Нарық жағдайындағы еңбекақы төлеудің теориялық негіздері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЕҢБЕКАҚЫ ТӨЛЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6

1.1 Еңбекақы төлеудің функциялары мен қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Еңбекақы төлеудің нысандары мен жүйелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
1.3 Қазақстан Республикасында еңбекақы төлеудің құқықтық аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

2 «АДАЛ» АҚ.ДА ЕҢБЕКАҚЫ ТӨЛЕУДІ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29

2.1 Қазақстандағы еңбекақы төлеудің деңгейі мен серпінін талдау ... ... ... ... ...29
2.2 « АДАЛ» АҚ.ның технико.экономикалық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... 36
2.3 «АДАЛ» АҚ.да еңбекақы төлеуді ұйымдастыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... 43

3 НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЕҢБЕКАҚЫ ТӨЛЕУ ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49

3.1 Еңбекақы төлеудің шет ел тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49
3.2«АДАЛ» АҚ.да еңбекақы төлеудің дамыту тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 58

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 67

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ КӨЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .70
КІРІСПЕ

Меншік нысандарының трансформациялануы және әлеуметтік-еңбектік қатынастардың екі жаңа субъектілері – жұмыс берушілер мен жалдамалы жұмысшылардың қалыптасуы сияқты белгілермен сипатталатын Қазақстан Республикасындағы нарықтық өзгерістердің жаңа кезеңі еңбек ақы сияқты көптеген экономикалық категорияларға дәстүрлі қалыптасқан көзқарастарды қайта қарастыруды талап етеді. Сондықтан бүгінгі таңдағы қалыптасқан жағдайларда еңбек ақыны реттеудің нарықтық механизмдерін қалыптастыру проблемасы нарықтық жағдайлардағы еңбек ақының мәнін және оның мөлшерін дифференциациялаудың объективті факторларын анықтау қажеттілігін туындатады.
Жоспарлы жүйе жағдайында қалыптасқан еңбек ақыны төлеу мен еңбекті ынталандыру жүйесі жұмысшы күшінің тауарлық сипатын мойындамауға негізделді, ал жұмыскер жалпы халықтық әлеуметтік меншіктің иесі деп қарастырылды. Сол себептен осы кезеңде еңбек ақы жұмыскердің жұмсаған еңбегінің саны мен сапасына сәйкес оған бөлінетін ұлттық табыстың бір бөлігі ретінде қарастырылды.
Нарықтық экономика жағдайында жұмысшы күші ерекше, бірақ тауар болып табылады. Ол еңбек нарығында сатып алынады және сатылады, оның құны мен бағасы қалыптасқан сұраныс пен ұсыныс негізінде анықталады. Осыған сәйкес, сұраныс пен ұсыныс еңбек ақының мөлшерін дифференциациялаудың анықтаушы факторлары болып табылады.
Тәжірибе көрсетіп отырғандай, нарықтық экономикасы дамыған елдерде еңбек ақы төлеуді реттеу екі өзара байланысты әдіске негізделеді: мемлекеттік және ұжымдық-шарттық. Ұжымдық-шарттық реттеуде негізгі көңіл еңбек ақы мәселелеріне аударылады. Еңбек ақыны ұжымдық-шарттық реттеуді жүзеге асырудың нысаны болып басты, салалық, корпоративтік, аймақтық келісімдер мен ұжымдық шарттар табылады.
Қазақстан Республикасындағы болып жатқан өзгерістердің сипаты әлеуметтік әріптестік шеңберінде әлеуметтік-еңбектік қатынастарды ұжымдық-шарттық реттеудегі еңбек ақы мәселелерін ескеруді талап етеді. Бұл жалақы жұмысшы күшінің бағасы ретінде еңбек ақының мәніне, оның соңғы жылдардағы құнсыздануына, жұмыскерлердің салалық, аймақтық және кәсіптік-біліктілік топтары бойынша еңбек ақының ақталмаған бөлінісіне байланысты болып отыр.
Сонымен жалақының мәнін жұмыс күшінің бағасы немесе құны ретінде мінездеп, ол еңбек нарығы дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей еңбекақының бағасы жұмыс күшіне өзгеруі мыналар болғанда болады:
- Жұмыс күші қайта өндіруді кеңінен қамтамсыз ету тек физиологиялық мұқтаждықтарды ғана емес, сонымен қатар жұмысшы және оның от-басын әлеуметтік және мәдени игіліктермен қамтамасыз ету.
- Еңбек нарығының жұмыс күшіне бағасын көрсететін еңбек ақыны реттеудің ұжымдық-шарттық жүйесінің өркениетті қалыптасуы.
- Еңбекақы көлемінің өзгешілігін объективті есептеу.
Жоғарыда келтірілген шарттар бір-бірімен тығыз байланысты және оны іске асыру заңдық және нормативтік шараларды қолдануды талап етеді, теориялық және әдістемлік жұмыстарды қоса алғанда.
Еңбекақының жұмыс күшінің бағасы ретіндегі жанама түсінігі оның объективті және дәлелденген өзгешелігін анықтауға жаңа нұсқау жасуды талап етеді.
Өз еңбегіне, істеген жұмысына, өндірген өніміне жұмысшы еңбек ақы алады. Бұл оның еңбегі үшін сый ақы, әлеуметтік эффект әкелетін осы еңбектің қажеттілігін қоғамның мақұлдауы, жұмыс берушінің табыс алуынан көрінеді, бірақ еңбекақы төлеу - тек еңбек нәтижесі үшін ғана төлем емес.Еңбекақының рөлі оның ынталандырушы әсер етуінен көрінеді: еңбекақы мөлшері төлеу тәртібі және ұйыдастыру элементтері әдетте адамда еңбекке деген жеке қызығушылықты дамытады.
Сонымен, еңбекақы екі түрлі рөл атқарады: бір жағынан, бұл еңбек нәтижесінің төлемі, екінші жағынан еңбекке деген ынта.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ КӨЗДЕРІ

1. Еңбек Кодексі (жоба) // Егемен Қазақстан 31.07.2004.
2. Асиржанова К.Б. Регулирование оплаты труда в Казахстане на пути к новой модели развития: тенденции, потенциал и импорты роста: Материалы международной научной практической конференции.
3. Алматы: Экономика 2001 .
4. Бенке И. Совершенствование оплаты труда как источник развития сферы услуг // Экономика и статистика 2004
5. Демеубаева А.О. Организация оплаты труда в современных условиях // Вестник КазЭУ 2003 г,№6
6. .Системы оплаты труда // Труд в Казахстане: проблемы, факты, коментарий 2003
7. .Дурановская практическая часть к теме “Заработная плата” порядок начисления на примерах // Юридический консультант главного бухгалтера // 2004
8. ҚР-ғы мүгедектердің әлеуметтік қорғалмағандығы туралы Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" // Егемен Қазақстан – 2001 - наурыз
9. Әлеуметтік төлемдер бойынша ҚР кейбір заңдық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" // Егемен Қазақстан – 2001 – қаңтар
10. "ҚР халықтың жұмысбастылығы туралы" Заңы// Егемен Қазақстан – 2001 – қаңтар
11. . "2006 жылға республикалық бюджет туралы" ҚР Заңы // Егемен Қазақстан 2005 – қараша
12. ҚР еңбекақы төлеу – Алматы: ҚР статистика агенттігі.
13. Қазақстан сандарда – Алматы:ҚР статистика агенттігі.
14. Труд в Казахстане - №116 2005 жылы
15. Адамчук В.В., Ромашев О.В., Сорокина М.Е. Экономика и социология труда –м: ЮНИТИ 1999 год
16. .Стат. сборник «труд и занятость населения в Казакстане» Алматы 2001 г
17. Берешев С. Принципы государственного регулирования заработной платы в условиях переходной экономике.// Труд в Казакстане №9 2000 год
18. Стратегический план развития РК до 2010 года.// Новое поколение14.12.2001 год.
19. Кенжалина Ж.Ш. Оплата труда на промышленых предриятиях. Алматы: Экономика 2002 год
20. Зайцев Н.Л. «Экономика промышленного предприятия»
21. Демеубаева А.О. «Организация оплаты труда в современных условиях» // Вестник КазЭУ №6 2004 год
22. Порядок оплаты труда в выходные, праздничные дни и в ночное время // Труд и пенсия в Казахстане №10 2004 год
23. Прожиточный минимум в системе организации оплаты труда // Труд в Казахстанане №8 2004год
24. З.П: формы и системы оплаты труда // Бухгалтер и налоги №7,№8 2004 г
25. Зар.плата в вопросах и ответах // Труд Зар плата Пенсия в Казахстане №8 2005 год
26. Протасов В.Ф. Анализ деятельности предприятия (фирмы) производство, экономика, финансы, инвестиции, маркетинг. Москва “Финансы и Статистика” 2003-05-21
27. Савицкая Г.В. «Анализ хозяйственной деятельности предприятия» Москва 2000 г.
28. «АРЫСТАН» Жауакершілігі Шектеулі Серіктестігінің жарғысы
29. Кәсіпорынның бухгалтерлі балансы, Отчет о движении основных средств, Отчет о результатах финансово-хозяйственной деятельности предприятия 2-жылдық мәліметтері
30. «2» МП нысаны 2004-2005 жылдық
31. .«Пищевая и перерабатывающая промышленность Казахстана» 2006год №4, №5, №6.
32. Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового положения предприятия «Экономика» 1998 год
33. Белов С.В. Прогноз трудовых ресурсов, конбюктура рынка труда и спроса на специалистов в Республике Казахстан в 2000-2010 годах. Отчет о НИР/КазГАУ Алматы,1995 г
34. Поддержка начинающих предпринимателей из числа безработных //Труд в Казахстане – 2000.
35. Буланова В.С. Волчина Н.А. Рынок труда: Учебник – М.Экзамен, 2000 г
36. Владимирова Л.П. Экономика труда:Учебное пособие –М:Издательский дом Дошков 2000
37. Орысша-қазақша сөздік. Алматы 1978 ж
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................3
1 НАРЫҚ ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ...................................................................
...............................................6
1. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... еңбекақы төлеудің құқықтық
аспектілері..............................................................
..............................................22
2 ... ... ... ... Қазақстандағы еңбекақы төлеудің ... мен ... « ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру
жолдары............................43
3 НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ... ... ... ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ.....................................................................
..................49
3.1 ... ... шет ... АҚ-да ... ... ... ... ... ... және ... екі жаңа субъектілері – ... ... мен ... ... ... ... сипатталатын Қазақстан
Республикасындағы ... ... жаңа ... ... ақы ... ... ... дәстүрлі қалыптасқан көзқарастарды
қайта қарастыруды талап етеді. ... ... ... ... еңбек ақыны реттеудің нарықтық механизмдерін қалыптастыру
проблемасы нарықтық жағдайлардағы еңбек ақының мәнін және оның ... ... ... ... ... жүйе ... қалыптасқан еңбек ақыны төлеу мен еңбекті
ынталандыру жүйесі ... ... ... ... ... ал жұмыскер жалпы халықтық әлеуметтік меншіктің иесі ... Сол ... осы ... ... ақы ... ... саны мен ... сәйкес оған бөлінетін ұлттық ... ... ... ... экономика жағдайында жұмысшы күші ерекше, бірақ ... ... Ол ... ... ... ... және ... оның құны
мен бағасы қалыптасқан сұраныс пен ұсыныс негізінде анықталады. ... ... пен ... ... ақының мөлшерін дифференциациялаудың
анықтаушы факторлары болып табылады.
Тәжірибе көрсетіп ... ... ... ... ... ақы ... ... екі өзара байланысты әдіске негізделеді:
мемлекеттік және ұжымдық-шарттық. Ұжымдық-шарттық ... ... ... ақы ... ... ... ... ұжымдық-шарттық реттеуді
жүзеге асырудың нысаны болып басты, салалық, ... ... мен ... ... табылады.
Қазақстан Республикасындағы болып жатқан өзгерістердің сипаты
әлеуметтік ... ... ... ... ... реттеудегі еңбек ақы мәселелерін ескеруді талап етеді. Бұл жалақы
жұмысшы күшінің бағасы ретінде еңбек ... ... оның ... жылдардағы
құнсыздануына, жұмыскерлердің салалық, аймақтық және ... ... ... ... ақталмаған бөлінісіне байланысты болып отыр.
Сонымен жалақының мәнін жұмыс ... ... ... құны ... ол ... ... дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей
еңбекақының ... ... ... ... мыналар болғанда болады:
- Жұмыс күші қайта өндіруді кеңінен қамтамсыз ету тек физиологиялық
мұқтаждықтарды ғана емес, сонымен ... ... және оның ... және мәдени игіліктермен қамтамасыз ету.
- Еңбек нарығының жұмыс ... ... ... ... ... ұжымдық-шарттық жүйесінің өркениетті қалыптасуы.
- Еңбекақы көлемінің өзгешілігін объективті есептеу.
Жоғарыда келтірілген ... ... ... ... және оны іске
асыру заңдық және нормативтік шараларды қолдануды талап етеді, теориялық
және әдістемлік жұмыстарды қоса алғанда.
Еңбекақының ... ... ... ... жанама түсінігі оның
объективті және дәлелденген өзгешелігін анықтауға жаңа ... ... ... ... ... ... өндірген өніміне жұмысшы еңбек ақы
алады. Бұл оның ... үшін сый ақы, ... ... әкелетін осы
еңбектің қажеттілігін қоғамның ... ... ... ... алуынан
көрінеді, бірақ еңбекақы төлеу - тек ... ... үшін ғана ... рөлі оның ... әсер ... көрінеді: еңбекақы
мөлшері төлеу тәртібі және ұйыдастыру элементтері әдетте ... ... жеке ... ... ... екі ... рөл ... бір жағынан, бұл еңбек
нәтижесінің төлемі, екінші жағынан еңбекке деген ынта.
Жоғарыда ... ... ... ... ... қажеттілігі мен бүгінгі таңдағы өзектілігін көрсетіп отыр.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – ... ... ... ... және ... ... жалпылау негізінде
жұмыскерлердің еңбек ақысын басқару ... ... және ... ... мен ... ақы жүйесін талдау және ҚР-ғы еңбек ақыны
жетілдіру бойынша тәжірибелік ... ... ... ... ... үшін ... ... қойылады:
-еңбекақының мәні мен ұйымдастыру функцияларын, оларды жүйелеудің
тәжірибелік аспектілерін анықтауға ... ... ... ... мен оны ... мен ... ... және ҚР-ғы еңбек
ақыны реттеудің құқықтық аспектілерін зерттеу;
-Қазақстан Республикасында бүгінгі таңдағы қалыптасқан еңбекақы деңгейі мен
динамикасын ... ... ... және ... ... ... жүйесін
талдау;
-еңбекақыны төлеудегі кемшіліктері және Қазақстан Республикасындағы еңбек
ақыны жетілдіру ... ... ... жұмыс кіріспеден, үш негізгі бөлімдерден және қорытынды ... ... ... ... ... ... мазмұны, оны басқару
қажеттілігі мен бүгінгі таңдағы өзектілігі туралы айтылған.
Екінші бөлім Қазақстан Республикасында бүгінгі таңдағы ... ... мен ... ... мен ... ... және ... басқару жүйесін талдауға арналған.
Үшінші бөлімде еңбекақыны төлеудегі шетелдік тәжірибесі және Қазақстан
Республикасындағы еңбекақы төлеуді ... ... ... жасалған.
Қорытынды бөлім дипломдық жұмыстың мазмұнына сәйкес оның барлық
бөлімдері бойынша қорытындылар мен тәжірибелік ... ... ... ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЕҢБЕКАҚЫ ТӨЛЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Еңбекақы төлеудің функциялары мен қағидалары
Еңбекақының мәнін ... ... оның ... жұмыскерлерге, яғни
өз еңбегі үшін ақы алатын ... ... ... ... ... ... категория ретінде еңбек ақы деген не? сұрағы тууы ... - бұл ... ... ... алу элементі, өзіне қатысты
еңбек ресурсын экономикалық ... ... ... құқығы. Сонымен бірге
жұмыс берушіге, яғни еңбек ресурсын өндіріс факторларының ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақыны төлеу
өндіріс шығындарының элементтерінің бірі болады.
Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... және ... ... ... әсер етеді.
Нарыққа өткеннен кейін еңбек ақыға қатысты жаңа ... ... ... ... ресурсы болатын еңбек нарығы пайда болады. Оның
субъектілері ретінде мыналар болады: жұмыс ... ... ... біріккен
кәсіпкерлер). Олар белгілі еңбек ресурсы санына сұраныс ... ... ... жұмысшылар – еңбек ресурсының ... Олар ... ... ... сапалы санын ұсынады. Ал объекті, ол белгілі
бір уақыт аралығында сапалы еңбек ресурсы санын ... ... ... ... ... баға - ... бірлігіне нақты кәсіби
сипаттамасы бар келісім шартқа негізделген және ақы ... ... ... ... ... ... ... анықталады,яғни жұмыс
күнін жақсы өндіру үшін қажетті тұтылу тауарлары, ... және ... ... ... ... ... дамыған елдерде жалақы
мөлшерлемесі өндіруші ... асып ... және ол сол ... ... ... еңбек ақы деңгейінен құрылады. Одан басқа ... ... ... ... деп ... ...... орнын ауыстырғандағы айырмашылақтарды көрсетеді.
Жалақының негізгі элементі – жалақы мөлшерлемесі. Бірақта ол ... әсер ... ... ... ... ... ескермейді. Сондықтан жалақы құрылымында тағы бір ... ... ... ол ... ... Ол ... қызметінің жеке нәтижесінің
өзгешелігін көрсетеді: (сыйақы, қосымша төлем және т. б.) Сонымен бірге
табыстың басқа ... де бар. Ол ... ... ... алатын
мүмкіншілігі (материалды көмек, бағалы сыйлық, зейнетақы сақтандыруы).
Жұмысшы үшін ... ... ... айтсақ отбасының жақсы
тұрмысын жақсартатын табыс.
Жұмыс берушіге өз жұмысшыларына еңбекақы төлеу ол жұмысшы күшін жалдау
үшін кеткен ... ... қоса ... беруші өнім бірлігіне жұмыс күшінің
шығындарын қысқартуға ұмтылады.
Еңбек ақы деңгейі еңбек нарығындағы жұмыс күшіне сұраныс пен ... ... ... ... мен ... ... іс-әрекетіне
салмақты әсер етеді.
Жалақының нақты көлемі нарықта, әлеуметтік қатынастарда, ... ... әр ... ... ... өз еңбегі үшін алатын ақша саны негізінде жұмыс күшінің құны
көлеміне байланысты. Әр топ үшін бұл құнның жоғарғы және ... ... ... өмір ... ... ... сомасы жатады. Олар
отбасын ... ... ... алу ... ... ... қабілетін арттыру
үшін жұмсалады. Көптеген елдерде әдейі өмір сүру ... ... ... Ол ... шегін – жұмысшылардың төменгі квалификациясымен
жұмыс қызметін ұстайтын қаражат мөлшері [19].
Жоғарғы жұмысшы күші шегі ол ... ... ... ... ... ... қосымша шығындар.
Жалақының мәнін функциялардан айқын көре аламыз. Функция өз ... ... ... ... жүзеге асырылады. Жалақының өзінің
бес функциясы болады:
1. Қайта өндіру
2. Ынталандырушы
3. Өлшеу- ... ... ... ... бар ... ... ... Қайта өндіру ... Бұл ... және де ... ... ... ... ұрпақта қайта өндіру үшін ... ... ... ... ... ... тұтынуды
көтерудің экономикалық заңы іске асырылды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... өндіруді қамтамасыз ететін
заңмен бекітілген оның минималды көлеміне байланысты.
Наминалды және нақты еңбек ақы түсініктерін ажырату.
2. ... ... Оның мәні ... ... ... ... белгілеуге, кәсіпорынның өндірістік шаруашылық қызметінің
нәтижесіне байланысты.
3. Өлшеу-бөлу функциясы. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қорын бөлу кезіндегі еңбекті көрсетеді.
Жалақы арқылы оның еңбек ... ... ... процесінің әрбір
қатысушысына тұтыну қорындағы жеке бөлігін анықтауға болады.
4. ... ... Бұл ... мәні ... ... ... Оның мәні ... ресурстарын аймақтар, салалар,
кәсіпорындар бойынша ... ... ... ... ... ... ... саласындағы мемлекеттік ... ... ... ал ... ... қызмет етуі тек жалданушы жұмысшының
еркіндегі ... ғана ... ... өмір ... ... ... ... қанағаттандыратын жұмысты табу мақсатымен түсіндіріледі.
5. Төлем қабілеті бар халық сұранысын қалыптастыру ... ... мәні – ... ... бар сұранысты сәйкестендіру, мұнымен сатып
алушылардың ақша құралдарымен ... ... ... ... формасы
түсіндіріледі. Төлем қабілеті бар сұраныс екі негізгі ... ... ... ... мен ... ... онда
жалақы көмегімен рынок жағдайында тауарлы ұсыным мен сұранымның арасындағы
керекті пропорция ... ... ... іске ... үшін ... маңызды
қағидаларды қолдану керек:
1. ... және ... ... өсуіне қарай нақты жалақыны
жоғарлату. Бұл қағида тұтынуды көтерудің ... ... ... ... ... ... ... материалдық игіліктер мен
қызметтерді көп көлемде алу мүмкіндігін кеңейту арқылы іске асыруға болады.
Бірақ мұндай ... ... ... ... қызмет нәтижелерімен
байланысты болу керек. Мұндай байланыстың болмауы, бір жағынан жалақыны
төлемеуге сәйкесінше инфляцияға алып ... ... ...... үлесінің тиімділігіне сәйкес номиналды ... ... ... ... ... ... және ... көбейту
жоққа шығады.
2. Еңбек өнімділігі өсу ... ... ... өсу ... ... ... ету (немесе өнім өндіру көлемінің өсу ... қоры өсу ... ... ... Бұл ... мәні - өндіріс
тиімділігін жоғарлату мен дамыту негізінде еңбек ... ... ... жүру ... ... мен ... жағымды жағдай болып
табылады. Бұл қағиданы бұзу ... ... ... ... алып ... Нақты кәсіпорын жағдайында бұл өндіріс құралдарын
жаңарту процесінің бәсендеуі, және перспективалы нәтижесі бар ... ... ...... ... ... ... төмен өнімге сұраныстың төмендеуі.
1-сурет - Жалақы функциялары мен ұйымдастыру қағидалары ... ... ... ... нәтижесіне, маңыздылығына және
еңбек жағдайына, кәсіпорын ... ... ... ... Бұл ... жұмысшының еңбек біліктілігі тұрғысында материалдық
мүддесін жоғарлату керектігі негізінде жасалған. Және де жұмыс күшін қайта
өндіруге қажетті, әртүрлі ... ... ... және ... ... материалдық игіліктердің көлемі белгіленуі керек.
4. Сәйкес еңбекке сәйкес төлем. Нарық жағдайында қарастырып отырған
қағиданы жынысы, жасы, ұлты және тағы ... ... ... ақы ... ... деп түсіну керек, кәсіпорын немесе фирма ішіндегі
әділеттік қағиданы қорғау болып табылады.
5. ... ... ... реттеу.
6. Еңбек нарығы әрекетін есепке алу. Еңбек нарығында ... жеке ... ... диопазоныны көрсетілген, және де
ұйымдастырылмаған секторда.
7. Еңбек ақы ... ... ... ... ақы
жүйесінің мәні туралы ақпараттылықты қамтамасыз етеді. Атқарушылар жалақы
көлемін қандай жағдайда, яғни олардың ... ... ... ... қоюы керек.
Көбінде еңбек ақыны ұйымдастыру қағидаларын функциялармен бірге
қарастырады. Себебі бұл ... ... ... ... үшін
бағытталған. Әр қағида бір емес бірнеше функциясымен байланысты. Бірақта
бір басты функцияны бөліп көрсетуге ... Оны ... ... қағида
бағытталған. Бұны біз, яғни қағидалардың еңбек ақы ... 1 ... ... ... ақы ... нысандары мен жүйелері
Әр түрлі меншік нысанындағы ... ... ... ... ... ... және ... кесімді нысаны өнімнің әрбір данасына ... ... ... ... ... Ал мерзімді жұмыс істеген уақытына
төлем, бірақ күнтізбелік емес, ... ... ... нормативтік
уақыт.
Нақты бір кәсіпорын өндірілетін өнімнің мінездемесіне, сол ... ... ... ... ... және өндірісті ұйымдастыру
деңгейіне қарамастан сол немесе ... ... ақы ... қолданылады.
Мысалы, кесімді жалақы тиімсіз болуы мүмкін, егер тек қана кесімді-сыйақылы
немесе ... ... ... қолданса, бірақ егер аккордтық
жүйені қолданса, онда тиімділік ... Сол ... ... бір өнім ... байланысты еңбекақы варианттарын қолдану әр түрлі
болуы ... және ... ... ақы ... ... жүйелі түрде
көрсетуге болады.
1- кесте - ... ... мен ... ... ... мен нысандары |
| ... | ... ... кесімді ... ... ... сый ... ... сый ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| Жеке | ... ... ... ... ақы ... ... ... ... алған
жөн.
Кесімді еңбек ақыны қолдану жағдайлары:
- ... ... ... ... сандық көрсеткішінің
болуы.
- Орындалған жұмыстарды дәл есептеуге мүмкіндіктің болуы.
- ... ... өнім ... ... жұмыс атқаруды көбейту
мүмкіндкітің болуы.
- Нақты өндірістік ... ... өнім ... ... жұмыстарды көбейтуге ынталандырудың керетігі.
Кесімді еңбек ақыны қолдануға болмайды егер ол мынаған әкелсе:
- ... ... ... ... ... ... ... күтудің төмендеуі;
- техника қауіпсіздігі ... ... ... пен материалдың шығыны;
Мерзімді еңбек ақыны қолданудың жағдайлары:
- өнім шығаруды көбейту мүмкіндігінің жоқтығы;
- ... ... ... ... ... жұмысшының функциясы технологиялық процесті ... өнім ... ... ... ... ... төмендеуіне алып келеді
[21];
Нақты бір кәсіпорында өндірілетін өнімнің мінездемесіне, сол немесе
басқа технологиялық ... ... ... және ... ұйымдастыру
деңгейіне қарамастан сол немесе басқа еңбек ақы формасы қолданылады.
Мысалы, кесімді ... ... ... ... егер тек қана кесімді-сыйақылы
немесе кесімді прогресивті варианттарын қолданса, бірақ егер аккордтық
жүйесі қолданса, онда ... ... Сол ... ... бір өнім ... ... ... ақы варианттарын қолдану әртүрлі
болуы мүмкін. Нарық жағдайында жоспарлы экономикада мінезді ... ... жоқ, ... ... кәсіпорын басшылығы қолда бар барлық
еңбек варианттарын қолданып көруге және ... ... сай ... таңдап алу мүмкіндігі бар.
Сол үшін басқа еңбек ақы ... ... ... ақы ... ... ... жүйеде немесе қарапайым кесімдіде еңбек ... бір ... ... ... бір ... жеке ... баға ... анықталады:
Зед = Зч х Tн ;
(1)
мұнда Зч - орындалатын жұмыстың ... ... ... ... ... ... - берілген өнімді өндірудің сағаттық нормасы;
Tн - өнімнің бір ... ... ... ... ... ... ... бағаны өндірген өнім көлеміне
көбейту арқылы анықталады.
Кесімді-сыйақылы жүйеде жұмысшы ... ... ... баға ... ... ... Бірақ бұл үшін сыйақы берілетін көрсеткіштер нақты
көрсетілуі керек, олар әрбір атқарушыға белгілі ... ... ... ... адамдар осы туралы хабардар болуын қадағалау керек. Және де ... және ... ... үшін ... ... ... ... еңбек өнімділігі көрсеткішінің өсуі; ... ... ... жұмыстар нормасын орындау және нормаланған
еңбек сыйымдылығының төмендеуі; өндірістік тапсырмаларды ... ... ... нормативті-техникалық құжатамаларды қолдану;
шикізатты, ... ... және тағы ... ... ... ... ... жоғарлатуға болады, сол немесе басқа көреткішті
қолдану нақты өндірістік жағдаймен ... ... ... ... ... көлемі өсіп кетті немесе кәсіпорын
сапасына байланысты талаптары жоғары сыртқы рынокқа өз ... ... ... бұл ... ... ... ... орындау сапасы
жоғарлайды және бұл проблеманы ... ... ... өз септігін
тигізу керек. Бірақ бұл көрсеткіштің тізімі бес-жеті көрсеткіштен көп
болмауы ... ... ... көп ... ... есінде сақталып
қалмайды.
Жанама-кесімді жүйеде жұмысшының жалақысы кесімді жұмысшылар еңбек
көрсететін еңбек нәтижесіне ... ... Бұл жүйе ... ... ... еңбек ақысын есептеу үшін қолданылады.
Жанама-кесімді баға Зк жұмысшыларға қызмет көрсету нормасы арқылы
формуламен ... = Зч / Вчр ... Зч - ... ... ... сағаттық тарифтік стафкасы;
Вч - өнімнің данасына байланысты ... ... ... өнім ... нормасы;
Р - қызмет көрсететін жұмысшылар саны қызмет көрсету нормасы.
Жалпы табыс ... ... ... қызмет көрсететін кесімді
жұмысшылардың қызмет көрсету нормасының орташа пайызына көбейту ... ... ... бағаны қызмет көрсетілетін жұмысшылардың нақты өнім
көлеміне көбейту арқылы есептелінеді:
Зжал = Зч х Фкөм Y / 100 ... Зжал – ... ... ... ... - көмекші жұмысшының жалпы тарифтік ставкасы;
Фкөм – берілген ... ... ... ... ...... ... қызмет көрсетуінің нормасын атқарудың
орташа проценті;
Зжал = Σ Зkj х Вфj ... Зкj – ... ... ... өнімнің бір данасына жанама
кесімді баға, теңге;
Вфj – ... ... ... ... ... ... кезеңде өндірілген өнімінің нақты көлемі.
Аккоррдтық кесімді еңбек ... ... ... ... ... ... ... баға жұмыстың барлық ... ... ... ... Еңбек ақының бұл жүйесінде жұмысшыларғы жұмысты атқару
уақытын азайтқаны үшін сыйақы беріледі, ал бұл ... ... ... ... ... ... ... жұмысшының еңбегі тікелей тікелей кесімді
баға арқылы атқару нормасы шегінде төленеді, ал норманы асыра орындағанда
жоғарлатылған ... ... ... ... Зсп ... ... ... байланысты (барлық жұмыс көлемі немесе оның бір бөлігін ... ... ... ... = Pтс+[ Зтс (jн-jбаз)gпр]/jн ... ... ... ... Зтс – ... ... ... есептелген жұмысшының негізгі
жалақысы;
Зтп – ... бір ... ... ... ... ... жұмысшының кесімді жалақысының сомасы.
Jn – жұмысшылардың ... ... ... – норманың базалық деңгейі, бұдан жоғары болған ... ... ... ... – белгіленген нормадан асыра орындағанын көрсететін
коэффициент;
q'пр - ... ... ... ... ... ... ... ақыны төлеуді қолданғанда айрықша назарды
бастапқы нормативтік базаны анықтауға бағаларды көтерідің тиімді шкаласын
жасауға, өнім ... ... мен ... ... ... ... ... ақының кесімдік формасы нақты бір жұмысшыға, керек десе ... ... ... ... ... ... қолдануда. Оның мәні шарт
жасауда, бір жағы белгілі бір жұмысты орындауға міндеттелсе, подряд алып,
ал ... ... яғни ... ... жұмысты біткен кезде төлейтіндігіне
міндеттеледі. Бригададағы жұмысшылардың жалақысы Збр бір ... ... ... ... ... ... ... жұмыс көлеміне көбейту
арқылы есептеледі Вфактбр:
Збр = ... х ... ... әртүрлі жұмыстар атқарса және олра әртүрлі бағалармен өлшенсе,
онда бригадының жалпы жалақы формула арқылы есептелінеді:
Збр= Σ ... х ... ... ... ... алдыңғы формуладағыдай, і-индексі нақты жұмыс
түрін және бағаны көрсетеді.
Мерзімді жалақыда жұмысшы атқарылған ... ... ... ... ... ... қарапайым және күрделі болуына байланысты ... ... бұл ... ... ... іске ... Тарифтік
жүйенің құрама элементтері болып табылады:
- тарифтік ставка уақыт бірлігіне байланысты әртүрлі топтағы ... ... ... ... ... ... ... тарифтік ставка есептелінеді, немесе бірінші разрядтық тарифтік
ставкасы. Ол ... ... ... ... ... Тарифтік
ставкалар сағаттық, күндік болуы мүмкін.
- Тарифтік торлар біліктілік деңгейіне ... ... ... ... ... үшін ... Бұл ... разрядтардың
жиынтығы және соларға сәйкес тарифтік коэффициенттер.Тарифтік коэффициент
ең төменгі разрядқа бірге тең. Келесі разрядтағы ... ... ... ... ... жоғары екендігін көрсетеді.
Мерзімді жалақының екі жолы бар: қарапайым мерзімді және сыйақылы
мерзімді.
Жұмысшының жалақысы ... ... ... Зп берілген разрядтағы
жұмысшының тарифтік ставкасының сағаттық ... ... ... ... х tж ... Зм – ... айлық мерзімдік жалақысы, теңге;
tж – берілген айда график ... ... ... ... – жұмысшы нақты жұмсаған сағаттар саны
Басшылар, мамандар және ... үшін ... ... ... Қызметтік оклад - атқарып отырған ... ... ... абсолютті көлемі.
Жалақыны тариф және оклад бойнша төлеу ... ... ... ... бүкіл ұжымның арасындағы қайшылықтарды жеңу оңай емес.
Еңбекті ... мен ... ... ... ... жүйесін қарастырайық. Бұл жүйе ... өту ... ... ... ... жүйеде кәсіпорын жұмысшыларының
жалақысы директордан бастап жұмысшыға дейін еңбек ақы корындағы жұмысшының
немесе кәсіпорын немесе ... ... ... ... Бұл ... ... ... нақты шамасы кейбір факторларға байланысты:
- жұмысшының біліктілік деңгейіне;
- еңбекке ... ... ... ... ... ... біліктілік деңгейі еңбек ұжымының барлық мүшелеріне
белгіленеді және жұмысшының жалақысының нақты бөлудегі бір ... ... ... кәсіпорынның барлық жұмысшылары он біліктілік топтарына
бөлінеді, жұмысшының біліктілік ... және ... ... ... ... ... ... жүйесі тарифтік разрядтың жүйесіне қарағанда
біліктілік еңбекке ынталандыруда көбірек мүмкіндік жасайды.
Жұмысшының біліктілік деңгейі оның ... ... ... ... ... ... ... топқа қосу сұрағын еңбек ұжымының
кеңесі шешеді.
КТУ кәсіпорын ... ... ... ... қоса
алғанда және еңбек ұжымы кеңесіне бекітіледі.
Тарифсіз жүйедегі еңбек ақы есептеу былай есептелінеді:
- ... ... ... көлемі (бөлімше, цех, бригада) Мі:
Mi = K x N x КТУ ... К – ... ...... ... саны
- бөлімшенің барлық жұмысшыларының балының ... ... = Σ Mi ... бір ... ... ... ақы қорының үлесі;
d = ... ... ... ... жұмысшыларының жалақысы;
Мұндай жүйе еңбек ақы қорын бөлу прапорциясын бір деңгейдегі біліктілік пен
разрядты бөлу ... ... ... ... ... жалақысы
өсіп, ал өзгелердікі кемуі мүмкін. Нәтижесінде жұмысшылар арасында ... ... ... ... ... етіледі.
Айта кету керек, рыноктық экономика жағдайында жұмыстың маңызды
көрсеткіші - ... ... ... көлемі болып табылады. Сондықтан
өткізу көлемі көп болған сайын, ... ... ... ... ... өткізілген өнім көлеміне байланысты емес.
Еңбек ақы төлеудің тарифсіз ... ... ... келісім
(шарттық) жүйе – жұмысшы мен жұмыс беруші арасындағы белгілі бір ... ... ... ... ... ... жағдайы, екі жақтың хұқықтары мен
міндеттері, ... ... ақы ... және де ... ... ... екі жақтың мерзіміне дейін шартты бұзғаны ... ... Шарт ... кәсіпорында болу мерзімі
және де нақты тапсырманы белгілі уақытта ... ... ... ... ... ... – жұмысшының және кәсіпорын
басшылығының хұқықтары мен ... ... ... Бұл жүйе ... ... ... келеді.
Кейбір шетелдік кәсіпорында жалақы үшке бөлінетін жүйе ... бір ... ... және ... ... үшін ... Екінші бөлігі
жұмыс істеген жыдары және өмір құнының факторы арқылы белгіленеді, ... ... ... кезеңінде өте маңызды болып табылады.
Жалақының бұл бөлігін кәсіпорын қызметкерлерінің барлығы ... ... ... ... жағдайларға байланысты автоматты түрде түзетіліп отырады.
Үшінші бөлігін төлеу нақты жұмысшыға байланысты және өткен кезеңде қол
жеткізген нәтижесіне қарай ... ... ... ... ... жақсы жұмысшы әлдеқайда көбірек алады. Бірақ үшіншісі белгіленген
шама болып табылады, ол ... ... ... ... ... ынталандырудың мұндай формасы кеңінен
қолданылады, табысқа қатысуда – ... ... ... ... ... қосымша табысты жұмысшылар мен компаниялар арасында
бөлу .
Табысқа қатысу жүйелері ішінде ең көп танымалдары ... ... ... ... ... ... өнім көлемінің бағасына сай еңбек
ақы үлесінің төмендеуіне байланысты.
Бұл үшін нақты өткізілген өнім көлемі базалық кезеңдегі ... ... ... бөлігіне көбейтіледі. Алынған соммадан ... ... ... ... Үнемдеу жағдайында ол жұмысшылар ... ... 3:1 ... ... береді. Сый ақыға кеткен сомманың
1/5 резервтік қорға, ал қалған еңбек ... ... ... Бұл ... ... сыйымдылығы жоғары кәсіпорында қолданғаны жөн.
Капиталды көп қажет ететін салаларда Ракер жүйесін ... ... ... көзі ... шартты таза өнімдегі ... ... ... ... Үнемді есептеу үшін Ракер стандарты анықталады – ШТӨ-дегі
жалақының бөлігі ШТӨ-ның нақты ... ... ... ... ... ... жалақыға кететін шығынды алып тастайды. Сонымен үнемнің
соммасы анықталады, оның бір бөлігі жыл сайынғы ... ... ... Көп ... ... салаларда қолданудық мақсаты, ол жалақыға
кететін шығындарды 1 ... ... ШТӨ ... ... ... қол ... ... және де өнімнің материалды сыйымдылығы.
Өнімнің бір данасына кететін жұмыс уақытының базалық ... ... ... ... ... болған жағдайда ғана
іске алады. Бірақ берілген жүйені қолданған кезде ескеру керек, өнідірстің
технологиялық базасында өзгерістер ... ... ... ... ... ақы ... жаңа түрі - ... шарттары негізінде төлеу болып
табылады. Келісім (шарт) - бұл ... ... мен ... арасындағы
соңғысының жұмыс күшін қолдану мен сату – сатып алу туралы ... Бұл ... ... ... ... ... ... арасында жасалуы мүмкін. ... ... ... ... жағдайына байланысты жекеленуге мүмкіндік береді. Мұнда
жұмысшының барлық міндеттерін элементтерге бөліп көрсткен, оның ... ... ... Келісім бойынша жалақыны төлеу ... ... ... ... ... ... анықталады. Қысқа мерзімді келісімдерде (2-3 ай) еңбектің
нәтижесіне байланысты төленеді, ал ұзақ ... ... ... ... (этап) төлеу мүмкін немесе ай сайын ... ... ... ... ... ... ... Ынталандыушы ролді
келісімде қаралған әлеуметтік кепілдер ойнайды. Заңды түрде белгілегенмен
қатар ... ... ... басқа да қосымша әлеуметтік қызметтер болуы
мүмкін (демалысқа ... ... ... ... ... транспорттық
шығындарды өтеу т.б.). Еңбек мотивациясына шартта ... ... ... ... ... үшін ... санкциялар, сыйақыны
төмендету шартты бір жақты бұзуға дейін барады. Айта кету керек, дәстүрлі
еңбек шартына ... ... жүйе әр 3-5 жыл ... ... ... ... ... кету керек материалдық ынталандыру формаларының ешқайсысы
жетілмеген кең әдістер жинағы ... АҚШ ... ... ... мен төлемдер жоспарын қолдану нәтижесінде жұмысшылардың табысы
олардың жалақысынан тез ... Оның мәні ... ... ... ... және ... бір сомма сақталынады. Қолданылатын жеңілдіктер
менюіне (дәрігерлік және қосымша зейнеткерлік ... ... ... ... ... көтеруді төлеу, дәрігер қызмет, демалыс, ойын-
сауық т.б.) ... өзі ... ... Бұл ... ... ... ... банкісін» де қолданылады, кезекті және қосымша демалыстар
жинақталады (фирмада 1 ... 4-6 күн ... ... ... болады).
Бұл күндерді алдағы болатын демалыстар есебіне кіргізсе болады.
Назарды мыныған аударуды айта ... жөн, ... ... еңбек ақысын жекелей отырып, көптеген ағымдағы сыйақы ... олар ... ... ... ... ... формасы болып,
кәсіпорын акцияларын жұмысшыларға тегін беру б.т. Ынталандырудың мұндай
түрі, бір ... ... беру ... ... екіншіден жұмысшыны
фирма табысымен байланыстырады .
Соңғы кездерде Батыс ... ... ... ... төлеуде мәнді
өзгерістер болды. Ең алдымен, еңбек ақы ... ... ... жаңа ... белгілегенде фирма ... ... ... ... ... ... Республикасында еңбек ақы төлеуің құқықтық аспектілері
Қазіргі уақытта еңбекақы төлеуді ұйымдастыру ... ... ... ... келесі себептері бар:
- Қазақстанда жұмысшы күшіне төмен бағаның болуынан себепті;
- Төмен ... ... ... ... ... ... ... көрсететін жұмысшы күшінің
ұсынысы мен сұранысын жайлы ... ... ... келісім шарт реттеудің тиімді механизмінің жоқ болуы;
- Еңбек ақы төлеудің заңды базасын құрудың толық мәліметінің ... ... ... ... ... ... ол
халықаралық нормаларын сақтау. Біріншіден ол ... ... ... ... №95 Конвенция «Жалақыны қорғау туралы» онда «ақшалай жалақы ... ... күші бар және ... болатын ақша төленеді». Кейде жалақыны
заттай алады, ол төменгі жағдайларға байланысты:
- Бұл заттай төлем жұмысшының және оның ... ... ... Бұл ... ... және ... тең болу керек.
Жұмыс берушілер қызметкерлердің құқығын шектемеу керек. ... ... ... сол ... кредиторы болады. Мұнда
жалақыны жұмысшыларға толық өтеу керек.
Қазақстанда мемлекеттік реттеудің негізгі бағыттары:
- Халықты ... және ... ... Өмір сүру ... сай ... ... минималды деңгейін құру;
- Шет ел жұмысшы күшінің кіруін реттейтін шаралар қолдану;
- Шаруашылық субъекті жұмысшылар ... ... ... ... ... ... ... қосымша төлемді есептеу үшін орнатылған
есептеу көрсеткіштері;
- Кедейлік ... ... және ... ... көмек көрсету;
- Жекеменшігі түрлі кәсіпорында еңбекақыны құрудың заңды ... ... ... ретеудің қағидалары болып төмендегілер табылады:
- Заңнамалық және және нормативтік актілер негізінде мемлекеттің
жалақыны сатып алу ... ... ары ... ... Еңбек ақының ынталандырушы функциясын ... ... ... ... ... әсер ету;
- Еңбек ақының ... ... ... ... мемлекеттік реттеу қажеттілігі Қазақстан экономикасында
орнын көрсету және өнеркәсіпте жалақыны өткізу функциясы, бұдан елдің даму
әлеуеті ... ... ... жалақының үлкендігі және дифференциясы
өндірістің және тұтыну нарығының құрылымымен байланысты.
Біздің елімізде орташа номиналды жалақының ... өсуі ... ... ... еңбекақы және сыйақы төлеуге негізделген.Төменде
көрсетілген ... ... ... ... ... ... материалдық
өндіріс және қызмет ... ... ... еңбек ақы төлеу ортасындағы реформаның негізі, ол күш
ауырлықтың ортасы еңбек қатынастарының ... ... ... ... сақтауы болу керек.
«ҚР еңбек туралы заңын» құруының негізгі себептерін атап өтуге
болады:
1. ЕТЗК ... және ... ... жағдайына тура келмеді және
ол басқа қоғамдық нысагға бағытталған;
2. ЕТЗК экономикалық ... емес ... пен ... тола ... ... ЕТЗК ... ... үшін тиімсіз болды.
3. ЕТЗК-де әйелдер, жастардың жұмыс күші ... ... ... болды.
Сондықтан жұмыс істемеуші нормалардан босатылып, еңбек ортасында
халықты белсенді позицияға бағытталу қажет болды.
«ҚР ... ... ... 1999 жылы ... 2005 жылдың 1 қаңтарынан
бастап күші ... Оның ... ... ... 2004 жылы ... ... 1 ... енгізілді. Бұл кодекс Қазақстан Республикасының
аумағында еңбек қатынастарының, сондай-ақ еңбекке тікелей ... ... ... ... – сурет - Қазақстанда еңбек ақы төлеуді реформалаудың жолдары
Сонымен бірге осы ... ... ... еңбек қызметін
жүзеге асыратын шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдарға, сондай-ақ, егер
Қазақстан Республикасының Конституциясында,заңдарында және ҚР ... ... ... ... ҚР ... ... ... меншік иелері (толық немесе ішінара) шетелдік жеке
немесе заңды тұлғалар болып табылатын ұйымдарға қолданылады.
Кодексте ... ... ... мен ... ... ... уақыты
қалыпты, қысқартылған және толық емес болады.
Жұмыс уақытының қалыпты ұзақтығы аптасына 40 сағаттан аспауы ... ... ... ... нақты істеген жұмыс уақытының есебінен
жүргізугі ... ... ... ... мынадай уақытқа қысқартылады:
- аптасына 16 сағатқа – он алты жасқа дейінгі қызметкерлер үшін;
- аптасына 5 сағатқа – I және II ... ... ... ... ... 4 ... – он алты ... он сегіз жасқа дейінгі
қызметкерлер үшін;
- аптасына 4 сағатқа және одан ...... ... ... ... ... (аса ... қауіпті (аса
қауіпті), жұмыстарды атқаратын қызметкерлер үшін.
Қызметкер мен жұмыс берушінің ... ... ... ... ... ... ... он төрт жасқа дейінгі баласы бар ... ... ... ... ... бар) ата-аналарының (қамқоршысының,
қорғаншысының) біреуінің, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... жасайтынадамның өтініші бойынша
толық емес жұмыс күні ... ... емес ... ... ... ... ... барынша ұзақтығы 36 сағаттық жұмыс аптасы кезінде – 8
сағаттан, ал 30 ... және одан да аз ... ... ... – 6 сағаттан
асыруға болмайды.
Түнгі уақыттағы жұмысқа 22 сағаттан ... 6 ... ... уақыт
жатады. Жұмыстың ұзақтығы түнгі уақытта бір сағатқа азайтылады.
Ең төменгі жалақы ең төменгі күнкөріс негізіндегі тиісті қаржы ... ... ... ... ... ... Республикасының
барлық уақытына белгіленеді .
Ең төменгі жалақы мөлшеріне ... ... мен ... ... ... мен ... да ... төлемдері, сондай-ақ қалыптыдан ауытқушы
жағдайларындағы жұмыстары үшін, ерекше климаттық ... ... ... ... апат ... жұмыстары үшін
төлемдер, өзге де өтемдік және әлеуметтік төлемдер енгізілмейді.
Ең төменгі күнкөріс көлемі жағынан бір ... ... ең ... қоржынына тең ең төменгі ақшалай табыс. Ең төменгі күнкөрісті
есептеу тәртібі және оның ... ... ... ... ... ... ... қорын мемлекеттік реттеу ретінде
әлеуметтік салық орын алады. Оны кәсіпорындар, құрылымдық бөлімшелер,
ерекше кәсіпорындар, заңгерлер ... жаңа ... ... ... оның ... ... 22% ... бірақта Президенттің ҚР үкіміндегі жолдауында ... ... ... 16%, ал ... ... 21%-ға ... бұл адал
жалақы беруге жол береді және ҚҚС мөлшерін төмендету ... ... өз ... айналмалы құралдарға бағыттауға ұсынады. Жеке
кәсіпкерлер салықты 3 айлық есеп көрсеткіші плюс ... 2 ... ... ... ... салық салу объектісі ретінде ... ... ол ... әр түрімен ... ... ... ... төленетін төлемі;
-Кәсіби оқу үшін мемлекеттік бюджеттен төлеу;
-Екі қабат әйелдерге төленетін әлеуметтік ... ... ... ... тұрмыс жайды жалға алуға кеткен шығын
-Дәрігерлік қызмет үшін материалды көмек.
Мүгедектер ... ... ... ұйымдарда мүгедектер үшін әлеуметтік
салық төлейді.
Еңбек ақы төлеудің тарифтік жүйесі өзіне: ... ... ... ... торды, тарифтік коэффициентті ... ... ... ... тарифтеу негізінде айқындалады. Жұмыстарды
тарифтеу және қызметкерлердің тарифтік разрядтарды тағайындау ... ... ... ... ... ... ... мамандардың және қызметкерлердің біртұтас ... ... ... ... ... анықтамалар мен оларды
қолдану ... ... ... Үкіметі белгілейтін тәртіпте
бекітіледі.
Еңбек кодексімен көзделген орташа жалақының ... ... ... үшін оны ... ... ... ... Орташа
жалақыны есептеу үшін осы ... ... ... ... ... ... түрлерінің көзделген барлық жүйелері ескеріледі.
Жұмыстың кез-келген режимінде қызметкердің ... ... ... ... ... ... және төлеу алдындағы 12 айда нақты істелген
жұмыс уақытынан туындап жүргізіледі.
Орташа күндізгі жалақысы демалыстарын және ... ... ... төлеу үшін соңғы 3 күнтізбелік айды есептелген жалақы сомасын 3-ке
және 29,6-ға (күнтізбелік ... ... ... ... бөлу жолымен
есептелінеді. Кодекспен көзделген жағдайларда жұмыс күндері ... ... ... ... ... демалыстарына
төлеуге арналған орташа күндік ... ... ... ... алты жұмыс күндік апта бойынша жұмыс күндерінің ... ... ... Осы ... ... ақы ... ... негіздерімен айқын таныстық.
2 «АДАЛ» АҚ-да ЕҢБЕК АҚЫ ТӨЛЕУДІ ТАЛДАУ
2.1 Қазақстандағы еңбек ақы төлеудің деңгейі мен серпінін ... ақы өмір ... ... ... ... көзі ... табылуда.
Ол 2005 жылы табыстың 71% ... ... ... ... ... трансферттер құрайды, сатулардың барлық түрінен түскен табыс-
11,1%. Басқа да ... ... ... -6,5%. Осы үшін еңбек ақының
динамикасын терең талдау қажет.
Қазіргі уақытта еңбек ақы белгілеудің ... ... іс ... бөлек
алып қаралған жұмыс берушінің іс жүргізуінде ... ... ... ... ақы жөніндегі процестер стихиялық мінездемеге ие болуда,
ал жалақы жұмыс күші ... ... ... ... ... ... өндіру, ынталандыру және реттеу.
«Маңыздылығы, күрделілігі жоғары еңбек орташа қоғамдық ... ... ... ... ... ... оның құрылуы көп шығындары
керек ететіндігі, осыған орай, оның бағасы да ... ... ... ... Егер осы ... бағасы жоғары болса, онда ол жоғары еңбекпен
түсіндіріледі және бірдей уақыт ... іске ... ... ... ... ақы өзгешеліктерінің салдарына күрделі және
қарапайым еңбектен басқа ... ... ... ... ... ... жаиқызу керек. Қарастырылған
факторларға байланысты еңбек ақының өзгешеліктерінің ... ... ... ... ... ақы төлеу қағидасының іске асқанын айтуға
болады. Осыған байланысты Қазақстан Республикасында еңбек ақы ... ... ... туындайды, соның ... ... мен ... жалақыны аймақтық деңгейде реттеу саясаты территориялық
айырмашылықтар мен ... ... ... ... ... ол ... ... толықтырып, әділетті еңбек ақы қағидасын
қамтамасыз ... Ал ... ... мен жұмысшылар рөлі, олар ... ... ... ... ... шешу үшін ... өзгешеліктерін біріктіруде жатыр.
Салалық аспектіде еңбек ақы өзгешелігінің ... тағы ... ... ақы ... өзгешеліктерінің тенденциясының күшеюін
көрсетеді. Бұны біз 2 кестеден көре аламыз.
1. - ... - ... ... ... бойынша орташа айлық жалақы
(тенге)
|Экономикалық қызмет |2003ж. |2004ж. |2005ж. |2004ж % |2005 ж % ... | | | |2003 ж-ға |2004 ж-ға ... және ... |9567 |11978 |17720 |125,2 |147,9 ... | | | | | ... |29585 |33465 |46786 |113,1 |139,8 ... ... |45594 |54305 |66992 |119,1 |123,3 ... ... |24823 |30234 |36780 |121,7 |121,6 ... ... газ, су |233369 |26889 |32099 |115,0 |119,3 ... және ... ... | | | | ... және байланыс |34140 |41637 |48663 |121,9 |116,8 ... ... |55207 |64532 |70784 |116,8 |109,6 ... беру |14406 |17964 |23434 |124,6 |130,4 ... мүліктер |36624 |40628 |57580 |110,9 |141,7 ... және | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... және |12112 |15195 |21204 |125,4 |139,5 ... ... | | | | | ... да ... |24175 |29510 |48982 |122,06 |162,9 ... және жеке | | | | | ... | | | | | ... басқару |18045 |26031 |32323 |144,2 |124,1 ... ... мен |40012 |44905 |51770 |110,2 |115,2 ... | | | | | ... |34470 |38622 |55342 |112,0 |143,2 ... статистика жөніндегі агенттігінің мәліметтері негізінде
Жоғарыдағы мәліметтерге қарап Қазақстан Республикасында ең ... ... ақы ... және ... ... саласында. Бірақ бұған
қарамастан жылдан жылға еңбек ақы көлемі өсіп келе жатыр. ... 2003 ... ... саласында еңбек ақы 18045 тенге болса, 2005 жылы бұл
32 323 теңгеге ... Яғни бұл өте ... жылы бір ... ... ... айлық еңбек ақы 35 367
тенгеге тең ... бұл ... ... ... 24,4 ... яғни нақты көріністе – 15,3%-ға жоғарылады. 3 –
сурет - Экономикалық қызмет түрлері ... ... ... ... ... еңбек ақысының жоғарылауы экономикалық
қызметтің барлық ... ... ... ... ... ақысы 2005 жылы 2004 жылмен салыстырғанда 47,9 %-ға артты, өнеркәсіп
жұмысшыларының-39,8 %-ға, ... ... ...... ... және ... ... жұмысшыларының – 39,5%-ға артты.
2005 жылы жалақының жоғарғы деңгейі ... ... ... ... – 70784 ... немесе елдегі орташадан екі есе үлкен, тау-кен
өнеркәсібінде 66992 ... ... 1,9% есе, ... және ... ... ... - 2003-2005 жылдар аралығындағы Қазақстан Республикасының аймақтары
бойынша ... ... ... |2003 ж. |2004ж. |2005ж. |2004ж % |2005ж % |
| | | | |2003 ж-ға |2004 ж-ға ... |17303 |20323 |23128 |117,4 |113,8 ... ... |10170 |12332 |14954 |121,2 |121,2 ... ... |18125 |21078 |23848 |116,2 |113,1 ... ... |11683 |14278 |15933 |122,2 |111,5 ... ... |35484 |41570 |48338 |117,1 |116,2 ... ... ... |16832 |18816 |20099 |111,7 |106,8 ... ... |10750 |13437 |19779 |124,9 |147,1 ... ... ... |20124 |27122 |29876 |134,7 |110,1 ... облысы |16222 |18032 |19962 |111,1 |110,7 ... ... |12727 |14176 |19928 |111,3 |140,5 ... ... |14160 |17046 |16803 |120,3 |98,5 ... облысы |36325 |38847 |44369 |106,9 |114,2 ... ... |17631 |19695 |21801 |111,7 |110,6 ... қазақстан облысы |11823 |13780 |15245 |116,5 |110,6 ... ... ... |11542 |13635 |15309 |118,1 |112,2 ... ... |22717 |27658 |33002 |121,7 |119,3 ... қаласы |23386 |28396 |32622 |121,4 |114,8 ... ... және ... жұмыс бастылығы» ҚР-ның статистикасы жөніндегі
Агенттігі
2005 жылдағы еңбек ... ... ... ... облысында
байқалған (44369). Еңбек ақы төлеу бойынша айтарлықтай бөлінетін Атырау
облысы (48338 тенге) және Астана, ... ... (33002 ... және 32622
теңге). Еңбек ақының төмен деңгейі аймақтарға Ақмола ... (14954 ... ... ... ... ... Бұл ... біз жоғарғы
кестеден байқадық.
4 - сурет - 2003-2005 жылдар аралығындағы аймақтар ... ... ... ... қарай жалақы көлемінің айтарлықтай өзгешіліктері
Қазақстанда қандай да бір жалақы рыногінің және бірегей ... ... ... дәлелдейді. Осының салдары ... ... ... және ... ... табысына бақылаудың
жоқтығымен аяқталады.
Кәсіби-біліктілік топтарына қарай ... ... ... ... ... ... ... орай айта кету керек, ставка ... ... жүйе ... жақын арадағы уақытқа дейін орталықтан белгіленіп
келеді.
Тарифтік жүйені ұйымдастырудың тиімділігіне ... және ... ... ... оның өзгешеліктері 1991 жылғы ҚР-ның “Минималды
жалақы және еңбек ақы саласындағы минималды әлеуметтік ... ... ... байланысты іске асты. Осы заңнамалық акт негізінде ... ... ... 1992 жылы ... ... ... ... арналған бірегей тарифтік тор негізіндегі еңбек ақы
төлеудің жаңа шарттары ... ... ... осы ... меншік
формасына қарамастан барлық ұйымдар мен кәсіпорындарға 21 разрядты ... ... Және де ... жоғары шегі орталықтан шектелмеген, ол
тарифтік ставка деңгейлері мен қызметтік ... ... ... Бұл ... ... тәртіптен еңбек ақы ұйымдастыруды тиімді
жасаудың алғы ... ... ... та ... ... ... акт
1999 жылы өз күшін жоғалтқан деп ... да, ... ... ... ... ... қолданып келеді.
Өндірістік сала мен өндірістік емес сферада қатынастарды белгілеудегі
тарифтік тордың жетілмегендігін айту ... Бір ... ... жалақыларының көлемі оның минималды деңгейіне емес, сонымен
қатар материалдың өндірісте еңбек ақы ... ... ... ... бар ... өзгешеленеді.
Бюджеттік сферада мұндай төлемдер аз таралған. Біркелкі емес жағдай
жалақы қоры құрылымының динамикасында да ... ... ... ... және ... ... тұрады. Негізгі жалақы оның
күнделікті бөлігіне ... ... ... тарифтік ставкаларына
байланысты төмен және қызметкерлердің қызметтік окладтарынан тұрады.
5 – сурет - Жалақы ... ... ... құрамалық элементтеріне қосымша төлемдер кіреді.
2003-2005 жылдар аралығындағы жалақы қорының динамикасына талдау жасағанда
негізгі жалақының үлес ... ... ... ... болады.
4 – кесте - 2003-2005 жылдар аралығындағы жалақы қорының құрылымының
динамикасы ... ... ... ... ... ... |Төлемге |
| |қоры ... ... ... ... ... |
| | | | | ... ... да |
| | | | | ... |ақшалай сома |
|2003 |100 |64,9 |15 |8,1 |7,5 |4,5 ... |100 |67,0 |13,9 |7,7 |8,0 |3,4 ... |100 |67,1 |14,1 |7,5 |7,8 |3,5 ... қоры ... ... ... есептеледі, 2003-2005 жылдар
ҚР-ның статистикасы жөніндегі Агенттігі.
Көрініп тұрғандай, іс ... ... ... шығынның жартысын
жалақының қосымша ... ... ... ... ... басым
көпшілігін сыйақылар, төлемдер ... бұл ... ... ... ... ... кестедегі мәліметтерді біз оны кеңірек
5-суреттен айқын көрдік.
2.2. «Адал» Акционерлік Қоғамының технико-экономикалық сипаттамасы.
«Адал» Акционерлік қоғамы 1999 жылы құрылған. ... ... ... ... өңдеумен айналысатын еліміздегі ірі кәсіпорындардың бірі.
Өндірілетін өнім Алматы және ... ... ... ... ... ... ... "Адал" акционерлік қоғамы өз қызметін ... ... ... ... ... және бюджетке
төленетін басқа да ... ... ... ... Республикасының
кодексі (салық кодексі), кәсіпорынның жарғысы, ұйымдастырушы құжаттар және
басқа да заң актілері ... ... ... ... жеке ... фирмалық атауы көрсетілген мөр таңбасы, арнайы мүлкі бар. Ол Қазақстан
Республикасының заңына ... ... ... ... өз ... жауап береді. Кәсіпорынды құру мен қызметінің басты мақсаты
тұрғындардың қажеттілігін ... ... сүт ... өндіру және
өткізу арқылы табыс табу. Табыс табу негізінде кәсіпорын қатысушыларының
экономикалық-әлеуметтік ... ... ... Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Космос ... ... ... бойынша негізгі бағыттары:
- сүт өнімдері;
- ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру;
- ... ... ... жем-шөп дайындау және т.б.
Кәсіпорынның өндірістік базасы қызметінің ... ... ... қажетті
алаңдары мен құрал-жабдықтары бар. Дайын өнімді өндіруге және олардың
шикізаттарын ... ... ... мен ... ие. ... ... ... және үнемі қадағаланып,
бақыланып отырылады. Компания сапалы шикізат өнімдері мен ... ... ... ... жасасқан.
2000 жылы "Адал" акционерлік қоғамында тәулігіне 50 тонна сүт ... ... іске ... Ал 2004 жылы зауытта реконструкция
жұмыстары жүргізіліп, қазіргі ... ... ... өнім ... жаңа құрал-жабдықтарды іске қосады. Олар 28 түрлі сүт өнімдерін
құрайды. Соның ... сүт, ... ... ... ... және т.б. Бұл ... өнеркәсіптік кешенінде дайын өнімдерін өткізу жолдары жақсы ... Сүт ... ... ... 670 ... мен ... ... Ал облыс бойынша 100-ден аса дүкендерді қамтиды.
6 сурет – кәсіпорынның басқару құрылымы.
Зауыттың еңбек ұжымы тәжірибелі және осы ... көп жыл ... ... өз ... ... ... ... Негізгі
өндірісті ұйымдастыру жалпы қағидаларды ұстанады. Ол ұйымдастырудың ағымдық
әдісі, яғни жұмыс процесі үзіліссіз қозғалыста және жиілікті қарастырады.
Кәсіпорында жұмыс ... 122 ... ... ... ... ... ... вице президент, бас инженер, бас технолог, бас бухгалтер,
юрист, ... ... ... меңгерушісі, өндірістік лаборатория меңгерушісі,
тазалау бөлімінің мастері, ... цех ... ... ... ... ... мастері, химик микробиолог.
"Адал" акционерлік қоғамының өнімдері тұтынушыларға салыстырмалы түрде
төмен бағамен жеткізіледі. Зауыт ... ... жаңа өнім ... ... ... ... ? ... компанияның өндіретін негізгі өнім
түрлерінің жоспарды орындауын көреміз.
5 кесте - өнім ... ... ... ... ... ... ... есеп |Нақты есеп беру |Жоспар орындалуы |
| ... ... | |
| |Л |Л |% ... 2,5% |10000 |8000 |80 ... 3,5% |8200 |8600 |104,9 ... |7600 |7600 |100,0 ... |5000 |6500 |130,0 ... |10000 |10800 |108,0 ... |19200 |18200 |94,8 ... |18371 |18400 |100,2 ... |16800 |10600 |63,1 ... |12100 |15500 |128,1 ... (сүзбеше)|15900 |17670 |111,1 ... |5000 |6200 |124,0 ... |128171 |129070 |100,7 ... ... ... ... кестеден компания жоспарды орындау коэфициенті 100,7% құрағанын
көреміз. Жоспарды ... ... ... ең ... ... 130,0% ... ... жоспар көрсеткішіне жетпей 63,1% құраған.
2004 жылғы өндіріс ырғақтылығын ? кестеде ұсынылады.
6 кесте - ... ... ... 2004 ... өндіріс ырғақтылығы.
|Тоқсандар ... ... ... өндіріс көлемі, л |
| ... л | |
|1 |35160 |35564 |
|2 |25290 |25369 |
|3 |27571 |27596 |
|4 |40150 |40541 ... ... мәліметтерінен алынды.
Кесте деректерінен 2004 жылдың 1 және 4 тоқсандарына (27%, 32%), ... ... өнім ... ... ... ... Ал көктем мен жаз
мезгілдері 2 және 3 тоқсандарға (20%, 21%) өндіріс ... ... ... - ... ... ... ... |Түрлері |Сандары |Өнімділіг|Өңдеуші - |Көлемі,|Өлшем |
|П/п | | | |і ... |см ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |
|1 ... | |3 |1840л ... ... |
| |жабдығы | | | ... | | |
|2 ... беру | |5 |3556 ... |h-180см|1999 |
| ... | | | ... | | |
|3 ... ... |12 |8000 |3-д, ... |1997 |
| ... | | ... ... | |
| | | | | | |см | |
|4 ... ... |12 |8000л |3-д, |d-70 ... |
| ... | | | ... | |
| | | | | | |см | |
|5 ... | |4*6 |30 – 60 ... | | |
| | | | |уақ /ұз | | | |
|6 ... чан | |6 |5120 ... ... |1997 |
| | | | | ... ... | |
|7 ... ... |600 ... | | |
| ... |ПР | | ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |
|8 ... ... |3-6 куб ... қ. | | |
| | | | ... | | | |
|9 |Құю ... ... |2 |6000 | | | |
| | | | ... | | | ... ... |БАЗ |3 |6000 ... | | |
| ... | | ... | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... |Этикеттілік |ВЭМ-6 |2 |6000 ... | | |
| ... | | ... | | | ... |Моноблок ... |1 |6000 ... | | |
| | |24/6 | ... | | | ... ... ... |1 |6000 ... | | |
| ... | | ... | | | ... ... |37Е |1 |США | | | ... ... |FOPNKS |2 ... | | | |
| ... |60/50 | | | | | ... ... |TOSA та |1 ... | | | |
| | |-1-2 | | | | | ... |Бу ... ... |2 |2,5 ... қ. | | |
| | |2,5/13 | | | | | ... ... | |2 |1500л | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... Акционерлік қоғамының технико-экономикалық көрсеткіштері ... ... ... - "Адал" Акционерлік ... ... ... |Көрсеткіштер |Өлшем |2004 ж |2005 ж ... |
| | ... | | | |
| | | | | |+, - |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|1 ... өнім |мың тг. |251907 |307690 |55783 |122 |
| ... | | | | | |
|2 ... |мың тг. |168818 |193264 |30446 |118 |
| ... өзіндік | | | | | |
| ... | | | | | |
|3 ... ... |мың тг. |89089 |114426 |25337 |128 |
|4 ... ... |мың тг. |74003 |93769 |19766 |126 |
|5 ... ... тг. |15086 |20657 |5571 |136 |
| ... ... | | | | | |
|6 ... емес |мың тг. |9706 |13070 |3364 |134 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
|7 ... ... |мың тг. |24792 |33727 |8935 |136 |
| ... ... | | | | | |
|8 ... ... |мың тг. |17354 |23609 |6255 |136 |
|9 ... саны ... |109 |122 |13 |111 ... ... саны ... |89 |106 |17 |119 ... ... ... |мың тг. |18712 |22258 |3546 |118 |
| ... | | | | | ... ... |мың тг. |84767 |91760 |6993 |108 |
| ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... құны | | | | | ... |Қор |тг |2,97 |3,35 |0,38 |112 |
| ... | | | | | ... |Қор ... |тг |0,33 |0,29 |-0,04 |87 ... |1 ... |тг |0,94 |0,93 |0,01 |98 |
| ... ... | | | | |
| ... ... | | | | | ... ... |% |7,3 |8,2 |0,9 |- |
| ... | | | | | ... ... |% |8,6 |9,4 |0,8 |- |
| ... | | | | | ... |Сату |% |6,8 |7,6 |0,8 |- |
| ... | | | | | |
8 ... ... ... ... ... өткізілген өнім көлемі 2005 жылы 55783 мың
теңге 1,2есе артып отыр. Бұл кәсіпорынның дайын ... ... ... ... өнімнің өзіндік құны 2005 жылы 30446 мың ... ... Бұл ... ... өнім көлемі және жалпы шикізат бағалары
сондай-ақ еліміздегі инфляцияның деңгейінен ... ... ... ... есепті жылы 28%-ға яғни 25337 мың теңгеге өскен.
Кезең шығындары көптеген кәсіпорындарда кезең шығындарының ... ... ... ... қазіргі кезең талабы. Осыған сәйкес
қарастырып ... ... бұл ... түрі 26%-ға ... ... кезеңдерде кәсіпорын басшылығы кезең шығындарын төмендетуге көңіл
бөлуі мүмкін.
Есепті жылы 5571 мың ... ... ... ... Яғни негізгі
қызметінің табысы 1,3 есеге өскен.
Сүт өнімдерін өндіріп, оны өткізуден басқа да ... ... ... мың ... ... Уақытша бос ғимараттар мен транспорттық
құралдарын жалға беру есебінен де ... ... алып ... Олар ... 34%-ға ... 13007,0 мың ... ... таза табысы, салыққа дейінгі табыстан коорпоративті табыс
салығын алғаннан кейін шығады. Бұл көрсеткіш 2004 жылы 23609 мың ... 2003 ... ... 6255 мың теңгеге артқан. Бұл ... ... ... барысын көрсеттеді.
Таза табыс базалық жылы 17354 мың теңгені құраса, есепті жылы 23609 мың
теңгені құраған. Яғни есепті жылы 36%-ға ... жылы ... саны 109, ал ... саны 89 ... ... ... саны 122, ал жұмысшылар саны 106-ға өскен. Осымен ... ... қоры ... ... ... ... жылы 18%-ға өскен.
Компания негізгі өндірістік қорларына көңіл аударудың негізінде, ... ... ... қойған. Соның нәтижесінде реконструкция
жасалынған. 2004 жылы ... ... ... ... ... ... мың ... құрап, 2003 жылмен салыстырғанда 6993 мың теңгеге артқан.
Негізгі өндірістік қордың 1 теңгесіне өнімнің 2003 жылы 2,97 теңгеден,
ал 2004 жылы 3,35 ... ... Яғни 12%-ға ... көреміз.
Қор қайтарымдылығына кері көрсеткіш -0,04 теңгеге төмендеген (87%),
бұл кәсіпорынның көрсеткішінің оң бағытта екенін ... жылы 1 ... 94 тиын ... 2004 жылы 93 тиынды құрап, 1 тиынға
төмендеген (98%). Шығындарды басқару бойынша бұл ... ... оң әсер ... ... өнімдерінің қаншалықты табысты екенін анықтау үшін -
өнім рентабельділігін табамыз. Аталған ... ... ... 0,9 ... Негізгі өндірістің табыстылығын таза табысты
негізгі және айналым қорларының қатынасы ... ... ... ... ... ... 0,8-ге ... сатылған өнімдерінің табыстылығында 0,8-ге ауытқу ... ... ... отырмыз.
2.3. "Адал" АҚ-да еңбекақы төлеуді ұйымдастыру жолдары
Кәсіпорынның деректері бойынша 2003 жылы ... ... саны ... 2004 жылы 122 адамға, яғни 13 адамға артқан. Кәсіпорынның ... ... ... ... көлемімен анықталады. ? кестеде
кәсіпорынның 2003-2004 жылдардағы еңбек ... ... ... ... - ... ... ... ресурстарымен қамтылуын талдау.
|№ |Жұмыскерлер категориясы |2003 ж |2004 ж ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
|1 ... саны |109 |122 |111 ... ... саны |89 |106 |119 |
| ... жұмысшылар |36 |42 |116 |
| ... ... |53 |64 |120 ... ... |14 |11 |78 ... ... персонал |6 |5 |83 |
9 ... ... саны 2004 жылы ... ... ... ... ... 116%-ға өссе, көмекші жұмысшылар 120%-ға өскен. Бұл
кәсіпорынның өндірістік ... ... ... ... нәтижесінде өндірілген өнім көлемі өскенін көреміз. Еңбекақы төлеуді
талдаудың ... ... ... ... мен ... ... ... категориясы мен кәсібіне қарай орташа жалақының
динамикасы мен көлемін ... ... ... және ... ... ... ... анықтау; сыйақы жүйесінің тиімді
жолдарын; жалақының өсуінің еңбек өнімділігінің өсуіндегі ... ... ... ... ... ... бойынша еңбекақы
қаражаттарын талдау.
|№ |Жұмыскерлер ... ... ... ... ... ... |
| ... |теңге ... ... тг. |
| | |2003ж |2004ж |2003ж |2004ж |2003ж |2004ж |
|1 ... |11377 |16004 |89 |106 | 10652 |12581 |
|2 ... |4566 |3852 |14 |11 |27184 |29187 |
|3 ... |2769 |2402 |6 |5 |38461 |40037 |
| ... | | | | | | |
|4 ... |18712 |22258 |109 |122 |14305 |15203 |
10 ... ... қоры 2004 жылы ... ... ал орташа айлық
жалақы 15203 теңге, яғни 106%-ді құрады. Бұл жұмыскерлердің ... 13 ... ... көрінеді. Орташа айлық жалақы жұмыскерлер
категориясы бойынша 2004 жылы:
- жұмысшыларда1929 ... ... ... ... 2003 теңгеге немесе 107%;
- әкімшілік персоналдарда 1576 теңгеге немесе 104% өсіп отыр.
Жұмыскерлердің еңбекақы қоры ... ... ... ... ақшалай түрдегі жалақы:
- орындаған жұмысы үшін есептелген ... ... ... ... ... кесімді жалақы, сондай-ақ оклад есебінде);
- тарифтік ставка мен окладқа қосымшалар мен ... ... ... мамандану дәрежесі;
- еңбек өтімі, еңбек ету ұзақтығына сыйақылар;
- ... ... ... ... үшін қосымшалар;
- демалыс және мейрам күндеріне төлемдер;
- ... ... ... күндерді пайдаланбағаны үшін
өтемақылар;
- уақытша жұмыс орнында болмаған адамның міндетін және кәсібін ... үшін ... ... ... ... ... ... үстемақы және т.б.
2. заттай түрдегі жалақы:
- жұмысшыларға теміржол транспорттарында жүруге жеңілдіктер құны;
- ... ... ... ... ... ... жеңілдіктер құны;
- медициналық тексеру, ... ... ... ... ... ... ... жоғары және арнайы орта оқу мекемелерінде оқуға төленетін демалыс
ақылары;
- ... да ... ... заңнамаларында қарастырылған
төлемдер жатады;
Заттай түрдегі еңбекақы мен ... ...... ... ... есептеу кезінде сол аймақтағы нарықтық бағаларынан қарастырылады.
Төмендетілген бағадағы тауарды ұсынғанда оның толық құны мен ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның есеп шоты арқылы
оның дұрыс берілгендігін банк ... де іске ... ... және ... ... сондай-ақ салық органдары жіге қадағалап
отырады. Олар бюджетке аударылуға тиісті жеке табыс ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру
мен әлеуметтік аударымдары қадағалайды.
11 кесте - "Адал" ... ... ... ... ... |2003 ж |2004 ж |
| |мың тг. ... % |Мың тг. |үлесі, % ... қоры |18712 |100 |22258 |100 ... ... |14015 |74,9 |17695 |79,5 |
|- ... және оклад | | | | ... ... | | | | |
|- ... ... |22,6 |4118 |18,5 ... | | | | |
|- ... ... |131 |0,7 |111 |0,5 ... ... ақылар | | | | |
|- ... ... |93 |0,5 |44 |0,2 ... | | | | |
|- ... ... |19 |0,1 |44 |0,2 ... ... | | | | ... | | | | |
|- ... ... |187 |1,0 |178 |0,8 ... | | | | |
|- ... ... |38 |0,2 |67 |0,3 ... ... ... ... ... болып тарифтік және оклад
бойынша жалақы болып отыр. Ол 2003 жылы 74,9% ... 2004 жылы 79,5% ... ... ... 4,6% ... ... үлес салмақ бойынша ынталандыру
сипатындағы төлемдер 2003 жылы 22,6%, 2004 жылы 18,5.
12 кесте - "Адал" АҚ-ның ... ... ... |Көрсеткіштер |2003 ж |2004 ж ... |
| | |мың ... %|мың ... |+ / - |% |
| | | | ... |% | | |
|1 ... қоры |18712 |100 |22258 |100 |3546 |118,9 |
|2 ... ... |14015 |74,9 |17695 |79,5 |3680 |126,3 |
| ... ... | | | | | |
|3 ... ... |25,1 |4563 |20,5 |-134 |97,2 ... зерттеп отырған кәсіпорынның негізгі жалақысы ақшалай ... %-ға ... Ал ... жалақысы сәйкесінше 2,8 %-ға азайған. Еңбекақы
қорындағы үлес салмағы ... 2003 жылы ... ... ... қосымша
жалақы 25,1% болса, ал 2004 жылы негізгі жалақы 79,5%, қосымша жалақы 20,5%-
ды құрап ... ... - ... ... ... мен ... өнімділігінің өсуін талдау.
|№ |Көрсеткіштер ... |2003 ж |2004 ж ... |
| | ... | | | |
| | | | | |+; -; |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|1 ... өнім |мың тг. |251907 |307690 |55783 |122 |
| ... | | | | | |
|2 ... ... құны |мың тг. |162818 |193264 |30446 |118 |
|3 |1 ... ... |тг. |14305 |15203 |898 |106 |
| ... жалақысы | | | | | |
|4 ... ... қоры |мың тг. |18712 |22258 |3546 |118 |
|5 ... 1 теңгесіне|тг. |13,4 |13,8 |0,4 |102 |
| ... өнім ... | | | | | |
|6 |1 ... еңбек |мың тг. |2311 |2522 |211 |109 |
| ... | | | | | ... ... кәсіпорынның еңбекақы қоры қаражаттарын тиімді
пайдаланғанын ... ... 2004 жылы 1 ... жалақыға 2003 жылмен
салыстырғанда 102% артып өнім өндірілген, сәйкесінше табыс артқан.
Бұдан жалақы мен еңбек өнімділігінің өсуінің ... ... ... ... оның ... ... ж орт. ... жалақы = ... ж орт. ... ... = = 1,062 ... ... ... индексін табамыз.
2522
Өеңб. өнімділігі = = ... ... ... ... ... өнімділігінің өсуі, жалақының өсуі
деңгейіне жоғары екендігін көрсетеді. өсу ... 1,091 / 1,062 ... ... ... кәсіпорынның үлкен үнемділігін анықтайды. Еңбек
өнімділігінің өсуімен байланысты еңбекақы қорын ... ... х [( 1,062 – 1,091) / 1.062] = 600 мың ... ... ... ұйымдастыруды еңбек өнімділігінің өсу деңгейінен,
еңбекақы төлеуді 600 мың теңгеге үнемдегенін анықтаймыз.
3 ... ... ... ТӨЛЕУ ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Еңбекақы төлеудің шет ел тәжірибесі
Қазақстанда еңбек ақыны төлеу және оған қатысты сұрақтарды шешу ... ... ... ... ... ... ... керек.
Шетелдерде еңбек ақының әртүрлі жүйелерін қолданудың үлкен тәжірибесі
жинақталған. Жекелеген елдердің жүйелері ... ... ...... ... ...... тәжірибесі және
рационализаторлық үшін төлеммен, Ұлыбритания – жеке ... ... ... – жалақыны жекелеумен, Италия - өмір сүру құнының өсуімен
байланысты үстемелерге және салалық тарифтік мөлшерлемеге ... ... ... Бір ... ... ... ... тиімділігін
жоғарылатуға жалпы мақсатталуы байқалды.
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде кәсіпорын ... ... екі ... ... ... ... ынталандыру;
-Жұмыс күші сапасының жоғарлауын ынталандыру;
Өндіріс тиімділігін өсіруді ынталандыруға бағытталған жүйелердің ішінде
алғашқы орындардың бірі ... ... ... ... ... Мысалы, Германияда тарифтік мөлшерлемелерді жоғарылату
туралы коллективтік ... ... ... кезде еңбек өнімділігі мен
бағалардың өсуі туралы жасалынатын ... ... ... Барлық дамыған капиталистік елдерде ... ... ... ... пен ... ... ... жұмыс уақытын толық
пайдаланылғаны және т.б. үшін сыйақы берудің әртүрлі жүйелері қолданылады.
Сыйақы беру ... ... ету ... ... өнімділігін
жоғарылатудың, шикізат, материал және т.б. шығындарының активті (алдын ала
келісілген) ... мен ... ... ... ... ... Осы ... бойынша сыйақының шамасы айлық
жалақының 5-10% құрайды.
Сәйкес келісім шарттарда (қызығушылық туралы, ... ... ... ... және ... ала келісілген белгілі бір
өндірістік ... қол ... үшін ... ... ... жүйелері
де қолданыс табады. Мысалы, Ұлыбританияда кәсіпорын ... ... ... ... ... ... өнімділік
туралы келісім шарт жасау тәжірибесі негізделген. Бұл келісім шарттардың
мәні ... ... ... ... ... түсім сәйкес пропорция
бойынша қызметкерлер мен ... ... ... бұл тікелей
өндірістік шығындарды көбейтпей, еңбекақыны жоғарылатуға мүмкіндік береді.
Капиталистік елдер жеке ... ... ... ... формаларынан біртіндеп бас тартып жатыр. Бұл бір жағынан ... ... ... ... ... процестегі жеке жұмысшының
үлесін анықтау өте ... ... келе ... ал ... ... ... ... ішіндегі бірігіп жұмыс істеуді, оның мүшелерінің қайта
құруға және жаңалықтарды ... ... өнім ... мен
сенімділігі үшін жауапкершілік сезімін ынталандыру мәселелері бірінші
орынға жылжығандықтан. Осы ... ... ... мерзімдік формасына
бағытталу шығады, оның негізінде ... ... ... ... ... ... ... тырысушылық, яғни топ (бригада) және ... ... ... көрсеткіштері дәрежесін есепке алу
жатыр. Бірақ таза мерзімдік еңбекақы қолданбайды. Мерзімдік форманың ... ... ... базаланады, бұл оның әрекеттілігін
жоғарылатады. Кесімдік форма сақталған ... ... ... бөлігінің
жалпы азаюы байқалады.
Швецияда қызметтің жалпы нәтижелерімен байланысты ... ... ... кесімді ақы төлеудің дәстүрлі форамалары ... ... ... топ ... ... ... жетістіктерді қолдау
мен сыйақы беру жүйесіне күш салынады.
Германияда еңбекті ұйымдастырудың икемді ... ... ... ... үшін және ... ... ... үшін марапаттауға көп көңіл бөледі. Сәйкесінше жалақы құрылымында
психологиялық ... және ... ... ... оның ... ... ... етуін қамтамасыз ету үшін жауапкершілік сияқты факторлар
ескерілу керек.
Францияда ... ... бас ... және ... ... тиімділігі) және жеке өнімділікті ескеру арқылы
жалақыны реттеу қағидасына көшті. Бұл ... ... ... әлі ... ... ... ... базасында жалақы қорын
фирманың ... ... ... ... ... ... ... қызығушылық туралы коллективтік келісім шарттар
табылады. Ынталандырушы әсері төмендеп кетпес ... ... ... шартты жүзеге асырылуы керек нақты мақсаттар тізімімен толықтырады.
Францияда жалақыны жекелеу тәжірибесі бір-біріне сай келетін келесі
формалардан тұрады:
1) Жеке ... үшін ... ... минимумнан (80%) және айнымалы ... (20%) ... ... ... ... 10-15% құрайды, әсіресе сауда
қызметкерлерінде;
3) Соңғы ... ... ... ... барлық деңгейінің
мамандарын осылай атайды) еңбекақы төлеудің жалақы деңгейінің жалпы
жоғарылауына тәуелділігі азайып ... және ... ... ... ... нәтижелерден және бөлінген құралдарды оптималды
пайдаланудан көп тәуелді болып келе жатыр;
4) Жалақының ... ... ... ... ... ... бөлігі бір жағынан цех, бригада жұмысының нәтижесіне
байланысты, ал екінші ... ... ... ... ... ... соңғы формасы қосымша үстемелердің барлық түрлерін
пайдалана ... ... ... ... ... кәсіпорынның акциясын
сатып алуға дейін. Жалақыны жекелеген кезде қызметкердің жағдайы емес, ал
оның өндіріске қосқан жеке үлесі ... ... ... ... ... жүйесін де пайдаланады.
«Қызметкерді ... ... ... ... ... ... сапасының
көрсеткіштері әртүрлі қызметкерлерге жалақыны анықтауға ... ... ... ... ... ... ақау
деңгейі, жұмыс уақытын пайдалану) және тұлғалық (бастамашылдық, еңбекті
және шығармашылық белсенділік, ... ... үшін ... ... ... жұмыс істеу қабілеті) бола ... ... ... ... ... ... ... анкеталау,
эксперттік бағалау, қызметкетлерді олардың жұмысының ... ... ... ... ... елдерде кең қолданыс тапты.
Жұмысты бағалау компанияның персоналын басқару үшін оның негізгі
кадрлық құрамын жоспарлау және ... ... кең ... АҚШ, ... Ұлыбритания, Голландияда ең көп ... ... және ... оның ... ... ... шектеледі.
Жапония мен Австралияда мүлде жоқ. Жұмысты ...... ... фирма ішіндегі жалақы иерархиясын жүйелі түрде анықтау құралы. Ол
жұмыс оны ... ... ... ... өнімділікке қол жеткізу
талаптарын талдау мен салыстыруға сүйенеді. ... бұл ... ... ... қабілеттіліктері мен тырысулары ескерілмейді.
Қызметкердің қаржылық қатысуының әртүрлі формалары олардың ... ... ... ... персоналды жоғарғы тиімді
жұмысқа ынталандырады, бұл соңнда пайданың, еңбек өнімділігінің ... ... ... ... анықтау өте қиын. ... ... ... ... ... ... өндіріс
тиімділігіне ғана тәуелді емес, сонымен қатар ол фирманың коммерциялық
жағдайына да ... ... ... ... ... ... ... бағаның өзгеруі), яғни персоналға байланысты емес
факторларға тәуелді.
Қаржылық қатысу бағдарламаларына кәсіпорындардың қоятын ... ... ... бөлу ... ... ... нормативінен
тәуелсіздігі (пайдаға қатысу бойынша бонустар негізгі жалақының бір бөлігі
болмауы тиіс); барлық қызметкерлерге ... ... ... және ... ұзақтығына байланыссыз әрқайсысына сәйкес марапаттаулар беру;
акционерлік қорларды құру зейнетақылық қор ... ... ... керек.
АҚШ кәсіпорындарының (ірі және орташа фирмаларының) қаржылық қызметіне
қатысудың негізгі түрлері: фирмадағы барлық жұмысшылар үшін пайдаға қатысу
- 22%, ... ... сату - 30%, ... ... ... -
28%.
АҚШ-тың ірі және орташа жеке фирмаларындағы табысқа қатысу жүйесі
бойынша қызметкерлердің ... ... ... ... ... (13%) ... ... төлем жүйесінің қатысушылары, онда
бөлінген табысты кәсіпорынның депозитіне қызметкер ... ... ... ... ... ... бір ... дейін қолма-қол берілу
шартымен салынады; қызметкерлердің 1%-ы қолма-қол төлеу жүйесіне қатысады,
ол бойынша барлық тиесілі пайда ... ... 2% -ы ... ... ... сапасын жоғарылатуды (персоналды дамыту) ынталандыру
келесілерге бағытталған:
1. ... ... ... ... және ... ... жүйелі түрде аттестациялау;
3. кәсіпорынға кадрларды бекіту;
4. кәсіпорындарда сәйкес ұйымдастырушылық-техникалық және әлеуметтік-
экономикалық еңбек жағдайларын жасау;
5. ... ... ... үзіліссіз өсуін
материалдық ынталандыру.
Персоналды дамыту механизмі ... ақы ... ... ... үстемелердің нақты жүйелерінде жүзеге асырылады. Әсіресе, қызметкердің
кәсіполрыннан алатын табысының қосымша мөлшерлемесі үлкен рол ойнайды.
1) кәсіпорынға ... ... ... ... үшін ... ... етпейтін алғашқы жалақының алғашқы мөлшерлемесін
қарастырады. Жапонияда жастар үшін ... ... ... ... оның ... ... кәсіби-квалификациялық
деңгейінің өсуінкөрсететін базалық жалақысының өсуімен, жас пен ... ... ... ... отырады.
2) Шет елдерде аттестациялаудың әртүрлі әдістері кең қолданылады. Ең
танымалы әдіс – ... ... ... Бұл ... ... ... және лауазымдары бірдей қызметкерлер өздерінің
қабілеттіліктерінің, тәжірибесінің, мақсаттарының ... ... қол ... ... ... еңбекті бағалау
қызмет барысында жылжу ... ... өсуі ... ... ... дайындыққа), контракт мерзімін ... ... ... ... ... ... қабылдау үшін пайдаланылады.
Қызметкерлердің іскерлік, жеке қасиеттерін бағалау фирма
ішіндегі еңбек ... ... ... ... жоғарылатудың
маңызды құралы болып табылады.
3) Кадрларды кәсіпорында бекіту жалақының, әлеуметтік төлемдердің фирма
акцияларына дивидендтердің және т.б. ... етіп ... ... ... ... ... жалақы арқылы бекітудің ең қызық тәжірибесі
Жапонияда, онда бірінші рет ... ... ... ... ... ... ... аяқтап жатқандардың
мөлшерлемесіне қарағанда 3,5-4 есе аз. ... ... ... жасына сәйкес оның жалақысының автоматты түрде көтерілуін
қарастырады. ... ... ... бұл жүйе ... үшін ... ... ... құрамында «өмір үшін үстемелер» де бар,
оған әртүрлі өмірлік қажеттіліктерді ... үшін ... және т.с.с ... түрлері кіреді. Осы үстемелердің жиынтық
көлемі қызметкердің тарифтік ... 9-10% ... ал ... жалпы
сомасында бұл елеулі емес шама. Сонда да қызметкердің ... ... ... ... ... ... ... сияқты
әсер пайда болады. Персоналды фирма мен ортақтық сезімін дамыту үшін
қосымша әлеусеттіке-тұрмыстық төлемдлер, жеңілдіктер және ... Олар ... ... ... ... ... ... етуге қосымша беріледі. Оның құрамында ... ... ... ... ету ... бұрынғы демалыс жәрдемақының
резервтік қорлары қазір солай аталады. Қазір ... ... ... зейнетақылық қор бар. Бұл қорларға салықтық жеңілдіктер
беріледі, ол ... ... ... ... ... ... кадрларды бекіту жұмыс тәжірибесі үшін, еңбек тәртібі
үшін үстемелер арқылы, көлік ... ... ... ... ... үйінен алыс болсаберілетін үстемелер арқылы, фирмаға
берілгендігі үшін сыйақылар арқылы жүзеге асырылады.
АҚШ және ... ... ... ... кадрларды
бекіту үшін әлеуметтік төлемақылар мен жеңілдіктер ... ... ету ... ... ... ... және
кәсіпкерлердің зейнетақы қорына салынған салымдарымен ... ... ... ... төлемдер мен жеңілдіктің
басқа түрлері еңбек тәжірибесімен байланысты емес, бірақ олар кәсіпорын
коллективінің тұрақтануына көмектеседі.
Коллективтің ... ... ... жүйесі де
көмектеседі, оның міндеті қызметкерлерді фирма мүдделеріне енгізу ғана
емес, сонымен қатар ... ... ... Кәсіпорындарда ұйымдастырушылық-техникалық жағдайдың қажетті деңгейін
жасау техниканы және ... ... ... ... ... ... ... Бұл басқа да тең жағдайларда кадрларды
тартуға және бекітуге көмектеседі. Өндірістің жоғарғы-ұйымдастырушылық-
техникалық ... ... ... ... өнім сапасын
жоғарылатуға, жұмыс уақытын жоғалтуды азайтуға әкеледі. Бұл шарттарға
еңбекті ... мен ... да ... – соңғысы жалақыны
ұйымдастыру элементі болып табылады, және сәйкесінше оның көлемі ... әсер ... ... ... – бұл оны ... және ... ... әдістері.
Олардың ішінде маңызды ролді окладтар мен мөлшерлемелерді анықтау және
реттеу ... ... ... ... ... ... автоматты түрде жоғарылату, еңбекті бағалау нәтижесі
бойынша мөлшерлемелердің өзгеруі. Бұл ... ... ... тобының спецификасын ескеруге мүмкіндік береді.
5) Квалификациялық деңгейді үзіліссіз жоғарылатуды ынталандыру білім үшін,
квалификация үшін, мамандықтарды біріктіріп ... үшін ... ... ... ... үшін ... мәні ... оның
жұмыс орнында жасайтын жұмысы үшін ғана емес, ... ... ... ... ... болғандықтан орындай алу қабілеттілігіне де төлейтінімен
сипатталады. Бұл жүйе ... тез ... жаңа ... ауысу және т.б. жағдайларда тиімді. Квалификация үшін төлеу
жүйесі АҚШ-та ... ... ал оның кең ... ... өндірістік бригадаларының іс-әрекет ... ... ... Бұл ... мәні ... ... тек қана
орындалатын жұмыстың күрделілігіне байланысты емес, ... ... ... ... ... ... мамандықтар жиыныныа да
байланысты екендігімен сипатталады, яғни ... ... ... өсу ... ... бұл жүйе бойынша жаңа мамандықты
игерген сайын орындаушы ... ... алып ... бұл кезде
алынған қабілет (білім) жұмыста сол ... ... ... ... ... үшін ... ... енгізу фирманың оқытуға
шығынының өсуімен қатар жүреді. Дайындық ... ... ... ... ... ... да ... Бірақ жұмыс
күшіне жұмсалатын қосымша шығындар еңбек өнімділігінің өсуімен өтеледі.
Сонымен, еңбек ... ... ... мен ... ... ... арасында тығыз өзара байланыс бар. ... ... өтуі ... жүйесін нарықтық заңдылықтарға сәйкес
түзетуді талап етеді.
3.2 «АДАЛ» АҚ-да еңбекақы төлеудің ... ... ... бұл ... ... бір ... ... үшін кәсіби-
квалификациялық модель жасап шығару керек. Ол модельге өндіріс тиімділігін
қамтамасыз ету үшін белгілі бір ... ... ... бойында болу
керек қасиеттер, білімдер және дағдылар тізімі кіру керек. Бұл талаптар әр
лауазымға әр ... болу ... яғни сол ... ... келу ... ... шығару жұмысшылардың бойындағы қасиеттердің көбеюіне
әкеледі және басшыларды, ... және ... ... ... ... ... мынадай критерийлер кіруі мүмкін: .
-жұмысқа және өндіріске бейімделуі;
-жұмысқа күнделікті келуі;
-жұмыс уақыты тәртібін сақтау;
-құрылғыларға дұрыс қатынасу;
-әріптестік;
-сенімділік;
-жауапкершілік;
-денсаулық;
-бастамашылдық;
-ұқыптылық;
-жұмысты жақсы білу;
-жұмыс сапасы;
-орындалған жұмыс ... ... ... ... ... ... кірісуге дайындығы;
-тапқырлық;
-өте жақсы тәртіп;
-ескертусіз жұмыс істеу.
Әрине, ұйымдағы қызметкерлердің жұмыс нәтижесін бағалауға көп ... ... ... ... ... арқылы сәйкес ... ... Ал ... ... ... ең басты мақсаты болып
табылады. Сондықтан еңбек нәтижелілігін бағалау әрқашан да объективті ... ... ... көп ... ... ... керек және мүмкін болса,
жұмысшылар мен қызметкерлерді ынталандыру керек.
Ұйым қызметкерлерінің жұмысының ... ... ... ету үшін ... ... ... керек. Яғни ол ... ... ... ... тұру ... және сәйкес критерийлер
бойынша белгіленіп отыру керек. Мысалы, Ахметов жұмысқа қанша рет кешікті,
қанша рет ... ... рет ... ... ... ... т.б.
ескере отырып және сонымен қатар сыйақы беру ... ... ... ... ... алып ... керек, осылай жазалауға
болады. Сонымен қатар осы жұмысшы егер ... тыс ... ... өз
міндетіне жатпайтын жұмысты орындаса немесе есеп беруді мерзімінен ерте
орындап ... оны да ... ... алып ... ... ескерілсе,
бұл жұмыс нәтижесін бағалаудың объективтілігін қамтамасыз етіп қана
қоймайды, ... ... ... ... өнімділігін арттыруға
ынталандырады.
Менің ойымша бұл әдіс ... ... ... ... ... егер кадрлар бөлімінде қызметкерлер мен жұмысшылардың
еңбек нәтижелілігін ... ... ... ... тобы ... ... жалақы төлеп отыру керек, және ол адамдардың жеке жақтырмаушылығы
болады, ... ... ... ... ... Ал ЭЕМ арқылы бағалау
жүйесін енгізсе, оны ... ... және ... ... ғана ... қатар көптеген оқу ... ... ... оларда
аттестацияны 3-5 жылда бір рет жүргізіп тұру ... деп ... 3-5 ... бір рет қана ... оны ... ... түрде
жүргізіп тұру керек.
Яғни басшылар мен мамандарды ... ... ... ... онда ... тұрақты түрде жүргізіліп тұрады.
Егер аттестациялау жиілігі өзгерсе, мысалға жылына 1 рет немесе 2 ... ... ... онда ... ... еңбегінің
нәтижелілігіне әсер ететін Персоналды ... ... ... ... ... ... аттестацияның нәтижелері мен лауазымдық ... ... ... өсу) арасында және еңбек нәтижелері мен оны
төлеу арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етеді.
Еңбекті ынталандыру тиімділігін жоғарылату әсіресе ... ... ... ақы ... ... ... ... тәжірибесінің
негізінде Франция кәсіпорындарында қолданылатын еңбекақы төлеу жүйесін атап
өтуге болады. Француз еңбек мамандары еңбекті мотивациялау үшін ... ... ... еңбекақы төлеу жүйесін тұрақты түрде жетілдіріп
отыруға тырысады. Ұзақ уақыт бойы бұл ... ең ... ... ... ... ... ... келеді деп саналды. Бірақ соңғы
онжылдықтың ішінде тіпті орындаушы төменгі деңгей орындарында жеке ... ... ... ... мерзімдік еңбекақы төлеуге көшуде
айтарлықтай оң тәжірибеге қол жеткізілді. Бұған жеке ... ... ... ... сонымен қатар коллективтік пайда ... жеке ... ... қағидаларын қолдану арқылы қол жеткізілді.
Қазіргі кезде Францияда еңбекақы төлеудің ең көп ... ... ... ... бұл ... ... үшін ... туралы мәселеде теңдікті
білдірмейді. Тіпті, еңбекақы төлеуді ұйымдастыруды жетілдіру оны жекелеу
бағытында ... ... яғни ... пен оны ... ... ... бар. ... формамен салыстырғанда, жекелеу еңбектің сандық
нәтижелерін ғана ... ... ... ... ... кейбір тәртіп
факторларын да ескереді.
«Адал» АҚ-да жеке ... ... бар ... айта кету ... ... еңбекті және жалақыны ұйымдастыру бойынша негізгі ережелер,
сонымен қатар кәсіпорынның қызметкерлері мен ... ... ... мен ... ... Бұл «Адал» АҚ-да еңбекақы төлеуді
ұйымдастыру облысындағы оң момент болып табылады, ... жеке ... ... берушілер мен жалданған қызметкерлер арасындағы қатынасты реттеуші
болып табылады.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... формасы
қолданылады: мерзімдік. Бірақ нарық жағдайында және еңбекақы төлеудің басқа
жүйелерін қолданудың дүниежүзілік тәжірибесін ... ... ... де, ... үшін де ... ... тарифсіз жүйесін ұсынуға
болатын еді. Тарифсіз жүйені келесі белгілер сипаттайды:
-Қызметкердің еңбекақысының ... ... ... ... ... ... ... тығыз (толық) байланысты
(бұл жерде тарифсіз жүйелер еңбекақы төлеудің коллективтік ... ... ... оның ... деңгейін кешенді
сипаттайтын, осы ... ... ... қызметкердің немесе
қызметкерлер тобының алдындағы еңбектік іс-әрекетінің деректері бойынша
жалпы ... ... ... үлесін анықтайтын тұрақты (салыстырмалы
түрде тұрақты) коэффициенттер тағайындайды.
Тарифсіз вариантта әр қызметкердің жеке ... ... ... тапқан жалақысының қорындағы оның үлесін көрсетеді.
Кәсіпорында еңбек өнімділігін арттыру үшін қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... рационализаторлық үшін
сыйақы, еңбек тәжірибесі үшін қосымша төлем, икемді еңбек графигі, ... ... ... және т.б. сияқты мотивациялаушы позициялар
қосымша мотивацияларға жатады, және көпшілік ... олар ... ... ... капитал салымын талап етеді. Осындай
мотивациялаушы элементтер еңбек өнімділігіне тек жанама түрде әсер ... ... ... ... ... себебі кәсіпорын қызметінің
соңғы технико-экономикалық көрсеткіштерінің, атап ... таза ... ... ... елеулі әсер етпейді. Кәсіпорынның басшылары
жұмыссыздықтың жоғары деңгейімен қолдана отырып ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаны
жүзеге асыру үшін кәсіпорынның өзінің тиімділігін жоғарылату керек.
Кәсіпорынның тиімділігн жоғарылату жолдары деп оны ... ... өсу ... ... ... нәтижесінің өсуінің
жоғарырақ темпін қамтамасыз ететін қозғалыс аталады.
Кәсіпорынның ... ... оның ... ... ... етеді, және де ерекше ролді берілген кәсіпорында ... ... ... бұйымдармен, аспаптармен, құралдармен,
құрылғылармен, әртүрлі қызметтермен, яғни өндірісті жүзеге асыруға қажетті
барлық заттармен қамтамасыз ету ... ... ... өнімнің жоғары сапасын сақтап қалу үшін жеткізілетін
материалдар мен іріктеуші бұйымдардың сапасын тұрақты ... ... ... ... ... ... үшін ... кәсіпорыннң
табысы, тиімділігі жоғары болу керек. Содан кейін ғана еңбекақы өседі деп
айта аламыз. 2003-2004 жылдары таза ... ... ... ... ... өткізілген өнімнің 1 теңге өткізілген өнімге шығын кеміді.
Бұлардың барлығы еңбекақының өсуіне оң әсерін тигізді.
Егер 2005 және 2006 жж ... ... ... байқалатын
болса, онда кәсіпорын еңбекақы жоғарылайды. Оны 2003-2004 жж мәліметтерге
сүйене отырып болжай ... ...... ... ... |2003ж. |2004ж. ... |2005ж% |
| | | |жам ... ... ... |8,6 |9,4 |11,3 |109 |120 ... % | | | | | ... ... |17354 |23609 |35306 |136 |149 ... ... | | | | | ... ... жылдан жылға кәсіпорын рентабельділігі 9% және
20% өсіп тұр. Осының есебінен таза ... да өсуі ... ... сүйене отырып еңбекақы қорының және ... ... ... өзгеретініне көңіл аударайық.
7 сурет – Еңбекақы қорын болжау
Суретке қарап отырсақ еңбекақы қорының өсу айқын ... ... үшін өте ... және оң ... Егер ... қоры өссе, онда
жұмысшылардың жалақысы да өседі.
Ал біз ... ... ... ... барлығы тиімділікке байланысты.
"Адал" АҚ-ның іс-әрекетінің тиімділігін ... ету үшін ... ... ... болады:
1. Кәсіпорынның техникалық деңгейін жоғарылату. Бұл топқа ... ... ... ... мен ... ... жетілдіру,
пайдаланылған шикізат, материал және іріктеуші бұйымдардың ... ... ... ... және ... өнім
сапасын жоғарылату. Өндірістің техникалық деңгейін жоғарылату арқылы ... ... ... үнемделуі ғана емес, сонымен қатар өнім
өндірісінің еңбек сыйымдылығының азаюын қамтамасыз етеді, яғни өнімнің бір
бірлігіне кететін ... ... ... Егер ... ... ... жетілудің есебіненемес, ал өзініңквалификациясының жоғарылауы
есебінен өсіретін болса, онда шығарымның нормалары және бұйымның бағалары
қарастырылмайды. ... ... ... ... ... ... өнімділігінің өсуі өнім шығарылымын көбейтеді, ал өнім
шығарылымымен бірге кәсіпорынның пайдасы көбейеді.
2. Өндірісті және еңбекті ұйымдастыруды жетілдіру. Бұл ... ... ... ... ... оның ұйымдастырылуы мен қызмет
көрсетілуін жақсарту, еңбекті ұйымдастыруды жақсарту, ... ... ... ... ... жақсарту, материалдық-техникалық
қамтамасыз етуді және материалдық ресурстарды ... ... ... азайту.
3. Негізгі құралдарды пайдалануды жақсарту. Негізгі құралдарды пайдалануды
жақсарту, ең алдымен календарлық кезеңнің ішінде құрылғының жұмыс ... ... ол ... ... ... жолымен, уақтылы және
сапалы жөндеу жүргізумен, тиісті технологиялық тәртіпті сақтаумен
жекелеген учаскелер мен ... ... ... ... ... ... ... асырылады.
4. Өндірілетін өнімнің көлемі мен құрылымын өзгерту. Өндіріс көлемінің өсу
нәтижесінде шартты-тұрақты шығындардың және амортизациялық аударымдардың
үнемделуі, ... ... ... ... ... ... ... сапасын жоғарылатумен байланысты шығындардың өзгеруі жүзеге
асырылады.
5. Маркетинг қызметі ... ... ... ... ... ... алынатын пайдаға тікелей әсер етеді. Өндірілетін өнімге
сауатты жарнама беру әрқашан ... ... әсер ... ... алдында мынадай міндеттер тұр: сапалы өнім
өндіру, ... ... ... және ... ... ... мен ... қуаттардың пайдаланылуын жақсарту, кәсіпорынның
техникалық деңгейін жоғарылату және, әрине өз ... ары ... ... ... ... көрсеткіштерін есептеу және талдау
жыл сайын оның ... және ... ... ... ... ... ЖШС ... экономика жағдайында қызмет
етіп тұр және оның ары ... ... ... ... бар деп ... ... ақы – бұл жұмысшының және оның отбасы мүшелерінің физикалық және
рухани қажеттіліктерін қанағаттандыра отырып, жұмыс күшінің ұдайы өндірісін
қамтамасыз ... ... ... мен қызметтердің құнына сәйкес келетін
жұмыс күшінің бағасы.
Қазақстан Республикасында еңбек ақы төлеудің сәйкестігін ... ... ... ішінде, республиканың салалары мен аймақтарында.
Мемлекеттің жалақыны аймақтық деңгейде реттеу ... ... мен ... ... белгілеуді анықтаудан тұратыны
белгілі, ол негізгі жалақыны толықтырып, әділетті еңбек ақы ... ... Ал ... ... мен жұмысшылар рөлі, олар әлеуметтік
серіктестік қағидасы негізінде жалақы проблемаларын шешу үшін ... ... ... жатыр. 2005 жылдағы еңбек ақының
жоғары деңгейі Маңғыстау облысында байқалған (44369). ... ақы ... ... ... ... ... (48338 тенге) және Астана,
Алматы қалалары (33002 теңге және 32622 ... ... ... ... ... Ақмола облысы (14954 теңге) және Алматы облысы (15933теңге)
жатады.
Салалық ... ... ақы ... ... талдауы тағы да
республикада еңбек ақы көлемінің өзгешеліктерінің ... ... ... ... ... еңбек ақының 77%-ға өсуі байқалады,
сонымен қатар осы кезеңде тауар және ақылы қызметтердің тұтыну бағасы ... ... ... ... ақы және баға ... ... ... ақының сатып
алу қабілеттілігін 27,5%-ға өсіреді.
Орташа және минималды еңбек ақы деңгейінің динамикасын, 1998-2005
жылдар өмір сүру ... ... ... орташа және минималды еңбек
ақы арасындағы, орташа ... ақы мен өмір сүру ... ... ... ... өсіп ... 2005 жылы бұл ... сәйкесінде 5,13 және 3,43-
ке дейін жетті.
Мемлекеттен минималды еңбек ақы ... ... ... ... әсер ... ... ... еңбек ақыны белгілеу жүйесіне
мемлекеттік әсер ету шараларына, олардың ... ... ... етуін есепке ала отырып, өте мұқият қарау ... ... ... 2005 ... ... ... ақы
төлеуге үлкен мән берілген. Онда Қазақстан Республикасындағы барлық бюджет
саласында жұмыс істейтін қызметкерлердің, яғни мұғалімдердің, дәрігерлердің
жалақысы ... ... ... ... ... ... жалақының
көбейетінін жеткізген. 2005 жылы бұл айтылғанның бәрі ... ... ... 9200 ... ... кезде еңбек ақыны белгілеудің бүкіл жүйесі жеке жұмыс беруші
қарамағында. Сондықтан еңбек ақы саласындағы үрдістер ... ... ол ... ақы ... ... ... ... өзінің негізгі - ұдайы
өндірістік, ынталандырушы және реттеуші функцияларын орындауды қойды.
Еңбек ақының ынталандырушы ... ... ... үшін ... әсер ету ... ... мен ... анықтау үшін келесі
жағдайларды көңілге алудың ... ... ақы ... пайдаланылатын, өндірілген өнімдегі үлесті көбейту
мәселесі ұжымдық ... ... ... ... өскен пайыздық өсімінің
көрсеткіштерін белгілеу жолымен де табысты ... ... ... ... ... ... тиімділігінің өсуі
негізінде қосымша өндірілген құнның қай ... ... ... жоғарлатуға бағытталғанын санмен анықтай отырып, ... ... ақы ... ... көтеру мәселесін шешуге жол
беретіндігінде.
ҚР-сы мен РФ-сы экономикасының көптеген факторларының, атап ... ... ... ... болуы, әлеуметтік еңбек
қатынастарын реттеудің қолданылмайтын ... екі ... да ... ... ... ... ... ұйымдастыруға жол береді.
Дамыған елдердің тәжірбиесі еңбек ақыны ұйымдастырудың саласындағы
мәселелерді шешудің әдістерін ... ... ... ақы ... ... ... көзі және ... ынтасы болу үшін, менің ойымша келесі міндеттерді шешу керек:
1) кепілденген минималды еңбек ақыны ... өмір сүру ... ... сатылап өсіруді жүргізу, ал кейіннен минималды тұтыну
бюджетінің ... ... ... ... бюджет деңгейіне дейін жеткізу;
2) кәсіпорын табысын еңбек пен капитал, кәсіпкер мен жұмысшы, пайда ... ақы ... ... әділ бөлуді белгілеу;
3) сала, кәсіп және аймақ бойынша ... және ... ... ақы
арасындағы қатынасты, өнеркәсіпте және әлеуметтік аядағы жұмысшылардың
еңбек ... ... ... және әлеуметтік анықталмаған
дифференциясын қысқарту;
4) еңбек ақы мөлшері мен құрылымында инфляция ... мен ... ... ... ... ... үй ... білім беру, медициналық
қызметкөрсету, көлік және т.б. әлеуметтік қызмет көрсету шығындарын ... ... ... ... ... ақысын мемлекеттік бюджет
табысына айналдыруға жол беретін, қолданыстағы заңдардағы кері ... ... ... ... ... тимеу керек.
Әлеуметтік және экономикалық сұрақтарды ... үш ... ... ... және жұмыс берушінің келісімі қажет. Бұл ... ... ... ... ... жалпымен ортақ қабылданған
халықаралық ... және ... ең ... адам ... ... декларациясына, еңбекті ... ... ... мүмкін. үш жақты келіссөздегі басты міндеттердің
бірі – бұл кәсіпорындарда және салаларда ... ... ... ... ала ... ... ... өсірудің бағыттарын келістіру.
Өз елінің азаматы, негізгі салық төлеуші бола отырып, әрбір жұмысшы өзінің
тікелей жеке меншігі болып табылатын ... ... ... ... ... ақыны дер кезінде және толық алуға құқылы.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ КӨЗДЕРІ
1. Еңбек Кодексі (жоба) // Егемен Қазақстан 31.07.2004.
2. Асиржанова К.Б. Регулирование ... ... в ... на пути ... модели развития: тенденции, потенциал и импорты роста: Материалы
международной научной практической конференции.
3. ... ... 2001 .
4. ... И. ... ... ... как ... развития сферы
услуг // Экономика и статистика 2004
5. Демеубаева А.О. ... ... ... в ... условиях //
Вестник КазЭУ 2003 г,№6
6. ... ... ... // Труд в ... ... ... 2003
7. .Дурановская практическая часть к теме ... ... ... на ... // ... ... главного бухгалтера
// 2004
8. ҚР-ғы мүгедектердің ... ... ... Заңына
өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" // Егемен ...... ... ... ... ... ҚР кейбір заңдық актілеріне өзгерістер
мен толықтырулар енгізу туралы" // Егемен Қазақстан – 2001 – ... "ҚР ... ... ... Заңы// Егемен Қазақстан – 2001
– қаңтар
11. . "2006 ... ... ... ... ҚР Заңы // ... 2005 – ... ҚР ... төлеу – Алматы: ҚР статистика агенттігі.
13. Қазақстан сандарда – ... ... ... Труд в ... - №116 2005 ... ... В.В., Ромашев О.В., Сорокина М.Е. ... и ... –м: ... 1999 ... ... ... ... и занятость населения в Казакстане» Алматы 2001 г
17. Берешев С. Принципы государственного регулирования заработной платы
в ... ... ... Труд в ... №9 2000 ... ... план ... РК до 2010 года.// ... ... ... Ж.Ш. ... ... на ... предриятиях. Алматы:
Экономика 2002 год
20. Зайцев Н.Л. ... ... ... ... А.О. ... ... ... в современных условиях» //
Вестник КазЭУ №6 2004 год
22. Порядок оплаты труда в выходные, праздничные дни и в ночное ... ... и ... в ... №10 2004 год
23. Прожиточный минимум в системе организации оплаты труда // Труд в
Казахстанане №8 ... З.П: ... и ... ... ... // ... и налоги №7,№8 2004 г
25. Зар.плата в вопросах и ответах // Труд Зар плата Пенсия в ... 2005 ... ... В.Ф. ... деятельности предприятия (фирмы) производство,
экономика, финансы, инвестиции, маркетинг. Москва ... ... ... ... Г.В. ... ... деятельности предприятия» Москва
2000 г.
28. «АРЫСТАН» Жауакершілігі Шектеулі Серіктестігінің жарғысы
29. Кәсіпорынның ... ... ... о ... ... ... о ... финансово-хозяйственной деятельности
предприятия 2-жылдық мәліметтері
30. «2» МП ... ... ... ... и ... промышленность Казахстана» 2006год №4,
№5, ... ... К.Ш. ... ... положения предприятия
«Экономика» 1998 год
33. Белов С.В. Прогноз трудовых ресурсов, ... ... ... и ... ... в ... Казахстан в 2000-2010 годах. Отчет о
НИР/КазГАУ ... ... ... ... ... из числа безработных //Труд в
Казахстане – 2000.
35. Буланова В.С. ... Н.А. ... ... ...... 2000 ... Владимирова Л.П. Экономика труда:Учебное пособие –М:Издательский дом
Дошков 2000
37. Орысша-қазақша сөздік. Алматы 1978 ... ... ... ... тариф жүйесін құру
Икемді жалақы элементтерін қолдану
Ынталандырудың прогрессивті жүйесін құру
Жалақыны болжау
Еңбек ақы төлеуді құру тұжырымдамасы
Мемлекеттік ... ел ... ... ... ... салықтық реттеу
Ең төменгі жалақыны жоғарылату.
БТЖ құру
Еңбек ақы төлеуді реформалаудың заңнамалық базасын құру
Еңбек ақыны ... ... ... ... ... төлем қабілеті бар сұранымды қалыптастыру
Ынталандырушы
Өндіріс және еңбек тиімділігің өсуіне ... ... ... ... жүйесінің қарапайымдылығы, логикалығы
Еңбек өнімділігі өсу темпінің орташа ... өсу ... ... ... ету
Еңбек нарығын әрекеттік есепке алу
Өлшеу - бөлу
Қайта өндіру
Ресурстік шығарушы
Кәсіпорын қызметінің нәтижесіне қосқан үлесі, ... ... ... кәсіпорыннын орналасқан ауданға байланысты жұмысшылар
жалақысының өзгешелігі
Жеке еңбек шарты
Ұжымдық ... ... ... ... бөлімі
Лаборатория
Бас технолог
Транспорт кешені
Қойма
Өндірістік цех
Бас инженер
Вице президент
Президент

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалақы және оның түрлері31 бет
Кәсіпорында еңбекақы төлеуді ұйымдастыру ерекшеліктері75 бет
Өзгермелі экономика жағдайындағы еңбекақының өсу шарттары мен маңызы. ТОО “ПРОМСВЯЗЬ” кәсіпорындағы еңбекті нормалау мен еңбекақы төлеудің нысандары мен жүйесі73 бет
«АСЫЛ МҰРА» Қазақтың аса көрнекті композиторы, қоғам қайраткері, КСРО халық артисі Мұқан Төлебаевтың туғанына 100 жыл (1913-1960 ж.) Лекция25 бет
«Қазақстан Республикасы салық төлеушілерін тіркеу» мемлекеттік қызмет көрсетудің стандарты6 бет
Акциз салығын есептеу механизмі және төлену тәртібі3 бет
Акциз салығын есептеу механизмі және төлену тәртібі жайлы мәлімет5 бет
Акциз салығын төлеудің ерекшеліктері18 бет
Акциз салығын қазақстан республикасында төлеудің ерекшеліктері53 бет
Алымдар және оны төлеушілер8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь