ... ... ... табалдырықтары болмауды көздеді.
Утопиялық социализмнің негізгі өкілдері - ағылшын гуманисті және жазушы - Т.Мор, итальяндық ... және ... ... - ... ... Утопиялық социализмнің биік шыңында А.Сен-Симон, Ш.Фурье және ағылшындық Р.Оуэн тұр. Олардың барлығы қоғамдық құрылымды ... және ... ... коммунизм деп атаған жаңа қоғамды жасау қажеттілігін айтты.
Бұл қоғамның негізгі белгілері:
* тапсыз қоғам;
* барлық ... үшін ... ...
* ... және ауыл ... өндірісінің үйлесімділігі;
* шаруашылықты ғылыми жоспарлау;
* ... мен ... ...
* ... ... бөлу ...
Утопиялық социализмнің ізбасарлары К.Маркс, Ф.Энгельс, В.Ленин болды. Бұл ... ... ... деп ... ... Жаңа ... негізгі көзқарастары және еңбектерінде сипатталды.
Коммунистік қоғамның принциптері:
* жерге деген жеке ... жою және ... ...
* бүкіл қоғамға жататын ұжымдық жеке меншік;
* барлығы үшін бірдей еңбектену ...
1- ... ... ... ...
* Экономика ұғымы. Макро- және микроэкономика.
* Экономикалық көрсеткіштер және ... ... ... ... ... Экономикалық теория заты.
* Экономикалық теорияда таным әдістері.
* Экономикалық теорияда ... ... ... мен ... ... ... физиократизм, классикалық мектеп, утопиялық социализм).
БӨЛІМ 2.
Экономикалық ... ... ... ... 2.1: . ... ... жүйе
2. ... экономикалық субъектілер.
3.Жеке меншіктің экономикалық категория ретіндегі мәні.
§1. Экономикалық жүйе ... ... - бұл ... ... ... ... бір ... құрайтын, өзара байланысты экономикалық элементтердің жиынтығы, экономикалық игіліктерді өндіру, бөлу, айырбастау және тұтыну бойынша қалыптасатын қатынастардың ... ... және С. Брю, ... ... аталған белгілерді талдай отырып, экономикалық жүйелердің төрт моделін атап өтеді:
1) ... ... Бұл ... ... ... ... ... бойы қалыптасқан және тамырын тереңге жайған салт-дәстүрлер негізінде құрылады.
2) нарықтық жүйе. Онда басқарушы субъектілердің шешімі нарық пен баға ... ... ... ... еркіндігі экономиканың барлық субъектілеріне тән. Жеке қызығушылық пайда әкелуі мүмкін тауарлар мен ... ... ... өндірісшілер әрекетінің басты мотиві болып табылады.
3) командалық-әкімшілік ... онда ... ... рөл ... ... болады. Қорларды бөлу және тауарларды өндірудің осы жүйесінде жоғары тұрған мекемелермен жоспарланады.
4) ... ... онда ... жеке ... және жеке ... ... тарапынан экономикалық бақылауға тәуелді.
§2. Негізгі экономикалық субъектілер.
Негізгі экономикалық ... ... ... - бір шаңырақ астында тұратын және өзі өмір сүруі үшін игіліктерді тұтыну ... ... ... жеке ... ... ... ... бұл игіліктер үй шаруашылығының өзінде (табиғи шаруашылық) немесе ... ... ... ... мүмкін.
Фирмалар - тауарлар мен қызметтерді өндіру мақсатында сатып алатын, ресурстарды жеткізушілерді, өз тауарын сатушылар мен ... ... ... ... ... ... ... агенттер.
Мемлекет, қоғамдық игіліктерді өндірумен айналысатын мемлекеттік институттар мен мекемелерді қамтиды, экономикалық қызметті ... ... ... қоғамда жеке игіліктерді бөледі, инфрақұрылымды қалыптастырады және ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Шетелдіктер - үнемі өз мемлекетінен тыс орналасатын экономикалық ... ... ... ... ... ... мемлекеттерінің отандық экономикаға өзара әрекеттестігі тауарларды, қызметтерді, қаржы мен ұлттық ... ... ... ... ... асады.
§3. Жеке меншіктің экономикалық категория ретіндегі мәні.
Меншік - бұл экономикалық жүйенің негізі. Меншік дегеніміз не? ... - бұл ... ... ... меншіктің нақты анықтамалырының бірі болып келеді. Меншік ұғымы экономикалық және заңнамалық тұрғыдан ажыратылады. Экономикалық ... ... бұл ... ... мен ... ... бойынша адамдардың арасындағы қатынастар.
Меншіктің заңнамалық тұрғысы - бұл адамның ... ... ... ... ... ... ... мазмұнындағы бастысы иемдену болып табылатындықтан, меншік иемдену объектісінің, иемдену қатынастарының, ... ... ... ... ... ... иемденуге не жатады деген сұраққа жауап береді. Егер объект жоқ болса, иемденудің де қажеті жоқ. ... ... ... жатады, яғни қандай да бір игіліктер мен қызметтер, жылжымайтын мүлік, ақша, бағалы қағаздар, құнды заттар, өндіріс факторлары (еңбек, жер, капитал) ... ... ... ... ... ... аударылады, өйткені өндіріс факторларына кім ие болса, сол өндіріс нәтижелерін де иемденеді.
Иемдену субъектісі - өзіне меншіктеп алатын тұлға.
Иемдену ... ... ... басқа субъектілерден меншік объектісін толық адалауын көздейді. Толық иемдену мен толымсыз иемденуді ажыратады. Толымсыз, толықтай иемдену ... ету, ... және ... ... ... жүзеге асырылады.
Иелік ету - бұл меншік иесінің өзі немесе оның өкілі меншік иесі ... ... ... ... ... ... алатын, меншік қызметі.
Пайдалану - бұл пайдалы қасиеттеріне орай игіліктің шынайы қолданысы орын ... ... ... қызметі.
Билік жүргізу - бұл имедену объектісінің қызмет етуі бойынша шешімдер қабылданатын, пайдаланудың қызметі.
Адамзат қоғамының тарихына ... ... ... ... Олардың ішіндегі ең маңыздылары: жеке және мемлекеттік.
Жеке меншік - бұл кез ... ... емес ... Жеке меншік жекелей және ұжымдық болады. Ұжымдық меншік келесі түрлерде (формаларда) болады - бұл ... ... ... ... ... ... және ... кәспорындар меншігі.
Еңбектік және еңбектік емес жеке меншік түрлерін ажыратады.
Еңбектік меншік - бұл өз ... ... ... емес жеке ... - бұл ... еңбекті қолдану.
Мемлекеттік меншік - иемдену объектісі ... ... ... ... ... жеке ... ерекше орынға ие - бұл иемдену объектісі ретінде ойлар, ақпараттар, білім және т.б. ... жеке ... ... ... ... асырудың экономикалық формалары болып кірістердің барлық түрлері табылады. Бұл пайда, пайыз, рента, еңбекақы. Жеке ... ... ... ... ... ... мен отбасының жеке меншігін жатқызуға болады.
Мемлекеттік жеке ... ... ... ... - бұл ... және ... ... - бұл мемлекеттен кәсіпорындар деңгейіне шаруашылық басқару қызметтері мен сәйкес өкілеттіктерді беру, тік ... ... ... ... ... ... ... ауысуынсыз да жүргізілуі мүмкін.
Жекешелендіру - заңды тұлғалар мен азаматтардың мемлекеттен мемлекеттік меншік ... ... ... ... ... 2.2: ... ... және тауарлы өндіріс.
* Өндіріс қорлары мен факторлары.
* Тауар және оның қасиеттері.
§1. Табиғи және тауарлы өндіріс.
Тарихта ... ... екі ... ... белгілі: табиғи және тауарлы. Тарихи тұрғыдан қоғамдық шаруашылықтың ... ... ... шаруашылық немесе өндіріс болды.
Өндіріс - бұл ... ... ... ... ... сай ... Бұл ... өндірістің негізгі факторлары әрекеттседі - еңбек, капитал, жер, ... ... ... ... және ... емес игіліктерді жасау өндірістің нәтижесі болып табылады.
Табиғи шаруашылық деп осы шаруашылықтың ішінде өнімдер жеке тұтыну үшін ... ... ... ... ... ... алғашқы қауым).
Табиғи шаруашылықтың негізгі қырлары:
* ... ... ... ... қол еңбегіне негізделген, онда еңбектің қоғамдық бөлінісі мүлдем жоқ немесе өте әлсіз;
* табиғи ... тура ... ... тән: ... --> ... ... дамуы барысында біртіндеп натуралды шаруашылық тауарлы шаруашылықпен алмастырылды.
Тауарлы шаруашылық - бұл өнімдер нарықта ... ... ... ... Тауарлы шаруашылық сипатталады:
1) ашықтықпен;
2) ол еңбектің қоғамдық бөлінісіне негізделген;
3) тауарлы шаруашылыққа жанама экономикалық ... тән: ... --> ... --> тұтыну.
Натуралды шаруашылықтың тауарлы шаруашылыққа өтуіне қандай себептер негіз болды?
Бұд - еңбектің қоғамдық бөлінісі және ... ... ... ... жекеленуі.
Тауарлы өндіріс деп қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін тауарларды нарықта ... алу - сату ... ... өнімді жеке өндірушілер өндіретін, қоғамдық шаруашылықтың формасы ... ... ... екі ... өтті: бірінші саты - бұл қарапайым тауарлы (өндіріс) шаруашылық, оның орнына екінші саты - ... ... ... ... капиталистік тауарлы шаруашылық келді.
Тауарлы өндірістің негізгі құралдары тауар, игіліктер мен ақша болып табылады.
§2. Өндіріс ... мен ... ... ... ... ол ... ... негізін құрайды. Кез-келген өндірістің көздері - бұл ... ... ... - ... қызметтер мен басқа да құндылықтарды жасау үрдісі кезінде қолданылуы мүмкін табиғи, ... және ... ... ... ... әдебиеттерде қорлар төрт топқа бөлінеді:
* табиғи - өндірісте қолдануға жарамды табиғи ... мен ... олар және ... ...
* материалдық - өздері өндірістің нәтижесі болып табылатын барлығы адаммен (қолдан) жасалған өндіріс құралдары.
* еңбек - ... ... ... ...
* ... - ... өндірісті ұйымдастыруға жағдайы келетін ақшалай қаржы.
Осылайша, қорлар - бұл өндіріске тартылуы мүмкін табиғи және ... ... ... ... - өндіріс үрдісіне шынымен тартылған ... ... ... категория.
Өндіріс - бұл оның факторларының өзара әрекет ететін бірлігі.
Экономикалық теорияда өндіріс факторларының негізгі үш тобын ...
* жер - ... ... ... үш ... ие:
* кең ... ол ... үрдісте қолданылатын барлық табиғи ресурстарды білдіреді;
* сала қатарында (аграрлық, өндірістік, балық) шаруашылықты жүргізудің объектісі болып табылады, ... ол бір ... ... да, ... да ...
* ... экономика шегінде жеке меншік объектісі ретінде қолданыла алады.
* капитал - ... ... ... ... және ... ... атайды.
* еңбек - бұл өндіріс үрдісінде ... ... ... ... ... ... және олардың жіктелуі
Игілік - бұл ... ... ... қанағаттандыру құралы. А.Маршалл игілікті ретінде анықтады. Ж.Б.Сэй игіліктерді ретінде қарастырды.
Қажеттіліктердің жіктелуі сияқты, игіліктердің жіктелуі көп түрлілігімен ерекшеленеді. ... ... ... ... ... ... атап ... келесідей болып жіктеледі:
* Экономикалық игілік - бұл біздің қажеттіліктерімізге қатысты шектеулі көлемде болатын игілік.
* ... ... - бұл, ... ... қажеттіліктерді қанағаттандыруға арналған игілік. Өндірістік игіліктер - бұл өндіріс ... ... ...
* ... ... - бұның басты сипаттамасы - бәсекелестік және тұтынудан шықпаушылық болып табылады. Аталған қасиеттерге ... ... ... ... деп ... және ... экономикада жүзеге асады. Жеке игіліктерге ие болу үшін оған төлеу керек.
* Материалдық игіліктер заттық негізгі ие. Материалдық емес ... көп ... ... ... де ... ... ие болады.
§4. Тауар және оның қасиеттері.
Тауар - нарықта айырбастауға ... ... ... ... ... Кез ... ... екі қасиетке ие:
1) тұтыну құны - бұл ... ... да бір ... ... ... құн ... құн) - бұл тауардың жасырын қасиеті. ... көру ... ... құнын пайдалану қажет.
Тауардың өзіндік құнына байланысты бір-бірінен өзгешеленетін екі көзқарас бар. Құнның еңбек теориясының ... ... ... және ... ... Олардың пікірінше, еңбек шығындары құнның негізін құрайды, немесе құн еңбек ... ... ... жай ғана ... ... қатар еңбектің жеке шығындарын және қоғамдық-қажетті шығындарын ажыратады. Біріншімен қатар, пайдалылық теориясы пайда болды (шекті пайдалылық теориясы). Оның өкілдері ... ... ... Оның мәні: тауарды онда еңбек шығындары кеткендіктен сатып алмайды, керісінше берілген тауар ... және ... ... ... ... ғ соңында, Маршал негізін қалаған жаңа классикалық мектеп ... бұл екі ... ... ... ... екі қасиеттермен анықталады: тұтынушылық құн және ақшалай құн.
САБАҚ №6
Тақырып 2.3: ... ... болу ... ... ... болу тарихы.
* Ақшаның мәні және қызметі. ... ... ... болу ... ... ... болуын б.з.д. VІІ - VІІІ мыңжылдықтарға жатқызады. Ол ... ... ... ... ... азық-түлікке айырбастауға болатын, қандай да бір азық-түліктердің артықтары пайда болды. Айырбастың қатынастары кездейсоқ жағдайларға орай белгіленді.
Айырбастың ... ... ... ... ... бөлінісінің пайда болуымен, өнім өндірушілердің арасында айырбас операцияларында қиындықтар өрши бастады. ... ... бола ... ... ... халықтарда түрліше баламалар болды. Осылайша, малшы тайпалардың бөлінуімен алғашқы ірі қоғамдық ... ... ... ... ... мал ...
Солтүстіктің халықтары айырбас үшін алғашқы тауар ретінде көрікті қолданды (Моңғолия, Тибет және Памир ... Жылы ... ... мекендеген тайпалар айналым құралы ретінде қабыршақты ақшаларды пайдаланды (Ежелгі Үндістан, Қытай, Үндіқытай, Африканың шығыс жағалауы, ... ... ... ... ... ақша ретінде құралдарды пайдаланды.
Тауарлы өндірістің өсуімен жиі айырбасталатын тауар барлық басқа тауарлардың бір-біріне өзара ... ... ... ... жалпы құн баламасы бір тауармен моноплияланады, ол ақшаға айналады. ... ... ... ... ... формаға айналады. Қоғамдық байлықтың өсуіне қарай жалпы баламаның ролі бағалы металдармен (күміс, алтын) бекітіледі. Олар ... ... ... ... ... ұзақ ... бойында орындап келді.
Тауарлы айырбас эволюциясының үрдісінде ерекше, абсолютті өтімді тауар ажырады. Ол құнның жалпы баламасы - ақша ... ... Бұл ... металл ақшаның алғашқы формасы - алтын және күміс болды.
Банктік билеттер түріндегі ақша 1716 жылы Францияда шотландық Джон Ло ... ... ... Ол ... ... қаржы министрі болды. Бұл қағаз ассигнацияларының жаппай шығарылуы мен қолданылуына түрткі болды.
Осылайша, ақшаның даму ... ... ... ... ... ақшаның қызметін кездейсоқ тауарлардың орындауымен ақшаның пайда болуы;
2) жалпыға ортақ ... (ең ... ... ... ... қағаз немесе несие ақшаға көшу;
4) қолма-қол ақшаның айналымнан біртіндеп ығыстырылуы, соның салдарынан төлемдердің электронды түрлерінің пайда болуы.
§2. ... мәні және ... ... - бұл абсолютті өтімділік қасиетіне ие нарықтық құрал.
Өтімділік - бұл жүзеге асу, бір ... ... ... - бұл ... ... эквивалент.
Ақша - бұл жалпы ортақ ... ... ие ... ... ... ... - бұл барлығы айырбасқа алатын тауар.
Ақша - ... ... ... құралы.
Ақшаның мәні үш қасиеттердің бірлігінен көрінеді:
* жалпы тікелей айырбасталушылық;
* айырбас ... ... ... ... уақытының заттануы.
Ақшаның мәні оның орындайтын қызметтері арқылы көрінеді. ... ... бұл ... ... қатысымен ғана орындауы мүмкін. ақшаның қызметтеріне деген мұндай көзқарас ақша қоғамдағы экономикалық қатынастардың құралы ... ... ... ... ... Құн ... ... балама ретінде ақша барлық тауарлардың құнын өлшейді. Тауар құнының көрініс формасы бағасы болып табылады. Алайда тауардың құны ... ... ақша ... ... бағалау мүмкіндігін айналдырады.
2) Айналым құралы.
Тауарлық айналым екі ... ... яғни құн ... екі ... бір ... сату мен басқасын сатып алу. Бұл үрдісте екі тауардың арасындағы делдал ролін ақша атқарады: тауар - ақша - ... ... ақша ... ... мен ... ... көп ... және және өткінші айналым құралы функциясын атқара ... ... ... ... ...
Бұл функцияны ақша, тауар мен қызмет бірден емес, біршама уақыт өткеннен кейін төленетін кезде үнемі атқарады. Берілген функция ... ... ... ... ... ... Бұл ... ақша тауарларды несиеге сатуда және жұмысшылар мен қызметкерлерге еңбекақы төлегенде қолданылады.
* Жинақтау қаражаты
Берілген функцияны алтын ақша, алтын ... ... ... ... яғни барлық түрдегі ақшалай материалдар орындайды. Қазіргі жағдайларда қазыналар банктерде жинақталады, олар несиенің көмегімен оларға тиімді ... ...
* ... ақша. Мемлекеттер арасындағы есептесулер дүниежүзілік төлем айналысында басым қалыпқа ие ұлттық волютада жүзеге асады. Бұның өзінде басты шарт: ... ... ... ... ... бір ... білдіру керек. Дүниежүзілік ақша мен есептесудің әртүрлі құралдарын білдіретін волюта алтынға ... ... ... ... ... тоқтаған кезде, төлем айналысының дағдарысы басталады.
Дүниежүзілік ақша үш түрлі мағынаға ие және келесідей қызмет атқарады: жалпы ортақ ... ... ... ... ... алу ... ... байлықты материалдау құралы, бұл ретте ақша контрибуцияны, репарацияны алу ... және ... беру ... ... байлықты бір елден екінші елге тасымалдаудың құралы болып табылады;
САБАҚ №7
Тақырып 2.4: .
Жоспар.
1. Нарық ұғымы. Нарықтың ...
2. ... ... ... ... Ұсыныс заңдары.
4.Нарықтық тепе-теңдік.
§1. Нарық ұғымы. Нарықтың жіктелуі.
Нарық - бұл ... ... мен ... ... ... ... ... Ол ұзақ тарихи даму кезеңдерінен бастап қалыптасты. Нарықтың даму ...
* көне ... ... ... ... қоғамдық бөлінісін;
* өндірушілердің экономикалық жекеленуін;
* өндірушінің дербестігі мен кәсіпкерліктің еркіндігін жатқызады.
Нарық көптеген әртүрлі қызметтерді ... ... ... ... ... ... бөлу және т.б. ... қарым-қатынастардың дамыған жүйесі ретінде өзара байланысқан және өзара әрекеттесетін нарықтың жиынтығын білдіреді.
Құрылымы бойынша ... ... ... ... бөлуге болады:
* объектілердің экономикалық қызметі бойынша:
* игілік пен қызметтердің нарығы;
* ... ... ...
* ... ... нарығы;
* жұмыс күшінің нарығы;
* валюта нарығы және т.б.;
* қамту көлемі бойынша:
* жергілікті;
* ұлттық;
* ...
* ... ... ... ... ...
* ... нарығы;
* өндірістік қызметтегі тауарлар нарығы;
* мемлекеттік мекемелер нарығы;
* көтерме сауда нарығы.
* тауарлық массаны қамту ...
* ... ...
* ... ...
* профициттік нарық;
* заңға сәйкестігі бойынша:
* заңды нарық;
* заңсыз нарық;
* ... ... ... ... ...
* ... ...
* қалыптасып келе жатқан нарық.
Нарықтың негізгі ұғымдары: сұраныс, ұсыныс, баға ... ... ... ... тауар бағасының түзілу механизмін және нарық шаруашылығының бүтіндей қызмет етуін түсінуге ... ... ... ... ... - бұл ... мен ... капиталдар мен жұмыс күшінің қозғалысына қызмет көрсететін және қамтамасыз ететін институттардың жиынтығы. Оларға: коммерциялық ... мен ... да ... ... ... және қор ... ... орталықтарын; үстемелік-делделдық фирмаларды; сақтандыру компаниялары, аудиторлық фирмаларды, аукциондарды, жәрменкелерді, маркетинг орталықтарын, менеджерлерді, брокерлерді дайындау және басқа да ... ... ...
§2. Сұраныс. Сұраныс заңы.
Қандай да бір тауарға сұраныс тауардың сол немесе басқа санын сатып алуға деген ... ... ... ... ... көлемі мен сұраныстың өзгеруімен көрсетеді.
Сұраныс көлемі() - бұл белгілі бір уақыт ішінде берілген баға ... ... ... ... сол көлемі. Сұраныс көлеміне көптеген факторлар әсер ... ... ... берілген тауардың құны, сатып алушылардың талғамы, тұтынушылардың кірісі, басқа тауарлардың бағасы, инфляциялық көріністер және т.б.
Сұраныс көлемінің оны ... ... ... ... ... деп атайды. Жалпы түрле ол төмендегідей берілуі ... ...
- ... ... ...
- ... ...
- күтім;
- субститут тауарының бағасы (алмастырғыш),
- ... ... баға ... ... ... ... берілген тауар бағасынан басқа барлық факторлар өзгермейді деп алар болсақ, онда тәуелділік:
түрінде көрінеді.
Бағадан сұраныс функциясы үш тәсіл ... ... ... ... 3) ...
00 3) ...
1828800533402) аналитикалық
002) аналитикалық
-11430045720* Кестелік
(руб.)
(дана)
4
28
6
24
8
20
10
16
00* Кестелік
(руб.)
(дана)
4
28
6
24
8
20
10
16
340296569215 P
00 P
5151755692150d
00d
5608955875030
00
36315656159500
377190063500
363156516065500
2945765996952-сурет. Сұраныс қисығы
002-сурет. Сұраныс қисығы
Сұраныс қисығын тұрғызу үшін Х осі ... ... ... ... ... ал осі бойынша бағасын(P) қою қалыптасқан. Сұраныс ... - бұл ... ... бір ... ішінде сатып алушылардың әртүрлі тауарлар санын қандай ... ... ... мүмкін екендігін көрсететін қисық. Ол кері енгіске ие, өйткені баға мен сан арасындағы кері ... ... ... заңы ... ... ... басқа да тең жағдайларда сатып алушы бағалардың төмендеуі кезінде көп және олардың жоғарылауы кезінде - аз тауар алады. ... ... ... ... ... факторлардың әсерінен қисықтың оңға немесе солға бұрылуымен көрінеді. Егер берілген кезең бойынша сатып алушылардың саны ... ... онда ... ... оңға ... ... ... алмасатын тауарларға бағалардың төмендеуі сұраныс қисығының берілген ... ... ... ...
§3. Ұсыныс. Ұсыныс заңы.
Ұсыныс көлемі () - бұл белгілі бір жағдайда берілген баға бойынша ... ... ... ... және сата ... тауардың көлемі. Ұсыныс көлемінің оны анықтайтын факторларға тәуелділігі ұсыныс функциясы деп аталады ... ... ... - берілген тауардың бағасы;
- қорлардың бағалары;
- қолданылатын технологиялардың сипаты;
- салықтар;
- сатушылар саны;
- ... да ... ... ... басқа, ұсыныстың көлемін анықтайтын барлық факторларды тұрақты ретінде алар болсақ, онда ұсыныс функциясы: ... ... ... ... тәрізді ол үш тәсіл арқылы берілуі мүмкін:
281940673100
* кестелік
(руб.)
(шт.)
4
16
6
20
8
24
10
28
3) ...
2) ... ... ... ... кестелік
(руб.)
(шт.)
4
16
6
20
8
24
10
28
3) графикалық
2) аналитикалық
S
3-сурет. Ұсыныс қисығы
Ұсыныс қисығы () - бұл ... ... ... ... бір уақыт ішінде қандай бағада өз ... ... ... екендігін көрсететін қисық. Ол оң еңіске ие, өйткені баға мен ... ... ... ... ... ... ... егер өзге жағдайлар өзгеріссіз қалатын болса, онда сатушы бағаның жоғарылауы кезінде сату үшін көп тауарды, ал оның ... ... аз ... өндіреді және ұсынады.
Ұқсастық бойынша сұраныс қисығының қозғалуымен, ұсыныс ... ... ... әсерінен бағаның әрбір мәні кезінде ұсынылатын тауардың өзгерісі жүзеге асатындығын атап өтуге болады, бұның ... ... ... ... ... оңға ауысады. Мысалы, кіріске салық ставкасының төмендеуі ұсыныс қисығын оңға, ал ресурстарға деген бағаның жоғарылауы - солға жылжытады.
§4. ... ... ... пен ... ... әрекеттестігін қарастыру үшін, сұраныс пен ұсыныс сызықтарын бір графикке орналастыру керек. Олар бір Е ... ... ол ... ... ... ... санынкөрсетеді.
914400114300
E
d
S
Рис. 4. Равновесие
00
E
d
S
Рис. 4. Равновесие
Е қиылысу нүстесінде ұсыныс көлемі сұраныс көлесиміне тең болады , және ... ... да, ... да ... ... баға қалыптасады . Баға тепе-теңдігінің қалыптасуы - ... бір ... ... ... ететін үрдіс. Баға тепе-теңдігінің орнауына тек екі жағдай ғана ... ... ...
* ... өз ... ... түрде ұстап тұратын сатушы (немесе сатып алушы) монополизмі;
* бағаны әкімшілік реттеу.
Әдетте, тепе-теңдік нүктесі тек нарықта ғана, ... ... ... міне сондықтан оны мүмкіндігі өндірісшілер мен тұтынушылар арасындағы өзіндік нарықтық талант болып табылады.
Сабақ ... 2.4: ... ... ...
2. Сұраныс заңының нәтижелері мен ... ... пен ... ... әсер ... ... тыс ...
§1. Нарықтардың жіктелуі (қосымша).
Нарықтың қарастырылған түрлерінен басқа, қосымша келесі түрлерін атап өтуге болады:
* ... сату ... ... нарықты:
* тауарды тұтынушыларға тікелей сату;
* жанама сату.
Бірінші ... ... ... ... ... ... ... сатып алу-сату операциясы арқылы береді. Екінші жағдайда тауарды ... мен ... ... ... ... ... ... (әдетте олар бірнешеу болады).
* Тауардың өндірушіден соңғы тұтынушыға дейін қозғалу үрдісіне мемлекеттің араласу дәрежесіне байланысты келесі нарық ... ...
* ... нарық;
* реттелетін немесе жартылай реттелетін нарық;
* орталықтан басқарылатын.
Реттелмейтін нарық тек ... ... ... ғана жүрді. Қазіргі кезде бұл - көлеңкелі заңсыз нарық және .
Орталықтан басқарылатын нарық өндіріс пен ... ... ... ... ... үстемдік ететін мемлекеттік социализм жағдайларында өмір сүреді. ... ... жеке ... мемлекеттік емес формалары үстемдік ете бастаған кезде экономикасы нарық типті ... ... ... ... етеді. Мемлекет тауарлар түрлеріне, сатылым жағдайларына, бағаларға қатысты белгілі бір шектеулер түрінде нарыққа қатысушылар әрекетінің жалпы ережелерін ... ... ... заңының нәтижелері мен парадокстері.
Сұраныс заңына сәйкес, ... ... ... оған деген сұранысты арттырады. Экономикалық теория тауарға ... ... ... ... пайда болатын үш әсер түріндегі келесі түсініктемелерді ұсынады:
* - сатып алушы ақшаның сол көлеміне ... ... ... ... мен табыс ала алады;
* - бағаның төмендеуі берілген тауарды шығынның бұрынғы сомасына ... ... ... ... ... Бұл ... сатып алушының ақшалай кірісінің тек берілген тауарға қатысты артуын білдіреді.
* - арзандаған тауар ... ... ... ... де оларды салыстырмалы түрде қымбатырақ . Сондықтан сатып алушы басқа тауарларды арзандаған ұқсас тауарлармен өзгерте ... ... бір ... ... ... кереғар келетін фактілер болады, бірақ бір ерекшелігі сол ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді.
Парадокс №1. Бағаның жоғарылауы сұраныстың өсуімен қатар жүреді
Бұл ... тек ... ғана ... ... ... ... ... өйткені келесі жағдай жүзеге асады: бағаның жоғарылауы қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді, ал сатып алушылар бағаның қайтадан көтерілуіне ойша дайын болады. ... ... ... ... ала ... - ... күні оны одан да ... бағаға сатып алмайды, осылайша, осыған ақшасын үнемдейді. Ең ... ... күні ... ақша ... ... айтарлықтай үнемдеу - бұл бірінші парадокстың мәні.
Парадокс №2. ... ... ... ... себепші болады.
Егер қандай да бір тауарға бағаның төмендеу ... ... ... онда ... алушы бүгін, ертен одан сайын арзандай түсетін тауарды сатып алудың қажеті жоқ деп санайды. Бұнда ... ... ... күтілетін баға факторы әсер етед: тұтынушының бұндай әрекеті сұраныс заңына сия ма? Ия, ... ... ... ... ... сұраныс соғұрлым артады, бірақ ертең, өйткені бағалардың төмендеу тенденциясы жүреді.
Парадокс №3. Дәстүрлі қымбат тауарларға тұрақты, сұраныс. ... ... ... ала ... тұтынушы ақшаны сәтті салу үмітінде пайда көреді (алтын, бағалы заттар, жер және т.б. сатып алу). ... ... ... ... болғандықтан олардың бағасы өсу тенденциясына ие. Демек, сатып алушы ертеңгі күні бұл ... ... ... ... ... Сұраныс пен ұсыныс деңгейіне әсер ететін бағадан тыс факторлар ... заңы - тек ... ғана ... көлемін анықтайтын, ал қалғандары тұрақты болып саналатын модель. ... ... тек ... ғана емес, басқа да бағадан тыс факторларға тәуелді ... ... ...
* ... ... өзгеруі (мода, денсаулық күтімі, әлеуметтік дәрежесінің өзгеруі);
* Сатып алушылар саны ... ... ... ... ал ... - ... әкеп ... Сатып алушылар кірісі көлемінің өзгеруі.
Ұсыныс заңы - бұл тек ... ... ... анықтайтын, ал қалған барлық факторлар тұрақты болып саналатын модель. ... ... ... тек ... ғана ... ... ... да бағадан тыс факторларға тәуелді болады, олардың бастысы:
* Тауарды өндіру ... ... ... бағалар;
* Өндіріс технологиясының қол жеткен деңгейі;
* Мемлекеттік салықтар мен дотациялар;
* Сатушылар саны (олардың ... ... ... ал ... - ... әкеп ... ... байланысқан тауарларға бағалар.
САБАҚ №9
Тақырып 2.5: .
Жоспар.
1. Бәсеке. Негізгі ұғымдар.
2. Жетілген бәсеке.
3. Жетілмеген бәсеке және оның түрлері.
§1. Бәсеке. Негізгі ... ... ... - бұл ... ... өтетін жағдайлар. Бәсекелестік - нарық шаруашылығы субъектілерінің жеке нарықтық мүдделерін ... ... ... ... ... ... формасы.
Бәсеке - бұл өнімді өндіру мен өткізудің тиімді шарттары және жоғары пайда алу ... ... ... қатысушылардың арасындағы жарыс, күрес. Кез келген нарықта ... ... үш ... орын ... ... ... бәсеке;
2. сатушылар арасындағы бәсеке;
3. тұтынушы мен сатушы арасындағы бәсеке.
Бәсеке нарықтық экономиканың басты ... ... ... табылады:
Бәсекенің функциялары:
* реттеуші;
* ынталандырушы;
* дифференциалдаушы;
Бәсекелі күрестің қандай түрлері бар?
1. сала ішілік және салааралық. Салааралық ... ... ... ... теңестіру болып табылады, соның арқасында тең капиталға тең пайда тиісті.
2. ... және ... ... ... ...
Фирмалардың саны мен көлемдері
Өнімнің сипаты
Кіру және шығу жағдайлары
Ақпаратқа рұқсат
Жетілген бәсеке
Ұсақ фирмалар көп
Біркелкі өнім
Еркін ... тең ... ... ... ... ... ... емес
Ақпаратты алу қиын
Олигополия
Бірнеше фирма
Біркелкі немесе ... ... ...
Кейбір шектеулер
Монополиялық бәсеке
Көптеген ұсақ фирмалар
Әркелкі
Ешқандай ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз не екенін қарастырайық. Нарықтық бағаға еш ықпал ете ... ... ... бар нарықтық механизм жетілген бәсеке деп танылады. Жетілген бәсекеге келесі белгілер тән:
1. ... ... ... ... ... ... ену және шығу еркін болып табылады;
4. ақпарат еркіндігі.
Жетілген бәсеке ... өте ... ... Көп ... біз жетілмеген бәсекеге кезігеміз.
Жетілген бәсеке тұтынушыларды қанағаттандыратын, бірақ әр тұтынушыға жеке-жеке бөліне, бағалана және сатыла ... ... ... ... ... көп санын көздейтін жетілген бәсеке ҒТӨ қарқындатуға қажетті ресурстардың ... ... ... ... ... бола бермейді.
Жетілген бәсеке өнімді бірыңғайландырады және стандарттайды. Ол тұтынушылық таңдаудың кең аясын толық мөлшерде есепке алмайды.
§3. Жетілмеген ... және ... ...
Жетілмеген бәсеке жетілген бәсекенің бір ғана талабы сақталмаған жағдайда орын алады. Жетілмеген бәсеке үш ... ... өмір ...
+ ... ... - араларында құпия келісім мүмкін емес, жүздеген фирмалар шаруашылық ететін жерде туындайды. Монополистік ... ... ... ... ... (шаштараз, дәмхана, дүкендер, жанармай құю бекеттері және т.с.с.) ... ... ... - бұл ... ... кәсіпорындар дифференциалданған өнімді ұсынатын нарықтың моделі.
Монополистік бәсекенің белгілері:
+ көптеген фирмалар;
+ дифференциалданған өнім;
+ ... ... ...
+ ... ... ... ... - бұл сатушылардың санының аздығы басым, ал салаға жаңа ... енуі ... ... шектеулі болатын, нарықтық құрылым.
Олигополияға тән белгі саладағы фирмалар санының аздығы, әдетте олардың саны ... ... ... 3-4 ... ... ... (қатаң) олигополиямен қатар, өнімнің негізгі үлесін 6-8 фирма шығаратын, жұмсақ (аморфты) олигополия болады.
Өзінің экономикалық саясатын қалыптастыру кезінде бәсекелестер тарапынан ... ... ... ... ... ... ... саны аз болса, олигополия туындайды.
Монополия белгілері:
* бірнеше ірі фирмалар;
* біркелкі және дифференциалданған өнім;
* кіру және шығу ... ... ... ...
3. ... - ... ... немесе оның көп бөлігін бақылай отыра тауардың бағасын белгілеуге мүмкіндік беретін нарықтық құрылым. Монополияның пайда ... ... ... - ... ... ... ... болуына заңды және табиғи тосқауылдар көмектеседі. Экономистер монополияның үш түрін ажыратады: жабық, табиғи және ашық.
Жабық монополиялар - ... ... ... ... ... (патенттікқорғаныс, пошта байланысының мемлекеттік және т.с.с.).
Табиғи монополиялар - өндіріс масштабтарында үнемдеу әсерімен қорғалған монополиялар. ... ... - бұл ... ... ... жоқ ... ... олар біршама уақытқа жалғыз тауар өндірушіге айналады. ... - бұл бір ғана ... ... ететін нарық.
2-бөлім бойынша бақылау сұрақтары:
* Меншік экономикалық ... ... ... ... мен ... ).
* ... формалары (жеке және ұжымдық меншік).
* Жеке меншіктің формалары мен қатынастарының қалыптасуы. (меншікті ұлттандыру және жекешелендіру).
* Экономикалық жүйелердің ұғымдары мен ... ... ... типтері: табиғи және тауарлы өндіріс.
* Өндіріс қорлары мен факторлары.
* ... және оның ... ... және ... ... ... мәні мен қызметтері.
* Нарық, оның мәні мен функциялары.
* Нарықтың ... ...
* ... формаларының жіктелуі.
* Сұраныс ұғымы және сұраныс заңы.
* Ұсыныс ұғымы және ұсыныс заңы.
* Нарықтық тепе-теңдік.
* ... ... ... ... ... ...
* Монополистік бәсекелестікті сипаттаңыз.
* Монополияны сипаттаңыз.
* Олигополияны сипаттаңыз.
* Жетілген бәсекелестікті сипаттаңыз. ... 3. ... ... өндіру және айналымға енгізу
Сабақ №10
Тақырып 3.1: .
Жоспар.
1. Кәсіпкерліктің мәні
2. Кәсіпкерлік қызметтің жіктелуі
§1. Кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... бар.
Кәсіпкерлік - бұл жаңашылдық, экономикалық дамудың жаңа мүмкіндіктері мен баламаларын іздеу, ескі стереотиптер мен ... ... - ... ... алу ... өнім мен ... жасау үшін, адамдардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін, өндіріс факторларын ұйымдастыру және біріктіру.
Кәсіпкерлік - бұл ... алу ... ... ... ... және ... ресурстарды пайдаланудың тиімдірек тәсілдерін табумен, жаңа перспективаларға ашықтығымен, ... ... ... ... шаруашылық жүргізудің ерекше шығармашыл түрі.
Кәсіпкерлік - ... ... ... ... ... ... қызметтерді көрсетуден жүйелі кіріс, пайда алуға бағытталған, бастамашыл, дербес, өз атынан, тәуекелді, өзінің мүліктік жауапкершілігіне қарай жүзеге асырылатын, жеке және ... ... ... ... ... ... келесідей ерекше белгілерін анықтауға болады:
* жаңашылдық - жаңа өнім өндіру, өндірісте жаңа алдыңғы қатарлы технологияларды қолдану, ресурстардың жаңа ... ... ... жаңа ... ... ... ... және басқарушы субъектілердің дербестігі;
* тәуекелге бару қабілеті мен ... ... ... мотивациясы, яғни бұл кәсіпкерді қызметтің бұл түрімен айналысуға итермелеген ... ... ... ... ... ... кезінде адамдардың басшылыққа алатын екі мотивті: билік пен ақша.
Нарықтық қатынастардың негізгі қатынастарының бірі фирма болып табылады. ... ... , дене ... ... ... ... - ... ферма, дүкен түрінде ұйымдастырылған бір бағыттағы өндіріс, ол тауарлар мен ... ... және ... асыру бойынша арнайы функцияларды орындайды. Фирма (көп салалы өндіріс) - бұл бір ... ... ... ие және табысқа қол жеткізу мақсатында тауарлар мен қызметтерді өндіру үшін ресурстарды ... ... ... ... пікірінше фирмалар нарық агенттерінің қауіп-қатер мен белгісіздікті төмендету мақсатында пайда болған.
Сонымен ... және ... ... ... - бұл ... ... алу сату арқылы пайда көруді көздейтін ... ... бір түрі ... жағдайда тауарлар мен қызметтерді өндіру тұспалданбайды).
Бизнес коммерция және кәсіпкерлік ұғымын, сонымен қатар қызметтің белгісіз түрлерін қамтиды.
Кәсіпорындардың ... ... ... ... және ішкі ортамен өзара әрекеттестік жағдайларында өтеді. Кәсіпорынның ішкі ортасы, кәсіпорынның ... ... ... ... ... мақсаттар мен міндеттерді, құрылымдарды, қолданылатын технологиялар мен адамдарды қамтиды. Олар кәсіпорындардың ішінде қалыптасатын қатынастардан ... ... ... ... өнім ... ... ... берушілермен, бәсекелестермен, мемлекеттік және қоғамдық құрылымдармен және т.б. өзара әрекеттестігі жатады. Бұның ... ... ... ... тартылған әрбір субъект өзінің жеке мүдделеріне ие болады. ... ... ... ... ... бұл ... ... жеке шаруашылық ететін субъектілердің мақсаттары арасында динамикалық тепе-теңдікке қол жеткізу дағдысына тәуелді болады.
§2. Кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... Түрі немесе міндеті бойынша:
+ өндірістік әрекет. Оған: инновациялық, ғылыми - техникалық, ақпараттық кәсіпкерлік, тауарларды өндіру; қызмет көрсету; ақпараттық ... ... ... ... ... ... өндірістік тұтыну, қызметтер көрсету, тауарларды өндірістік тұтыну; қызметтерді өндірістік тұтыну және т.б.
+ ... ... ... сауда, сауда-саттық кәсіпкерлік, тауарлық биржалар.
+ қаржылық әрекет. Оған: ... ... ... ... ... қор ... ...
+ кеңес беру (консалтингтік) кәсіпкерлік. Оған: жалпы басқарма, әкімшілік, қаржы басқармасы, ... ... ... ... ... ... ... жеке кәсіпкерлік;
* мемлекттік кәсіпкерлік;
* ... ...
* ... ... меншігі.
Меншік иелерінің көлемі бойынша:
* жеке кәсіпкерлік;
* ұжымдық кәсіпкерлік;
II. Кәсіпкерліктің ұйымдастырушылық-экономикалық формалары.
* ... - ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғам. Концерн еншілес компаниялар акцияларының бас пакетін сатып ... Өз ... ... ... ... шетелдерде орналасқан басқа компаниялардың бас пакеттеріне ие болуы мүмкін.
* ... - бір ... ... ... ене ... ... ... кәсіпорындардың еркін, бірлесуінің жайлы формасы. (тіс дәрігерлерінің ассоциациясы, тауар өндірушілердің ... және т.б.). ... ... ... бір ... ... және белгілі бір территорияда орналасқан ұйымдар кіреді. Ассоциацияны құрудың мақсаты - бірлескен ғылыми-техникалық, өндірістік, экономикалық, әлеуметтік міндеттерді ... ... - ірі ... ... ... ... мақсатында кәсіпкерлердің бірігуі. Мұндай бірлесу қаржыларды ірі ... ... ... ... Сонымен қатар, тәуекел де азаяды, өйткені жауапкершілік барлық мүшелерге ... ҒТӨ ... ... жаңа ... ... ... ... зерттеулер жүргізу үшін, екі саланың тоғысында пайда болады.
* Синдикаттар - ... ... ... ... бір сала кәсіпкерлерінің өнімін сатуға бірігуі.
* Картель - өнімнің, қызметтердің бағалары, сату нарықтарының бөлінуі, өндірістің жалпы көлеміндегі үлесі және т.б. ... бір ... ... ... ... немесе келісім.
*
* Ұйымдастырушылық-құқықтық формалар бойынша:
* Толық серіктестік, заңды тұлға бола отырып, жарғысы ... ... және ол үшін ... ... ... ... ... шарты болып табылады. барлық құрылтайшылар серіктестік қарыздары бойынша өзінің барлық мүлкімен ынтымақтас ... ... ие ... ... ... ... ... өндіріп алуды талап ете алады.
Серіктестік сенім ... ... ... серіктестік серіктестердің екі типін қамтиды:
* нағыз мүшелер;
* салымшы-мүшелер, олар серіктестіктің мүлкіне салымдар салып, серіктестікнің қарыздарына ... ... , тек ... ... тәуекелге барады. Коммандитистер кәсіпкерлік қызмет пен серіктестікті басқаруға қатыспайды, бірақ өзі салған капиталдан түскен кірісті алу құқығына ие. ... ... ... ... келісімшарты болып табылады. Бұндай серіктестікті жасау үшін бір толық ... және бір ... ...
* Акционерлік қоғам (АҚ): ашық және жабық. АҚ жарғылық қоры номиналды құнға тең акциялардың белгілі санына бөлінген ... ... ... ... оның міндеттемелері бойынша жауап бермейді және тек енгізілген капитал шектерінде ... ... ...
* ... ... ... (ЖШҚ) бір ғана ... болады, қатысушылар саны шектеулі.
* Қосымша жауапкершілігі бар қоғам - ЖШҚ бір ... ... ... саны ... болуымен ерекшеленеді, ал несие берушілердің талаптарын қанағаттандыру үшін мүліктің жеткіліксіз болуы ... ... ... ... ынтымақтастық тәртіпте, салым құнынан еселі көлемде олған тиесілі басқа мүлікпен қосымша жауапкершілікке тартылуы мүмкін.
* Өндірістік кооператив -- жеке ... ... мен ... ... ... ... бірлескен шаруашылық қызмет атқару үшін азаматтардың (бесеуден кем емес) ерікті түрде бірлестігі.
* Мемлекеттік және муниципальдық біртұтас кәсіпорын (уни - ... ... ... ... ... ... мемлекеттік немесе муниципальдық меншікте болады. Біртұтас кәсіпорын мүлікті басқарады және пайдаланады, ал меншік иесі кәсіпорынды жасайды, ұйымдастырады және ... оның ... ... ... ... ... мен ... бақылайды, кіріс бөлігін алу құқығына ие болады.
Біртұтас кәсіпорын жедел басқару құқығы негізінде мемлекет меншігінде болады, жарғылық қорды ... ...
* ... ... -- қатысушылардың материалдық және басқа да қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында, жарна үлесін біріктіру жолымен ... ... ... бірлестік, оның істерінде міндетті жеке қатысуларды болжамайды.
* Қоғамдық және діни ... - ... және ... да ... емес ... ... ... ерікті бірлестік.
* Қорлар - қоғамдық-пайдалы мақсаттарды көздейтін ерікті салымдар негізінде ... ... жоқ ... ... ... бұл заңды тұлғаның қатысушысы болып табылмайды, сондықтан олар қордың қызметіне де, оны басқаруға да қатыспайды.
* ... - ... ... ... ... және ... да ... жүзеге асыру бойынша жасалады. Мекемелер - бұл мемлекеттік және муниципалдық басқарманың әртүрлі органдары (мекеме - ...
* ... мен ... -- ... ... қорғау және жұмыстарды басқару мақсатында құрылған ұйымдар.
Сабақ №11.
Тақырыбы 3.1: (қосымша).
Жоспар.
1. Кәсіпкерлік тарихынан.
2.Кәсіпкерліктің экономикалық сипаты.
3. Кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... ... ғасырлар тереңіне кетеді, алайда, оның казіргі түсінігі капитализмнің құрылу және даму ... ... Дәл ... ... ретінде және өзінің гүлдену көзі ретінде еркін кәсіпкерлікті таңдады. ... ... ... ... және басқа да кез-келген іскер адамның қызметі лайықсыз және күнәлі деп қаралды. Аристотель, өзіне ішкі тыныштық жетіспейтін ... ... ... ... өмір салтын лайықты деп санады.
Ғасырдың ортасында көптеген философтар кәсіпкерлікке өшпенділікпен қарады; бұл кезеңде өндірістің басты формасы ... ... ... қала ... және ... жер ... байсалды өмірі мен қызметі адамдық тіршілік етудің идеалы болып саналды. Үнемі ... ... ... ... ... ... ... бұза отырып, шаруашылық кертартпалыққа тікелей қарама-қарсылық болды.
Экономикада классикалық мектептің негізін салушылардың өздері кәсіпкерде ерекше мәнді байқамады, өйткені олардың ... ... ... ... ... ... негізінде жүзеге асады деп санады.
Тек 19-20 ғғ. тоғысында ғана кономистер экономикалық үрдіс үшін ... ... ... ... ... өндірістің үш классикалық факторы - еңбек, жер, капиталға төртіншіні - ұйымды қосты, соның салдарынан сол ... ... - ... ие ... ... ... В.Зомбарт кәсіпкерлікке қысқаша сипаттама береді: кәсіпкер - бұл ... ... ... ... ... ырық пен табандылық), ұйымдастырушы (көптеген адамдарды қосылып жұмыс істеуге біріктіру дағдысы) және саудагер ... өз ... ... ... ... ... ... ояту, сеніміне кіру дағдысы). Зомбарт кәсіпкердің мақсаттары туралы айта келе, олардың ішінде басты өз ісін ... мен ... ... атап ... ал ... - ... өсуін, өйткені онсыз өрлеу мүмкін емес.
20 ғасырдың ... ... ... ... ... ...
* Жаңа ... ескі жаңа сападағы материалдық игіліктерді жасау;
* Өндірістің жаңа тәсілдерін енгізу;
* Өтімнің жаңа нарығын ... ... ... аса кеңінен қолдану;
* Шикізаттың жаңа түрін қолдану;
* ... жаңа ... ... ... қазіргі ғылыми әдебиеттерде кәсіпкерлікке, өндірістің басқа факторларын іске қосатын және экономикалық дамуға үлес ... аса ... ... қор ... ... ... ...
§2. Кәсіпкерліктің экономикалық сипаты.
Экономикалық тұрғыдан, кәсіпкерлік:
* экономикалық категория;
* шаруашылықты жүргізу әдісі;
* экономикалық ойлау типі ... ... ... экономикалық категория ретінде сипаттама беру үшін оның субъектілері мен ... ... ... ... ... ретінде, ең алдымен, қызметі жекеменшік, жалдамалы еңбек негізінде жүзеге ... жеке ... ... мүмкін. Кәсіпкерлік бір-бірімен өзара келісім қатынастары мен экономикалық қызығушылықтары арқылы байланысқан жеке тұлғалар тобымен де жүзеге асуы ... ... ... ... ретінде акционерлік қоғамдар, серіктестіктер, кооперативтер және т.с.с болып табылады. Нарықтық экономикада кәсіпкерліктің субъектілеріне мемлекеттік ... да ... ... ... - бұл кірісті максимизациялау үшін өндіріс факторлерінің аса тиімді ... ... ... ... жаңа игіліктерді жасау; жаңа технологияларды ашу, коммерциялық пайда алу мақсатында өтімнің жаңа нарығын және жаңа ... ... үшін ... ... ... ... жүргізудің әдісі ретінде сипаттау үшін, бірінші және басты шарт басқарушы субъектілердің дербестігі мен тәуелсіздігі, оларда қызмет түрін, қаржыландыру ... ... ... ... ... бағаны орнатуды, кірісті басқаруды және т.б. таңдау бойынша белгілі бір ... мен ... ... Бірақ кәсіпкер нарыққа, сұраныс пен ұсыныс динамикасына, бағалар ... яғни ... ... ... ... ... болады.
Кәсіпкерліктің екінші шарты - қабылданатын шешімдерге ... ... ... мен онымен байланысты тәуекел. Тәуекел үнемі ... ... аса ... есеп пен ... болжам факторын жоя алмайды.
Кәсіпкерліктің үшінші шарты - коммерциялық ... қол ... ... ... ... тырысу. Алайда көптеген қазіргі кәсіпкерлердің қызметі экономикалық міндеттерден тыс шығып жатады: олар қоғамның әлеуметтік мәселелерін шешуге қатысады, өз ... ... ... ... ... ... ортаны қорғауды дамытуға бөледі, яғни әлеуметтік жауапкершілік танытады. Экономикалық ойлаудың ... типі ... ... сипаттау үшін кәсіпкердің өзінің тұлғасын бағалау қажет. Кәсіпкерлік - бұл ... түрі ... ой ... және ... ... ... болу - басқалар істегенді істемеу. Өзгеше ойлау қабілетіне, болжам ... ... ие болу ... ... бел ... ... жеңе білу керек және өтіп жатқан үрдістерге байланысты емес, сол үрдістерді өзі анықтай білу керек. Кәсіпкермен жеңіске ... ... ... деген ықылас, оның еңбегінің ерекше шығармашылық сипаты қозғалтады.
§3. Кәсіпкерліктің әлеуметтік жауапкершілігі
Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігін ... ... ... ...
* ... ... жауапкершілігі - компанияның қоғамды жақсартуға және ... ... ... ... ... шешімі;
* бизнестің бірлескен жауапкершілігі - компаниядан, олардың қызметі қоршаған әлемге қалай әсер ететіні жөнінде ... ... ... ... талап ететін азаматтардың қоғамдық қозғалысы;
* бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі - бұл ... ... ... ... ... және ... бір заңнамалық минимум шегінен шығатын қоғамның әлеуметтік, экономикалық және экологиялық салаларын дамытуға қосатын ерікті үлесі.
Бизнестің ... ... неге ... Және ол ... ... ала ма? ... ... концепциясының үш негізгі түсініктемесін қарастыруға болады:
* Дәстүрлі концепция, бизнестің ... ... - өз ... үшін пайданы ұлғайту екендігін көрсетеді. Бұл көзқарас бірлескен өзімшілдік теориясы деп аталады.
* ... ... ... қоғамның өмір сүру сапасын жақсартуға корпорациялар айтарлықтай үлес қосуға міндетті екендігін ерекше атап өтеді.
* Саналы эгоизм ... ... ... ... - бұл ... ғана ... бизнес, өйткені кірістің ұзақ мерзімді шығындарын қысқартады деп сендіреді. Әлеуметтік бағдарламаларға ақша жұмсай отырып, корпорация өзінің ағымдағы кірістерін ... ... ... ... ... ... ... тұрақты кіріс жасайды. Әлеуметтік жауапты іс-әрекет - бұл ... үшін аман ... ... пен ... ... ... ... қажеттіліктерін жүзеге асырудың мүмкіндігі.
САБАҚ №12
Тақырып 3.2:
Жоспар.
1. Капитал - оның мәні мен ... ... ...
2.Негізгі қорлар - олардың қызметі, құрамы және құрылымы.
3.Негізгі қорлардың тозуы.
4. ... ... - оның ... құрамы мен құрылымы.
§1. Капитал - оның мәні мен мағынасы. Капитал айналымы.
Әр кәсіпорын ... ... ... ... ... ... бірлік ретінде қызмет атқарады. Әрбір жеке кәсіпорында жеке ұдайы өндіріс ... ... жеке ... ... - бұл ... ... және пайда алу мақсатында өндіріс факторларын өндірістік біріктірудің үздіксіз ... ... ... ... ... және ... бөліктерден тұрады. Кәсіпорынның капиталы - бұл кәсіпорынның мүлкі. Белгілік бір ... ... ірі және кіші ... да, жеке кәсіпкерлер де өз қызметін жүзеге асыра алмайды. Егер кәсіпорын нарық сұранысына ие ... ол ... деп ... Кәсіпорынның активтері айналымнан тыс және айналымдағы болып бөлінеді, олар бір-бірінен физикалық формасымен, рөлімен және өндірістік үрдістегі орнымен ажыратылады.
Айналымнан тыс ... ұзақ ... ... ие ... - бір ... кем емес.
Кәсіпорынның мүлкі сондай-ақ айналымдағы активтер ... ... ... ... Олардың өмірлік циклі бір жыл ішінде аяқталады, олар айналымның жоғары жылдамдығына ие болады.
Кәсіпорынның қалыпты қызмет етуі ... ... ... қор ... деп аталатын тұрақты қозғалыста болуы керек.
Қор айналымы - бұл өндірістік қорлар құнының өндіріс және ... ... ... ... Соның нәтижесінде ол үш сатыдан өтеді және біртіндеп өндірістік, тауарлы және ақшалай формаға ие ... факт ... ... ... қайталанатын үздіксіз үрдіс ретінде қарастырылатын қор айналымы қорлардың айналысы деп аталады. Айналыс ... ... ... және айналым уақытынан тұрады.
Өндіріс уақыты қоймаға түсу сәтінен бастап, дайын өнім шығарумен аяқтап, өндіріс саласында өндіріс ... ... ... ... уақыты қоймада, тасымалдауда, сатуда болуы уақыты, сонымен қатар жаңа өндіріс құралдарын сатып алу уақыты.
§2. Негізгі қорлар - ... ... ... және құрылымы.
Негізгі қорлар (НҚ) - бұл еңбек үрдісіне бірнеше ... ... ... ... ... қатысатын еңбек құралдары, өздерінің табиғи-заттық формасын жоғалтпайды және тозу шамасына қарай өнімге бөлшектермен өзіндік құнын ... ... ... бойынша негізгі қорларды негізгі өндірістік қорлар (НӨҚ) және негізгі өндірістік емес ... деп ... ... ... қорлар өнімді өндіру үрдісіне тікелей қатысады немесе оны өндіруге жағдайлар жасайды.
Бұл - ғимараттар, құрылыстар, ауыстырылатын ... ... мен ... ... ... аспаптар, өндірістік және шаруашылық мүліктер, жұмысшы және өнімді мал, көпжылдық көшеттер. ... ... ... ... емес ... да ... олар өндіріс үрдісіне тікелей қатысады - тұрғын үйлер, балаларға ... ... ... және ... ... Олар ... ... өнімге тасымалдайды және кәсіпорын пайдасы, мемлекеттік бюджет қаражаты немесе азаматтардың жеке ... ... іске ... ... ... өздерінің өндірістік құрылымдарымен сипатталады. Өндірістік құрылым - ОПФ жалпы құнында олардың әр ... ... ... ... (%). ... қарқындылығын анықтау үшін ОПФ салмағын активті және пассивтіге бөледі.
Активті ОПФ - өндірістік үрдіске ... ... және ... (машиналар мен жабдықтар, ауыстырылатын құрылғылар, зауыт ішіндегі көлік) шығаруды ұлғайтуға әсер етеді.
Пассивті ОПФ -- өндірістік үрдісті (ғимараттар, құрылыстар, ... ... үшін ... бір ... жасауға көмектеседі.
§3. Негізгі қорлардың тозуы
Өндіріс үрдісінде негізгі қорлар материалдық тозуға ұшырайды. Физикалық және моральды тозуларды ажыратады.
Физикалық тозу -- ... ... ... ... ... ... яғни физикалық тозуға ұшырайды. Тозу оларды қарқынды қолданудан да, табиғат күштерінің әсерінен де болады.
Моральдық тозу -- бұл ... ... (НҚ) ... ... мерзімінің болуына дейінгі олардың құнсыздануы. Бұл екі себеп бойынша жүзеге асады:
* ... ... өсуі ... осы қорларды өндіретін салаларда ұқсас жабдықтардың арзандауы жүзеге асады.
* ғылыми-техникалық үрдістің әсерінен ... аса ... және ... ... ... ...
ОПФ тозған бөлшектерінің құнын дайын өнімге тасымалдау үрдісі амортизация деп аталады.
§4. Айналыс капиталы - оның қызметі, құрамы мен ... ... ... үрдісімен қамтамасыз ету үшін, негізгі өндірістік қорлармен қатар кәсіпорындарға еңбек заттары, материалдық қорлар яғни ... ... ... ... ... капиталы немесе айналым қаражаты - айналымдық өндірістік қорлар мен айналым қорларына ... ... ... ... ... өндірістік қорлар - бұл бір өндірістік циклде толығымен тұтынылатын еңбек заттары, бұның өзінде өзінің табиғи формасын өзгертеді және ... ... ... бірден дайын өнімге тасымалдайды. Айналымдағы өндірістік қорлар:
* өндірістік қорлардан;
* аяқталмаған өндірістен;
* болашақ ... ... ... ... ... ... ... саласында қызмет етеді және оларды айналым саласына қызмет көрсететін айналым қорларынан ажырату керек.
Айналым қорлары - дайын өнімге ... ... ... ол ... ... немесе тұтынушыларға , төленбей тасымалдананды, сондай-ақ кассадағы, банктердегі ... есеп ... ... ... ... ... ... ... ... сұрақтары:
* Кәсіпкерлік: ұғымы, негізгі белгілері және өмір сүру жағдайлары.
* Кәсіпкерлік әрекеттің жіктелуі (жалпы түрде).
* Кәсіпкерлік әрекеттің ұйымдастырушылық - ... ... ... ... ... ... және т.б).
* Кәсіпкерлік қызметтің ұйымдастырушылық - құқықтық ... ... ... ... ... және т.б.).
* Кәсіпкерліктің негізгі түрлерін сипаттаңыз (өндірістік, сауда-коммерциялық, қаржылы-несиелік, консультативтік).
* Капиталдың жеке өндірісі. Капитал ... ... ... ... айналымының негізгі кезеңдері).
* Негізгі капиталдің мәні.
* Айналым капиталының мәні.
* Негізгі капиталдың тозуы ... және ... ... 4. ... ... бөлудің жүйесі
Сабақ №13
Тақырып 4.1: .
Жоспар.
1. Еңбекақыны ... мәні және ... ... төлеудің формалары мен жүйелері.
§1. Еңбекақыны төлеудің мәні және принциптері.
Еңбекақы - бұл жұмысшылардың жұмсаған ... саны мен ... ... ... жеке билігіне түсетін ұлттық кіріс бөлігінің ақшалай көрінісі.
Қазақстан Республикасында аралас ... ... ... ... жағдайларында еңбекақыны реформалап, жалдамалы еңбекті пайдалану көзделеді. Еңбекақының жаңа жүйесінде көзделген:
* еңбекақының нақтылы деңгейі ҚР республикалық бюджеті туралы ... ... ... ... ... тиіс;
* еңбекақы бойынша кез келген шектеулерді алып тастау (салықтық шектеулерден басқа);
* жұмыс беруші мен жұмысшының арасында еңбекақынің келісімді принципін ... Әр ... ... ... құқықтарын қорғауды кәсіподаққа көшіруге құқылы.
Халық шаруашылығының салалары мен сфералары бойынша еңбекақының деңгейлерінде, бес қағидаға ... ... ... ... ... ... күрделілігін есепке алу;
2) еңбек жағдайларындағы айырмашылықтарды есепке алу ... ... ... ... саланың маңыздылығы мен приоритеттілігін есепке алу;
4) экономикалық аудандар мен аймақтардың табиғи-климаттық жағдайларының айырмашылықтарын есепке алу;
5) жұмысшының да, ол ... ... ... ... да ... ... ... еңбекақы - бұл еңбегі үшін жұмысшы қолға алатын ақша ... ... ... және ... ... ... ... сатып ала алатын тауарлар мен қызметтердің көлемінен көрінеді.
§2. Еңбекақыны төлеудің формалары мен ... ... екі ... ... кесімді және уақытпен есептелетін. Еңбекақының кесімді формасы тікелей кесімді, кесімді-премиалды, аккордты және жанама кесімді төлемге бөлінеді. ... ... ... ... және ... ... ...
Жұмысшының өнімділігін есепке алу тәсіліне қарай еңбекақы бөлінеді: жеке, орындалған жұмыстың есебі мен еңбекақының есетемесін әр жұмысшыға жеке жүргізеді; ... ... ... ... ... мен еңбекақыны бастапқы есептеуді жалпы бригадаға жүргізеді. Еңбекақының ... ... - ... өйткені ол еңбек өлшемін толығырақ ашады және еңбектің мөлшері мен сапасын бақылайды.
Тікелей кесімді жүйе. Жұмысшының жалақысы қажетті сапалы өндірілген ... ... және өнім ... ... ... Орындалған жұмыс сәйкес келетін, мөлшердегі күндізгі тарифтік ставканың жұмыс өнімділігінің кесімді нормасына қатынасымен бағалау белгіленеді.
Кесімді-премиалды жүйе белгілі ... ... ... үшін, жұмысшыларды премиялау мен ебекақының кесімді жүйесінің бірлігін құрайды. ... ... ... Оның мәні ... ... ... ... орындауға дейін бүкіл жұмыс көлеміне әкімшілік пен жұмысшылардың ... ... ... белгіленеді. Еңбекақының аккордты жүйесі құрылыс ісінде, көмір өнеркәсібінде және геологиялық барлауда кең ... Бұл ... ... ... ... көлемдерінің толымсыз негізделуі болып табылады. Сондықтан бұл жүйеге тыйым салынған, ол тек ... ... ... ... ... ... ... ақы алатын жұмысшылардың өнімділігінің бастапқы нормалары мен қолданыстағы тарифтік ... шыға ... ... ... ... ... ... еңбегі мөлшерлеуге және есептеуге жатпайтын, жұмысшылар тобына қолданылады.
Еңбек ақының уақыттық формасы. ... ... ... бар және ... атқарылған уақыты бар жұмысшының жалақысы. Уақытпен жұмыс ... ... ... ... ... ай сайын жүргізіледі. Ай сайынғы төлем кезінде жұмысқа шығудың белгіленген графигін орындағанда, жұмысшыға толық төленетін ... ... ... ... кезінде жұмысшы еңбегінің нәтижелері мен оның еңбекақысы ... тура ... жоқ, ... бұл жүйе ... ... өсуін ынталандырады және бірдей біліктілігі бар жұмысшылардың еңбекақысын төлеуде теңдікке әкеледі.
САБАҚ №14
Тақырып 4.2: ... ... және ... құн.
2. ... және оның ... ... Негізгі ұғымдары.
§1. Шығындар және өзіндік құн.
Шығындар - кәсіпорынның өзінің өндірістік және саудалық қызметін жүзеге ... ... ... факторлар шығындарының ақшалай көрінісі.
Олар өнімнің өзіндік құнының көрсеткіштерінде көрініс ... ... ... өзіндік құны, өнімді өндіру мен өткізуге қажетті барлық шығындарды сипаттайды.
Өнімнің өзіндік ... ... ...
* ... ... мен меңгеруге кететін шығындар;
* Өнімді өндіруге байланысты шығындар (өндірістің технологиясы және ұйымымен байланысты);
* Еңбекті төлеуге ... ...
* ... ... ... ... ... Технологияларды жетілдіру және өндірісті ұйымдастыру, сапаны жақсартумен ... ...
* ... ... ... ... ... байланысты шығындар;
* Өндірістік үрдістерге қызмет көрсету бойынша шығындар - модернизация мен реконструкциядан бөлек, ... ... ... ...
* ... ... ... мен ҚТ (қауіпсіздік техникасы) қамтамасыз ету бойынша шығындар;
* Жұмыс күшін іріктеумен байланысты шығындар;
* Табиғатты қорғау қызметіндегі қорлардың ... мен ... ... ...
* ... ... байланысты шығындар;
* Кадрларды даярлау және қайта даярлаумен байланысты шығындар;
* Жұмысшыларды жұмыс орнына және кері тасымалдаумен байланысты шығындар;
* ... ... ... ... ... - демалыс төлем ақысы;
* Әлеуметтік сақтандыру қоры, зейнеткерлік қор, жұмыспен қамту қоры, ... ... ... ...
* ... ... сақтандыруға кететін шығындар;
* Несиелер бойынша шығындарды төлеу, банк қызметтерін төлеу шығындары;
* ... ... ... ... шығындар;
* Өнімді өткізумен байланысты шығындар - орау, сақтау, тасымалдау;
* НҚ іске ... ... - брак ... ... қалпына келтірудің амортизациясы.
Өзіндік құн - айналым үрдісі салдарынан, ... ... ... ... ете ... кәсіпорынға қайтатын құнның бөлігі.
Кәсіпорындар үшін элементтер бойынша шығындардың міндетті номенклатурасы орнатылған:
* материалдық шығындар (қалдықтарды есепке ... ... және ... ... ... ... отынға; басқа жақтан энергияға);
* еңбекті төлеуге кететін шығындар;
* әлеуметтік қажеттіліктерге аударылымдар;
* ОПФ амортизациясы;
* өзгелер (өндіріс үрдісімен ... ... ... ... ... үшін олардың құрылымдары бірдей емес.
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау кезінде, оларға шығындарды жатқызу ... ...
1) ... ... - ... бір ... ... тікелей байланысты шығындар (шикізат, негізгі және көмекші материалдар, отын және энергия, жалақы, ыдыс);
2) жанама ... -- ... ... ... ... шығындарымен байланысты -- өнім түрлері бойынша тікелей есептелмейді, қандай да бір көрсеткішке пропорционал есептеледі (цехтік және жалпы зауыт ... ... -- ... ... жабдықтарды ұстау мен қолдану шығындары -- ... ... ... ... ... ... ... мөлшері өзгеруінің әсері бойынша шығындарды келесідей ажыратады:
* ... -- ... ... өзгеруімен олардың мөлшері өзгермейді (амортизацияға аударылатын сома, жалға алу, басқарушы қызметкерлер ... ...
* ... - ... ... ... пропорционал өзгеретіндер (шикізат, материалдар, , энергия, жұмысшыларға жалақы).
Айқын және ... емес ... ...
Айқын шығындар - бұл ... ... өнім ... тікелей төлемдер формасын қабылдайтын альтернативтік шығындар. Әдетте фирмалар оларды өзінің бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... айқындылығы азаймайды.
Айқын емес шығыдар - фирма иелеріне тиесілі қорларды пайдаланудың ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есебінде көрсетпейді, бірақ бұның салдарынан ... ... ... ... және ... емес ... арасындағы айырмашылықтың болуы ұғымын түсіну үшін қажет.
§2. Кіріс және оның ... ... ... категория ретінде, кәсіпкерлік қызмет үрдісі кезінде материалдық өндіріс саласында жасалған таза ... ... ... ... ... атқарады:
* кәсіпорын қызметі нәтижесінде алынған экономикалық нәтижені сипаттайды;
* кәсіпкерлік қызметті ынталандырады;
* әртүрлі деңгейдегі бюджеттерді қалыптастырудың көздерінің бірі ... ... ... түрлері:
* Баланстық кіріс -- ... ...
а) ... ... ... жұмыстардан, көрсетілген қызметтерден түсетін кіріс (түскен түсім мен ... құн ... ...
б) ... ... қорлары мен басқа да мүліктерін өткізуден түсетін кіріс;
в) өткізуден тыс операциялардан түсетін кіріс: басқа кәсіпорындардың қысметіне іскерлік қатысудан түсетін ... ... ... және т.б. ... ...
2. Салық салынатын кіріс -- кіріске салынатын салықты есептеуге ... ... ...
3. Таза ... -- салықтарды және басқа да төлемдерді төлегеннен кейін кәсіпорынның құзыретінде болатын кіріс.
Одан кәсіпорында жинақтау қоры мен ... қоры ... ... қоры - ... салымдарға, айналым қаржысының өсуі мен толығуына және т.б. жұмсалатын шығындар.
Тұтыну қоры - сый ақыларды, айналым ... өсуі мен ... және т.б. ... шығындар.
4. Экономикалық кіріс - бұл фирманың түскен түсімдері (тұтас кіріс) және оның шығындары (айқын және айқын ... ... ... ... ... ... тұтас кіріс пен айқын шығындардың айырмашылықтарын көрсету үшін жиі қолданылады. Экономисттер ... ... ... деп ...
5. ... ... Экономикалық кіріс нөлге тең болған кезде кәсіпкерлер алатын қалыпты кіріс ұғымын қолдануға тура келеді. Қалыпты ... ... ... ... ... ... өзінің иесіне кейбір қорларды әкелетін кірісті білдіреді. Ол айқын емес шығындар элементі болып табылады.
§3. Маркетинг. Негізгі ұғымдар.
Маркетинг ... - ... ... XIX-XX ... ... ... ірі ... өндірілген өнімдерін өткізумен байланысты туындаған сату мәселелерін қолданбалы зерттеу түрінде пайда болды. Маркетинг - өндіріс пен ... ... ... ... мен ... менеджерлер көзқарасының көпжылғы нәтижесі.
Маркетинг кең ұғымда - тұтынушыға бағытталған нарық жағдайларында шаруашылықты жүргізудің белгілі бір философиясы. ... ... ... ... ... ... Біздің көзқарасымыз бойынша келесілер сәтті болып табылады:
* маркетинг - бұл сұранысты басқару;
* маркетинг - айырбас ... ... мен ... ... ... ... ... түрі;
* маркетинг - бұл кәсіпорынға ... ... ... ... ал ... ... ... мүмкіндік беретін іс-шаралардың жүйесі және техникалық тәсілдердің жиынтығы. ... ... ... ... жатыр: қажеттілік, сұраныс, тауар, баға, нарық.
Маркетинг келесі принциптерге жүктеледі:
1) тұтынушыға қажеттіні өндіру;
2) нарыққа тауар мен ... ... ... керісінше тұтынушылар мәселесін шешумен шығу;
3) қажеттіліктер мен сұраныстарды зерттегеннен кейін ... ... ...
4) ... өндірістік-экспорттық қызметінің соңғы нәтижелеріне қол жеткізуде күшті шоғырландыру;
5) алға қойылған мақсаттарға қол ... үшін ... ... және ... ... ...
6) ... тұтынушыға қозғалу тізбегінде барлық түйіндерді маркетингпен қамту мақсатында нарық талаптарына біруақытта ... әсер ... оған ... ... ... дағдылануының тактикасы мен стратегиясын қолдану;
7) кәсіпорын қызметін жедел нәтижеге емес, тауарды ... ... ... ... мен ... жүзеге асырудың негізінде нәтижелі коммуникациялардың ұзақмерзімді көрінісіне бағдарлау.
Әрекет ету салалары бойынша маркетингтің келесі түрлерін ажыратады:
* тауарлар ... ... ... ... қажетті тауарлар);
* қызметтер маркетингісі;
* ұйым маркетингісі - ұйымның қолайлы бейнесін жасау және ұстап тұру мақсатында қолданылатын қызмет.
* жеке ... ... - ... ... ... жұртшылықтың тәртібін қалыптастыруға, ұстап тұруға немесе өзгертуге бағытталған қызметі. Мысалы, саяси қызметкерлер өзінің танымалдылығын жоғарылату мақсатында ... ... ...
* орын ... - ... туристерді демалыс орындарына тарту, тұрғын үй кварталдарын салу мақсатында қолданылатын қызмет.
* ... ... - ... ... ... заттарын тартуды, алкоголь сусындарын ішуді қысқартуға және т.б. бағытталған қызмет.
Маркетинг категориялары: мұқтаждық, қажеттілік, тауар, нарық, ... ... ... ... №15 ... 4.3: .
Жоспар.
1. Экономикалық теорияда кірістер ұғымы мен түрлері.
2. Несие және несие қатынастары.
3. Жер ...
§1 ... ... ... ... мен ... - бұл ... экономиканың әр белсенді мүшесі әрекетінің соңғы мақсаты. Жоғары ... ... бір ... ғана ... ... олар қоғамдық мәнге де ие. Экономикалық теорияда деп ... ... ... билігіне үнемі және заңды түрде түсетін ақшалай соманы атайды. ... ... ... ... ... Бұл, оны ... ... шарты қоғамның экономикалық өміріне нәтижелі қатысуы болатындығын білдіреді.
Ең алдымен кірісті өндіріс факторларының меншік иелері алады. Өндіріс ... әр ... иесі ... ... ... бір қызмет атқаратындықтан, онда кірістерді бастапқы қалыптастыру ... ие ... ... ... ... ... ... көрсетілген:
- нарық секторында жалдамалы жұмысшылардың жалақысы;
- ... ... ... ...
- ... ...
- жер ... рентасы;
- ұсақ меншік иелерінің кірістері (жалақы, кіріс, рента, пайыз және дивиденттер ... ... жеке ... ... ... ... бөлу жүзеге асқан кезде, туралы айтады. Тігінен бөлу мемлекеттің кіріс саласына араласуының нәтижесі болып табылады, соның арқасында ... ... егер ... функционалдық бөлу болатын болса оларға ие бола алатын топтар (мысалы, еңбекке жарамсыздар немесе жұмыссыздар) басқара алады.
Кірістер саласында ... ... ... ... ... ... . ... Несие және несие қатынастары
Несие ссудалық капиталдың, яғни белгілі уақыт мерзіміне ... және ... ... ... ... берілген ақшалай қаржылардың қозғалыс формасы болып табылады.
Несиелік қатынастар жалға алушы мен несие берушінің болуын көздейді.
Несиенің көмегімен кәсіпорынның; жеке ... ... ... ... ... мен ... ... ақыға уақытша пайдалануға берілетін, ссудалық капиталға айналады.
Несиелік қатынастар келесі принциптер негізінде құрылады:
1. сенім принципі;
2. несиенің ... ... яғни ... ... немесе қаржылық кепілдемелерге беріледі;
3. несиенің қайтарымдылық принципі заемшы пайдаланғаннан кейін, несие берушіден алған қаржылық ... ... ... ... жеделдің принципі келісіммен анықталған мерзімде оны қайтарудың қажеттілігін бейнелейді;
5. ақылық принципі несиелік ресурстарды алу және пайдалану құқығын төлеу қажеттілігін бейнелейді. Бұл ... ... ... ... ... ... мақсатты пайдалану принципі.
Кредиттің формалары:
1) төлемі кейінге қалдырылған тауарларды сату түрінде бір қызмет ететін кәсіпорынның басқа кәсіпорынға ... ... ... ... деп ... банк несиесі ақшалай ссуда түрінде кәсіпкерлерге және басқа заемшыларға ақшалай капиталмен, банктермен және өзге несиелік-қаржылық мекемелермен беріледі.
3) негізгі ... бірі ... ... ... ... ол ... (төлемі кейінге қалдырылған тауарларды сату) және банк (тұтыну мақсаттарындағы ссудалар) несиелер формасында беріледі.
4) мемлекеттік несие ... ... ... ... ал ... ... жеке және заңды тұлғалар болып табылатын, несиелік қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
6) халықаралық несие.
Банк - бұл ақшалай қаржыларды тарту және қайтарымдылық, ... және ... ... өз ... орналастыру үшін құрылған ұйым.
Банктің негізгі міндеті - несие берушілерден заемшыларға және сатушылардан тұтынушыларға ... ... ... ... - бұл заңды және жеке тұлғалардың ақшалай құралдарын тартудың және өз атынан олардың қайтарымдылық, төлемділік, және ... ... ... ... қатар есептік, комиссиялық-делдалдық және өзге операцияларды жүзеге асырудың ерекше құқығына ие, ... ... ... Несие беретін ұйым - бұл орталық банктің арнайы рұқсаты (лицензия) негізінде ... ... ... ... ... ... алу үшін ... заңды тұлға. Яғни ұғымы ұғымына қарағандай әлдеқайда кең.
Банк жүйесі ... ... ... Орталық банк
* Саудалық банк
Бағалы қағаздар нарығы - бұл бағалы қазағдарды сату және сатып алу жүзеге ... ... ... ... ... және ... қатарлы нарықтарын ажырату қабылданған. Бағалы қағаздардың бастапқы нарығы тікелей эмиссиядан кейін бағалы қағаздарды сату ... ... ... ... ... қатарлы БҚН айналымында бұрыңғы шығарылған бағалы қағаздар болады. Ол ... және ... тыс деп ... ... ... ... ... қағаздың элементі - бағалы қағаздарды шығаратын тұлға;
2) бағалы қағаздың иесі - ... ... ... басқа заттық құқықта бағалы қағаз тиесілі тұлға;
3) инвестор - ұзақ ... ... ... ... ... ұзақ мерзімге бағалы қағаздарды сатып алады;
4) БҚН-ң кәсіби мүшелері заңды және жеке тұлғалар болып табылады, олар ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
§3. Жер рентасы.
Аграрлық қатынастардың құрылымында басты экономикалық қатынастар ренталық қатынастар болып табылады.
Жерді ... ... ... ... бере ... жер ... ол үшін ... бір төлем - рента алады. Жер ... жер ... ... ... түрінде төленеді. Алайда жал рентасын жер рентасымен ... ... ... ... жер рентасынан көбірек - ол мыналардан тұруы мүмкін: жер ... ... ... ... ... ... ... капиталдың пайызы, а/ш жұмысшылары еңбекақысының бөлігі.
Жер рентасы - бұл ... ... ... ... ... ... ... пайдасынан артықшылығы есебінен жер учаскесін уақытша пайдалану үшін төлем.
Дифференциалды ... мен ... ... ... ... ... екі ... болады: дифференциалды рента I және II.
I дифференциалды рентаның пайда болу себебі шаруашылық ... ... жер ... болып табылады.
I дифференциалды рента құнарлығы бойынша, нашар учаскенің жағдайларымен анықталатын, а/ш өнімдерін өндірудің қоғамдық бағасы мен олардың құнарлырақ ... ... жеке ... ... ... ... дифференциалды рента сату нарығына және а/ш өнімдерін өңдеу орнына ... жер ... ... ... салдарынан туындауы мүмкін.
Егер I дифференциалды рента жердің табиғи құнарлылығымен байланысты ... II ... ... ... ... ... үшін қосымша капитал жұмсауға негізделген, топырақты жасанды құнарландырумен байланысты.
Абсолютті рента - бұл пайданың барлық, соның ... ... ... ... жер ... де, пайда болатын орташа пайдадан артықшылығы. Ал жақсы және орташа жер учаскелерінен қосымша I және II ... ... ... және ... ... басқа, кейбір жеке жер учаскелерінде монопольді рента болуы мүмкін. Оның пайда болуының себебі монополиялық баға болып табылады. Ол ... а/ш ... ... ... ... цитрустарға және сирек пайдалы қазбаларға.
4-бөлім бойынша бақылау сұрақтары:
* Жалақы дегеніміз не және оның ... ... ... ... әсер ...
* ... және шынайы жалақы дегеніміз не?
* Өндіріс шығындары және ... ... ... ... және оның ...
* ... шаруашылықта жалақының қандай негізгі формалары болады?
* Өндіріс шығындары және олардың түрлері?
* Кіріс түрлері?
* Маркетинг ұғымы, оның мәні мен ...
* ... ... және оның ...
* Жер ... және оның ... ... 5.
Макроэкономикаға кіріспе.
САБАҚ №16
Тақырып 5.1: .
Жоспар.
1. Макроэкономиканың мәні.
2. Ұлттық есеп жүйелері.
3.Ұлттық байлық.
§1. Макроэкономиканың мәні.
Макроэкономика -- бұл ... ... ... ... ... Ол ... жүйенің барлық қатысушыларының агрегирленген іс-әрекетін зерттейді. Макроэкономика дербес ғылым саласы ретінде ХХ ғ. ... ... ... Дж. М. ... ... ... ...
Макроэкономика нақтылы мақсаттарды көздейді және сәйкес құрал-жабдықтарды қолданады:
* ұлттық өндірістің жоғары және өрлеу деңгейі;
* ... ... ... ... ... жұмыс бастылық;
* еркін нарықта сұраныс пен ... ... ... жолымен бағалар мен жалақыны анықтаумен байланыста бағалардың тұрақты деңгейі.
* төлем балансының нөлдік сальдосына қол ... ... ... әсер ... ... ...
салықтық-бюджеттік саясат;
ақшалай-несиелік саясат;
кірістер саясаты;
сыртқы экомикалық саясат болып табылады.
Ұлттық экономика - бұл салалық және ... ... ие ... ... жүйе. Кез-келген мемлекеттің ұлттық экономикасы салалық принцип бойынша бөлінуі мүмкін. Бұл тұрғыдан алғанда ол екі ірі ... ...
* ... ... ...
* әлеуметтік сала.
§2. Ұлттық есеп жүйелері.
Мемлекеттің экономикалық қызметі әр ... бір ... ... экономиканың келесі аса маңызды макроэкономикалық көрсеткіштерінің көмегімен өлшенеді:
жалпы ішкі өнім (ЖІӨ);
жалпы ұлттық өнім (ЖҰП);
таза ұлттық өнім ... ... ... жеке ... (ЖК) және т.б.
Жалпы ішкі өнім жалпы қоғамдық өнімнің ... ... ... Жалпы қоғамдық өнім (ЖҚӨ) материалдық өндіріс саласында, олардың өткізу жүзеге асатындығына немесе жүзеге аспайтындығына қарамастан жыл бойында ... ... ... ... есептеп шығарылады. Ол өзіне басқа өнімді өндіруде қолданылатын аралық өнімдерді және соңғыларды қамтиды (мысалы, үй жағдайында кешкі асты ... ... бал, жеке ... ... ... және т.б.). Егер ... қоғамдық өнімнен аралық өнімді алып тастар болсақ, онда алынған қалдық ЖІӨ немесе ЖҰП формасын ... ... ... ... ... ЖІӨ-ге бұдан бұрынғы кезеңде өндірілген тауарлар мен қызметтер; тауарларды қайта сату; қаржылық операциялар бойынша ... ... және ... ... ... және үй ... ... тауарлардың құны енбейді.
Жалпы ұлттық өнім - ... ... және ... ішінде ғана емес, шет елде тұратын азаматтың жеке меншігі болып ... ... ... ... жасалған соңғы тауарлар мен қызметтердің нарықтық құннын білдіретін ... ... ... ... ЖІӨ ... тең. Ашық ... ЖҰӨ ЖІӨ-нен шет елден таза факторлық кірістердің (ТФК) көлемімен ерекшеленеді. Шет елден таза факторлық кірістер - ... ... шет ... азаматтарымен алынған кірістер және берілген мемлекеттегі шет ел азаматтарының алған кірістері арасындағы айырмашылық.
ЖІӨ (ЖҰӨ) ... үшін екі ... ...
* берілген жылы өндірілген тауарлар мен қызметтерге жұмсаған ... ... ... ...
* осы жылы ... ... мен сату ... алынған ақшалай кірісті қосу;
Ұлттық есеп жүйесінде кіріс сомасы бойынша есептелген ЖІӨ ... ... ... есептелген ЖІӨ тең болу керек.
Таза ұлттық өнім (ТҰӨ) - ... ... ... ... тұтынуға қалған соңғы өнімдер мен қызметтердің сомасын білдіреді. ТҰӨ = ЖҰӨ - ... ... ... кіріс (ҰК) қоғамның таза кірісін немесе мемлекеттің бүкіл халқының факторлық кірістерінің сомасын сипаттайды. Ол ТҰӨ-нен жанама салық сомасына ... ... ... ... құн мен ... салық) кіші.
Жеке кіріс (ЖК) - ұлттық кірістен халықтың сақтандырудың әлеуметтік жүйесіне, корпорация кірісінің салықтарына, ... ... ... және ... ... ... жәрдем ақы, стипендия) салымдарын ұлттық кірістен алып тастағаннан ... ... ... ... кіріс сомасы.
§3. Ұлттық байлық.
Ұлттық байлық қандай да бір мемлекет дамуының экономикалық дамуын бейнелейтін, жалпылаушы, нәтижелі көрсеткіштердің ... ... ... - бұл осы ... бүкіл қоғамның меншігінде болатын, материалдық және рухани құндылықтардың жиынтығы. Ұлттық байлықтың құрамына енеді:
* негізгі өндірістік және ... емес ... ... айналым қорлары;
* материалдық резервтер және сақтандыру қорлары;
* айналым қорлары;
* халық мүлігі.
Ұлттық байлықтың құрамына сонымен ... ... ... ... әдетте натуралды шамамен есепке алынатын, барланған табиғи ... ... ... ... ... байлықты екі топқа бөлуге болады: ұлттық мүлік және табиғи ресурстар.
Бүкіл ұрпақтар өмірінің алдыңғы кезеңіндегі адамдардың жинақтаған еңбегі көрініс тапқан, елдің ... ... ... жиынтығы ұлттық байлықты құрайды.
Табиғи ресурстар елдің табиғи байлықтарын қамтиды. ... ... ... байлықтың құрамына тек барланған, есепке алынған және өндіріс үрдісіне тартылған табиғи ресурстардың қорлары жатқызылады: пайдалы қазбалар, ормандар, су, гидроэнергоресурстар, жер ... және т.б. ... ... ел ... ... ғимараттары, картиналық галереялар, мұражай экспонаттары және т.с.с., елдің алмас және валюта қорлары ұлттық байлық болып ... ... ... ... мүлігі болып табылады.
САБАҚ №17
Тақырып 5.2: .
Жоспар.
1. Экономикалық өсім. Экономикалық өсімді анықтайтын ... ... ... ... ... ... Экономикалық өсімді анықтайтын факторлар.
Экономикалық өсу қарқынының негізгі ... ВНП ... НД ... ... ВНП (ВВП) және НД бір ... ... өсу ...
* бүтіндей өнеркәсіптік өндірістің, салалар бойынша және бір адамға шаққандағы өсу қарқыны болып табылады. ... ... ... ... дамуының әсерінен өндірістің шынайы көлемі деңгейінің ұзақмерзімді өзгерісін ... ... ... ... және құн ... де ... ... өсу қабілеттілігі факторлардың бірқатарына тәуелді. Ықпал ету тәсілі бойынша экономикалық өсімнің тікелей және ... ... ... ... ... түрде мүмкін ететін факторлар тікелей факторлар деп ...
* ... ... саны мен ... ... негізгі капиталдың көлемінің өсуі және сапалық құрамының жақсаруы;
* өндіріс технологиясы мен ұйымдастырылуының жетілуі;
* шаруашылық айналымға ... ... ... саны мен ... ...
* қоғамда кәсіпкерлік қабілеттің дамуы жатады.
Жанама факторлар - бұл ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін жағдайлар. Мұндай жағдайлар сұраныс факторларымен құрылады. Оларға:
* нарықты монополизациялау ... ... ... ... ... ...
* ... салу жүйесінің өзгеруі;
* несие алу мүмкіндігін кеңейту;
* шаруашылық әрекеттің субъектілері арасында кірістерді бөлудің қоғамда ... ... ... және ... өсу ... мен өндіріс факторлері көлемдерінің өзгеруі арасындағы қатынас, экономикалық өсудің типіне байланысты әртүрлі болуы мүмкін.
§2. Экономикалық өсудің типтері.
Экономикалық өсімнің екі ... ... ... ... интенсивті экономикалық өсім.
Экономикалық өсудің экстенсивті типінде материалдық игіліктер мен қызметтердің көлемі келесі факторлардың ... қол ... ...
* ... ... ... санының артуы;
* тұтынылатын шикізаттардың, материалдардың, отынның және айналым капиталының басқа да ... ... ...
* ... бар ... ... ... кезінде инвестиция көлемінің артуы.
Экономикалық өсудің қарқынды типі, керісінше, өндірістің кеңейюі өсімнің тікелей факторларының сапалық жетілуі есебінен ... ... ...
* үдерістік технологияларды қолдану;
* жұмысшылардың біліктілігін жоғарылату;
* негізгі және ... ... ... жақсарту;
* шаруашылық қызметті ұйымдастыруды жақсартудың есебінен оның нәтижелілігін жоғарылату;
Шынайы ... ... ... ... ... ... типтері таза күйінде болмайды. НТП жетістіктерін енгізу негізінде өсу факторлерінің сандық жетілуі, өндіріс құралдарына ... ... ... ... ... талап етеді. Өз кезегінде, жұмыс күшінің және өндіріс құралдарының өсуі ... ... ... ... жүреді.
САБАҚ №18
Тақырып 5.3: .
Жоспар.
1. Макроэкономиканың циклдік тербелістері.
2. Жұмыссыздық және оның формалары.
3. Инфляция. ... ... ... ... ... тербелістері.
Екі бірдей экономикалық конъютура арасындағы уақыт аралығы экономикалық цикл деп аталады.
Кез-келген цикл келесі принциптер ... ...
* ... ... ... ...
* ... мерзімділігімен және қайталанғыштығымен сипатталады.
Тербелістер - дұрыс динамиканың ... яғни ... кері ... ... ... циклдік даму мәселесін зерттеген экономисттер, экономикалық цикл 4 фазаны қамтиды деген қорытындыға келді:
* дағдарыс (құлдырау, рецессия, ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы (шың) және төменгі нүктелерін және олардың арасында жатқан құлдырау (рецессия) және өрлеу (экспансия) фазаларын ерекшелейді. ... ... ... ... жылдан-жылға өседі, жұмыссыздық қысқарады, инвестициялар мен шынайы капитал көлемі артады.
Өрлеу фазасы буммен аяқталады, бұл кезде аса жоғы ... ... және ... күш ... тыс артады; бағалар деңгейі, жалақы ставкасы және пайыз ставкасы өте жоғары. Бумның қашып құтыла алмайтын салдары дағдарыс ... ... ол ... ... өсуі оның құлдырауымен алмасады. Дағдарыс кезеңінен кейін ... ... Бұл ... ... ... төмендеуін жалғастырады, ал жұмыссыздық арта түседі. Біршама уақыттан кейін депрессия тірілу фазасымен ауысады.
Экономикалық циклдің фазаларын графиг түрінде көрсетуге ... ... -- ... ... ... ... жалғасымдылығы бойынша ажыратады:
* Ұзақ циклдер (Кондратьев циклі), жалғасымдылығы 40-60 жылды құрайды. Бір толқыннан басқасына өту ... ... ... революциялық төңкерісті білдіреді. Ол білім беру саласында, өндірістің техникалық базасының өзгеруімен сипатталады.
* Орташа циклдер ... ... ... 8-12 жыл. Оның ... өндіріс саласында негізгі капиталдың жаңаруы болып табылады.
* Қысқа мерзімді циклдер (Китчин циклі) - ... ... ... 2-4 ... ... Қысқа циклдер тұтыну нарығында тепе-теңдікті қалпына келтірумен байланысты.
§2. Жұмыссыздық және оның формалары.
Жұмыссыздық - бұл еңбек ... ... ... ... артық болғанда, еңбек нарығында жұмыс күшінің белгілі бір ... ... ... негізделген, әлеуметтік-экономикалық құбылыс. Ол циклдік, фрикциялық және құрылымдық формада дамиды. Циклдық жұмыссыздық - бұл ... ... және ... ... ... ... жұмыссыздық еңбек ұсынысындағы өзгерістермен байланысты. Құрылымдық жұмыссыздық жұмыс күшінің сұранысы мен ұсынысы құрылымының сәйкес келмеуінен ... ... ... ... фрикциялық және құрылымдық жұмыссыздықты қамтитын табиғи жұмыссыздықты ерекшелейді. Жұмыссыздықтың табиғи деңгейі - бұл ... ... ... жағдайындағы жұмыссыздық деңгейі (яғни циклдық жұмыссыздық болмағанда).
Жиынтық жұмыс күші мемлекет халқының бір ... ... ... ... ... екі топқа жіктеледі:
* 16 жасқа толмаған тұлғалар, сондай-ақ арнайы ... ... ... ... мекемесіндегілер және т.б.);
* жұмыс күші құрамынан шығып қалған тұлғалар, жұмыс істеу мүмкіндіктері бар, бірақ кейбір себептерден жұмыс істемейтін және ... ... ... (үй ... ... үйде ... оқушылар, зейнеткерлер және т.б.).
Демек, ... ... ... тек ... ... ғана ... ... жұмыс істегісі келетін және жұмысты белсенді түрде іздейтін жұмыссыздар да кіреді. Жұмыссыздық формаларын талдаудың ... ... оның ... ... ... бойынша сипаттау болып табылады:
* жыныс бойынша, әлеуметтік тұрғыдан ең аз ... ... ... ...
* ... топтар бойынша;
* білім деңгейі бойынша;
Жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... ...
Жд = (жұмыссыздар саны/жұмыс күші)*100.
Жұмыс күшінің көрсеткіштерін барлық халық санынан 16-жасқа дейінгі ... ... ... зейнеткерлерді, студенттерді, үй шаруасындағы әйелдерді алып тастап есептеуге болады.
§3. Инфляция. Жалпы ұғым.
Инфляция - бұл ... ... пен ... ... ақша ... мен тауар массасының арасындағы сәйкессіздіктің нәтижесі. Қарама-қарсы ... ... ... деп ... ал ... ... баяулауы - дезинфляция деп аталады.
Инфляция себептері көптүрлі: ақшалай сұраныстың тауар массасына сәйкес келмеуі; мемлекеттік бюджеттің тапшылығы; еңбек өнімділігінің ... ... ... ... ... ... шамадан тыс инвестиция және т.б. Олар ұлттық экономика құрылымының ... ... ... ішкі және ... революциялар, табиғи катаклизмалар) да бола алады.
Бағалардың өсу қарқынына байланысты өте баяу (1 % -ден 10 %-ға дейін), ... (10 %-дан 200 % ... және ... (200 % ... ажыратады. Бөлудің берілген критерийлері айтарлықтай шартты. Экономиканы мемлекеттік реттеудің тереңдігіне байланысты ... анық ... ... ... немесе жасырын (тауар тапшылығы кезінде) формада өтуі мүмкін.
Инфляциядан болатын шығындар халық үшін олар ... ... ... ... ... ... инфляция өзінің пайда болуына дейін адамдардың дайындығымен ескеріледі, сондықтан оған халық белгілі бір шамада ... ... ...... 5.4: Нарықтық экономиканы мемлекеттік реттеу
Жоспар.
1. Экономиканы мемлекеттік реттеудің мәні мен ... ... ... және ... бюджет.
3.Ақшалай кредиттік саясат.
4.Мемлекеттің әлеуметтік саясаты.
§1. Экономиканы мемлекеттік реттеудің мәні мен ... ... ... аса маңызды рөл ойнайды. Ол нарықтық механизмге тән ... ... ... ... ... қорларды сақтау және қоршаған ортаны қорғауға жәрдемдеспейді, ұжымдық тұтыну тауарлары (кітапхана, мұражай және т.б.) мен қызметтерін іске ... ... ... пен ... ... кепілдеме бермейді, фундаментальдық зерттеудердің мақсатты түрде дамытуын қамтамасыз етпейді және т.б.
Қазақстан экономиканы реформалау жолының басында. Ол нарықтық жүйені қалыптастыру мен ... ... ... ... жоқ. ... әртүрлі елдердің мемлекеттің реттеуінің тәжірибесін зерттеу көптеген қателіктердің қайталануын болдырмауға мүмкіндік береді. ... рөлі оның ... ... ...
* ... ... қабылдау үшін құқықтық негізді жасау. Ол қауіпсіз тауарларды жасауға бағытталған жеке меншік құқықтарын анықтайтын, кәсіпкерлік ... ... және т.б. ... ... және ...
* кіріс пен байлықты қайта бөлу. Ол жеке ... ... ... мен ... өндірісін ұйымдастырады, сақтануға, сыртқы саясатқа жұмсалатын шығындарды анықтайды, білім беруді, денсаулық сақтауды ... ... ...
* ... ... пен ... ... қамтамасыз ету. Мемлекет жалақының, кәрілік бойынша зейнетақының, мүгедектік, жұмыссыздық бойынша жәрдемақы, халықтың кедей топтарына әртүрлі жәрдемақылардың минимумына кепілдеме береді, бағалардың ... ... ... ... ... ...
* ... тұрақтануы.
Өкімет, бюджеттік-салық және қаржы саясатын қолдана отырып, дағдарыс құбылыстарын, өндірістің құлдырауын, жұмыссыздықты төмендетуді, инефляциялық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу (ЭМР) жалпы экономикалық жүйенің тепе-теңдікте өсуіне қол жеткізу мақсатында микро- және макроэкономикалық реттеушілердің көмегімен ... ... ... ... ... ... объектілері - бұл мемлекеттің араласуын қажет ететін мәселелер ... ... ... ... ... ... мен құбылыстар. Негізгі объектілер - бұл экономикалық цикл, шаруашылықтың ... және ... ... ақша айналымы, төлем балансы, бағалар, бәсекелестік жағдайлары, әлеуметтік ... ... ... ... ... байланыстар.
Реттеудің субъектілері ретінде орталық (федерациялық), аймақтық, муниципалдық басқару мекемелері болып табылады.
Реттеудің әдістері ... және ... ... бөлінеді. Тікелей реттеулерге құқықтық, әкімшілік және кейбір экономикалық құралдар жатады.
Құқықтық реттеу өндіруші және ... ... үшін ... ... ... ... заңнамалық формасының үлгісі ретінде антимонополиялық заңнама, және т.б. ... ... ... құралдар басқару-бөлу қатынастарына негізделеді және қорғану шараларын, рұқсат беру мен мәжбүрлеу шараларын қамтиды. Мысалы, билік қоршаған ортаны қорғай отырып, жаңа ... ... ... беруді қысқартады. Африканың бір мемлекетінде үкімет ұлттық саябақтың біреуін ұйымдастырушылық туризм мақсатында ... ... ... ... ... биліктің өнеркәсіптік кәсіпорындарға тазарту құрылыстарын орнату, жастарға ... ... ... және т.б. ... ... ...
Жанама әдістерге ынталандырумен байланысты экономикалық қаражат және кейбір экономикалық емес, мысалы, сендіру құралдары жатады. Бірқатар жағдайларда ... ... ... ... ... ... тауарларды көбірек сатып алуға, мемлекеттік займ облигацияларын сатып алуға ... ... ... ... көп ... ... ... қатар жүреді. Мемлекеттік реттеудің экономикалық құралдары фискальдық және ақшалай-несиелік саясат құралдарына бөлінеді. ... ... ... және ... ... және жанама мемлекеттік шаруашылық реттеу фискальдық саясат құралдарымен жүзеге асады. Фискальдық саясат астарынада ... ... мен ... ... ... шешімдер тұспалданады. Мемлекеттік шығындарды жүзеге асыру мемлекеттік бюджет қаражатын қолдану денегді білдіреді, ал салық оны ... ... көзі ... ... онда фискальдық саясат мемлекеттік бюджетті манипуляциялауға апарады.
Мемлекеттік бюджет - ... ... және ... ... ... ... жоспары. Ол екі бөліктен тұрады: кірістер мен шығындар. Кірістер салықтық және ... тыс ... ... Салықтан түсетін кіріс шамамен 75-85% құрайды. Салықтан тыс түсімдер - бұл ... ... ... ... ... ... ... елдерде кірістердің бөлігі әлеуметтік сақтандырудың,зейнетақының, жұмыссыздықтан сақтандырудың мемлекеттік қорларына салымдар түрінде түседі ... Ақша - ... ... ... - бұл ақша айналымы және несие ... ... ... ... ... ... ... (ақша, банкнот) және ақшасыз есеп айырысудан (банк есебіндегі қаржы, депозит сертификаттары және мемлекеттік құнды қағаздар) тұрады.
Несие - ... өтеу және ... ... жеке ... ... заемшыға ақшаның қозғалысы.
Ақша-несие саясаты несиені және ақша эмиссиясын (несие эмиссиясы) ... ... ... ... ... және ... (несиелік рестрикция) бағытталады. Өндірістің төмендеу және жұмыссыздықтың ұлғаюы жағдайында орталық банктер несиені кеңейту және пайыз нормасын төмендету жолымен конъюнктураны тірілтуге ... ... ... ... ... әлеуметтік саясаты -- азаматтардың қызығушылықтары мен қажеттіліктеріне бағытталған әлеуметтік шаралардың жиынтығы. Мемлекеттің әлеуметтік саясатында басты ... ... ... ... саясаты алады, өйткені халықтың өмір сүру деңгейі көп жағдайда мемлекет ... ... ... ... ...
САБАҚ №20
Тақырып 5.5: .
Жоспар.
1. Әлемдік сауда.
2. Еңбектің Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... жүйе.
6. Протекционизм және еркін сауда.
§1. Әлемдік сауда.
Халықаралық экономикалық қатынастардың негізгі формалары дүниежүзілік ... ... және ... ... ... валюталық ынтымақтастық.
Дүниежүзілік сауда тауарлар мен қызметтерді мемлекет шекарасына тыс шығаруды қарастырады. Ол мамндану мен айырбасқа әкеп ... ... және ... өмір сүру ... екі ... арқылы жоғарылатуға мүмкіндік береді.
Біріншіден, сауданың көмегімен әртүрлі елдерде шығындардағы айымшылықтардан кіріс алынады. Бұндай кіріс технологиялардағы айырмашылықтардан, шикізат немесе басқа да ... ... қол ... ... ... шығады. Осындай кірісті сипаттаған алғашқы экономист А.Смит болды. Ол әрбір мемлекет өзі абсолюттік басымдылыққа ие бола ... ... ... мамандану қажет деп сендірді. Д.Рикардо осы ойды ... ... ... ... ... ... ... өндірісіне маманданған мемлекеттер, басқа елдермен салыстырғанда өте аз шығындармен жасай алатын тауарларды өндіру ... ... ... ... ... ... ... яғни өнімді шығаруды ұлғайту есебінен шығындарды төмендету жеңіл.
§2. ... ... ... шаруашылықтар мен олардың арасындағы байланыс негізінде қалыптасқан дүниежүзілік шаруашылық негізінде, мемлекеттер айырбасқа салатын белгілі бір өнім ... жеке ... ... ... ... ... ... бөлінісі (ЕХБ) жатыр. Ол дүниежүзілік шаруашылықтың әртүрлі даму кезеңдерінде әртүрлі мәндері бар ... ... ... ... ... ... ... атмосфералық-климаттық жағдайлар, пайдалы қазбалардың қорлары, топырақ құнарлылығы, территория көлемі, халық саны, ғылыми-техникалық революция және т.б. ... ... ... және ... ... ... ағымдарының бағыттарында үздіксіз қозғалыстар болып жатады, ол дүниежүзілік нарықта әртүрлі ... ... ... Олар ... ... үлес ... қысқарып, жоғарытехнологиялық тауарлар үлесінің артуымен сипатталады; қызмет көрсету саудасы нығаюда: көліктік, туристік, қаржылық. ... ... ... ... ... - жеке меншік иесіне кіріс әкелетін қаржыны шет елге орналастыру. Бұл үрдіске ... ... әсер ...
* ... ... мемлекеттен қайта жинақтау;
* дүниежүзілік шаруашылықтың әртүрлі тізбектерінде капиталға деген сұраныс пен оның ұсыныстарының сәйкес келмеуі;
* ол ... ... ... аса ... ... пен ... күштерінің болуы;
* өндірісті интернационалдандыру;
Капитал келесі формада шығарылады:
* жеке ... ... ...
* ... немесе ақшалай формада. Осылайша, капиталды шығару машиналар мен ... ... ... орын ауыстыруы, егер олар шет елге, онда фирманың ... ... ... алатын жарғы капиталына үлес ретінде шығарылатын болса:
* кысқа (әдетте бір жылға дейінгі мерзім) және ұзақ ... ... ... және ... ... ... капиталды шығару тікелей және портфельдік инвестициялар түрінде жүзеге асады. ... ... ... ... ... ... ету салдарынан, сондай-ақ акйиялардың негізні пакетіне ие бола отырып, шетелдік капитал салымдары объектілерін толық бақылауды қамтамасыз етеді. ... ... шет ел ... ... жеке ... немесе бақылау құқығын қамтамасыз етпейтін көлемде сатып алудан түзіледі. Ссудалық формадағы капитал өзінің иесіне негізінен салымдар, ... және ... ... ... түрінде кіріс әкеледі.
§4. Жұмыс күшінің миграциясы
Жұмыс күшінің халықаралық миграциясы еңбек қорларының бір елден екінші елге, өзі орналасқан ... ... аса ... ... ... ... мақсатында еңбек қорларының орын ауыстыру үрдісін білдіреді. Жұмыс күшінің миграциясы үш ұғымда көрінеді:
* эмиграция (мемлекеттен тұрақты өмір сүру ... ... ... ... ... өмір сүру орнына келу);
* репатриация (бұрын кетіп қалған азаматардың туған мемлекетіне оралуы).
Шет елдік жұмысшылар мен мамандарды тартудың орталықтары соңғы ... АҚШ, ... ... Қиыр ... және ... ... мұнай өндіруші мемлекеттері болды.
Халықаралық экономикалық қатынастардың даму ... ... ... ... жүйе ... болады, ол мемлекеттер, ұйымдар, фирмалар және азаматтар арасында есептеудерді жүзеге асыруға көмектеседі.
Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... өзінің байытылған көрінісін төлем баланстарынан табады.
§5. Дүниежүзілік валюта жүйесі.
Қазіргі жағдайларда дүниежүзілік валюталық жүйе, алтын резевтерін; валюталардың өзара ... ... ... ... және курстар механизмдерін; валюталық шектеулер көлемін, халықаралық есептеу формаларын, халықаралық валюта нарығының ... және ... ... нарығын қоса отырып ұлттық валюталар мен ұжымдық резервтік қорларды қамтиды.
Қазіргі валюталық жүйе - бұл, ... көп ... ... ...
Валюта -- бұл:
* ... ... ... және оның ... ... ... қағаз);
* шет ел мемлекеттерінің ақша белгілерін, сондай-ақ шет елдік ақша ... ... мен ... ... қаржысын;
* халықаралық есептеу бірліктерін және төлем қаржысын (ЕВРО, пайдаланудың арнайы құқықтары) қамтитын терең ұғым.
Ұлттық экономика үшін ұлттық ... ... ... ... ие. Валютаның конверсиялануы - бұл берілген мемлекет валютасының басқа елдердің валютасына ... ... және ... ... ... ... еркін айырбасы. Конверсиялау тұрғысынан барлық валюталарды үш топқа бөледі: еркін конверсияланатын валюталар, жартылай конверсияланатын (жеке салалар бойынша валюта ... ... ... ... және ... валюталар.
Валюталық келісімдер жүзеге асатын нарықта, валюта валюталық курс бойынша сатылады. Валюталық курс - басқа мемлекеттердің ақша бірліктерінде ... бір ... ақша ... ... Шет ... ... ұлттық ақша бірлігі курсын қалыптастыру үрдісі валюталық ... деп ... ... ... және ... сауда
Сауда саясаты -- бұл макроэкономикалық тепе-теңдікті қамтамасыз етуге бағытталған үкіметтік ... ... ... түрде дербес бағыты. Мемлекет сауда балансын реттей отырып, әдістер мен құралдардың жүйесін қолданады, олар мемлекетте болатын таңдалған саясатқа, міндеттер мен ... ... ... ... ... ... мемлекеттер арасындағы ынтымақтастықты дамытуға бағытталған әртүрлі мемлекеттердің экономикалық ... ... ... ... ... келесі түрлерін ерекшелеуге мүмкіндік берді:
Протекционизм -- өзіндік экономиканы дамытуды ... ... ... ... және жанама түрде енгізуді шектеу арқылы бәсекелестіктен ішкі ... ... ... ... ... ... ... саясаты) -- сауда еркіндігін қамтамасыз етуге, жеке тұлғалар мен әртүрлі елдердің фирмалары арасындағы ... ... ... жоюға бағытталған және мемлекеттің жеке кәсіпкерлік қызметке араласпауын қарастыратын саясат.
5-бөлім бойынша ... ... ... ... оның ... мен ...
* Қандай негізгі макроэкономикалық көрсеткіштер болады?
* Экономикалық өсімге түсініктеме беріңіз, оны қандай факторлер анықтайды?
* Экономикалық өсімнің экстенсивті және ... ... ... ...
* ... цикл ... не? ... циклдің фазалары қандай?
* Жұмыссыздықтың мәні және оның формалары?
* ... ... не және оның ... ...
* Экономиканы мемлекеттік реттеу неге негізделеді?
* Фискальдық саясат және мемлекеттік ... ... не ...
* ... ақшалай несиелік саясатты қалай жүргізеді?
* Мемлекеттің әлеуметтік саясатының негізгі бағыттары қандай?
* Халықаралық экономикалық ынтымақтастықтың қандай негізгі формаларын сіз ... ... №21. ... ... ... бақылау жұмысына арналған үлгілік сұрақтар
1-нұсқа.
* Экономикалық теория пәнін түсіндіру амалдары.
* Утопиялық және ғылыми социализм. Экономикалық теориядағы жаңа ...
* - ... ... ... ... ... ... жауап беруі тиіс жағдайлар. Мысалдар келтіру.
* Еңбек қатынастарында және нарықтық экономикада еңбекті төлеу мәселелеріндегі ... ...
* ... ... ... ... мен ...
* Макроэкономикадағы циклдік тербелістер.
2- нұсқа.
* Экономикалық теорияда негізгі бағыттардың мәні ... ... ... ... нормативтік және болжамдық экономика);
* Экономикалық ғылымда физиократизм мектебі және маржиналдық теория.
* Нарықтық экономикада мемлекеттік социализм дәуірінде ... ... ... және ... ... ...
* Экономикалық теорияда шығындар: ұғымы, түрлері. Мысалдар келтіру.
* Экономикалық теорияда несие және несие қатынастары.
* Жұмыссыздық, оның ... мен ... ...
3- ... ... теорияның функциялары мен әдістері. Түсініктемелер мен мысалдар келтіру.
* Экономикалық ... ... ... және неоклассикалық мектеп.
* Экономикалық теорияда ... ... және ... ... ...
* Өнімнің өзіндік құны: экономикалық элементтер және калькуляциялық баптар бойынша шығындардың ... мен ...
* ... есеп ... ... ... көрсеткіштер).
* Нарықтық экономиканы мемлекеттік реттеудің мәні.
4- нұсқа.
* Экономикалық көрсеткіштер: ұғымы, қызметі, құрамы мен экономикалық көрсеткіштердің жүйесі. Мысалдар келтіру.
* ... ... ... және Кейнс теориясы.
* Еңбекті төлеудің мәселелері: еңбекті төлеудің қағидалары, ... ... ... ... мен ...
* Экономикалық теориядағы кіріс: ұғымы, функциялары, түрлері.
* Экономикалық өсудің ұғымдары мен түрлері.
* Қазіргі халықаралық экономикалық қатынастардың ... ... ... ... ...
* ... О.Ю. ... экономика. Ростов-на-Дону, 1995ж.
* Экономикалық теория курсы. Оқулық. проф. Чепурин М.Н., проф. Киселева Е.А. жалпы редакциясымен, Киров ... ... ... ... ... Б.А. ... ... басшылығымен, Москва, 1997ж.
* Борисов Е.Ф., Волков Ф.М. Экономикалық теория негіздері. Москва, 1996ж.
* Котлер Ф. ... ... М., ... ... ... У.Н. , ... 2004ж.
* Нуреев Р.М. Микроэкономика курсы. Москва, ... ... Н.А. ... ... ... ... Н.А. . ... , 1996ж.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Агробизнес экономикасының негіздері15 бет
Банктердің форфейтингтік операцияларының экономикалық негіздері89 бет
Инновациялық экономиканың теориялық негіздері62 бет
Кәсіпорынның қаржылық менеджменті және тәуекелділігін басқарудың экономикалық негіздері26 бет
Халықаралық экономикалық интеграцияның объективті негіздері және мәні30 бет
Экономикалық қылмыстармен күресудің құқықтық негіздерінің қазіргі жағдайы52 бет
Экономиканы әртараптандыру және жаңарту бағыттарының теориялық негіздері24 бет
Акционерлік қоғамдардың қызметінің экономикалық тиімділігінің теориялық негіздері38 бет
Ақша мен несиенің экономикалық – теориялық негізі27 бет
Банктердің факторингтік операцияларының экономикалық негіздері62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь