Қазақстандағы сүтқоректілер класы

Мазмұны

І.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

ІІ.Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.Қазақстандағы сүтқоректілер класы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
2.Омыртқалы жануарлар даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
3.Омыртқасыз жануарлар даму ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17

ІІІ.Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19

IV.Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
Кіріспе.
Сүтқоректілер — омыртқалы жануарлардың жылықанды, ең жоғары сатылы тобы. Бұлардың басқа жануарлардан басты ерекшелігі: ррталық жүйке жүйесі мен сезім мүшелерінің ерекше дамуы: дене температурасының біршама тұрақтылығымен (сүтқоректілердің көпшілігінің дене температурасы — 37—39°) қамтамасыз етілетін жылу алмасу жүйесінің күрделілігі; баласын тірідей туып, сүтпен асырау арқылы ұрпағының одан әрі тірі қалуына қолайлы жағдай жасауы. Бұл топтағы жануарлар баласын сүтпен қоректендіретіндіктен, класс сүқоректілер деп аталады. Сүтқоректілер класындағы жыртқыш жануарлар кейде аңдар деп те аталады. Ең жоғары сатыда дамыған, ақыл-ой иесі адам да осы класқа жатады.
Сүтқоректілер орталық жүйке жүйесінің күшті дамуы нәтижесінде құрлықта да, теңізде де, түщы суда да мекендейді, қазіргі кезде олардың 4 мыңнан астам түрі бар деп есептеледі. Адамның шаруашылықтағы әрекетіне байланысты сүтқоректілердің кейбір түрлері табиғатта сиреп барады. Сондықтан олардың 230 түрі және 91 түр тармағы ХТҚО-ның, 26 түрі және түр тармағы бүрынғы КСРО-ның, 40 түрі Қазақстанның Қызыл кітабына (1996) тіркелген.
Сүтқоректілердің 300-ден астам түрі бұрынғы КСРО-да, 155 түрі республикамыздың кең байтақ аймағында мекендейді.
Әдебиеттер.

1.Қайымов.Қ.Жануартану.-Алматы,2004.
2.Биология:Жоғарғы оқу орнына арналған.-Алматы,1999.
3.Жануартану дәстүрлі емес сабақ.-Казақстан мектебі,1995, N1.
4.Жануартану әдістемесі.-БГХ,1998,N1.
5.Әмірғазиев Қ. Биологиялық жұмбақтар. Алматы, «Мектеп», 1972.
6. Қайымов Қ. Аяулы хайуанатттар. Алматы, «Мектеп», 1979.
7.Қ а й ы м ов Қ. Биология және техника. Алматы, «Қайнар», 1985.
        
        Мазмұны
І.Кіріспе...................................................................
....................................3
ІІ.Негізгі
бөлім.......................................................................
....................4
1.Қазақстандағы ... ... ... ... ...... ... жылықанды, ең жоғары сатылы
тобы. Бұлардың басқа жануарлардан басты ерекшелігі: ррталық жүйке ... ... ... ... дамуы: дене температурасының біршама
тұрақтылығымен (сүтқоректілердің көпшілігінің дене температурасы — 37—39°)
қамтамасыз ... жылу ... ... ... ... ... сүтпен асырау арқылы ұрпағының одан әрі тірі қалуына ... ... Бұл ... ... баласын сүтпен қоректендіретіндіктен, класс
сүқоректілер деп аталады. Сүтқоректілер класындағы жыртқыш жануарлар кейде
аңдар деп те аталады. Ең жоғары сатыда ... ... иесі адам да ... ... орталық жүйке жүйесінің күшті дамуы нәтижесінде құрлықта
да, теңізде де, түщы суда да мекендейді, қазіргі кезде ... 4 ... түрі бар деп ... ... ... ... ... кейбір түрлері табиғатта сиреп барады. Сондықтан ... түрі және 91 түр ... ... 26 түрі және түр тармағы бүрынғы
КСРО-ның, 40 түрі ... ... ... (1996) ... 300-ден астам түрі бұрынғы КСРО-да, 155 ... кең ... ... ... ... ... дене мөлшері мен пішіні алуан түрлі, ол көбінесе
тіршілік әрекеті мен мекендейтін орта ... ... ... Бұлар
— негізінен құрлықта тіршілік ететін төрт аяқты жануарлар. Рас, ... ін ... ұшып ... ... ... де ... бар,алдағы
сабақтарда танысасыңдар. Сүтқоректілердің сыртқы ... ... ... ... ... мысалға алып қарастырылады.
Асыранды -мысықтың арғы тегі ливиялық мысық болып саналады, оны ... ... ... 5 мың жыл ... қолға үйретсе керек. Қолға үйретілген
басқа жануарларға қарағанда ... арғы ... онша ... ... мысықтың қолтұқымдары айтарлықтай көп емес. Мысықтың денесінен,
басқа сүтқоректілерден де байқалатын, бас, мойын, тұлға, ... ... ... жойылған), алдыңғы және артқы аяқтарды ... ... . ... ... ... ... аяқ ... тәрізді болғанымен тұлғасынан екі жаққа
қарай тарбимай, ... тік ... ... ... ... ... ... аяғымен еркін қозғалып жүреді).
Мысықтың басына назар аударсақ: бұған дейін оқып өткен ... ... екі ... қалқаны көрінеді. Бұл — сүтқоректілерге
тән ерекшелік. Қарашығы ... ... ... ... ... тұратын
бадырайған үлкен көз, қабағы мен үстіңгі ерніндегі ұзын ... ... жоқ ... ... екі ... тесіктері бірден көзге түседі.
Қорегін аулағанда дыбысын , сездірмей, саусақтарының ұшындағы тырнақтарын
майлы табанына жасырып алып, білдіртпей жүреді. Ол ... жер ... ... ... де ... қатты серпіле олжалайтын қорегіне қарай
атылады. Міне осы тұста ... ... ... ... ... ... құйрығы кері-леді, сөйтіп құйрық мысықтың бағытын реттейтін бұлқын
қызметін атқарады. Қорегін осылай аулау — ... ... ... тән.
Сүтқоректілердің денесі берік созылғыш терімен ... ... ... тер ... мен ... ... май ... орналасады . Тер
безінен тер ... ... да, ... ... ... ... салқындата-ды,
ал май безінен бөлінген май теріде орналасқан түкті ... оған ... ... жасайды. Тер бездерінің өзгерген түрі сүт безіне
айналады да, сүтқоректілер баласын ... ... ... ... ... ... өсіп ... Оны
денесіндегі түкті жамылғыны аяғымен тазалап, жуы-нып отырған мысықтан анық
көруге болады. Мысық денесінен итте ... ... иіс ... ... да таза жүреді. Өйткені мысықтың терісінен май бөлінбейді, ... ... суға ... және жаңбырдың астында қалмауға тырысады. Тер
бездері тек табандарында ғана ... ... ... тер ... ... Итте де тер ... өте аз, сондықтан денесін салқындату
үшін ыстық күндері ит ... ... ... ... ... ... ... қатты сілкінеді де, майлы түктердегі су тамшыларын жан-жаққа
шашып, денесін құрғатып алады.
Сүтқоректілердің түкті жамылғысы ... ... ... жуандау
және ұзын түк қылшық деп, ал қысқа жұмсақ түк — мамық немесе түбіт деп
аталады. ... жүн ... ... және бірімен-бірінің
ұйысып ... ... ... ал ... денедегі жьтлуды
сақтайды. Бегемот, ... кит, морж ... ... ... жамылғы болмайды, киттің денесіндегі жылуды тері астында болатын
қалың май қабаты сақтап ... ... ... бар ... ... рет ... ... түлейді. Түк терідегі түк үясына орналасады. Түк
дегеніміз — мүйізтекті түзіліс. Ал сүтқоректі жануарлардың үлпек ... ... ... деп ... тек түк қана емес, қабыршақ, өткір және жалпақ тырнақ, тұяқ ... ... ... заттар түзіледі. Қабыршақ аңкесірткенің бүкіл
денесін қаптаса, қалталы, кеміруші және ... дене ... ... да болады. Бұл — сүтқоректілерге
ежелгі ... ... ... ... ... ... ... Өткір
тырнақты — кез келген жыртқыш сүтқоректілерден, жалпақ тырнақты —
приматтардан, тақ және жүп ...... ... ... ... ... терісінен басына мүйіз
өсіп шығады. (Бұғылардың ... ... ... ... түк, ... және жалпақ тырнақтар, мүйіз
(бұғыдан басқасы), тұяқ ... ... ... түзілісі болып
былады.Бұларды жаққан кезде мүйізді жаққаңдағыдай иіс ... ... және ... ... ... ... жануарлардың
сүйек бөліктеріне ұқсас бассүйек, омыртқа жотасы кеуде қуысы, иық белдеуі
мен алдыңғы аяқ және ... ... мен ... аяқ ... құралады.
Бұларға тән негізгі белгі — мойынның ұзын-қысқалығына қарамастан 7 омыртқа
болады ... ... ... да, ... ... ... де мойын 7
омыртқадан тұрады.
Сүтқоректілердің бассүйегі жорғалау-шылардыкіне ұқсас ... ... ... ... ... ерекшеленуі және ми сауытының
көлемді болуына байланысты күрделі құрылысты болады . ... ... ... ... ... және еркін қозғала алатын астықғы
жақсүйектен құралған. Үстіңгі және астыңғы ... ... ... ... орналасады, одан кейінірек иттіс, ... ... кіші азу және ... азу ... жалғасады. Азу тістердің ең ірісі
жыртқыш тіс деп аталады. ... ... ... ...... тіс ... ... орнығуында. Мысық тәрізді етпен
қоректенетін сүтқоректілер жыртқыш сутқоректілер деп ... ... ... тек қана ... және ... ... қимылдайды,
олар жақ сүйектерін жан-жағына қимылдата
алмайды. Ал ... ... ... ... ... ... ... жақсүйектерін кез келген бағытқа: жоғары, төмен, оң жаққа және
сол жаққа қарай ... ... ... тіс ... да ... бассүйегі мойын омыртқаға жалғасады да, омыртқа жотасы
бүкіл арқаны бойлай ... ... ... Енді ... құрылысын қарастырады.
Төрт түлік малдардың ... ... өте ... ... ... Сиыр дегенде — сүт пен еттің молшылығы еске түседі. ... ... ... ... ... көптеген қосалқы бүйымдар
жасауға негіз болады. Сиыр мүшелдік жыл санауда ... ... ... ... және ит ... ... ... түсынан екі мүйіз өсіп шығатыны белгілі.Ал омыртқа жотасы басқа да
сүтқоректілер ... ... ... арқа ... бел ... және ... омыртқаларынан құралады. Қаңқаның алдыңғы бөлігі иық
белдеуінен, соңғы ... ... ... ... иық ... ... айтарлықтай күрделі емес. Ол
қарға сүйегі бітісіп кеткен ... және ... ... ... ... итте бұғана сүйек болмайды, ал төрт аяқпен де, тік те
қимылдай алатын сүтқоректілерде (көртышқан, жарғанат, мысық, аю, ... иық ... ... ... ... ... сүтқоректілердің
(үйрек тұмсық, түрпі) қарға сүйегі де болады.
Әрқайсысы үш сүйектен ... екі ... ... жамбас
белдеуін түзеді.
Басқа сүтқоректілер тәрізді сиырда да екі алдыңғы және екі артқы аяқтары
болады. Сүтқоректілердің аяқ ... ... бес ... де ... ету ... және ... атқаратын
қызметіне байланысты құрылысы жағынан бірдей емес: алдыңғы аяқ сүйектері
ұшуға, жүзуге және жер қазуға ... ... ... ... ... ... саусақтар саны өзгереді.
Сүтқоректілердің арқа омыртқалары (12—15) қабырғаларға жалғасып,
қабырғалардың екінші үшы шеміршек ... ... ... кеуде қуысы
түзіледі. Бел омыртқалардың саны да барлық сүтқоректілерде бірдей емес
(2—9). ... 3—4 ... ... ... ... Ал құйрық
омыртқалардың саны 3-тен 49-ға дейін жетеді.
Сүтқоректілердің ... еті ... ... байланысты сан алуан қызмет
атқарады. Бұлшықеттер әсіресе аяқ, бел, арқа бөліктерінде жақсы дамыған,
сондай-ақ ... ... ... ... ... келтіретін шайнау
бұлшықеттері де жақсы жетілген.. Барлық жыртқыш жануарлар ... ... ... ... ... ... құсты олжалаған кезде оны тісімен
жұлқылай бастайды. Ол иттісімен кемірушінің омыртқа жотасын ... ... ... ал сүйектегі етті алдыңғы жағындағы күректістерімен
тазартады. Тістің ... ... заты — ... ... ал дентиннің
сыртын өте берік зат — кіреуке ... ... ... ... ... пішіні әр түрлі болады.
Мысық ауызға түскен қоректі тілімен ... ... ... ... ... ... — сілекеймен шылайды . Сөйтіп, қорек
жұтқыншақ арқылы өңешке түседі, ал өңеш ... ... ... ... ... қарай бір немесе бірнеше
бөліктерден құралады. Етпен ғана қоректенетін немесе дән, бунакдене жейтін
сүтқоректілердің қарын құрылысы онша ... ... ал ... ірі
азықпен қоректенетін, әсіресе күйіс қайыратын сүтқоректілердің қарны
күрделі құрылысты болып ... ... түйе мен ... қарны 3—4
бөлімді болады. Өңештен түскен қорек қарынның ең ... ...... ... мен әр ... ... ... ашиды да қабырғасы
ұяшықтанған жұмыршаққа жылжып, жұмыршақ ... ... ... ... түйе ... сиыр ауызға түскен қоректі сілекейге шылап, тісімен
шайнап, ұнтақтайды, сөйтіп ... зат ... ... ... ... ... ... жіңішке өзегі арқылы қатпарланған қатпар-шақ
қарынға, одан ... ... ... бір ... оған аш ... тоқ ішек және тік ... ... ас ... бен ... ... сөл ... Өсімдіктекті азықпен қоректенетін сүтқоректілерде аш ішек
пен тоқ ішек ... ... ... ... ... ... ... шаламаймыл, адам) бүйендерінен соқырішек өседі.
Бауырдан өт ... Бір ... ... нәрсе: егеу құйрықта өт қабы
болмайды, ... өт ... ... ... ... ... ... — ұлтабарға жалғасқан аш ішектің алдыңғы жуантықтау
бөлімі. Қорытылмай қалған ас қалдықтары тік ... ... одан ... арқылы сыртқа шығарылады.
Еттекті азықпен қоректенетін сүтқоректілердің ішегі (тұрқынан 4—5 есе
ұзын) өсімдікқоректі сүтқоректілердің ... ... 20 есе ... ... ... ... олар ... аздйқпен қоректенеді.
Сүтқоректілердің басқа омыртқалылардан тағы бір ерекшелігі — кеуде қуысы
мен құрсақ ... ... ... ... ... ет — ... ... Көкек кеуде қуысына күмбездене еніп, өкпеге жанасып жатады. Бұл тыныс
алған кезде кеуде қуысының ... ... ... ... ... өкпесі арқылы тыныс алады. ... ... ... ... ... ... кеңірдек тармақтары — ауатамырдан
және өкпеден құралады.
Ауатамырлар ... одан әрі ... өкпе ... та-ралады.
Сүтқоректілер қабырғааралық бұлшықеттер мен көкеттін ... ... ... ... тыныс шығарады. Өкпе көпіршіктерін ұсақ қылтамырлар
торлап жатады. Өкпе көпіршіктерінің саны неғұрлым көп ... ... ... ... арта түседі.
Сүтқоректілердің жүрегі де құстардыкі тәрізді төрт бөліктен: екі жүрекше
және екі қарыншадан қүралады. Қан ағзада екі қан ... ... ... ... ... қаны ... ... араласпайды.
Сүтқоректілердің жүрегіндегі қан қарқынды ағып, ... ... ... ... ... ... және ұлпа жасушаларын ыдырау
өнімдерінен тазартады.
Мысықтың жамбас ... ... екі ... беломыртқа түсында орнаііасады.
Оның зәршығару мүшелері: екі бүйрек, екі несепағар және бір қуық. Бүйректе
түзілген несеп ... ... ... ... одан зәр ... ... сыртқа шығарылады. Ағзадағы тұздың біраз бөлігі тер бездері арқылы
теріден де бөлінеді.
Сүтқоректілердің едәуір жетілген асқорыту мүшелері мен ... және ... ... ағзадағы зат алмасуды қамтамасыз
етеді. Осындай әрекеттер арқылы сүткоректілердің дене температурасы
тұрақты (37—38°С) болады.
Басқа да омыртқалы ... ... ... миы да алдыңғы ми
сыңарлары, ортаңғы ми, аралық ми, мишық және сопақша ... ... ... ... ми мен ... ... басқа омыртқалылардан әлде қайда
көлемді және ми сыңарларында иірім болғандықтан, сондай ақ ми ... ... ... өте ... иіс сезу, есту, көру, сипап сезу және дәм сезу
мүшелері жақсы дамыған, ... ... ... ... болмайды.
Сүтқоректілердің тіршілік ортасы мен тіршілік жағдайы сезім мүшелерінің
дамуына ... әсер ... ... ашық ... мекендейтін жыртқыш
аңдардың көзі жақсы жетілсе, орманда мекендейтін ... ... мен иіс ... ... дамиды. Ал суда тіршілік ететін дельфин мен
киттер мүлде иіс сезбейді, қорегін жер ... ... ... ... Сүтқоректілердің қай-қайсысы болса да құстардай қырағы болмайды.
Сүтқоректілердің қабағынан, самайынан, үстіңгі ернінің ... ... ұзын ... көзге бірден шалынады. Бұл сезімтал қылшықтар
сүтқоректілердің ... сезу ...... Маймылдар адам тәрізді
саусақтарының ұшымен сипап.Сүтқоректілердің мінез-қылығы. Алдыңғы ми
сыңарларында ... ... ... ... ... шартты
рефлекстерінің түзілуіне жеңілдік жасайды . Сыртқы ортадан келген сансыз
хабарларға орай ... ... ... ... ... ... ортасының өзгерісіне бейімделу арқылы жануарларда жаңа байланыстар
пайда болады.Мысалы, ... ... ... ... ... ... қорек етеді, ата-енесінің бауырында жүріп, ата-енесі
пайдаланатын азық-пен ... ... Егер ... баласы болса
— етпен, ал өсімдікқоректі жануардың баласы болса — өсімдікпен қоректенудің
әдіс-айласына үйренеді. Желіден ағытылған құлынның ойнақтап, алысып, ... ... ... байқаған боларсыңдар. Ойын — сүтқоректілердің
балаларының жауынан қорғану және жемін аулауға ... ... ... және ... Сутқоректілер — дара жынысты жануарлар,
олар іштей ұрықтанады. Аналық сүтқоректінің ... ... ... ... одан ... ... ... ал аталық сүтқоректінің көбею
мүшесі — сперматозоид дамитын аталықбез. Сүтқоректілерді ... мен ... ... жұмыртқалаушылар, қалталылар және қа-ғанақтылар
деген үш топқа бөлуге болады.
Пісіп жетілген жұмыртқажасушалар аналық сүтқоректінің екі жүмыртқажолына
түсіп ұрықтанады да, ... ... ... ...... ... . ... тек сүтқоректілерде ғана болатын, екі жұмыртқажолы түтігінің аузы
ашылатын бұлшық етті — ... ... ... ... өте ... жол ... арқылы келген, ұрықтанған жұмыртқажасушалар жатырдың
қабырғасына жабысып, бөліне бастайды және сол ... одан әрі ... ... ... ... тығыз жанасады. Сол жанасқан жерде
баланың жолдасы (аңдарда шу, үй), яғни ... ... ... ... ... даму ... ұрықтың ана ағзасымен байланысын жүзеге асыратын
мүше. Ұрық қағанаққа кіндік арқылы жалғасады, кіндікті қантамырлар ... ... ... қабырғасы арқылы аналық денесіндегі қанның
кенеулі заттары мен оттегі ұрыққа барып, ондағы ұрықтың тіршілік әрекетіне
зиянды заттар мен ... ... қан ... ... Баласын тірі
туатын жануарлар мен адамның ұрықты құрсақта көтеру кезеңі буаздық (буаз
болу) ... ... ... ... деп ... Ұрықтың жатырда даму
ұзақтығы сүтқоректі-лердің барлығында бірдей емес, сұр тышқанның буаз болу
мерзімі — 16—23 күн, алып ... — 38—40 күн, ... — 600 ... ... ... бір ... желбезектердің сілемі
байқалады, бұл кезеңде олар қосмекенділер мен жорғалаушылардың ... ... Буаз болу ... ... ... ... ... сүт бездерінде сүт түзіле бастайды. Бұл ... ... деп (сүт безі ... ... немесе емшек, адамда —
емшек) аталады. Сүтқоректілер баласын құрамында жас ... ... ... ... су, май, ... ... ... және минералды
тұздар мол болатын ақ түсті кенеулі сұйықтық — ... ... ... ... ... ... денесімен жылытады,
оны жауынан қорғап, қоректенуге үйретеді. Ит, ... ... ... ... ... ... ... щр . Қазбадан
табылған жоғары сатылы аңтістілер тобына ... бұл ... ... ... ... ата тегі ... да оның ... аңдарға ұқсастық көбірек болды. Иностранцевияның дене тұрқы
3—3,5 м, басы өте ... ... ... 50 сантиметрге дейін
жетеді), қаңқа сүйектері жеңіл жануар болғаны байқалады. Сүйектерінің ... оның тез ... ... ... ... ... ... көтеріңкі ұстап жүруге бейім ... ... ... тағы бір ...... ... ірі ... үлкен екі иттістің болуы. ... — су ... ... ... ... ... ... оның саусақтарында үлкен тырнақтары
болды. Денесінің үлкендігі, терісінде ... ... ... ... иностранцевия тәрізді жорғалаушылардың
табиғаттағы қолайсыз жағдайларға төтеп бере ... ... ... ... жануарлар даму ерекшелігі.
Табиғаттағы кез келген тіршілік иелері белгілі бір табиғи ортада тіршілік
етеді. Жеке тірі ... арғы тегі ... ... ... ... өз айналасындағы басқа жануарларға, өсімдіктерге, ауа райына,
топыраққа, температураға, ауадағы ... және ... ... Ал ... ... яғни ... арқа жағында ішкі
жағынан бас пен құйрықты жалғастыратын омыртқа жотасы ... ... ... ... көп ... құралатын омыртқасыз жануарлар, ... ... 2 ... ... тұр құрайды деп саналады. Анығырақ
айтқавда жәндіктерге біржасушалы қарапайым ... ... ... ... құрттар және
буынаяқтылар типті омыртқасыз жануарлар жатады.
Алғашқы тірі ... ... ... және ... ... шығу тегі. Ауа қабатында бос оттегі бол-маған жағдайда Жер
үстінде тіршіліктің ... ... ... ... ... ... Мұндай
жағдайда Жерде пайда болған органикалық заттар тотықпай, жинақтала түседі
де, суда ең алғашқы сілемейлі түйіршік тәрізді үсақ тірі ... ... тірі ... ... ... вокуольсіз болды деп
жорамалданады. ... ... ... ... айырмашылығы —
айналадағы ортадан қоректік затты сіңіріп, өсуге және ... ... ... ... ... тірі ағзалар табиғи сұрыпталу нәтижесінде
күрделі құрылысқа ие болып, жасушасында ядросы бар біржасушалы ... ... ... пайда болған.
Қарапайымдардың дәл қашан пайда болғаны әзірге нақтылы ... ... жыл ... ... 3 ... жыл бұрын қарапайымдар түзілді деп
есептеледі (яғни кембрий кезеңіне дейін пайда болған). Сөйтіп, ... ... ... ... өте үсақ тірі ... түзілген.
Қаратайым жәңдіктердің жеке жасушалы және топтасып ... ... ... ... жәндік-терге тән қасиет — денесін құрайтын жасушалардың
біркелкі мөлшерде болмауы, ... ... ... ... денедегі
жасушалардың әр түрлі күрделілікте жинақталып (ұлпа және мүше түзіп)
саралануы. Көпжасушалы ... ... ... ... ... ... ... жәндіктерден пайда болды деп есептеледі.
Көпжасушалы жәндіктер біржасушалы қарапайым ... (екі ... ... екі ... екі ... ... ... болғандықтан;
эволюции сінде табиғи сұрыпталудан әр түрлі қызмет атқару дәрежесіне дейін
жетіп, сыртқы қабаттағы ... ... ... ... және қорғану
әрекетін жасаса, ішкі қабаттағы жасушалар асқорыту бағытында ... ... ең ... ...... ... топтасып тіршілік ететін қарапайым жәндіктердің табиғи
сұрыпталу нәтижесінде эволюциялық елеулі ... ... ... едәуір күрделі құрылысты ішекқуыстылар пайда болды деп есептеледі.
Бұлардың жыныс жасушалары қарапайымдарға ұқсас ... де ... ... дейш ... Ең ... сатылы көпжасушалы жәндік губканың қазба
қалдығы кембрий кезеңінен белгілі.
Бұл — асқорыту жүйесі ішек-қуыстыларға ұқсас, денесінде бір ғана ... бар, қос ... ... ... үш ... ... типі. Эволюция барысында қоректену сипатына байланысты ішегі
жойылып, қоректі бүкіл денесімен ... ... ... да ... ... ұқсас су түбінде жылжып қозғалатын құрттар түрлері
тіршілік үшін күреске төтеп бере алмай жойылып, табиғи ... ... ... ... ... мүмкін деген жорамал бар. Сонымен жалпақ
құрттардың арғы тегі денесі қос ... ... ... ... ... ... ... белгілі болып тұрғандай, көлденең кескенде
дөңгелек пішінді болады. Бұларда сонымен қатар екі тесік — ауыз және ... ... ... ... дене ... негізгі ерекшелігі болып
табылады. Жұмыр құрттардың арғы тегі ертеде тіршілік еткен жалпақ құрттар
деп есептеледі. ... ... дене ... ... онда ішкі ... Бұлар суда да, топы-рақта да тіршілік етеді.
Буылтық құрттар тұщы мен ... және ... ... ... ... ; құрттардан да күрделі. Буылтық ... ... ... ... және ... ... ... жүі бастамасы бар, сондай-
ақ денесін көптеген қыдаандар қаптайды. Басқа құрттар ... ... ... ... ... сұрыптау және жұмыр қүрттардан
шыққан. Сыртқы дене пішінінде ұқсастық ... де ... дами ... ... ... ... ... өте ұқсас
болады. Былқылдакденелілер тұщы суларда, теңізде және құрлықта мекендейді.
Буынаяқтылардың арғы тегі қарапайым құрылысты теңіз буылтық ... ... Ал ... құрттар мен буынаяқтылардың аралық ... ... ... ... ... ... белгілі, денесінің
әрбір буылтығында бунақталған екі аяғы болады.
3.Омыртқалы жануарлар даму кезеңдері.
Буылтық құрттар мен төменгі сатылы желілілердің байланысы.
Төменгі ... ... ... еске түсіріп көріңдер.
Қандауыршаның дене құрылысында буылтық ... ... ... ... сыртқы көрінісі созылыңқы — құртқа үқсас болып келді, сондай-ақ
мұнда ми ... ...... ... ... ... да құрттардыкіндей. Қандауыршаның бүкіл арқасын бойлай созылған
ішкі қаңқасы — ... ... ... ... ... жүйесі
құрттардыкіндей шынжыр тәрізденіп құрсақ жағында созылмай, желінің үстінде
созыла орналасуы екі ... ... ... ... ... Қандауырша мен құрт денесіндегі ұқсастық пен ... ... үшін ... тиісті тақырыптарды оқып, екеуінің негізгі
байланысын саралап көріңдер. Қандауыршаның дене құрылысы құртқа қарағанда
күрделі ... ... көз ... ...... ... ... шығу тегін зерттегенде қандауыршаның жануарлармен байланысы
айқынырақ түсіндіріледі.
Буылтық ... өте ... ... ... ... ... ... табиғи сұрыпталу нәтижесінде ... ... ... ... ... су ... тіршілік етуге
бейімделгендері бассүйексіз жануарлар — қандауыршаларға, жыртқыштықпен
тіршілік ететіндері — ... ...... омыртқалыларға бастама
берді. Әрине желі ең алдымен шеміршекті омыртқаларға, ... ... ... ... жануарлардың еркін қозғалуына, ... ... ... ... ... ... Жер ... омыртқалы
жануарлар пайда болды.
Омыртқалы жануарлардың бүкіл ... ... көз ... суда ... ... ... ... жануарларда алдыңғы қос
жүзбеқанаттың пайда болғанын балықтар класынан еске түсірулеріңе ... ... ... ... ... ... ... қорегін
қуып жетуде күрделі қимыл-әрекеттер жасап, табиғи сұрыпталу ... ... суда ... ... ... жүйке жүйесі күшті дамыған
акула тәрізді жануарлар дүниеге келді.
Жануарлардың кей тобы ... ... ... ете ... да, қос
жүзбеқанаттар құрлықта жүруге бейімделіп, аяққа айналуы нәтижесінде
қосмекенді жануарлар пайда ... Олар суда да, ... да ... ... ... ... ... және тынысалу жүйелерінде өзгерістер болып,
өкпе арқылы тыныс алатындықтан, қанайналымның екі шеңбері пайда ... ... ... тек өкпе ... ғана ... терісі арқылы да
тыныс алатың, құрлықта тіршілік ететін ... үшін бұл ... ... ... ... ... барысында, тіршілік үшін күреске
төтеп бере алмаған қосмекенділер жойыла бастады да, дене температурасы
тұрақты жануарлар — құстар мен ... ... ... жорғалаушылар
басымырақ тіршілік етті. Қатал ауа райына жорғалаушылар да шыдамады,
өйткені ... дене ... ... емес еді.
Қосмекенділер мен жорғалаушылардың ұрпағын дамыту әрекеті де тұр санының
сақталып қалуына мүмкіндік ... ... ... ... ... ... көпшілігі құрлықта тіршілік ете алмады. Сөйтіп, эволюциялық
қозғаушы күш — өзгергіштік, ... және ... ... ... ... ... — омыртқа жоталы жануарлар эволюциясы бір
реттілікпен дами берді, құстар мен ... ... ... ... ... туды.
Адам да биологиялық түр ретінде желілілер типіне, ... ... ... класына, приматтар отрядына жатады, туысы бойынша
— адам, түрі бойынша саналы адам деп ... Ол шығу тегі ... ... ... ... бірақ адамды жануар деуге болмайды.
Қазақ халқы адамды басқа тірі ... ... ... ... деген сұрақты
тек адамға ғана бағыштады.
Адам жануарға ұқсас бола отырып, тік жүруі, бассүйек ... ми ... ... ... сөйлеуі, ойлай білуі, еңбек
құралдарын жасап, пайдалана білуі, еңбек етуі ... ... Адам ... ... да ... ... отырып, оны
қорғайды, табиғаттан үйренеді. Жер бетінде органикалық дүниенің ұзақ уақыт
дамуы барысында «Адамды адам ...... Адам ... ... ... қалыптасқан санасы нәтижесінде өмір сүреді.
Қорытынды.
Ежелгі сүтқоректілердің қалдықтары юра кезеңінің шөгінділерінен көбірек
кездесуі сүтқоректілер одан ...... ... ... ... деген
пікірді қуаггай түседі. Бұл кезеңде көп бұдыр-тісті жануарлардың өмір
сүргені ... Көп ... ... ... ... онша ... болмаған:
кейбіреуі егеу құйрықтай, кей-біреулері суырдай ... ... ... азу ... өте көп бұдырлардың болуына негізделіп берілген.
Бұлардың иттіс-тері болмаған, ал күректістері өте күшті ... Көп ... ... ... ... пайда болған кемірушілерге көбірек
ұқсайды. ... бұл тобы ... ... ... ... ... кезеңдерінде бунақденелермен қоректенетін сүткоректілерге ұқсас үш
бұдыр тісті жануарлар тіршілік етті. Олардың жануартекті және ... ... ... болы. Солардың бірі — ... ... ... ... ... және қалталылар мен ... арғы тегі ... да ... Үш ... жануарлардың бір
тармағынан жоғары сатылы қағанақты сүтқоректілер-пайда болып, олар ... ... ... ... ... оқу ... арналған.-Алматы,1999.
3.Жануартану дәстүрлі емес сабақ.-Казақстан мектебі,1995, N1.
4.Жануартану әдістемесі.-БГХ,1998,N1.
5.Әмірғазиев Қ. ... ... ... ... ... Қ. Аяулы хайуанатттар. Алматы, «Мектеп», 1979.
7.Қ а й ы м ов Қ. ... және ... ... «Қайнар», 1985.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнеске несие беруді талдау60 бет
Қазақстандағы қайырымдылық негіздері15 бет
Қазақстанның табиғат жағдайы56 бет
Қр-да жинақтаушы зейнетақы қорының қаржылық ресурстарын басқару66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь