Тың игеру саясаты

Жоспар:
1. Кіріспе.
2. Ауыл шаруашылығын басқарудың
әміршіл.әкімшілік жүйесі.
3. Тың игеру.
4. Тың игерудің жағымсыз салдарлары.
5. Мал шаруашылығының жағдайы.
6. Республика ауыл шаруашылығының даму барысы.
7. Қорытынды.
Соғыстан кейінгі бірінші жыл ауыл шаруашылығы үшін аса қиын болды. Құрғақшылық елдің, әсіресе оның еуропалық бөлігінің ауыл шаруашылық жағдайына ете ауыр тиді. Жағдай жұмысшы күшінің жетіспеушілігінен де ушықты; ауыл шаруашылық машиналардың көп бөлігі соғыс жылдарында істен шықты, ал жаңадан алынатын машиналар саны аз болды. Басқарудың әкімшілік, күштеу тәсілдерінің, экономикалық заңдарды есепке алмаудың зардаптары ауыл шаруашылығына кері әсерін тигізді. Жер өңдеу мәдениеті төмен болып, қоғамдық мал шаруашылығы нашар дамыды.
Ауыл шаруашылығының ауыр жағдайының себептеріне талдау жүргізген ел басшылығы шаруашылық және партия органдарын бұрынғы колхоз және совхоздарға қатысты бұра тартушылықтарды жоюға міндеттеді. 1949 жылға қарай қабылданған қаулы бойынша Қазақстанның колхоздарына түрлі ұйымдардың 214 млн сом қарызы, көп мал, техника, 540 мыңға жуық, заңсыз тартып алынған жер қайтарылып беріліп, әкімшілік-шаруашылық басқару аппараты елеулі түрде қысқарды. Ауыл шаруашылығының материалдық-техникалық жағынан жабдықталуын шұғыл жақсарту мақсатында мемлекет қосымша қаражат бөлді. Ауыл шаруашылығы мамандарын даярлау және қайта даярлаудың жүйесі жолға қойылды. Колхоздар мен совхоздарға қызмет көрсетуге тиіс машина-трактор станцияларын (МТС) техникамен жабдықтауға үлкен көмек көрсетілді. Төртінші бесжылдықтың соңына қарай республика МТС-тары күшейіп, колхоздардың 95% қызмет көрсетті, ал бұл көрсеткіш 1946 жылы 76% ғана болған еді. Соған қарамастан, үкімет қабылдаған іс-шаралар ойдағыдай нәтиже бермеді. Өндірісті арттыру үшін ұсақ колхоздар ірі колхоздарға біріктірілді. Колхоздарды қысқа мерзім ішінде ірілендіру жаппай сипат алды, нәтижесінде Қазақстандағы олардың саны 6 737- ден (1945 жыл) 2 047-ге (1952 жыл) дейін қысқарды.
Қабылданған іс-шаралар ауыл шаруашылығының жағдайын біршама жақсартты. МТС техникасы неғұрлым тиімді пайдаланыла бастады. Егін, мал өнімдері бойынша белгіленген жоспарды асыра орындау үшін қосымша төлемдер енгізілді. Мал басының саны артты. Бесжылдық ішінде суарылатын жерлер ауданы 16%-ға артты.
1. Райханов Н. Тың игерудің оңы мен солы. Ақиқат.-Алматы,1994.
2. Төлеубаева Н. Тың эпопеясы бізге не берді?Ақиқат.-Алматы,1995.
3. Бейісұлы Ж. Диқандық кәсіптің шыңына шыққан. Егемен Қазақстан. –Алматы,2004.
4. Тәукетегі Қ. Тың трагедиясы .Егемен Қазақстан .-Алматы,2004.
5. Байсарина Қ. Тың тақсыреттері . Қазақстан тарихы.-Алматы, 2003.
        
        КІРІСПЕ
Соғыстан кейінгі бірінші жыл ауыл шаруашылығы үшін аса қиын ... ... ... ... оның ... бөлігінің ауыл шаруашылық жағдайына ете ауыр тиді. Жағдай жұмысшы күшінің ... де ... ауыл ... ... көп ... ... жылдарында істен шықты, ал жаңадан алынатын машиналар саны аз болды. Басқарудың әкімшілік, күштеу тәсілдерінің, ... ... ... ... ... ауыл ... кері әсерін тигізді. Жер өңдеу мәдениеті төмен болып, қоғамдық мал шаруашылығы нашар дамыды.
Ауыл шаруашылығының ауыр жағдайының ... ... ... ел ... ... және ... органдарын бұрынғы колхоз және совхоздарға қатысты бұра тартушылықтарды жоюға міндеттеді. 1949 жылға қарай қабылданған қаулы бойынша ... ... ... ұйымдардың 214 млн сом қарызы, көп мал, техника, 540 ... ... ... ... ... жер ... ... әкімшілік-шаруашылық басқару аппараты елеулі түрде қысқарды. Ауыл ... ... ... ... шұғыл жақсарту мақсатында мемлекет қосымша қаражат бөлді. Ауыл шаруашылығы мамандарын даярлау және қайта даярлаудың жүйесі жолға қойылды. Колхоздар мен ... ... ... тиіс ... ... (МТС) техникамен жабдықтауға үлкен көмек көрсетілді. Төртінші бесжылдықтың соңына қарай республика МТС-тары күшейіп, колхоздардың 95% қызмет көрсетті, ал бұл ... 1946 жылы 76% ғана ... еді. ... ... үкімет қабылдаған іс-шаралар ойдағыдай нәтиже бермеді. Өндірісті арттыру үшін ұсақ ... ірі ... ... ... ... ... ... ірілендіру жаппай сипат алды, нәтижесінде Қазақстандағы олардың саны 6 737- ден (1945 жыл) 2 047-ге (1952 жыл) дейін қысқарды.
Қабылданған іс-шаралар ауыл ... ... ... жақсартты. МТС техникасы неғұрлым тиімді пайдаланыла бастады. Егін, мал өнімдері бойынша белгіленген жоспарды асыра ... үшін ... ... ... Мал ... саны артты. Бесжылдық ішінде суарылатын жерлер ауданы 16%-ға ... ... ... ... ЖҮЙЕСІ
Дегенмен республиканың ауыл шаруашылығы бүкіл КСРО -- ның ауыл шаруашылығы сияқты ... ... шикі ... ... ... ... алмады. Бұған колхоздарды, жалпы ауыл шаруашылығын басқарудың әміршіл-әкімшіл жүйесі себеп болды. Жоғарыдан жоспарлау, бюрократиялық аппараттың күш ... ... ... ... да, еңбек нәтижелерінен де шеттетті. Колхозшылардың еңбегіне ақы өніммен төленді (азық-түлік, киім-кешек). Колхозшыларда төлқұжат ... ... ... ... ... ... тізімдер арқылы ғана жүргізілді. Бұл олардың мекенжайын еркін өзгертуіне мүмкіндік бермеді, олар заңды түрде колхозға ... ... ... сипатында болды.
Ауыл еңбекшілерінің жағдайына тура немесе жанама түрде әсер еткен ... ... бұра ... мен ... ... қарамастан олар елді қолдарынан келгенше азық-түлікпен қамтамасыз ете берді. Еңбек ерлігі мен батырлығының үлгілері де аз емес еді.
Соғыстан ... ... ... және ауыл ... ... ... жоюдың кажеттілігі анық сезілді.
Аграрлық секторды дамытуды ынталандыру үшін мемлекет шаруашылықтардың бұрынғы қарыздарын жойып, ... ... ... түрде азайды. Ет, сүт, жүн, картоп, көкөністің сатып алу бағасы кетерілді. ... ауыл ... ... ... жақсартуға бағытталған реформалар қалыптасқан шаруашылық жүргізу кұрылымының негіздеріне әсер етпеді, өміршіл-әкімшіл жүйе әлі де ... ... ... берді.
Мәскеу басшылығы Қазақстанда астықтың және басқа ауыл шаруашылық өнімі ендірісін шұғыл арттыра алатын мүмкіндіктер бар деп есептеді. Сондықтан да ... ... ... ... дәнді дақылдар егетін алқаптардың аумағын кеңейту үшін тың және тыңайған жерлерді игеру идеясы пайда болды. Міндеттерді табысты жүзеге асыру үшін ... ... ... керек деп шешті 1954 жылы, ақпанда Қазақстан Компартиясының ОК- нің бірінші хатшылығына Қазақстанда ... ... ... ... Ж.Шаяхметовті қызметінен алу мәселесін Кремльде шағын топқана шешті. Шын мәнінде Н.Хрущев бұл кезеңде өзінің кадрларын ... ... қоя ... болатын, ал Ж.Шаяхметов болса тың жерлерді тез арада меңгеру идеясын ... ... ... ... ... бойынша Қазақстанның солтүстік аудандарында, Сібірде, Оралда және Солтүстік Кавказда ... ... ... ... ... арттыру туралы шешім шығарылды. Жаңа жерлерді игеру есебінен 1954-1955 жылдарда 13 млн гектар жер жыртылып, 1955 жылы одан ... млн пұт ... алу ... тың ... ... ... тапсырма 1954 жылғы тамыздың басына қарай орындалды: 13,4 млн ... жер ... ... бойынша 103,2%, оның ішінде Қазақстанда 6,5 млн ... аса тың жер ... ... жаңа ... ... Онда 1956 жылы тың ... дәнді дақылдар егуге арналған аудан көлемін 28-30 млн гектарға дейін ... ... ... ... тың жерлерді осыншама кең көлемде игеру өзін-өзі ақтамайтындығы туралы пікірлерін ешкім есепке алмады. 1955 жылы тың жерлерде жоспарланған 7,5 млн ... ... 9,4 млн ... жер ... Тың ... игерудің басым көпшілігі негізінен Қазақстанның солтустігіндегі алты облыста -- Қостанай, Ақмола, Солтүстік Қазақстан, Көкшетау, Торғай және ... ... ... ... еңбекшілерінің алдында 6,3 млн гектар тың және тыңайған жерді игеру арқылы ... ... ... арттыру міндеті тұрды.
Партия комитеттерінің қысымымен жалпы жиындарда жоғарылатылған міндеттемелер қабылданды, олар әрдайым орындала бермеді және жүзеге аспады. ... тек 1954 ... ... ... 636 мың ... тың және ... ... жыртылды. Тек сол жылы ғана колхоздар және МТС-тap 4847 мың, ал ... 3 684 мың ... жаңа ... ... Осылайша, тың және тыңайған жерлерді көтеру туралы екі жылға есептелген мемлекеттік жоспар елеулі қарқынмен бір жыл ішінде ... ... ... ... ... ... жаңа елді мекендер тұрғызылды.
Қазақстан аумағына тың игерушілерді қоныстандыру. Тың жерлерді игеру үшін ... ауыл ... ... ... ... ... Тың игеру кезінде бұрын-сонды болмаған көлемде жаппай коныстандыру ісі жүзеге асырылды. Қоныстандыру ісін ұйымдастыру 1938 жылы құрылған Бас қоныстандыру басқармасына ... 1954 жылы ... КСР ... ... Жер халық комиссариатының құрамында миграциялық үрдістерді реттеу ... 1954 ... 1963 ... ... Қазакстанға Одақтың әр түрлі республикаларынан -- Украина, РКФСР, Белоруссия, Молдавия және Литвадан мыңдаған отбасылар қоныстандырылды. Қазақстандық тың игеруге ... ... және ... ... ... ... ... да қатысты. 1954 жылдың бірінші жартысында тек ... ... ғана 20 ... ... адам тың ... ... Бұған қоса, өнеркәсіп орындарының ұжымдары ауыл шаруашылығына, тың және тыңайған жерлерді игеруге 1 386 маман мен механизаторлар жіберді. Осылайша, ... ... ... ауыл шаруашылық кәсіподағының облыстық комитетінен 300, зауытынан 121 адам, оның ішінде дипломы бар 5 инженер келді. 1954-1955 жылдары совхоздарға 4,5 мың ... ... 1959 жылы ... 15 мыңнан астам жоғары және орта білімді мамандар еңбек ... Тек ... ... ауыл ... 266,6 мың механизатор мамандар жіберілді. Ең танымал тың ... бірі ... ... ... Ол ... 1954 жылы ... алғашқы тың игерушілердің қатарында келді. Ынтымақты бригада құрған М.Довжик Ақмола облысындағы ауыл шаруашылық техникасын пайдалануда жаңашыл болды. Ерен еңбегі үшін ... ... ... Ері ... ие ... жоғарғы заң шығарушы орган -- Қазакстанның Жоғарғы Кеңесіне депутат болып сайланды.
Еңбекшілерге, келіп жатқан тың игерушілерге елеулі жеңілдіктер ... ... ... ... ... совхоз жұмысшыларына және олардың еңбек сіңірген жылдары үшін елеулі ... беру ... тың ... қолдау көрсетілді. Тың игерушілер қоныстану орнына жеке ... ... ... ... ... бір ... ... ақшалай жәрдем келемі 500-1000, ал отбасының әр мүшесіне берілетін жәрдем келемі 150-200 сом ... үй ... 10 ... 10 мың сом несие берілді (оның 35%-ын мемлекет ез мойнына алды), мал алуға 1500-2000 сом көлемінде несие ... 1,5 ... ... ... үн ... азық-түлік қарызы беріліп, тың игерушілер ауыл шаруашылығы салығынан 2-5 жылға босатылды. 1954-1959 жылдары Қазақстанның тың жерлерін игеруге 20 ... сом ... ... ... ... ... көлік құралдарын, құрал-саймандар жұмылдырылды. Осының бәрін үйлестіру, адамдарды ... ... ... және тұрғын үймен қамтамасыз ету, мәдени-көпшілік мекемелерінің жүйесін ... қою ... ... ... ... ... ... кезіндегі еңбектер мен басылымдарда көптеген қателесушілік, бұрмалаушылық және бұра тартушылық ... Тың ... тек ... мен ... ... ғана ... көп ақша ... ойлаған кездейсоқ адамдарды да өзіне тартты. Мысалы, зерттеушілердің пікірі бойынша, алгашқы 2 жылда ... ... ... 650 мың ... тек 130 мыңы ғана тың игеру ушін қажет болды. Тың ... ... ... ... ... ... ... бұзылып, мемлекет қаржысын талантаражға салу, урлау орын ... ... ... ... және тыңайған жерлерді жаппай игеру кезінде дамудың интенсивті жолына түсу туралы жиі айтылды, тыңдағы колхоздар мен совхоздардың материалдық-техникалық базасын күшейтуге ... ... ... атқарылғанымен, ауыл шаруашылығы өзінің экстенсивті мәнін жоя алған жоқ. Тыңда ұйымдасқан совхоздарға ... ... мен ... да машиналар ауыл шаруашылығын интенсификациялау жолындағы ірі қадам ретінде кең дәріптелгенмен, сол ... ... ... ... жеткен комбайндар, тракторлар мен автомашиналар берілгендігі туралы еш нәрсе айтылмады. Көрсеткішті үшін орасан зор ... ... ... ... ... ауыр ... әкеп соқты: топырақ эрозиясы күшейді, топырақтың құнарлы қабатын жел ұшырып кетті. Жалпы жаппай тың игеру үшін егіншілікті ... ... ... екі ... ... кейін ғана ұйымдастырыла бастады. Егін үшін жыртылған миллиондаған гектар жер шабындық пен жайылымдық ... ... ... ... ... ... елді ... салуға тартып алынып, олардың инфрақұрылымын жүргізу үшін құнарлы жерлердің елеулі көлемі бөлінді. ... ауыл ... ... саласы -- мал шаруашылығы орны толмас шығынға үшырады. Мал шаруашылығының даму деңгейінің төмендеуі өз кезегінде республикадағы ет-сүт ... ... ... ... ... ... ... келді. Мұндай жағдай тың игерілген облыстардың бәріне дерлік тән болды.
Ресей зерттеушісі ... ... ... .Көптеген уақыт бойы тыңнан тек мен ғана кетті деген ұғым қалыптасқан еді. Бірақ жаңа ... ... ... ... ... ... талдау мұндай адамдардың көп болмағанын көрсетті. Материалдық қажеттіліктерді қанағаттандыру деңгейі адамдардың үлкен құлшынысына, олардың еңбегінің қоғамдык бағасына сәйкес келмеді. ... үй және ... ... салу ауыл ... ... ... және халық санының өсуінің қарқындарынан айтарлықтай артта қалды.
Соған қоса, тың жерлерді игеру басқа республикалардан халықтың ... ... ... ... ... ... рөлі ... қазақ мектептерінің саны құрт азайып, ұлттық әдебиет пен мерзімдік баспасөз басылымы кеміді. Қазақ халқының әдет-ғүрпына, салт-дәстүріне, оның мәдени ескерткіштеріне ... ... орын ... Тың ... желеу етіп 2 млн-ға жуық орыстардың, украиндардың т.б. ұлт ... ... ... ... ... ... ... және демографиялық проблемаларды ушықтырды.
МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫ
Қазақстан ежелгі кезден-ақ мал шаруашылығын дамытуға қолайлы өлке болды. Бірақ үкіметтін, ауыл шаруашылығында қолданған ... ... оған да кері ... ... Мал ... артта қалуының басты себептері мыналар: өмір шындығына жанасымсыз, ғылыми негізделмеген экономикалық заңдардың қолданылуы, саланың нашар материалды-техникалық базасы, жерді ... ... ... ... Күштеп жүргізілген ұжымдастырудың жағымсыз салдарлары да қолайсыз әсер етті.
1951-1952 жылдары республикада мал басының шығыны көп ... 1954 ... ... ... мал басы саны ... ... ... мардымсыз ғана өсті. Мал шаруашылығындағы жұмыстың ауыртпалығы мен қиындықтарын шабаңдар көрді. Олар өте ауыр ... ... ... ... ... ... қол үзіп қалды, соған қарамастан еңбекте үлкен ... қол ... Бұл ... ... ... Мойынқұм ауданының Айдарлы ауылының шабаны Жазылбек Қуанышбаевтың атағы кең жайылды. Бригадада ... ... ... ... арқылы ол жүннің және қаракел елтірісінің сапасын елеулі түрде көтере алды. Оның қаракөлі халықаралық көрмелер мен жөрмеңкелерде көрсетілді. Дели, ... ... және ... ... ... Ерен ... және аса кернекті табыстары үшін ол 1958 жылы екінші рет ... ... ... ... медалімен марапатталды. Танымал механизатор, тың игеруші Кәмшат Дөненбаева ауыл шаруашылығын дамытуға ... улес ... ... Жақаев, Кәмшат Дөненбаева, И. Головацких, Я. Геринг т. б. ауыл еңбекшілері Социалистік Еңбек Ері деген атақка ие ... АУЫЛ ... ДАМУ ... мен ... нығайту, оларды езінің техникасымен жабдықтау МТС рөлінің төмендеуіне алып келді. Шаруашылықтар енді ... ... ... ... ала алатын және колданатын болды. Мұндай жағдайда МТС-тар өз рөлін жойып, қажетсіз болып қалды. Ел Үкіметінің қаулысы бойынша МТС-тар қайта ... ... ... ... ал ауыл ... ... ... сатылды. Кейіннен жөндеу-техникалық станциялар да жойылып, олардың міндеттері республикада жаңа ... ... ... ... ... кейін 60-жылдары да Қазақстанда ұсак колхоздар негізінде жаңа совхоздар ұйымдастыру кең ... ... Ірі ... ... ... ... ету ... атқара алады деп саналды. Экономикалық жағынан нашар колхоздар ірілендіріліп жаппай совхоздар ұйымдастыру 1957 жылдың ... ... Осы жыл ... 198, ал 1958 ... ... ... 500-ден астам осындай шаруашылық құрылды. Ет-сүт, астық, мақта-мата т.с.с. өндіретін совхоздар дами бастады. Келесі жылдар ... бұл ... ... ... ... шеше ... бұрынғы колхоздар да, олардың негізінде құрылған совхоздар да негізгі міндетті: халықты азық-түлікпен толық қамтамасыз етуді біржолата шеше ... Оның ... ... осы ... ... ... жеке ... шаруашылықтарды жою жөніндегі науқанды жүргізе бастауымен күрделене түсті. 1957-1958 жылдары колхоз, совхоздардағы мал басын ... ... ауыл ... ірі қара мал ... бастады.
1954 жылғы 2 ақпаннан (бұдан 55 жыл бұрын) Павлодар облыстық ауыл шаруашылық басқармасының 38 нөмірлі жарлығы ... ... ... тың ... таңдау мен игеру бойынша нақты ұйымдастыру шаралары белгіленді. Әрбір МТС және МЖС-терге көп ... ... ... және тың ... ... ... үшін таңдау бойынша жұмыстарын жүргізуге 29 жер маманы бекітіліп, аудандарға облыстық ауыл шаруашылық басқармасының 6 ... / ... ... / жіберілді.
1954 жылдың тұкым себу кезеңінде трактор, тіркемелі машина және жабдықтардың әрбір МТС, МЖС-тарға қажеттілігін, сонымен қатар осы ... МТС, МЖС ... ... ... ... ... ... анықтау қажет болды, және де осы кезеңде тың және көп ... ... ... ... ... тұкыммен, игерілетін және басқа да жер учаскелеріндегі МТС жасақтары мен трактор бригадаларын сумен қамтамасыз ету бойынша ұсынысты дайындау; жаңа ... ... ... ... ... механик , трактор бригадаларының бригадирі, трактор жүргізуші, есепші- жанармай құюшы, қабылдаушы және басқа да ... ... ... ... ... ... дайындау;жетіспейтін ауыл шаруашылық машинасы, жабдықтар мен саймандарын әкелу үшін Қазақ ССР ауйл ... ... ... беру қажет болды. 1954 жыл тарихқа тың және ... ... ... ... бастағантың әпопеясының алғашкы жылы болып енді. Павлодар облысының Мемлекетік мұрағатында тың және ... ... ... ... ... бойынша құжаттар жиынтығы құрылған.
1954 жылғы ақпанның 5 күні Павлодар облыстық атқару комитеті мен Қазқстан Компартиясы Павлодар облыстық комитеті бюросының

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы тың игеру саясатының басталуы.15 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Тың және тыңайған жерлерді игеру68 бет
Тың және тыңайған жерлерді игеру және оның қазақстанға әсері56 бет
Тың және тыңайған жерлерді игеру науқаны15 бет
Тың игеру жылдарындағы қазақстан9 бет
"қазіргі қазақ прозасындағы тақырыптық, жанрлық ізденістері"26 бет
1946-1970 жылдардағы Қазақстанның қоғамдық-саяси және экономикалық жағдайы26 бет
1960 ж. екінші жартысы - 1980 ж. бірінші жартысындағы Қазақстан5 бет
«Арқалық батыр» жырының нұсқалары42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь