Жеңіл атлетика түрлері

Жоспар:

КIРIСПЕ 4
1 Жеңіл атлетика спортының дамуы және пайда болуы 7
1.1 Жеңіл атлетика спорты.ерте замандағы адамзаттық өндіріс 7
1.2 Жеңіл атлетика.өнер көрсететін жарыс түрі, әрі мектеп дене тәрбиесінің басты мазмұны 9
1.3 Дене тәрбиесі сабағындағы жеңіл атлетиканың ролі 10
2 Дене шынықтыру әдістемесі жеңіл атлетика және оның түрлері 15
2.1 Денсаулықты нығайтудағы жалпы дамыту жаттығуларының маңызы 15
2.2 Жүгіру 16
2.3 Секіру 21
2.4 Лақтыру 30
Қорытынды 35
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 36
КIРIСПЕ

Мектеп мұғалімдеріне балалар денсаулығы үшін аса үлкен жауаптылық жүктеген. Сондықтан олар сабақ өткізбес бұрын оқушылар отырған орынның гигиеналық талаптарға сай болуына назар аударғаны орынды.
Ал дене тәрбиесі сабағында мұғалім оқушылардың жаттығулар орындағанда дем алысының дұрыс та бірқалыпты болуын бақылайды. Дұрыс терең дем алудың ашық алаң мен жабық орындарда шұғылданушылар үшін орны ерекше. Тағы бір ескертетін жайт-шұғылданушылардың жас ерекшелікте-рін ескерген жөн. Спортпен шұғылдана бастаған бұлдіршіндердің сүйегі қата қоймаған, буындары дұрыс бекімегендіктен, жаттығуды жасына, шама-шарқына қарай шамалап орындайды.
Адамның рухани өсуi мен денесiнiң өсiп-жетiлуi балалық шақта қалыпта-сады. Гимнастикамен, жеңiл атлетикамен, жүзумен, шаңғымен, волейболмен т.б спорт түрлерi және қазақ халқының, сонымен қатар өзге ұлт өкiлдерiнiң ұлттық ойындарымен жүйелi түрде және үздiксiз айналысатын балалар денi сау болып қана қоймай, дене жаттығуларын орындаумен айналыспаған өздерiнiң құрдастарына қарағанда сергек, саналы болып өсетiнiн ғылым мен өмiр тәжiрибесi толық дәлелдеп отыр.
Дене тәрбиесiмен айналысатын оқушы жақсы оқып, бiлгендерiн iске асыратын табанды, жiгерлi азаматтар қатарына қосылады.
Спорт қоғамға жат қылықтармен күресуге көмектесетiнi, ұжымдық және өзара көмек беру сезiмдерiн жетiлдiретiнi, белсендi өмiрлiк көзқарасты тәрбиелейтiнi, жоғары адамгершiлiк қасиеттердi қалыптастыратыны-өмiрде белгiлi қағидалар.
Қазақстанның болашағы-қазiргi жеткiншек жастардың денсаулықтарына, оны нығайту iсiне айрықша назар аударылып, салауатты өмiр салтын тұрмысқа толық енгiзу көзделген. Салауатты өмiр салтының бiр белгiсi әрбiр адамның дене тәрбиесiмен жүйелi түрде айналысуы болып табылады.
Балалар дене тәрбиесiнiң түрлерi сан салалы. Мектептегi сабақ кестесiне енгiзiлетiн дене тәрбиесiнiң мiндеттi сабақтарынан бастап, сыныптан және мектептен тыс секциялық сабақтар, балалар мен жасөспiрiмдер спорт мектептерiндегi жаттығу сабақтары, дене шынықтыру үзiлiстерi, үзiлiс кезiндегi қимылды ойындар, таңертеңгi гимнастика, өздерiнiң арнайы машықтануы – осының бәрi осы жасөспiрiмдердiң денсаулықтарын жетiлдiрiп қана қоймай, оларды адамгершiлiк рухқа, көпшiл болуға тәрбиелейдi.
Күштiлiк, төзiмдiлiк, жылдамдық, икемдiлiк, сергектiк, өмiрге деген құштарлық, мықты денсаулық тәрiздi сапалы қасиеттер дене шынықтыру мен спорт арқылы орнығып, қалыптасады. Спортшы болу балалардың барлығына бiрдей мақсат болмас, бiрақ денi сау, қоғамымызға пайдалы азамат болып өсу - барлық жастардың мiндетi және парызы болып саналады.
Жеңіл атлетика спорты жас жеткіншектерді дене шынықтыруда өте маңызды роль атқарады. Жеңіл атлетика барлық спорт түрлерінің негізі ретінде қарастырылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Жалпы мектептерге арналған дене тәрбиесінің бағдарламасы. 2003 жыл
2. Матвеев Л.П. Дене тәрбиесінің теориясы мен тәсілі М. 1987г.
3. Спорт ойындары А.1988 жыл
4. Төтенай Б., Басыбеков Б.Дене шынықтыру. – А.- Атамұра, 2000ж.
5. Төтенай Б., Тайжанов С. Дене тәрбиесi. – А.- Атамұра, 2001ж.
6. Тайжанов С., Құлназаров А Дене тәрбиесi. – А.- Атамұра, 2002ж.
7. Тiлеуғалиев Ю., Адамбеков Қ., Қасымбекова С. Дене тәрбиесi. – А.- Атамұра, 2003ж.
8. Төтенайдың Базарбегі. Дене тәрбиесінің әдістемесі. А.2001 жыл
9. Тұрыскелдина М.Т. Дене тәрбиесінің әдістемесі және теориясы. А.2003ж
10. Тұрыскелдина М.Т. Дене тәрбиесінің әдістемесі ( әдістемелік құрал) Атамұра 2004 жыл
11. Тұрыскелдина М.Т. Дене тәрбиесi. – А.- Атамұра, 2001ж
12. Уаңбаев Е. Дене тәрбиесінің негіздері. Алматы.2000 жыл
13. Журнал Физкультура в школе №2 1991г.
14. Бастауыш мектеп.№9.2005ж.Ш.Абиырова.
15.Бастауыш мектеп.№9.2002ж.С.Төлтаева.
16.Бастауыш мектеп.№9.200м5ж.М.Тiленбаева.
17.Бастауыш мектеп.№2.2002ж.Қ.Мұхамеджанова.
18.Бастауыш мектеп.№9.2005ж.Г.Керiмбаева.
19 .Бастауыш мектеп.№7.2005ж.М.Төлепова.Тұрыскелдина М.Т
20 .«Ұлағат» ғылыми – психологиялық және педагогикалқы басылым 5.2007 ж. Б.Сүлейменқызы «Халықтық педагогика – тәлім – тәрбиенің түп төркіні»
21 .«Ұлағат» ғылыми – психологиялық және педагогикалқы басылым 6.2001 ж. С.Әбенбаев «Адамға әсемдік жарасады
22 .Тәнікеев М.Т. Қазақтың ұлттық спорт түрлері. Алматы, 1992. 136.
23 .Құралбеков А. Халық педагогикасындағы қазақтың ұлттық ойындары. Алматы, 1994. 3 б.
24 .Тәнікеев М.Т. Мир народного спорта. Алматы, 1998. 50 б.
        
        Дене шынықтыру әдістемесі
жеңіл атлетика және оның түрлері.
Жоспар:
КIРIСПЕ 4
1 ... ... ... дамуы және пайда болуы 7
1.1 Жеңіл атлетика спорты-ерте замандағы адамзаттық өндіріс 7
1.2 Жеңіл ... ... ... ... әрі ... ... ... мазмұны 9
1.3 Дене тәрбиесі сабағындағы жеңіл атлетиканың ролі 10
2 Дене ... ... ... атлетика және оның түрлері 15
2.1 Денсаулықты нығайтудағы жалпы дамыту жаттығуларының маңызы ... ... ... ... 21
2.4 Лақтыру 30
Қорытынды 35
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... үшін аса ... ... Сондықтан олар сабақ өткізбес бұрын оқушылар отырған орынның
гигиеналық ... сай ... ... ... ... дене тәрбиесі сабағында мұғалім оқушылардың жаттығулар орындағанда
дем алысының дұрыс та бірқалыпты болуын ... ... ... дем ... алаң мен ... ... шұғылданушылар үшін орны ерекше. Тағы бір
ескертетін ... жас ... ... жөн.
Спортпен шұғылдана бастаған бұлдіршіндердің сүйегі қата қоймаған, буындары
дұрыс бекімегендіктен, ... ... ... қарай шамалап
орындайды.
Адамның рухани өсуi мен денесiнiң өсiп-жетiлуi балалық ... ... ... жеңiл атлетикамен, жүзумен, шаңғымен, волейболмен т.б
спорт түрлерi және ... ... ... ... өзге ұлт өкiлдерiнiң
ұлттық ойындарымен жүйелi түрде және үздiксiз айналысатын балалар денi сау
болып қана қоймай, дене ... ... ... ... ... ... саналы болып өсетiнiн ғылым мен ... ... ... ... ... ... оқушы жақсы оқып, бiлгендерiн ... ... ... ... ... ... қоғамға жат қылықтармен күресуге көмектесетiнi, ұжымдық және
өзара көмек беру сезiмдерiн жетiлдiретiнi, ... ... ... ... ... ... қалыптастыратыны-өмiрде
белгiлi қағидалар.
Қазақстанның болашағы-қазiргi жеткiншек жастардың денсаулықтарына, оны
нығайту iсiне айрықша назар аударылып, ... өмiр ... ... ... ... ... өмiр салтының бiр белгiсi әрбiр адамның дене
тәрбиесiмен жүйелi түрде айналысуы болып табылады.
Балалар дене ... ... сан ... ... сабақ кестесiне
енгiзiлетiн дене тәрбиесiнiң мiндеттi сабақтарынан бастап, сыныптан ... тыс ... ... ... мен ... спорт
мектептерiндегi жаттығу сабақтары, дене шынықтыру ... ... ... ... ... ... ... арнайы
машықтануы – осының бәрi осы жасөспiрiмдердiң денсаулықтарын ... ... ... адамгершiлiк рухқа, көпшiл болуға тәрбиелейдi.
Күштiлiк, төзiмдiлiк, жылдамдық, икемдiлiк, сергектiк, өмiрге деген
құштарлық, мықты денсаулық ... ... ... дене ... ... ... орнығып, қалыптасады. Спортшы болу балалардың барлығына бiрдей
мақсат болмас, ... денi сау, ... ... азамат болып өсу -
барлық жастардың мiндетi және парызы болып ... ... ... жас жеткіншектерді дене шынықтыруда өте маңызды
роль атқарады. Жеңіл ... ... ... түрлерінің негізі ретінде
қарастырылады.
Зерттеу жұмысының мақсаты: дене шынықтыру пәнінің әдістемесін ... ... ... ... ... ... ... жұмысының міндеттері:
-Жеңіл атлетика спортының даму тарихын зерттеу;
-Жеңіл атлетика-өнер көрсететін жарыс ... әрі ... ... басты мазмұны екендігін дәлелдеу;
-Дене тәрбиесі сабағындағы жеңіл атлетиканың ролін анықтау;
-Денсаулықты нығайтудағы жалпы дамыту жаттығуларының маңызын дәлелдеу;
-Жүгіру,секіру, лақтыру ... ... ... ... әдіс-
тәсілдерін ашу.
1 Жеңіл атлетика спортының дамуы және пайда болуы
1.1 Жеңіл атлетика спорты-ерте замандағы адамзаттық өндіріс
Жеңіл атлетика ... ... өз ... ... бірнеше
спорт түрінің біріктермесі. Мектеп жасындағы балалардың жас ерекшеліктері
мен ... ... ... ... ... болады.
Адам ерте заманнан бастап жүгіріп, секіріп, доп немесе ... ... Бұл ... Азия, Африка, Таяу және Қиыр Шығыс елдеріндегі
халық кеңінен қолданған. Біздің өмір сүріп отырған ... ... ... ... ... ... тарихтан белгілі. Дегенмен
де ... ... ... ... ... лақтыру түрлері Ежелгі
Грецияда ғана Олимпиядалық ойындар ... ... ... ... ... ... Грециялық бес сайыс деген мағынаны
білдіреді.
Орта ғасырда жеңіл атлетика ... ... ... ... секіру,
лақтыру жаттығулары әскери жаттығулар мен халықтық мерекелерде ғана орын
алды.
ХVIII ғасырдың жартысында Еуропалық елдерде, ... ... ... ... ... ... ... екінші деңгейлі орын
алды. Тек ХІХ ғасырдың ... ... дене ... ... ... ... атлетика спорт ретінде қалыптаса бастайды. Сол
кездегі капиталистік елдің бірі Англияда ... ... ... соңынан АҚШ-ында да жеңіл атлетика дами бастайды. ... 1871 жылы ... ... болады. Ал, 1875 жылы
мемлекеттік чемпионат өтеді. Жеңіл атлетикалық клубтар сондай-ақ Франция,
Германия, ... ... де ... бола ... ... ... француз педагогы және қайраткері Пьера де
Кубертенаның ұйымдастыруымен 1896 жылы Афинада өткен. ... ... ... ... 12 түрінен ғана жарысса, дами бұл ... ... ... бері 1916, 1940, 1944 жылдарынан ... ... әр 4 жыл ... ... ... өткізіліп келеді. Бұл жылдары
соғыс болған. Олимпиадалық ойындарды өткізу үшін ... ... ... ... ... әрбір елде бөлек олимпиада-лық ... ... ... ... кіретін жеңіл атлетика спорт
ретінде дами бастады.
1928 жылдан бастап Олимпиадалық ... ... да ... бастады,
ал қазіргі уақытта әйелдер жеңіл атлетиканың 13 түрінен кең бағдарлама
ретінде қатысады.
Олимпиадалық ... ... ... ... ... да ... ... бастады. Бұлар-Европа кубогы, Панамерикандық ойындар,
Британ елдерінің ойындары, ... ... ... ... т.б.
Жеңіл атлетикадан өтетін халықаралық жарыстарды 1912 жылы ... ... ... ... ... ... ... бұл
федерацияға 145-тен астам елдер кіреді.
Жеңіл атлетиканың танымалдылығы жыл өткен сайын артты, ... ... ... ... бастады, сонымен қатар әлемдік және халықаралық
рекордтар да жаңаланып, артып отырды.
Олимпиадалық ойындардың өту ... ... роль ... ... АҚШ-тың спортшылары алдына жан ... ... ... ұзақ ... ... және найза лақытырудан әлемге аттары
шықты.
Англия мен Францияның жеңіл ... орта және ұзақ ... ... ... ... спортшылары секіруден әлемге ... ... Ұлы Отан ... ... ... ... жағдайы біршама
төмендеді және түбегейлі өзгерді.
Адамның жеке ... ... ... қалыптасуымен тығыз байланысты.
Демек денені жүйелеп шынықтыру мен денсаулықты ... ... ... ... мен шығармашылық күштерінің дамуының негізі.
Ағза шамасы келетін жаттығуды және дұрыс ұйымдастырылған жұмысты
орындағанда ғана ... ... ... Саналы түрде орындалатын
жаттығулар денсаулыққа, мінез-құлықтың белгілі бір мүсіннің ... әсер ... ... сұраққа жауап бермесе бұрын ең алдымен азда ... ... ... істеу жүйесімен құрылысы жайында бірер сөз айта
кеткеніміз жөн. Жалпы білім ... ... ... ... мектеп
бағдарламасына сай адам дене құрылысымен танысады. Оның ... ... ... іш ... ... өзара байланысты. Демек, қандай да
болсын жеке мүшелерге түскен ауырпашылық бүкіл денеге әсерін тигізеді.
Таңертеңгілік бой жазу жаттығуларын қанша ... ... ... дәл ... айту ... ... әркім уақытын өзінше пайдаланады.
Бір оқушы 20 минут ... ... 30-40 ... жасайды. Сондықтан
таңертеңгілік бой жазу жаттығуларын ... өз ... ... ... де 15-20 ... кем болмағаны жөн.
Дене тәрбиесі жүйесінде спортпен шұғылданып, болашақта ... жету үшін ... орта да ... ... жататындар: өзімізге
жақсы таныс ауа, су және күн сәулесі. ... ... ... ... ... үшін үлкен маңызы бар.
Ең әуелі ауаның адам ағзасына тиетін әсерін алайық. Жүгірген,секірген
кезде т.б. ... ... ... мен ішкі ... жұмыс істеу
алғашқы қалыптан әлде қайда ... Осы ... дем алу ... ... ағза ... ... тыныштықта тұрған қалыптан 15-20 есе артық
көлемде қажет етеді. ... ... ... ... ... ... демалу процесі толық қалпына келеді. Жақсы жаттыққан
спортшы алқынуды ... ұзақ ... ... жүзе де ... де алады. Ал
жаттықпағандар алғашқы кезден-ақ алқынып, өзінің дегеніне жете ... ... ... ... ... ... ... болған адамның
ағзасы әлсірейді. Асылы, таңертеңгілік бой жазу ... ... ... мүмкіндік болғанша далада, таза ауада өткізген жөн. Бұдан
шығатын қорытынды-ағзаны жаттықтыру ең ... ... дем ... басталады.
Тәуліктің күнге қыздырынып, суға түсетін уақыты таңертеңгі тоғыздар
шамасынан он ... ... ... жөн. ... ... түс ауа ... ... дейін және орайына қарай басқа да уақытты пайдалануға ... ... адам ... ... тез әсер ... болған соң, күнге
күюді мүмкіншілік болғанша уақытпен мөлшерлеп біртіндеп ... ... ... екі реттеп күн сәулесін қабылдайтын ... ... ... күні 15-20 ... 30-40 минуттай қыздырынуға болады. Тал ... күні 15-20 ... ... сәулесін қабылдаған кезде суға түсудің қандай жүйесі болады ... суға ... жөні осы екен деп ... ... ... ұзақ ... ... болмайды. 10-15 минуттан кейін судан шығып, дем алған жөн. Суға
түсіп, күнге қыздырынудың да ... ... ... ... дәлелденген
жүйесі бар. Әсіресе, ең алғашқы күндері суға түскенде дене қызып, терлеп
тұрса, келген бетте суға түсуге ... ... ашық күн ... тұрған
жердің температурасы ең төмен дегенде 40-тан жоғары. Ал судікі болса, ... ... ... ... Сондықтан ауа мен ... ... ... өте жоғары болғандықтан, өзі қызып тұрған
ағзаға бірден әсер етеді. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... дұрыс.
Спортшылардың өмірінде дене тәрбиесі жаттығуларының гигиенасы маңызды
орын алады. Гигиена-денсаулықтың кепілі.
1.2 Жеңіл атлетика-өнер ... ... ... әрі ... ... ... ... тәрбиесі жүйесінде жеңіл атлетика ең маңызды құралдардың бірі
болып табылады. Жеңіл атлетиканың элементтері енбейтін ... ... ... болады.
Жүрудің, жүгірудің алуан түрін, секірулер мен лақтыруларды қамтитын
жеңіл атлетика көп ... ... ... Сондықтан онымен
айналысуға мүмкіндіктер мол.
Жоғары сынып ... дене ... ... ... үшін ер
балалары мен қыздардың дене дамуын есепке алып, бағалап отыру аса ... ... дене ... ... ... ... ... үшін
жалпы заңдылықтарды да, сондай-ақ қыздар мен ер балалардың өзіне тән ерекше
заңдылықтарын да білуі қажет.
Жоғары сыныптағы ер ... мен ... дене ... мен ... ... анық ... Мұның өзі дене тәрбиесі
бағдарламасының ... оқу ... ... ... етуі ... табады.
Жасөспірімдер мен қыздардың дене тәрбиесі бұрын 10-сыныптан бастап
бөлек оқытылатын болса, енді ... ... ... оқытылмақ. Алайда
"Жеңіл атлетика" тарауы бойынша оқу бағдарламасы қыздар үшін де, ер ... де ... ... түрін үйренуді қарастырады. Қыздар тек ... ... ... ... ... ... дамытуы, секіріп, лақтырумен айналысуы үшін көп уақыт бөлінеді. ... мен ... үшін ... қашықтығы да, оқу нормативтері де әр түрлі
болады.
Жеңіл атлетика сабақтарында ер балаларды әскер қатарында ... ... ... ... ... шаңғымен жүру, әр ... өту, ... ... ... ... ... шыдамдылық-ты,
икемділікті, шапшаңдықты дамыту секілді дағдыларды жетілдіруге ерекше ... ... Бұл үшін ... дене ... ... ... ... Оның ұйымдастыру сәтін тиянақты, дәл жүргізіп, денені жалпы
дамытатын жаттығулардың арнайы кешенін орындауға түйдектеп, ... ... ... ... ... ... ... қысқартуға болады.
Сабақтың негізгі бөлімінде техникалық және тактикалық даярлық арасындағы
бақыт ... ... Дене ... ... ... ... ролі
Жеңіл атлетика-бұл дене жаттығуларының біріккен түрі болып саналады.
Спорттық жүру, жүгіру, ... ... ... атлетика сонымен қатар
ғылыми дәлелденген пән болып саналады. Өзінің даму ... ... ... ... ... және ... бар іргелі пән.
Жеңіл атлетика олимпиядалық спорт түрі және спорттың ... ... Бұл ... ... сауықтыру жақтары мол, өйткені жеңіл ... ... ... ... бұлшық еттерге, қозғалыс аппараттарына
өзінің пайдалы ... ... Осы ... ... жаттығулары арқылы
адамды жан-жақты үйлесімді дамуға болады және бұл спорт түрі ... ... ... ... ... ... ... атлетика
пәнінің эстетикалық маңызы зор.
Балалар мен жас ... ... ... ... ... ... ... Оқушы жас өспірімдердің
дамулары үздіксіз, бірақ бәрінде ... ... ... ... ... негізгі жүгіру, секіру сияқты дене ... әсер ... ... оқушыларының дамуын үш кезеңге бөлуге
болады.
1.Төменгі мектеп ... 6-10 ... ... ... 11-14 жас.
3.Үлкен мектеп жасы: 15-17 жас.
1. Бұл кезеңде балалардың өсуі интенсивті бір қалыпты ... ... бұл ... ... болуы мүмкін. Бір жылда бойы-1 см, салмағы 1,3
кг өседі. Осы кезеңде ұлдар мен ... ... ... ... ... нық түгел еттеніп болуына көп уақыт бар екендігін көрсетеді.
Мысалы, 7-8 жаста жамбастың жаңа ... ... Бұл ... ... түсетін жаттығуларды жасатпауды естен ... жөн. Дене ... ... өте ... ... Орта ... жасы кезеңінде жасөспірімдерде морфофункцияналдық,
жыныстық өзгерістер пайда болады. Бұл кезеңнің соңына ... ... тез өсуі ... Ұлдарға қарағанда қыздардың жыныстық өзгеруі
және бойларының өсуі тез болады. Осы кезеңде қыз балаларда секіру, ... ... ... ... кездеседі. Бұл кезеңде бір
бағытта дене ... ... дене ... бір бағытта дамуына
және омыртқа жотасының дұрыс ... ... ... мүмкін.
Оқушыларды өз денелеріне дұрыс күтуге, яғни жаттығу кезінде денелерін дұрыс
игере білуге ... ... Орта ... ... өне бойы бір ... тез
жалығады, сондықтан жаттығулардың көптүрлілігіне көңіл бөлу қажет және
жасөспірімдердің тағы бір ерекшелігі ... ... дене ... ... ... ... ... жасы кезеңі бірдей даму кезеңі болып табылады. ... ... ... тез өсу, даму ... Осы кезеңде жыныстық
жағынан толықтай жетіледі. 17-18 ... ... ... ет ағзасының қырық
бес пайызын құрайды, бұл ұлдардың жетілгендігін байқатады. Ал қыздарда ... ... ... ... ... сомданып, кейбір жаттығу-ларды жасауда
қиыншылықтар туғызады. Бұл ... ... ... ... ... ... мектеп жасында өмірді тану, өмірдегі қатынастарды сезіну
спортпен шұғылданғанда да айқын байқалып тұрады.
Оқушылардың дене ... ... ... ... ... ... әсері мол. Жүгіру, ... ... ... ... ... ... болып есептеледі. Сондықтан,
сабақтан тыс спорттық үйірмелерде, ... ... ... ... ... түрі жеңіл атлетика болып саналады.
Жеңіл атлетикалық түрге ұлттық және ... ... ... ... атлетика жаттығуларын табиғи жаттығулар немесе табиғатта, ... ... ... деп атайды. Жеңіл атлетика жаттығулары негізгі
қозғалыс қасиеттеріне тәрбиелейді және ... ... ... ... ... ... ерік-жігерге, қиындықты жеңуге,
ұйымшылдыққа тәрбиелейді. Жеңіл ... ... ... ... тек ... өсу пайда болады.
Жаттығу техникасын орындау ... ... ... ... ... ... өз ... міндетті түрде түсіну қажет. Осыдан кейін
мұғалім қимыл техникасының берілген бөліктерінің дұрыс ... ... ... және осы ... көп қайтара саналы түрде қайталауды
ұсынады және де дұрыс жасалмаған қимылдың ... оның ... ... ... қол жеткізу керек. Қандайда болмасын жаттығуды үйрену үшін
біріншіден, алдын-ала жаттығуларын ... алу ... ... жаттығуларын орындау кезеңінде сыртқы қозғалыстың ішкі
органдар ... ... ... ... ... жеңіл атлетика
жаттығуларын оқушылар ағзасына тек дамытушылық әсерін тигізіп ... ісі ... ... бір нақтылы іс-әрекеттерінің ұйымдастыру жә-
не жүзеге асырудың түрі. ... ісі ... ... ... ... ... ... басқа пәндермен дене шынықтыру сабағында
жүйелі біліммен тәрбие беріліп балалардың дені сау болып өуіне ерекше ... Онда ... дене ... пәніне бөлінген 3 сағаттың сабақтан
басқа сабақ үстіндегі және үй тапсырмасын ... ... ... ... ... ... күнделікті өткізетін денсаулық
сағаттарын ұзар-тылған күн тобындағы спорт сағатын және ойын ... ... ... ... ... ... ... бар. Мысалы мектеп
жасына дейінгі балалар үнемі қозғалыста болады. Жүреді, ... ... ... ... ... ... ұйқыға жатқанға дейін бүлдіршіндер
әдетте 6 ... ... ... ... Ал мектеп табалдырығын
аттағаннан ... ... ... ... таза ... болатын уақыты
әлдеқайда азаяды, тіпті ұйқысы да бұзылады. Бұл олардың денсаулығының дұрыс
қалыптасуына кері әсер тигізеді. Зерттеулер көрсеткендей ... ... 80% ... ақау ... ... ... әрине аптасына үш-ақ рет
өткізілетін дене шынықтыру сабағы ... ... ... ... ... ... аттаған бірінші сынып мектеппен қалай танысса, дене
шынықтыру сабағы солай таныстырылуы қажет. Ал ... ... ... яғни ... ... басқа пәндермен салыстыр-ғанда
өзіндік ерекшеліктері бар. ... ... ... алаңға арнайы спорттық
киіммен ғана шығуы тиіс десек, бұл оларға қойылатын басты талап.
Дене жағынан жетілдіру бұл ең ... ... тұла ... ... ... ... ... ең маңыздысы, күші төзімділігі, ... ... ... табылады. Дене тұлғасы жақсы ... ... ... ... береді, тез жүгіреді, шаңғымен жүгіреді, тағы басқа. ... өте ... ... ... ... дене ... дұрыс жетілу
үшін адам өмірінің алғашқы жылдарынан бастап дене тәрбиесінің нәтижесінде
ғана қол жеткізе алады.
Оқушылардың дене ... ... ... ... және нерв ... ... жайлы деректерге сенеді.
Дене тәрбиесі ... ... Ол ... дене ... ... ... барлық шақта оқушы неғұрлым қарқынды дамиды. Бұл
дамуға барынша көмек жасау мектептің ... ... Дене ... ... Оқушының денсаулығын нығайту.
ІІ. Спорт сабақтарына ынтасын дамыту.
ІІІ. Оқушының тазалық гигиеналық талаптарын қалыптастыру.
ІҮ. Таңертеңгі гимнастикамен шұғылдандыруға ... ... ... дамыту. (жүгіру, секіру т.б.)
ҮІ. Дене ... ... ... ... ... оқу күні ... дене шынықтыру шаралары.
Ертеңгі гигиеналық жаттығу және сабаққа ... ... 7-10 ... 10-11 ... ... кейін бала организмнің функциясы
төмендейді. ... қызу ... қан ... ... ... ... жасау керек. Суық сумен жуыну, т.б. ертеңгілік дене
шынықтыру қимылдары ... ... және ... ... ... ... отбасынан бастау керек.
Мектепке дейінгі кезең дене шынықтыру ... ... ... ... ... ... ... Уақытында ұйықтау, ұйқыдан тұру, тез-
тез жаттығулар жасау, күн сайын гимнастика жасау ... ... ... ... ... зор ол таза ... өтуі ... Ол сабаққа 15-20
минут қалғанда басталады. 3-ші, 4-ші сыныптар 8-12 ... ... ... гимнастика комплексінің айына бір рет
өтіледі. Балалар ... ... дене ... ... ... ... сабақ уақытында сондай-ақ үйге берілген тапсырманы
орындау кезінде ... ... дене ... ... ... ... ... оқушының ынтасы мен белсенділігін арттыра-ды
және оны оқу материалын ... ... ... 1-2 ... ... 3-4 рет, 3-4 сыныптарда 2-3 рет өтеді. Ұзақтығы 15 минут, оған
3 жаттығу ... Бой жазу аяқ ... тұла бойы ... қол
жаттығуы. Дене шынықтыру минуттігі балалар ... ... ... оқу ... жиналыстырылады, балалар бір-біріне бөгет жасамайды.
Дене шынықтыру тәрбиенің маңызды құралы үзілістер кезіндегі жаттығулар
мен ойындар болып табылады. Төменгі сынып оқушылары жүгіруге, ... ... ... ... ... ... қимыл-қозғалысын тежемеу,
олармен әр-түрлі қимылдармен ойнату. Егер ойын ... ... ойын ... доп ... өте ... ... Мұндай ойындарды ұйымдастыру үшін
шеф сыныптар көмектеседі. Дене тәрбиесі жөніндегі сыныптан тыс жұмыс дене
шынықтыру мен ... ... ... тыс ... дене ... мен спорт
жөніндегі сыныптан тыс негізгі түрлері: ... ... ... ... ... мейрамдары.
Дана халқымыз: «Басты байлық-денаулық», «Тазалық-саулық негізі, саулық-
байлық негізі»-деп тегін ... ... дене ... ... ... ... байланысы
тәрбиесі мектеп өз жұмысында ата-аналармен тығыз байланыста ... ғана ... дене ... ... ... ... ... баланың жағдайы, тамақтануы, режимі, табиғаттың жаратылыс факторына
(күн, су, ауа), дене ... ... ... осы ... ... ... тек мектептің ғана емес сонымен бірге ата-
аналардың да пайдалануына болады.
Баланың денесінің өсіп-жетілуі ата-аналардың ... дені ... ... ... өсуін қалайды. Олардың көпшілігі балалардың ... ... ... денсаулығына байланысты екенін біледі. Сондықтан
көптеген отбасыларында балалардың денсаулығына аса мән беріледі, бірақ ... ... ... ... ... ... байланыстырылады.
Баланың отбасындағы дене тәрбиесіне дұрыс бағыт беру мұғалімнің борышы. Ата-
аналарға оқудың балалардан күш-қуатын ... ... ... ... ... маңызды.
2 Дене шынықтыру әдістемесі жеңіл атлетика және оның түрлері
2.1 Денсаулықты нығайтудағы жалпы дамыту жаттығуларының ... ... ... жыл ... бір ... және ... ... отырады. Алайда, әр түрлі бұлшық ет топтары ... жыл ... ... ... ... Дене ... әсерімен тоғыз жастан бастап
денені тік ұстайтын бұлшық еттердің күші елеулі түрде артады да, ... ... күші ... тежеледі. Бұлшық еттер күшінің үдемелі ... қыз ... 11-12 ... ал ер ... ... ... - ... аралығында басталады.
Балаларда күш қабілетін жетілдіретін ... ... ... орындалып отыруы қажет. Күш қабілетін жетілдіру ... ... күш ... өте көп ... ... Бұл адамның жалпы өсуін
кідіртеді.
Күшті арттыратын ... ... ... ... ... дамытудың негізі болгандықтан, мұндай жаттығуларды
үздіксіз және жеткілікті мөлшерде орындап отыру қажет.
Өз беттерімен жаттығу ... ... ... ... ... ... ... арттыратын жаттығулардан кейін, ал көп жағдайда
төзімділікті арттыратын жаттығулардың алдында орындалғаны ... ... ... үшін ... ... ... керек:
а) кермеге тартылу, биікке ... ... ... ... ... орындыққа етпетінен жатып, қолды бүгіп, жазу жаттыруларын
орындау қажет;
ә) басқа ауыр салмақтар көтеру (бірнеше бала болып ... ... оны ... ... ... ... ... алып жүру), серіппелі
спорт кұралдарымен, батпан (гантель) көтерумен (алдымен салмағы 1-2 ... 3 ... ... ... ... ... өзге де ... түрлері бар. Дегенмен,
жоғарыда аталған жаттығулардың алғашқы (а) тармағы жиі қолданылады. ... - ... ... ... ең ... ... ... оқушыларға белгілі бір деңгейдегі күш, төзімділік
қабілеттерін жетілдіретін жаттығулар ... ... 10 ... дейінгі балалар
жиі алаңдап, белгілі бір деңгейде күш жұмсауға қабілетсіз болса, 10 жастан
кейін күш ... ... ... қабілетін жетілдіру үшін бірінші ... ... ... ... ... ... тартылу, гимнастикалық
қабырғаға және орындыққа қолды тіреп, бірнеше рет бүгіп-жазу, онша ... ... ... ... ... үшін ең ... ... шапшаңдығын
арттыруға арналған жаттығулар пайдаланылады. Қозғалыс шапшаңдығын дамытуда
қайталау тәсілі қолданылады. Әрбір ... ... ... ... ... ... алға қоюы ... кезіндегі жылдамдықты бағалау үшін тест (сынақ) ... ... ... ... ... ... ... мынадай.
Жылдамдық қабілетін жетілдіруге арналған жаттығулар шапшаңдық қашан
төмендей бастағанша ... ... ... ... ... басында немесе
ептілікті арттыратын жаттығуларды орындаудан кейін өткізген жөн.
Ептілік қабілетін ... үшін ... ... ... қимыл-қозғалыс жаттығуларын күрделендіре қолдануға болады. Мысалы,
беткейден шаңғымен еңіске қарай жұптасып сырғанап түсу немесе ... ... ... ... ... ... бастапқы
қалыптардан орындау (мысалы, бір орыннан ұзындыққа секіруді бір жақ жанымен
немесе теріс ... ... ... бір орында тұрып ... ... ал ең ... - ... мен әр ... ... ... жетілдіруге пайдалы болмақ.
Ептілік қабілетін жетілдіруге арналған жаттығулар әдетте кіріспе
бөлімнен ... ... ... бөлімінің басында орындалады.
Дене тәрбиесінде пайдаланылатын жаттығулар адам организміне белгілі
бір дәрежеде әсерін тигізеді. Бұл әсер өте ... және әр ... ... ол ... денесінің барлық мүшелерін қамтиды. Адам денесінің барлық
мүшелері өзара байланыста болғандықтан және ... әр ... ... ... ... ... жұмысқа тұтастай қатысады.
Денеге түсетін күшті (жүктемені) жаттығудан жаттығуга ... ... жөн. ... ... ... яғни ... мөлшерін белгілеген
кезде оның жүйелі жөне дәйекті болуын мейлінше дұрыс сақтау қажет.
Дұрыс ... дене ... ... ... күш,
жылдамдық, ептілік, төзімділік т. б. ... ... ... әсер ... ... ... ең ... және кең тараған түрлерінің бірі.
Ол үлкен маңызға ие болуымен бірге жеңіл атлетиканың ... ... ... көптеген түрлерінде жаттығу құралы есебінде пайдаланылады.
Жүгіру бойынша жаттығулар орындау мен жарыстар өткізу әр ... ... ... іске ... Ең көп ... ... мыналар:
қысқа қашықтық (30, 60, 100, 200, 300, 400м), орта ... (600, ... 1500, 2000м), ұзақ ... (3000, 5000, ... ... ... өте ұзақ қашықтықтарға жүгіру, дала ... ... ... эстафеталық жүгіріс деген сияқты түрлері бар. 6-сынып оқушыларына
қысқа және орта ... ... ... мен ... техникалық әдіс-
тәсілдерін үйрену ұсынылады.
Оқушы сабақта және өз бетінше жаттыққанда жүгірудің әрқандай ... ... ... ... ... ... отырып жақсы
жетістіктерге жетуіне және организмнің ... ... ... ... барысында дененің көптеген жүйелерінде, әсіресе жүрек
қан тамырлары мен тынысжолдары жүйесінде морфологиялық және ... ... және оның ... ... ... ... ... дамып, жетіледі. Жүгірумен айналысудың адам ... ... ... өте ... ... - ... атлетикалық жаттығулардың қай-қайсысы болсын,
оның ішінде жүгіргенде жүрек қан тамырларына, бұлшық ет пен буын ... күш ... ... ... ... ... ... денені
қыздырып алу керек. Денені қыздырудың атқаратын міндеті - жаттығулардың
орындалу ... ... ... ... ... ... ... Ауа райы салқын кезде жаттығулар саны көбірек және ... ... ... жөн. Киім ... ... денені кыспайтындай
кең, жеңіл, ал ... ... ... ... ... ... қажет.
Температура +14°-тан төмен болса, жаттығу костюмін пайдаланған ... ... күн өтіп ... ... ... ... Аяқ ... және жерден серпілгенде тайып кетпейтіндей болғаны дұрыс.
Жүгіру кезіндегі қозғалыс бір бағытта ... ... ... ... жүгірерде тежелу кашықтығын алдын ала есептеп алған ... ... ... ... ... (тас, ... әйнек т. б.) жатпауы
тиіс және жол ... ... ... ... ... ... ... жүгірулер үлкен маңызға
ие. Жеңіл атлетикасыз, оның ішінде жүгірусіз ... дене ... ... ... ... те ... Жүгіру мен жүру-күнделікті
өмірде кездесетін дене ... ... ... Осы ... ... адам ... негізгі мүшелері мен жүйелерінің функцияларына
тиесілі әсерін тигізеді, жүрек тамыр ... ... ... ... ... ... ... организмнің төзімділігін арттырады.
Жүгірудегі спорттық түрлі қимылдар жеделдікті, күштілікті, ... ... ... ... ... ... жүгіру
жолдарында шеңбер бойымен әртүрлі қашықтықта өткізіледі.
Қысқа қашықтықта жүгіру-ертеден белгілі жарыстың бір ... Ол ... ... ... ... рет ... ... қалаған деседі
халық аңызы. Ол өз табанымен 600 қадам ... ... осы ... ... ... ... осыдан стадион деген сөз шыққан. Стадий ұзындығы әртүрлі
болып келеді. 192м ... 195 ... ... ... ... ... төрт кезеңге бөлуге болады.
1. сөре (жүгірудің басталуы-старттан шығу);
2. сөрелік ... ... ... ... бойымен жүгіру.
4. мәре (финиш)
Мектептердің көпшілігінде қысқа қашықтыққа жүгіру техникасын меңгеру
үшін мүмкіндіктер бар. Ол үшін ... ... ... ... ... 60 және 100 ... тіке ... жолдарында 200, 400 метрге және
эстафеталық жүгірістер, 4х100 метрге шеңбер ... ... ... жүгіру үшін бойдағы барлық күш-қуатты аз уақытта
тиімді пайдалану қажет. Жүгірістің бұл ... тән ... ... ... істеуі, өте жедел қимыл жасау. Сонымен қатар бұлшық етті, буынды бос
күйде ұстап жүгіру.
Қысқа ... ... ... ... және дағдыларды
қалыптастыруға көмектесетін жаттығулар:
1.Әр түрлі жылдамдықпен 30-60м жүгіру. Жүгіру кезінде табанды ... ... ала ... қою ... ... қосарланған сызыққа қою қажет.
а) Тізені жоғары көтеріп жүгіру. Бастапқы кезде бір ... ... ... кейін сәл ғана алға жылжу арқылы орындау (20-30м).
ә) Спорттық құрал-жабдықтар арқылы жүгіру (доп, гимнастикалық ... ... ... ... ... тізе
биіктігін және адым ұзындығын, жылдамдықты өзгертуге болады.
2.Екі аяқпен алма-кезек секіру. Жерден ... ... ... ал ... аяқ буыннан бүгіліп, күшпен алға жіберіледі, дене
алға еңкейтіліп, бүгілген қол алма-кезек алға, артқа шығып отырады.
3.Бір аяқпен көп ... ... ... ... тарта отырып алға
жоғары сілтеп, осы аяқтың табанына түсу. 3-5 реттен 20-30 метрде орындау.
4.«Адымдап» секіру. Бұл ... бір ... екі ... ... ... Жерден итерілген аяқтың фазасы толық аяқталуына көңіл бөлу
қажет, сермейтін аяқ ... ... түсу ... жиі алып ... ... жай ... Алға ... аяқ алма-
кезек табан басына тіреліп. өкше сәл ғана ... ... ... ... ... ... денемен бір түзу сызық бойына орналасады. Иықты бос ұстау
қажет. Қол төмен түсіріледі.
6.Аяқты ... алып ... ... жай ... ... 50-60м ... жартылай күш жұмсаған жылдамдықпен жүгіріп өту;
ә) 50-60м ... ... ... ... ... ... ... 6-сыныпта оқушылар жоғары шапшаңдықпен жүгіру
техникасын жетілдіре түседі. Жүгіру техникасын үйрену мен ... үшін ... ... ... ... ... қарқын
(екпін), қашықтықты жүгіріп өту және мәре кермесінен өту деп ... ... ... қашықтыққа жүгіруде төменгі сөрелік қалып қолданылады. Мұндай
сөрелік қалып жүгіруді шапшаң бастауға және қысқа қашықтыққа ... ... ... ... ... ... береді.
Төменгі сөрелік қалыптағы көпіршені (аяқ тірегішті) мынадай ретте
орналастырған ... ... ... ... күшті деп есептеген аяғын сөре
сызығынан 35-45 см кейін тұрған алдыңғы көпіршеге, ал ... ... ... 70-85 см ... тұрған екінші көпіршеге коюы керек. «Сөреге!»
деген команда ... ... ... ... ... ... аяқтың
тізесін бүгіп жерге тигізеді. Екі ... ... ... сөре
сызығының бойына иық кеңдігіндей етіп ... ... ... ... ... жамбасты көтеріп, иықты
ілгері шығарады. Бұл кезде жамбас иықтан біршама жоғары болуы тиіс.
Дене салмағының едәуір ... ... ... қарамастан, табанды
көпіршеге тіреу жеткілікті дәрежеде болуы қажет. «Дайындалыңдар!» командасы
бойынша жүгіруші терең тыныс ... ... дәл ... әрі ... өзін ... дем ... ... тұрады.
Сөреден шығуға белгі (жалаушамен, тапаншамен т. б.) берілгеннен кейін
екі аяқты сөрелік көпіршеден бір мезгілде ... ... ... тез ... қимыл жасайды. Алғашқы екі-үш қадамда жүгіруші ... ... ... ... ... ... және ... жүгіру жолынан аса жоғары
кетерілмеуін де қадағалауы қажет.
Сөрелік қарқын алу кезінде адымның кеңдігі жүгіру шапшаңдығымен ... ... ... ... ... ... жүгіру екпіні өзгермейді
десе де болады. Ал ... ... ... қалыпқа түскен соң шапшаңдықтың
артуы болмайды.
Бастапқыда төменгі сөрелік қалыптан ... ... ... мына
жаттығуларды орындаган жөн:
1) бір қолды тіреп тұрып, сөреден тез ... ... бір ... ... ... ... ... кейін 40 м-ге дейін
екпіндей жүгіру;
3) төменгі сөрелік қалыпты үйрену.
Жоғары шапшаңдықпен жүгіру техникасын жетілдіру үшін мынадай жаттығулар
пайдаланылады:
1) 30-50 м-ге ... ... ... ... 20-30м қашықтықты бірден жоғары шапшаңдықпен жүгіріп өту;
3) 50 м-ге дейін ең ... ... 2-3 рет ... жүгіру
(жүгірулер аралығындағы демалу уақыты-1-2 минут);
4) бір орында көп қайтара секіру;
5) тізені биік көтеріп жүгіру.
Жүгіру жаттығуларын орындағанда кеуденің дұрыс ... ... ... және дұрыс тыныс алуга үлкен мән беру керек.
100м қашықтықты ... ... ... ... ... төменгі
сөрелік қалыптан орындалады. Сөреде тұру, одан жүгіріп шығу, ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі, алғашқы
15-25м жерді аяқты жерге қатты тірей басып ... ... ... ... арттыру үшін санды шапшаң жоғары әрі ілгері көтеру маңызды
рөл атқарады. ... ... ... ... ... жүгіргенде өкшені
жерге тигізбей, табанның ұшымен ... ... ... ... ... қарағанда, қысқа қашықтықта адым кеңірек болады.
100 м-ге ... ... ... ... ... өту
керек. Бұл сәтте жылдамдықты бәсеңдету үлкен ... ... ... ең ... ... мәре кермесіне барынша қатты ... ... ... тек ... ... ... ғана ... керек.
Жүгірудің жеңіл, дұрыс орындалуы: аяқты жерге жұмсақ тіреу, жүгірген
кезде денені шайқалтпай ұстау -тез ... мен ... ... минут бойы орташа шапшаңдықпен жүгіріп өту үшін алғашқы сабақтарда
жеке жүгіріп өтетін қашықтықтың ұзындығы шағын болуы керек (200-300-400 ... б.). ... ... әрқайсысын жүгіріп өтуге 2-3 жаттығуды
арнап, ... ... ... көшкені жөн. 4-6 минут бойы ... ... ... Мұндай қашықтықтарды орташа шапшаңдықпен
бір қалыпты жүгіру ... және ... ... ... өз ... ... машықтанғаны дұрыс. Мысалы, алғашқыда мұғаліммен бірге 100
м-ді 22-24 секунд ... ... ... ... 3-4 бала ... ... сол уақыт ішінде жүгіріп өтуге тырысу керек. Алғашқы 2-3 ... осы ... ... 2-3 ... ... ... ... бірнеше рет
жүгіріп машықтанған жөн. Кейін қашықтық ... т. б. ... ... 100 м-ді ... ... ... ... өткен дұрыс.
Сонымен, 4-6 минут бойы орташа ... ... орта және ... жүгіріп өтудің дайындығы деп есептеуге де ... ... ... ... ... өту үшін сөреден дұрыс шыға білудің
үлкен маңызы бар. ... ... ... ... ... ... ... сөре сызығынан кейін алдыға күшті деп есептеген аяқты қою керек.
«Дайындал!» командасы бойынша аяқты бүгіп, ... ... ... ... 800 м-ге жүгіргенде төменгі сөрелік қалыпты да
пайдаланады. Мұнда жүгірудің басталуы қысқа ... ... ... ... ... ... шыққаннан кейін тез жазылады.
Қашықтық ұзарған сайын адымның кеңдігі кысқарады. Қол мен ... ... ... ... ... ... Дене бұлшық
еттерін қатты ұстауға болмайды. 5-6 ... ... ... тыныс алған жөн.
Шапшаңдық өскенде тыныс алу жиілігі артады. ... ... алу 4 ... ... ... 2 ... ... болуы да мүмкін.
Орта және ұзақ қашықтыққа жүгіру әдетте саябақтарда, орман ішіндегі
жолдарда, кала, ауыл ... ... ... ... ... ... бұл ... шарасы болып есептеледі.
2.3 Секіру
Секірудің барлық түрлері де оңайлыққа түспейтін жаттығулар. Секірулер
аяқтың және ... ... жақ ... ... ... ... ... алу мен қан айналысы органдарының қызметін жақсартады.
Биіктікке секіру өзінің әдістері жағынан мынадай топтарға бөлінеді:
-жүгіріп ... ... ... ... ... ... ... «аяқты кеудеге қарай тартып» биіктікке секіру техникасы
(аспалап секіру);
-жүгіріп келіп «арқамен секіру;
Ұзындыққа секіру мынадай түрлерге бөлінеді:
жүгіріп ... ... жиып ... ... ... ... секіру;
жүгіріп келіп «шалқалай секіру:
Биіктікке және ұзындыққа секірудің техникасын меңгеру үшін бстапқыда
бір орында тұрып ... ... ... орында тұрып секірген кезде аяқты тіреп итерілу үшін қолайлы орынды
қамтамасыз ету қажет. Яғни аяқты тіреп ... ... ... ... жөн. Бұл үшін ... ... да секірген кезде башайлармен
шұңқырдың шетінен « тіреу» ... ... ... ... ... ... де
секіріледі. Секірулер кезінде ұзындық пен биіктік онша үлкен болмауын ... ... ... ... ... керек.
Ұзындыққа секіру тәсілі. Ұзындыққа секірудің нәтижесі жүгіру жылдмды-
ғына және серпіліске ... ... ... ... ... ол ... ... 10,0-10,6 м/секундқа дейін
жетеді екен. Жүгірудің ұзындығы оқушылардың жүгіру дайындықтарына ... бір ... ... ... жоғары жылдамдыққа жету қабілеттеріне
байланысты анықтлады. Жаттығу дәрежесі өскен сайын жүгіру ұзындығы да арта
түседі.
Секіруді ... ... үшін ... ұзындығы елеулі түрде
қысқарады, төменгі сынып ... 16-22м ... ... ... 25-35м ... Қыз ... ол ... жүгіру аралығы 2-3м
аз болады.
Ұзындыққа секірудің « ... ... ... тиімді, өйткені ол ұшу
кезінде айналып кетуден сақтайды және жайлы ... ... ... ... аяқ төмен итерілетін аяққа қарай, артқа жіберіледі. Жамбас
төмен, алға қарай қозғалыс жасайды. Дененің кеуде және бел ... ... ал аяқ ... ... ... Осыдан кейін, жерге түсер алдында
алғашқы жағдайына келеді. ... ... ... ... бір ... ... ... қозғалыстарды жасайды
Биіктікке секіру. Секіру мынадай бөлікке ... ... ... ... ... өту және ... түсу. Екпінмен жүгіру бұрышы
30-45С, ... ... ... 7-9 ... ... ... ... тиісімен
жүгіру басталады. Жылдамдықтың өсуімен адымның ұзындығы да өсе ... ... ... үш ... ... алып секіргенде, екінші адым
ұзынырақ болып келеді. Ал ақырғы адым ... ... ... ... ... ... туралы 5-7 сынып оқулық-
тарында жеткілікті баяндалды. Сыныптың ... ... (ер ... ... ... биіктікке секіруде, «аударылып түсу» әдісін үйренуге
міндетті түрде ... ... ... ... биіктікке секірудің жалпыға бірдей техниксы,
негізінен алғанда мынадай ... ... беру үшін ... бағыты, оның
ұзындығы, ырғағы мен шапшаңдығы («адымдау» әдісімен жүргендегі сияқты). Осы
жерде ... ... ... келіп биіктікке секірудің мынадай
бөліктерін есімізге сала кетейік.
1) ... ... ... бір ұзындықты білу (5-7 қадам) және жүгіру
бұрышын білу ... ... ... ... жылдамдығын арттырып, қадамды жиелетіп
орындау қажет болады.
3) Жамбасты алға қарай жіберіп, кеудені ... ... ... ... ... артта ұстаған жөн.
4) Барлық жылдамдықпен келіп, аяқты серпілетін нүктеге қою керек.
5) Дененің ... ... ... қарай ауыстырып, бір мезгілде
екінші ... ... алға ... ... ... аяқ пен ... біршама тік қалпында, иілген қолды алға
қарай сермеумен секіру-серпілуді ... ... ... өтер ... отыру жағдайында болып, аяқтармен алға
қарай адымдау.
8)Жерге серпілген аяқпен түсу.
Серпілу кезінде ... ... жер ... 3-4 ... ... ... ... тұрған аяқты жерге тірейді және ол «жиырылу» әдісімен
серпігендегі сияқты орындалады.
Жоғары көтерілген кезде тізеден бүгілген, жоғары ... ... ... денесінің алдына, жоғары көтеріледі. Ал аяқтың табаны
кергіден жоғары ... ... ... ... аяқ ... ... ең
алғашқыда төмен қарай еркін, түсіңкі тұрады. Секіруші жоғары көтеріліп,
кергінің үстінде көлденең қалыпқа ... ... ... ... ... ... бір ... жерге тіреген аяғын кеудесіне қарай тартып
алып, ... ... ... ... ... ... ... түсіреді.
Дене көлденең қалыпқа келген кезде жоғары ... ... ... ... ... тез жазылады. Ал ... ... аяқ ... аяққа жақын ұсталып, кергіден тізеден бүгіліп, асып түсіп, төмен
қарай түсіріледі. Жүгіріп ... ... ... ... ... ... ... өтуі керек.
Үйренуді «жиырылу» әдісімен секіруден бастау керек. Онша ... ... ... жүгіріп келіп, шағын биіктіктен (60-70см) осы секіруді
орындау қажет. Әдетте, ... ... ... тыс ұзақ ... келіп секіруге тырысады, мұның ... жоқ. ... үш ... ... жерге тіреп қоятын аяқты белгілеп алған жөн. Сосын екпін
алу (жүгіру) ұзындығын анықтап алу керек. Бұл ... 7 -9 адым ... ... ... ... жүгіріп екпін берудің ұзындығын белгілеп,
оның дұрыс ырғағын қалыптастырып, аяқты жерге тіреуді дұрыс орындай ... ... ... келіп биіктікке секірудің басқашада әдістерімен
таныса беруге ... Қыз ... үшін ... ... ... ... де «адымдап секіру» әдісіне тоқтау ұсынылады. Ер балалар
жаттыққан кезде осы әдіспен секіруді ... ... ... ... ... ... әдісіне көшкен жөн болады. Әсіресе осы әдісті ... тек ... қана ... жете ... көп зейін қою қажет.
«Аударылып түсу» әдісін үйрену, атап ... ... жиып ... одан әрі ... түрі ... ... «Аяқты жиып секіру», әдісін
меңгергеннен кейін, тура тіке жүгіруден қиғаш жүгіруге (30-40С бұрыштан)
көшу қажет. Осылай жүгіру ... ... жиып ... ... ... Бұл
жаттығу кергіге жақын тұрған ... ... ... ... ... ... Осы әдісті меңгерген сайын кергіден асып түсіп бара ... ... ... жерге тіреген аяққа қарай ұстауға үйренулерің керек. Оны
үйренген соң кергіден асып түсудің ... ... ... ... қажет, ал бұл көбінесе секциялық сабақтарда өткізіледі.
Ептіліктің әдеттегі жаттығулары болып табылатын секіру алуан түрлі.
Жеңіл ... ... ... ... ... үш ... секіру және
сырықпен секіру секілді төрт түрі өте кең тараған. Секіру оқушылардың дене
тәрбиесінде ... ... ... ... ... қозғалыс үйлесімділігін жетілдіреді, өз ... ... ... Оның ... түрі де жалпы дене, аяқ, сан бұлшық еттерін нығайтып,
дамытады, тыныс алуды және дененің басқа да мүшелерінің жұмысын ... ... ... мына ... есте ... ... жүгіретін жолдың үстінде бөгде заттар болмауы, ... кұм ... ... ... тас, ... ағаш т. б. денеге
закым келтіретіндей заттардан тазартылуы керек. Егер ... ... ... ... ... ... ... гимнастикалық төсеніштер қалың, кең
етіп төселуі тиіс. Секіретін кергіні (планканы) ... ... ... ... тиіп ... үшін ... бағандардың алдында тұруы тиіс.
Биіктікке секіруде оң және сол ... ... ... ... ... ... ... шұңқырда секірушілер бір-бірімен
соқтығысып қалмау үшін, әрбір секіру арасында белгілі бір уақыт белгіленуі
қажет.
Арнаулы дене ... ... ... жеке бөліктерін
орындауға (екпіндей жүгіру, серпілу, ұшу және жерге ... ... ... ... меңгеру үшін ұқсас жаттығулар
пайдаланылады. 3-4 адым ... ... ... ... ... ... адымдап секіру (керілген жіптің биіктігі 35-55см), сілтейтін
аяқтың тізесін бел деңгейіне ілінген ... не ... ... ... Бұл
жаттығуларда серпілуді оң аяқпен де, сол аяқпен де жасау ... ... ... ... иық ... қатар ұстау керек те, қолды
алға созу қажет. ... ... ... үшін бір ... тұрып секіруден
бастаған жөн. Бұл жағдайда аяқты неғұрлым алға қарай ... ... ... ... түсу ... келіп секіргендегі аяқты бүгу ... ... ... алға ... үшін ... бір ... ол жерге жіп (лента) қойып секіру керек. Секіргенде оқушы жерге
түсер кезде аяғын сол белгілеген жерден әрірек жіберуге ... ... ... ... ... ... тез жинап алуға баса назар
аудару керек. Осы қалыпты «аяқты бүгіп секіру» деп ... ... ... ... ... тұрып және шамалы биіктетілген ... ... тағы ... заттардан секіріп машықтануға болады.
Екпіндей жүгіру (екпін алу) кезінде мынадай қателер жіберілуі мүмкін:
серпілер алдында ... ... ... адымдарды тым созып аттау.
Серпілуде кездесетін қателер: серпитін аяқты толық ... ... ... сілтеу, кеуденің ілгері не кейін қарай тым ... ... және т. ... ... ... ... жеткіліксіз мөлшерде жиыру, дененің алға
қарай тым еңкеюі, аяқты ертерек түсіруге мәжбүр ететін дененің алға ... ... ... ... ... ... екі аяқты тең ұстамай түсу. Жалпы
ұзындыққа секіру ... ... ... мен ... ... ... қажетті жылдамдықка жетуге мүмкіндік береді.
Жүгірудің екі түрі бар: жылдамдықты бірте-бірте ... ... ... қатты серпілуге қол жеткізеді және жоғары жылдамдықпен ... сол ... ... ... сақтау.
Жүгірудің бірінші сатысында кеудені алға қарай еңкейтіп, қолды барынша
сермеу керек. Жүгіру жолының ортасына ... ... сәл ... ... ... тік ... Жүгірудің соңында жылдамдықты сақтап, тіпті
оны біраз арттырып, секіру қимылын еркін орындауы керек. Бұл ... тез, ... ... ... береді. Секіруші өз аяғы серпілетін
тақтайшаға түсетін жерді нақтылы анықтап білуі үшін 6 ... ... Ол ... ... ... дәл түсуі үшін керек. Соңғы қадам
алдыңғысынан 25-40см қысқа болады.
Серпілуді мүмкіндігінше тез ... ... ... ... қажет.
Аяқ серпілетін тақтайшаға тік қойылады, тек өкше жерге сәл ғана бұрын
тиеді. Аяқты ... тез кою ... ... ... береді.
Содан кейін серпілетін аяқтың барлық буындары ... ... ... ... тік ... келе ... ... аяқтың тік қалыпқа
ене бастауымен бір ... ... аяқ ... ... алға әрі жоғары
қарай сілтенеді. Серпілетін аяқ жақтағы қол ... ... ... да, ... ... әрі сәл алға ... ... Серпілетін аяқтың тез түзеліп
жазылуы және ... ... алға әрі ... ... дененің тік қалыпқа
келуімен қатар жүреді. Иық пен кеуде көтеріледі. Серпіліс бұрышы 70-75°-қа,
жылдамдық 3,2-3,5 м/с-қа ... ... ... ... сақтау мен мүмкіндігінше
қашықтау жерге түсу ... ... ... жасайды.
Көтерілудің бірінші кезегі ұзындыққа секірудің барлық тәсілдеріне ... ... ... ... аяқ жоғары көтерілген жамбаспен бірге
алға ... ... ... аяқ ... қалады және секіруші «үлкен адым»
жасау жағдайына көшеді. Оның одан арғы ... ... қай ... байланысты болады.
Ұзындыққа секіру тәсілдерінің қарапайым түрі-«аяқты бүгіп секіру»
тәсілі. Тиісті деңгейге көтерілгеннен кейін ... аяқ ... ... аяқ ... ... ... екі ... кеудеге тақалып,
секірушінің қолы төмен қарай жіберілген жағдайға көшеді. Жерге түсер кезде
ол мейлінше алысырак ... ... ... ... ... соза түседі.
Сонымен бір мезетте қолды да алға қарай сермейді.
Жерге түсу ... ... ... ... әсер етеді, сондықтан оны
меңгеруге жаттығудың маңызы ерекше. Жерге түсу ұзындыққа секірудің барлық
тәсілдерінде де бірдей ... Өкше ... ... сәл ғана ... ... бүгілген аяқтар жоғары көтеріледі де, алға қарай сілтенеді. Жерге түсу
аяқты жазумен және алға ... ... ... ... ... тәсілімен танысу кезінде жүгірудің қалыптасқан түрін күшті әрі
тез серпілумен ұштастыруга ... ... ... ... оқушылары үшін екпіндей жүгіру (екпін алу) қашықтығы шамамен 20-
25м, қыз балаларда одан 2-3м кем болады.
«Адымдау әдісімен» ... ... ... ... ... алу ... дейінгі соңғы 3 адымға баса назар ... ... ... ... ... алу үшін ... ... түсе білуді меңгеру қажет.
Бәрінен бұрын кергіден (планкадан) өтерде ... ... ... ... ... Осы ... ... биіктікке керілген жіптен көп
қайтара ... ... ... ... ... сәтте тепе-теңдікті сақтай
біле отырып, екпінді бәсеңдету ... ... бүге ... ... ... Бұл үшін гимнастикалық орындықтардан, жиналған төсеніштер (матылар)
қабатынан қос аяқтап секіріп, кергіден асқаннан кейін ... екі ... түсу ... ... ... ... ... үйрену үшін мына төмендегі жаттығуларды орындап дағдылану
керек:
1) өлшемдер сызылған жолда дұрыс, қалыпты ... ... ... ... жүгіріп екпін алу. Бастапқыда ырғақ мұғалімнің санап айтуы бойынша
беріледі де, ... ... өзі ... ... бағыты белгіленіп, арнайы сызылған тура сызық ... ... алу. ... екі адымда жерге әуелі аяқтың өкшесі тиюіне назар
аудару қажет;
3) төрт және бес адымнан біртіндеп жеті ... ... ... жолда
жүгіріп екпін алу. Серпілетін аяқтың өкшесін жерге нық тіреп, ... ... ... ... ... ... тырысу керек.
Бағыттаушы жаттығулар:
1) серпілуге арналған шағын қимыл ... 1-3 ... ... ... сілтейтін аяқты биігірек көтере секіру;
3) тура жүгіріп келіп, гимнастикалық ... және ... ... ... кергілерден, жіп немесе арқаннан секіру.
Екпін алу кезінде болатын қателіктер: жүгірудің қарқынды ... ... ... тура ... Қателерді түзету үшін ... ... ... ... ... ... бағыт етіп алу (мысалы, өлшемдер салынған жолды бағдар етіп ... ... ... ... ... тым ... ... және қолдың жеткіліксіз сілтенуі; бастың дұрыс ұсталмауы. Бұл
қателіктерді ... үшін ... ... серпілу жаттығуларын орындағанда,
секіргенде серпілетін және сілтенетін аяқпен неғұрлым алысырақ ... ... асар ... ... серпілетін аяқты сілтенетін аяққа қарай
асығыс түрде тарту. Бұл қателікті жою үшін ... атта ... ... асу ... және ... ... кергіден немесе жіптен
секіріп жаттыға отырып, гимнастикалық ... ... ... ... тәсілі мынадай реттер мен қалыптарда орындалады: кергіден 35-40°
қиғаш тұрған қалыптан жүгіріп келу; жүгіріп екпін алу ... ... мен ... ... әдісімен» секіргендегідей болу; аяқты жерге
тірейтін орын кергіден 2-3 табан ... ... ... ... ... ... ... көтерген аяғын кеудесіне тарта бүгіп ұстамай, ... ... соза ... арғы ... қарай асыру. Жоғары сілтей
көтерген аяқты ... ... ... осы ... ... сыртқа, ал ұшын
ішке қарай бұру керек. Осы ... ... бір ... ... ... ... тез жоғары көтеріп, аяқтың ұшын сәл сыртқа қарай бұрып, оны
кергінің үстінен асырып алу ... ... ... ... ... ... ... соған қарама-қарсы
бағытқа қарай қисайтып, екі қолды екі жаққа созған ... ... ... Секірудің бұл қалпы кергіден асу мен жерге түсуді ... ... ... береді. Секіруші жерге жоғары сілтей көтерген ... ... ... ... секірудің әр түрлі әдістерін үйрену ... өтуі ... ... ... ... секіруден бастау қажет, яғни
секіруді онша қашық емес жерден еркін жүгіріп келіп, шағын ... ... ... жөн. ... үш-төрт секіруден кейін-ақ жерден серпілетін
аяқты анықтап алу керек. Жерден ... ... ... ... соң, ... үшін 7-9 адым жүгіретіндей, өзіне қолайлы ... алу ... ... жөн ... ... ... алатын жердің ұзындығын белгілеген
кезде аяқты тірейтін ... ... ... ... дейінгі бағытқа қарай
әдеттегі жүру адымындай етіп 14 адымнан 18 ... ... ... жүріп, әр
қадамды белгілеу керек. Ал ... ... ... ... сызықпен
белгілеу қажет. Осы көрсетілген белгіден алғашқы адымды серпілетін аяқтан
бастап жүгіру керек.
Биіктікке секіруде жүгіріп екпін алған кездегі ... ... ... ... ... алғанда, екі есе үлкен. Сондықтан 14 жүріс адымына
тең жерді жүгірген кезде 7 жүгіру ... өтіп ... ... Кейбір
балалар адымдап белгіленген жүгіру қашықтығын дұрыс өтіп шыға алмайды, ... ... ... ... ... дәл қоя алмайды. Осыны ескеріп, ... ... ... ... көмегімен аяқты тірейтін жерді нақтылап
алулары ... ... аяқ ... ... ... кергіні
жақындатып, ал серпілетін аяқ бұл жерден асып ... ... ... ... екпін алу қашықтығын анықтаған кезде кергісіз секіріп үйрену керек.
Өйткені кергінің жоқтығы оқушыларға еркін жүгіріп келуге мүмкіндік ... бұл ... аса көп ... ... ... оқушы табанымен
өлшеп, өзінің жүгіріп екпін алатын жерінің ұзындығын біліп алғаны жөн.
Өлшеу ... ... ... ... алу ... ... ... дейін
жүргізіледі.
«Адымдап секіру» әдісін үйрену бір қалыпты ... ... ... Егер техниканы меңгере алмаса, онда жүгіріп келіп секіріп асып
түсуге жаттыққан жөн. Бұл үшін мына ... ... ... бір ... ... бір ... ... Кергінің биіктігі
санның орта түсына дейін келуі керек. Сілтейтін (кергіге жақын тұрған)
аяқтың тізесін ... ... ... ... ... ... ... кергінің арғы жағына асырып, аяқты жерге түсіреді. Осы қимылды жасап,
оқушы кергінің үстіне атша ... ... ... ... аяқты төмен
түсіргенде, оның ұшын ішке ... бұру ... ... ... - ... аяқты көтеру және оны кергіден асырып, ... ... ... ... ... кезде кеудені серпілген аяққа қарай төмен
еңкейтіп, қолды кергінің екі ... ... сәл ... ... ... ұстайды.
2.Бұл жаттығу да жоғарыдағы жаттығу ... бір ... ... ... ... ... көтеріп, кергіден асыру мен төмен
түсіруді және жерден серпілетін аяқты жоғары көтеруді бір ... ... ... бұл жаттығу бір орында тұрып секірген сияқты болып шығады.
3.Үшінші жаттығу кезінде аяқ ... ... ... бір ... тұру керек. Жерден серпілетін аяқты бір адым алға басады да, екінші
жаттығудағы барлық қимыл-қозғалысты толық қайталайды. Бұл бір ... ... ... ... ... жаттығу-үш адымдап жүгіріп келіп секіру. ... ... ... ... нығайтуға септігін тигізеді және шапшаңдық, күш
қабілеттерін арттырады, секіру ... ... ... ... ... ... жетілдіреді.
Сырықпен секіру. Ер балалар үшін жаттығудың ең құнды және қызықты түрі
сырыққа сүйеніп ... ... ... ... жаттығудың әсерлілігін болашақ «сырықшыларды» даярлауда пайдалануға
болады. Сырықпен секіру жөнінде жүргізілетін жоспарлы жұмыс 12-13 ... ... ... ... ... ... Секірудің бұл түрін
орындау техникасы едәуір қиын ... ... ... оқу кезінде денеге
түсетін күшті (ауырлықты ... ... ... жасына қарай
міндетті түрде іждағаттылықпен бөле білудің маңызы зор. Орта ... ... ... ... секіруге құмартуы басым болады, олар ... ... ... қосымша таяныш ретінде (табиғи орлар, белгіленіп
қойылған ор, аласа бұталар), сондай-ақ сырықты төмпешіктен секіріп түскенде
және төмпешікке ... ... ... ... ... ... ала өткізілетін дайындық сабағын далада өткізген кезде ... ...... дейінгі биіктіктен секіріп түсу үшін табиғи
төмпешіктерді пайдаланған жөн. Секіріп ... ... ... ... ... ... ... шығуды 80-100см биіктіктен бастау қажет және
оқушылардың даярлығын ескеріп, оны 1м 50 ... және одан да ... ... ... ... ... ... ішінде өткізгенде төмпешік ретінде гимнастикалық
үстелді, кіші және үлкен гимнастикалық ... және ... ... ... Осы жаттығуларды орындаған кезде ең елеулі кезеңнің
бірі сырықпен тұра, жүре білуді және ... ... ... тұра білуді, ал
аяқты сырықтың бір жақ жанынан (ыңғайлы жағынан) түсіріп, секіруші ... ... ... ... ... ... қолды сырықка тіреп, дер кезінде (секірудің аяқ кезінде)
серпілуге және артқа құламай, ... ... ... ... ... керек. Осы
мақсат үшін 3-5м биіктікке керілген ... ... де ... жоғарыда айтылған екі түрінде де алысқа секіріп түсу бойынша
жарыс өткізілуі мүмкін. Егер осылай секіруді кейін шағын тоғандардан (ені ... ... ... онда бұл тек ... ... ғана ... ... маңызды қабілетті дамытуға да пайдасы тиеді.
2.4 Лақтыру
Өсу кезеңінің барлық сатыларында да лақтыру жалпы даму үшін, бұлшық ет
жүйелерін нығайту ... ... иық ... мен қолдарды дамыту үшін ... ... ... ... ... ... лақтырудың бағдарлауды,
ептілікті, көзбен өлшеуді, кеңістікті сезуді, шапшаңдықты, қажырлы күш
жұмсауды және басқа да ... ... ... жетілдірудегі маңызы
зор.
Тез сілтеп лақтыруды қалыптастыру үшін ... ... ... ... ... ... ... және қашықтыққа, сондай-ақ еденге соғып барып,
биікке ұшырта, қабырғаға соғып барып, алысқа ұшырта лақтырып жаттығу ... ... ... ... Жаттығулардың осындай түрлері бастауыш
сыныптарда лақтыруың негізгі түрі ... ... ал ... ... үшін бұл ... ... ... ретінде пайдлануға болады.
Осы мақсат үшін, сабақтан тыс, жай ... қар ... ұсақ ... және ... ... болады.
Допты бір орында тұрып та, және жүгіріп, екпін алып лақтыруға болады.
Кіші допты лақтыру техникас туралы 5-6-сынып ... ... ... ... және тез ... ... ... сілтеуді
лақтыратын заттың (снарядтың) салмағы өз ... мен ... сай ... ғана ... ... ... кіші допты
лақтыру техникасын жақсы ... ... ... ... салмағын
ұлғайтуға өте ұқыпты қарап, бірте-бірте салмағын арттыруға болады. Өйткені
снарядтық салмағы ... ... сай ... ауыр ... онда ... ... ... былай тұрсын, оның денеге әр түрлі зақым келтіруі ... ауыр ... ... ... тастайды.
Әр түрлі жастағы балалар үшін лақтыруға тиімді деп саналатын снарядтың
салмағы;
Лақтыру түрлері 12-13 жас. ... ... 250 ... -350 ... 350 ... -500 ... 2 кг. ... кг. ... ... ... ... ... қимылдарының дұрыстығы
мен шапшаңдығын қалыптастыруға болады.
Бағдарламда жеке атап көрсетілмесе де ... ... ... 7-8 ... ... болады және ол лақтырудың жалпы заңды-
лықтарын, тәсілдерін үйрету құрал ретінде ... ... ... ... та, ... келіп те лақтырады. Бір орнында тұрып лақтыру
жүгіріп келіп ... гөрі ... дәл ... қамтамасыз етеді.Ал
жүгіріп келіп лақтыру гранатаның алысқа ұшырауына көмектеседі. Лақтырудың
ең көп таралған әдісі арт ... ... ... ... ... табылады.
Лақтырудың бұл әдісі әдеттегі тас лақтыру сияқты.
Граната лақтырғанда қол тас ... ... бір жақ ... аса ... ... міне ... ... да кіші доп секілді.
Осы екі әдіспен лақтырғанда ... ... ... ... ... ... оны алысқа лақтыруға көмектеседі және нысанға лақтырған кездле
де мұның маңызы ерекше зор гранатаны бір арында ... ... ... ... ... ... ұстап лақрытудың бастапқы
қадпында ақ қолмен лақтырғанда лақтыратын бағытқа сол иығын ... екі ... ... ... ... Осы қалыпта тұрғанда сол аяқты аздап артқа қарай
жылжытып қою керек бұл аяқтың ұшы оң ... ... ... ... ... Сөйтіп лақтыру алдындағы қалыпта тұру керек. Бұл жоғарыда ақ ... ... ... тиіп ... да сол аяқты табанының ішкі жағымен басып
тұрады.
Лақтыру алдындағы бастапқы ... ... тез және аяқ ... бір ... ... жаққа қарай иіп аяқтың ұшымен лақтыратын
жаққа бұрылып, оқ санды алға шығарып лақтыру басталады. ... оң ... алға ... ... жән оң қолды оң иықтан асыра гранатаны өте шұғыл
сермеп лақтырушы аяқталады.
Граната ұстаған қолды иықтан асыра ... көп ... бөлу ... ... қолды иықтан қашық, бір жақ жанмен сілтеу өрескел ... ... ... лақтырушы көбінесе лақтыратын қолының шынтағын
шығарып алып, зақымданатын болады. Гранатаны лақтырып ... соң, ... ... үлкен адымы жасайды. Сонымен қатар сол аяғына дененің салмағын
түсіреді. Осылай ... ... ... лақтыруымы өзін шектеулі
сызықтан аттап ... ... ... жүгіріп келіп лақтыру. Жүгіріп келіп лақтыру-едәуір алысқа
лақтыруға көмектеседі. Енінші жағынан қиындығы да бар. ... ... ... бір ... ... ... ... кейін көму керек.
Лақтыру үшін онша қатты жүгірмесе де басады, өйткені қатты ... ... ... ... орындау қиындай түседі. Жүгіретін
жердің ұзындығы 8 қадам болады. Оның алғашқы төрт қадамы бастапқы ... ... ... және ... ... ... кейінгі
сызыққа дейін белгілер болып бөленеді. ... ... ... ... ... оң ... бүгіп шашамег алғанда, иектің, тұсына ұстап,
лақтырушы жүгіруді сол аяқпен бастайды.
Жүгіру ... ...... ... түсу ... Бақылау белгісіне оң
аяғы тигеннен кейін лақтырушы жүгіру екпінін тоқтатпастан, ... ... ... ... лақтыруға даярлық жасай бар қадам (сол аяқпен) кезінде
граната төмен түсірмелі, келесі ... ... ... ... ... артқа қарай жіберіледі екінші қадам кезінде иықты оңға қарай бұру
керек, келесі қадамсды (бақылау белгісінен ... ... ... қол ... ... ... арт ... жоғары көтеріледі. Лақтыру
техникасын үйренудегі жүйелік бастапқыда гранатаны дұрыс ұстаудың ... ... ... ... бір ... тұрып, тік нысанға тура жайлап
лақтыруға кірісу керек.
Нысанға лақтыру қимылды орындауды бақылауға ... ... ... үйренудің алғашқы кезеңінде лақтырылатын ... ... ... тұру ... Сол аяқ ... алға шығарылсын. Дене салмағы бұл
кезде(лақтыру алдында) көбіне оң аяққа түседі. Міне осы қалыптан ... ... ... ... ол ... ... қарай айналатындай
етіп жіберу қажет. Лақтыру Қимылымен меңгеріп яғни ... ... ... ... тұрудан, қатты ышқынып лақтыруға ... соң ... ... ұлғайту қажет.
Тік тұрған нысанаға (дуал, қалқан жақсы тигізетін болған кезде көлденең
нысанаға лақтыруға ... ... ... ... ... тек бір орында
тұрып лақтыруды меңгергеннен кейін ғана көшу ... ... ... ... ең ... жүріп лақтыру ең әуелі екі адымдап, содан
кейін үш адымдап ... ... ... ... ... ... ... сілтеуді
және лақтыруды үйренген соң жүгіруді алғаш адымдап бастауды оның ақырғы
бөлігін ақырын жүру ... ... ... ... ... ... ... жүгіріп
екпін алудың барысын баяу жүргізумен орындайды. (бастапқы бөлігін ... жүру ... ... ... ... он ... лақтырып қолдың
басын граната айналып (дөңгеленіп) ұшатындай етіп ұстау керек.
Лақтыру
Лақтыру-шапшаңдық, күштілік қасиет-қабілеттері мен қозғалыс үйлесімді-
лігін жетілдіру ... ... ... ісінде үлкен маңызга ие. Нысанаға
лдқтыру көзбен мөлшерлеу қабілетін жаттықтырады. 6-сыныпта ... ... мен ... ... ... ... доп ... тәсілдерін
жетілдіреді. Әуелі бір орында тұрып доп ... 5 ... ... ... ... техникаларын қайталап, кейін толық екпін алудың техникасын
меңгеруге көшу қажет.
Бастапқыда мына жаттығуларды орындаган жөн:
1) лақтыру багытына ... ... кіші ... лақтыру;
2) осы жаттығуды оңға жартылай бұрылып тұрып орындау;
3) осы жаттығуды лақтыру багытына бүйірін қаратып тұрып орындау.
Лақтыру кезіндегі жіберілуі мүмкін ... ... ... ... ... ... қолды шамадан тыс бүгу; оны иық тұсынан төменнен
сілтеп лақтыру; дененің салмағын алда ... ... ... шынтақты
жанга қарай жазып жіберу.
«Бес қадамнан жүгіріп келіп допты иықтан асыра лақтыру» әдісін үйрену
үшін ... ... бір ... және тура ... тұрып, бір орыннан
лақтыруды қайталау керек. Сонан соң бір ... үш және бес ... алып ... ... ... көшкен жөн. Бес қадамнан екпін алуды
төмендегідей жаттығулардың көмегімен үйренген дұрыс:
1) лақтыру бағытына бір бүйірін қаратып (бір ... ... сол ... ... ... ... ауысу арқылы лақтыру;
2) аяқтың арасы иық кеңдігіндей болып, бір қырымен, дененің салмағын
оң аяққа түсіріп, сол аяқ ... ... және ... ... ... алға ... оңға ... қол жанға созылған қалыпта тұрып лақтыру;
3) осы бастапқы ... ... сол ... ... ... лақтыру үшін
бастапқы қалып жағдайына ауысу қажет;
4) кезекпен адымдауды бастап, ... ... ... ... ... кейін ені 3 м-ге дейінгі тар ... ... ... көшу ... Ол оқушылардың лақтыру дәлдігін
шыңдайды. Бес қадамнан екпін алып лақтырғанда кетуі мүмкін ... ... ... ... ... қол ... көбірек қисаюы;
доптың қолдан шығар кезінде сол аяқтың бүгілуі және дененің алға еңкеюі;
доп ... қол ... ... ... жанымен сілтенуі.
Мүмкіндігінше әр баланың өз добы болғаны ... ... ... ... және бір ... ауыстырып өткізуге болады. Допты лақтыруды
мұғалімнің командасымен де ... ... ... жеке ... ... допты лактыру техникасын жетілдіруде бәрінен бұрын дұрыс ... ... ... ... алу қажет. Ол үшін 7-13 ... ... рет ... ... ... ... өз ... қарай
осы қашықтықты не қысқартып, не ұзартуына болады. Өзіне оңтайлы-ау ... ... ... ... ... қойған жерлерді басып жүгіруі керек.
Бірнеше қайталаудан кейін өлшемсіз екпін алуға көшкен дұрыс. Бастапқыда
екпін алу баяу ... ... да, ... ... ... ... пен ... дамыту үшін және лақтыруда жақсы нәтижеге жету үшін
«Икемділер мен мергендер», «Төрт бағанға» т. б. ... ... ... ... ... ... ... жақсы көретін лактыру
жаттыруларының бірі. Найзаны ұзындыгы 150-200см, салмағы 300-350 ... ... ... ... дайын найза болмаса) жасауға болады.
Найза лақтырғанда оны ... ... және ... күш ... ... ... етіп қояды. Найза лақтырган кезде оның ... ... ... ... ерекше назар аудару керек. Оның ұшы тым жоғары көтерілмей,
өзі әуеде ұзақ кідірмей ұшуы тиіс және жерге алдыңғы ... ... ... ... ... алып ... ... мүмкін қателер: лақтырудың
соңғы кезеңінде дененің лақтыратын қол жаққа көбірек қисаюы; доптың қолдан
шығар кезінде сол ... ... және ... алға ... доп ... қол
иықтың үстімен емес, жанымен сілтенуі.
Мүмкіндігінше әр баланың өз добы болғаны жақсы. ... ... ... және бір ... ... өткізуге болады. Допты лақтыруды
мұғалімнің командасымен де ... ... ... жеке ... ... ... лақтыру техникасын жетілдіруде бәрінен бұрын дұрыс жүгіріп
екпін алатын адымды қалыптастырып алу ... Ол үшін 7-13 ... ... рет қайталап жүгіріп көріп, лақтырушы өз ыңғайына қарай
осы қашықтықты не ... не ... ... ... ... деген
қадам жасай алмайтындар әдейі белгілеп қойған жерлерді басып жүгіруі керек.
Бірнеше қайталаудан кейін өлшемсіз ... ... ... ... ... алу баяу ... ... да, кейіндеп шапшаңдықты арттыра
беруге болады.
Күш пен шапшаңдықты дамыту үшін және ... ... ... жету ... мен ... «Төрт бағанға» т. б. қозғалыс ойындарын ойнау
қажет.
Қорытынды
Қорыта айтсақ, дене ... өсіп келе ... жас ... ... ... беру ... бір ... болып табылады және ол оқушылардың жан-
жақты дамуына ... де ... ... ... өмірге және Отанды қорғауға
даярлауға қызмет етеді.
Жалпы білім беретін ... дене ... ... ... ... ... ... күш қуатын арттыру, дене ... ... мен ... ... ... білу ... ... орай өз бетінше қимыл қозғалыс жаттығуларын орындап өзін
-өзі ... ... ... ... де ... ... баулу. Дене тәрбиесі
пәнінің түпкі мақсаты-шәкіртерді белсенді өмір сүруге, ... ... ... еркін билеуге, батылдыққа табандылықпен
шешім қабылдай білуге тәрбиелеу.
Дене тәрбиесі пәнін оқыту және оның бағыт бағдары ... ... ... және ғылым министірлігі бекіткен әдістемелік нұсқаулар мен
нормативтік құжаттар ... ... ... тәрбиесі бойынша оқу
бағдарламасы; б) сыныптан және мектептен тыс ... ... в) дене ... ... ... г) денсаулық
жағдайына байланысты арнайы дәрігерлік топқа жатқызылған оқушылардың сабақ
бағдарламасы; д) мектептегі дене тәрбиесі ұжымы мен ... тыс ... ... е) дене тәрбиесін ұйымдастыру және көпшіліктік дене тәрбиесі
жұмыстарын дамытуға ... ... ... ... хаттар мен
нормативтік құжаттар.
Ең басты талап немқұрайлықпен қарамау, балаларды және ... ... сүйе ... ... ... қөз ... ұстану,
қиыншылықтан қорықпау.
Жалпы дене тәрбиесінің негізгі мақсаты-денсаулығы мықты, рухани
байлықты игерген, жаны таза, Отанды ... және ұзақ ... ... ... ... ... ... табылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Жалпы мектептерге арналған дене тәрбиесінің бағдарламасы. 2003 жыл
2. Матвеев Л.П. Дене тәрбиесінің теориясы мен тәсілі М. 1987г.
3. Спорт ... А.1988 ... ... Б., ... ... ... – А.- ... 2000ж.
5. Төтенай Б., Тайжанов С. Дене тәрбиесi. – А.- Атамұра, 2001ж.
6. Тайжанов С., Құлназаров А Дене ... – А.- ... ... ... Ю., ... Қ., Қасымбекова С. Дене тәрбиесi. – А.-
Атамұра, 2003ж.
8. Төтенайдың Базарбегі. Дене тәрбиесінің әдістемесі. А.2001 ... ... М.Т. Дене ... ... және теориясы. А.2003ж
10. Тұрыскелдина М.Т. Дене тәрбиесінің әдістемесі ( әдістемелік құрал)
Атамұра 2004 жыл
11. Тұрыскелдина М.Т. Дене тәрбиесi. – А.- Атамұра, ... ... Е. Дене ... ... ... ... ... Физкультура в школе №2 1991г.
14. Бастауыш мектеп.№9.2005ж.Ш.Абиырова.
15.Бастауыш мектеп.№9.2002ж.С.Төлтаева.
16.Бастауыш мектеп.№9.200м5ж.М.Тiленбаева.
17.Бастауыш мектеп.№2.2002ж.Қ.Мұхамеджанова.
18.Бастауыш мектеп.№9.2005ж.Г.Керiмбаева.
19. .Бастауыш ... ... ... ... – психологиялық және педагогикалқы басылым 5.2007 ж.
Б.Сүлейменқызы «Халықтық педагогика – тәлім – тәрбиенің түп ... ... ...... және ... ... 6.2001 ж.
С.Әбенбаев «Адамға әсемдік жарасады
22. .Тәнікеев М.Т. Қазақтың ұлттық спорт түрлері. Алматы, 1992. 136.
23. ... А. ... ... ... ... ... 1994. 3 б.
24. .Тәнікеев М.Т. Мир народного спорта. Алматы, 1998. 50 б.

Пән: Спорт
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3 800 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жеңіл атлетика6 бет
Жеңіл атлетика жайлы12 бет
Жеңіл атлетика сабағы42 бет
Жеңіл атлетика туралы6 бет
Мектептегі жеңіл атлетика сабағының мазмұны және ұйымдастыру14 бет
Адам денсаулығына және организмге жүгірудің әсері17 бет
Қазақстан Республикасы, спорт және дене тәрбиесі5 бет
Access бағдарламасында мектептің оқу үрдісін автоматтандыру арқылы жұмыс жүйесін жеңілдету17 бет
АТС жұмысын жеңілдету үшін автоматтандырылған басқару жүйелерін пайдалану28 бет
Есептік регистрлердің жеңілдетілген формасын қолданатын шағын кәсіпорындардағы бухгалтерлік есептің әдістемесі11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь