Жанқожа Нұрмұхамедұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліс

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
Ұлт.азаттық көтерілісінің басталуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
Жанқожаның көтерілісті басқаруы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
Қазақ жерінің Ресей империясына қосылуының аяқталуы ... ... ... ... ... ... ... ...9
Жанқожа батыр жайындағы зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
КІРІСПЕ.

« Қазаққа сарт та қылды үлкендікті,
Көркемдік Жәкең барда еш кемділті,
Қаласын Бабажанның бұзып алып,
Қазаққа алып берді бір теңдікті ».
Мұсабай жырау.

Сыр бойы мен Арал өңірін мекендеген қазақтар 18-19-ғасырда әсіресе,кіші жүз ханы Әбілқайырды Барақ сұлтан өлтіргеннен кейін,оңтүстіктегі Қоқан,Хиуа хандарының шапқыншылығынан көз ашпады.олардың қанды щеңгелі және өз ішіндегі руаралық қырқысулар мен барымта шабуылдары бұқара халықты әбден титықтатты.Қажыған,азап шеккен,ар-намысы тапталған халықтың қайғы қасіретін жеңілдетуді,елінің егемендігін,туған жерінің тәуелсіздігін сақтап қалуды ойлаған дала баиырлары өз маңайындағы рулардың басын біріктіріп,жан-жақтан анталаған жауға қарсы тұрды.сондай елім деп еңіреген ,бар саналы ғұмырының жетпіс жылың жаулармен жағаласып өткізген хас батырлардың бірі – көзінің тірісінде-ақ аты аңызға айналған Жанқожа Нұрмұхамедұлы.
1. ҚазҰУ хабаршысы.Тарих сериясы,№4(55).-2009,-84 б.
2. Имангалиева Г.М.Керуен.Алматы,2011,-84 б.
3. Айқын.-Алматы,2013,-55 б.
4. Оспанов А. Жанқожа батыр. Алматы, 1992 жыл
        
        КІРІСПЕ.
>.
Мұсабай жырау.
Сыр бойы мен Арал өңірін мекендеген қазақтар 18-19-ғасырда әсіресе,кіші жүз ханы Әбілқайырды Барақ сұлтан өлтіргеннен кейін,оңтүстіктегі Қоқан,Хиуа ... ... көз ... ... ... және өз ... руаралық қырқысулар мен барымта шабуылдары бұқара халықты әбден титықтатты.Қажыған,азап шеккен,ар-намысы тапталған халықтың қайғы қасіретін ... ... ... ... ... ... ойлаған дала баиырлары өз маңайындағы рулардың басын біріктіріп,жан-жақтан анталаған жауға қарсы тұрды.сондай елім деп ... ,бар ... ... ... ... жаулармен жағаласып өткізген хас батырлардың бірі - көзінің тірісінде-ақ аты аңызға айналған Жанқожа Нұрмұхамедұлы.
ҰЛТ-АЗАТТЫҚ КӨТЕРІЛІСІНІҢ БАСТАЛУЫ
Жанқожа 17 жасында Кіші жүз ... ... ... жергілікті рулары сайлап алған Қылышбай ханның Хиуа бекінісіне жасаған жорығы кезінде жасаққа елеусіз еріп барып, ешкімге дес бермей тұрған қарақалпақ ... ... ... ... ... әділетсіздігі үшін Қылышбай ханның өзіне де қол жұмсайды. Бұл кездерде Жанқожа ... ... ... ... Қоқан хандығының Созақ бекінісіне орналасқан әкімдерінің жергілікті халыққа ... ... тыс ... ... ... бас ... бұл ... шабуыл жасауына себепкер болды. И. В. Аничковтың мәліметі бойынша, Қоқан әкімі Дәурен Созақ қаласының бектері Отыншы, Cушымен бірігіп Сарман биді ... ... ... ... би ... ... өтініп, Жанқожаға арнайы хабар жібереді. Жанқожа елден қол жинап, Созаққа жорыққа аттанып, жолда Жанақорған, Желек ... ... ... ... ... Созақ бекінісін қоршауға алып, көмекке келген қоқандық ... ... ... ... ... Одан соң ... жасақтарымен бекіністің дарбазасын бұзып кіріп, Созақты басып алды. Қоқан бектері Отыншы мен ... ... ... ... ... үшін ... биге тапсырады. Кейбір деректерге қарағанда, Жанқожа Қоқан хандығының Шымқорған, Қосқорған, Күмісқорған тәрізді бекіністерін де талқандайды. Хиуа хандығы Аллақұл ханның ... 1835 жылы ... ... ... ... ... ... салып, онда 200 әскер ұстайды. Жанқожаға арқа сүйеп, алым-салық төлеуден бас тартып, Хиуа бегі Бабажанның ... ... ... ... ... ... ... тәртіпке келтіру үшін түрікмен Аймұхамед палуанды жасақтарымен жіберді.
1843 жылы Жанқожаның жасағы ... Хиуа ... ... Ал 1845 ... ... Хиуа ханы ... төменгі ағысындағы қиратылған бекіністерді қалпына келтіру үшін жіберілген саны 2 000 адамға жететін Хиуа әскерін тас ... етіп ... Бұл ... ... ... ... ... : - деп хабарлады. Кенесары Қасымовпен бірге Жанқожа Сырдарияның төменгі ағыстарында орналасқан қоқандықтардың әскери бекіністері, Жаңақорғанға, ... ... ... шабуыл жасады. 1845 жылы Кенесарының өтініші бойынша Жанқожа қоқандықтардың Созақ бекінісін алуға қатысты. 1846 жылы ... ... ... бере ... шабуылдарының бірінен кейін ол шекаралық орыс өкімет орындарына: -деп жазды. Одан кейін ол хиуалықтарға жорыққа әзірленетін, өйткені ... ... ... ... отырғанын хабарлады. Бұл орайда батыр хиуаға қарсы күресте өзінің көмек көрсетуін сұраған.1847 жылы ... саны көп ... ... ... қала ... ... ... гарнизонының тас талқанын шығарды. Ресейдің Арал өңірін жаулап алуы халық бұқарысының жағдайын жеңілдетпеді.Салықтың екі есе ... ... ... мен ... ... қазақтардан суырмалы жерлерінің алып қойылуы Ресей отаршылдығының Хиуа қолшоқпарларының отарлауынан еш артықшылығы жоқ ... ... ... ... шаруаларының көзін жеткізе түсті.
ЖАНҚОЖАНЫҢ КӨТЕРІЛІСТІ БАСҚАРУЫ
Жанқожа Нұрмұхамедұлы наразы қазақтардың ... өзі ... ... ... 1856 ... желтоқсанында Сырдария қазақтарының қарулы күресі басталды. Желтоқсанның ортасына қарай көтерілісшілер саны 3 000 адамға дейін жетті. Көтеріліс орталығы Хиуаның бұрынғы ... ... ... Орал ... ... Михайлов Сырдария шебінің бастығы Фитинговқа құпия хабарламасында - деп ... Бұл ... Әлім ... ... еді.
Кіші жүздің ханы Әбілқайыр сонау 1730 жылы Ресей патшасына бодан болса да, Арал теңізі мен Сыр бойында орыс ... ... құра ... ... яғни 1847 жылы Арал ... ... уақытта, былайша Ресейге бағынды делінгенмен, Сырдың төменгі ағысымен Қарақұм, Борсыққұмда көшіп ... ... кіші ... бір ... ... ... біресе Қоқан ханының шапқыншылығының жорығына ұшырап, орыстардың билігіне біржола мойын ... ... еді. Хиуа мен ... хандары болса, Сыр бойында көшіп - қонып жүрген қазақ руларына өз ... ... кеп, ... ұшыр, зекет жинап, әйелдерінің абыройын төгіп, ажарлы қыздарын өздерінің харам сарайларына зорлап ... ... ... шауып әкетуді әдетке айналдырған. Ташкент, Бұқара ,Хиуадан шығатын керуен жолдары Сыр мен Қарақұмның үстін басып өтіп, Орынбормен ... тура кеп ... Орта Азия ... ... ... ... ... күре тамырдай жолында әлгіндей бүліншіліктің ұдайы болып жатуы сауда саласындағы істеріне өте қолайсыз еді. Біздің ... ... төле ... ... етіп кейде талап тонауға да ойы кетіп жүрген Хиуа мен ... ... ... ... 1840 жылы үш ... ханымын деп жар салып көтеріліс бастаған орта жүздің сұлтаны Кенесары Қасымұлының ықпалына кірген қазақ рулары өне бойы Сыр мен Қуаң ... ... ... ... қала ... ... айтқанда сол кездегі жаханнамаға көз тастап, Оралдан ... ... ... бір ... шықсақ, 40-жылдарға дейін бір жағы Арал теңізі мен Сырдарияға оның екі саласы Қараөзек пен Жамандарияға, бір жағы Торғай мен ... ... ... емін - ... ... кең ... шын ... орыс Хиуа және Қоқан қожалықтарының ортасында бостан жатқанын, шығыс жақтан Қасымұлы Кенесарының қалай басып кірем десе есігінің ашық екенін айдан анық ... ... ... орыс ... жаулап алған жерлері Қарақұм мен Борсыққұмға жақындап келіп тоқтаған еді. Қоқан ханының қожалық жері ... екі ... ... ... ... ... мен Қараөзекті, Хиуа ханының иелігі Жаңақала Қожанияз және қамалдарды қамтып, Қуаң ... ... сол ... ... табан тіреген еді. Сөйтіп, орыс патшалығына қарады дегенмен жаңағы бос жатқан далада көшіп-қонып жүрген кіші жүздің әлім аталығына тарайтын қаракесек, ... ... ... және шөмекей тайпалары жайлаған жаңағы боз даланы ешкім әлі жаулап ала қоймаған болатын. Сондықтан да, Орта Азияда ... ... ... жолы ... әлгі ... ... ... деген талаппен Хиуа мен Қоқан хандары Кенесары тәрізді қазақ сұлтандары үнемі өз-ара таласып жүрген еді. ... ... Орта Азия ... ... ... ... кілті қолында тұрған Орынбор әкімшілігі осы жағдайға басты назар аударған секілді. өйткені, Орта Азия мен біздің арамыздағы ... ... ... кетті. Қоқандар болса, ел көтерме қамалы ретінде Ақмешітті салып Сыр бойымен батысқа қарай дендеп кіріп бара жатты. Хиуа ханы да одан ... Сыр ... ... ... ұшыр ... ... ... екі жақтап қол жинап, Қарақұм мен Борсыққұмда көшіп-қонып жүрген қазақ ауылдарын жаулап алуды жиілетті. Кереуен жолдарын қауіп-қатерден ... ақ ... ... ... ... ... күйін тайдырмау граф Перовскийдің 1839-1840 жылы сәтсіз аяқталған жорығынан кейін ... ... ... ... Хиуа мен ... хандарына ақ патшаның олардың өз көршілеріне европаша емес нағыз азияша жасап жүрген зорлық-зомбылықтарына кӛне алмайтынын ... ... Ең ... ... ... ... ... алпауыттарымыздың көптен бері аңсары ауып жүрген Арал теңізінде балық ... ... сол ... ... ... ... ... Орынбор корпусының командирі, генерал Обручевтің мынадай жағдайды тыю үшін батыл әрекет жасау керек -деп ... ... ... әсер ... ... канцлер, граф Нессель Родденің қарсылығына қарамастан император бірінші Николай ол рұқсатты тез берді. Онда орыс ... ... сол ... өз ... деп, иемденген Хиуалықтардың наразы болмасы үшін, әсіресе Райым бекінісін жаулап ... ... ... ... ... қалуын болдырмау мақсатымен Сырдарияның сол жағына өтуіне тыйым салынды.
Жанқожа да Ресей әскер ... ... ата жауы ... Хиуа және ... отаршыларын Сырдың бойынан қуып шығуды ойлады. Сыр қазақтарының орыс әскерлерінен тіл табысқанына ызаланып, 1847 ... 18-20 ... ... Хиуа ханы 6 ... әскерін Жаңақала бекінісіне Қожанияз бекке әкеліп төкті. Бұл күш ... екі ... ... ... ... ауылдарды ойрандады. Елдің мал-мүлкін талан таражға салды. ... ... ... Жанқожа 1847 жылдың 21-тамызында Райым бекінісінің бастығы подполковник Ерофеевке өтініш жазып, жәрдем сұраған.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нұрмұхамедұлы Жанқожа10 бет
Тарихи әңгімелер арқылы елжандылыққа тәрбиелеу5 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Ұлт-азаттық көтерілісінің басшысы Жанқожа Нұрмұхаммедұлы туралы26 бет
Әлихан жаңғырығы. Ә.Бөкейханов өмірі мен өлімі.11 бет
18-19 ғғ. Қазақстан территориясындағы ұлт-азаттық қозғалыс14 бет
1836 – 38 ж. Бөкей ордасындағы шаруалар көтерілісі18 бет
1837-1847 жж. кенесары ханның басшылығымен болған көтеріліс10 бет
1837-1847 жылдардағы Кенесары бастаған ұлт-азаттық көтеріліс14 бет
1850-70 жылдардағы ұлт-азаттық көтеріліс49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь